Орданың территориясы, этникалық құрамы және шаруашылығы



Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Едіге және оның Ұлысы
Жоспары:
1. Ноғай ордасының құрылуы
2. Орданың территориясы, этникалық құрамы және шаруашылығы
3. Ноғай ордасының жеке ордаларға бөлінуі
Лекцияның мақсаты: Ноғай ордасының территориясы, құрамындағы халықтардың
этникалық және басқа ерекшеліктері. Шаруашылығы, саяси құрылымы. Ноғай
ордасының ыдырауы туралы мағлұмат беру.
Лекция Мәтіні: Алтын Орданың ыдырау барысында өмірге келген ірі
мемлекеттік құрылымдардың бірі Ноғай Ордасы. XIV—XV ғасырларда ол Батыс
Қазақстан жерінің бөлігін қамтыды. XIVғ. соңына қарай Жайық пен Еділдің
арасындағы тайпаларды біріктірген қауым өзін маңғыттар, ал өз ұлысын
“Маңғыт жұрты” атады. “Ноғайлар”, “ноғайлықтар”, “Ноғай Ордасы” деген
атаулар деректерде XVIғ. бас кезінде пайда болады. Ноғай Ордасының
мемлекеттік құрылым ретінде оқшаулануы Едіге бидің Алтын Орданы билеген
кезеңіне түс келеді (1396—1411жж.). “Беклар-бегі” атанған би іс жүзінде бұл
құрылымның негізін қалаушы болды. Ол бес жыл бойы Алтын Орданың саяси
өмірінде шешуші роль атқарған Едіге би өз елі маңғыттар ұлысын күшейтуге
біраз күш жұмсайды. Едіге би опат болған соң (1419ж.) маңғыттардың
билеушілері шығыс жағындағы көршілерімен жақын қатынаста болуға ұмтылды,
Әбілқайыр ханмен одақ құрды. Ноғай Ордасы дербестікке біржола Едігенің ұлы
Нұр ад-Дин билігі (1426—1440жж.) тұсында қол жеткізеді.
Ноғай Ордасының жер көлемі өзгеріп отырған. XVғ. Екінші жартысында
ноғайлар Жайықтың сол жағалауынан асып өтіп, шығыс және оңтүстікке жылжыды.
Сыр бойы қалалары үшін күрес және Мауреннахрға ықпалын арттыру жолында
жүрген Әбілқайыр хан ноғайларға ешқандай да кедергі жасаған жоқ, қайта
одақтастық пиғылда болды. Мұны пайдаланған ноғай билеушілері солтүстік-
шығыста жайылымдарын Батыс Сібірге дейін жеткізді. Төменнің оңтүстік шығыс
беті Ноғай даласы аталды. Сондай-ақ, ноғайлар көші ауық-ауық Сыр бойы мен
Арал теңізі жағалауына шейін де жетіп жатты. Ноғайлардың сол кездегі
билеушілері, Едіге бидің үрім-бұтағы Уақас би, Мұса мырза, Ямғұрчи және
басқалары Әбілқайырға Сыр бойы қалаларын алуға көмек береді. Қазақ еліне
тілі, салт-дәстүрі жақын ноғай жұрты қазақтармен жылы, одақтастық қатынаста
болды. Алғашқы қазақ ханы Жәнібектің тұсында (XVғ.) қазақпен ноғай жылы,
туыстық қатынаста болды. XVIғ. орта тұсында деректер Хақназар ханды
“қазақтар мен ноғайлардың ханы” атады.
Ноғай ордасының этникалық құрамы төңірегіндегі түркі халықтарының, яғни
олардың жеке ұлттық тұтастыққа көшкенге шейінгі құрамына ұқсас болды. Оның
құрамына маңғыттардан басқа қыпшақ, қаңлы, қоңырат, найман, үйсін, қарлық,
алшын, тама және басқа тайпалардың бөліктері енді. Әуелде этносаяси құрылым
ретінде пайда болған Ноғай Ордасы негізінде кейінірек, яғни XVғ. соңына
қарай ноғай халқы қалыптаса бастайды.
Ресейдің Қазан және Астрахан халықтарын өзіне қосып алған соң, XVIғ. екінші
жартысына қарай Ноғай хандығының да тәуелсіз жағдайы әлсірей түсіп, ақыры
бірнеше өзара тәуелсіз иеліктерге ыдырайды. Оның халқының бір бөлігі Кіші
жүздің құрамына енді
ХІV-XV ѓасырларда оѓан Батыс Ќазаќстанныњ аумаѓы кірген. XІV ѓ.
аяѓынан бастап Жайыќ пен Еділ арасындаѓы б±л тайпалардыњ бірлестігі оныњ ењ
ірі бір тайпасыныњ атымен Мањѓыт ж±рты деп аталды. Ноѓай Ордасы іс
ж‰зінде 15 жылдай (1396-1411) µз ќолына ±стаѓан Едіге т±сында оќшаулана
бастады. Едіге Тоќтамыс пен соѓысты, феодалдыќ аласапырандар мен ќырќыстар
кезењінде Алтын Ордаѓа хандарды µзі ќойып, Ноѓай ±лысын к‰шейту ‰шін кµп іс
тындырды. Кейініректе Мањѓыттардыњ кµсемдері шыѓыстаѓы кµршілеріне баѓдар
алып; Єбілќайыр ханныњ, содан соњ ќазаќ хандарыныњ одаќтастары болды. XV
ѓасырдыњ ортасына ќарай Ноѓай Ордасы тєуелсіз мемлекетке айналды.
ХІV-XV ѓасырлардыњ 1-жартысында, ќазаќ мемлекетініњ µзі- ќазаќ
хандыѓыныњ ќ±рылуы мен ныѓаюы ќарсањында Ќазаќстан аумаѓы мен кµршілес
жерлердегі саяси жаѓдай осындай болатын. Алтын Орданыњ тарихи таѓдыры, оныњ
біртіндеп єлсіреуі мен ыдырауы, сондай-аќ Орта Азияныњ ќ±діретті жаулап
алушысы ємір Темірдіњ іс-єрекеті Ќазаќстан мен кµршілес аумаќтар халыќтары
мен тайпаларыныњ саяси таѓдырларына ыќпал жасады. Б±л олардыњ шаруашылыќ,
этникалыќ-саяси даму жолдарына да айтарлыќтай ыќпал етті .
Аќ Орда, Єбілќайыр хандыѓы Ноѓай Ордасы жєне Моѓолстан мемлекеттерініњ
шењберінде Шыѓыс Дешті Ќыпшаќ пен Жетісу халќыныњ саяси, шаруашылыќ жєне
єлеуметтік дамуы, оныњ ќоѓамдыќ µмірдіњ барлыќ нысандарындаѓы ќарым-
ќатнастары мен µзара іс ќимыл жасау ‰шін монѓолдардыњ ±лыстарындаѓы мен
салыстырѓанда неѓ±рлым ќолайлы жаѓдайлар пайда болды. Алтын Орда мен
Шаѓатай мемлекетінде олардыњ ыдырауы кезінде талас тартыстар мен соѓыстар
салдарынан пайда болѓан тайпалардыњ этникалыќ аумаќтарын, ±лыстары мен
иеліктерін саяси жаѓынан біріктіріп, аталѓан мемлекеттердіњ єрќайсысы µз
аумаѓында µзіне кірген тайпалар мен руларѓа аумаќтыќ жєне ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ халқы: құрылуы, этнонимнің шығуы, территориясы және этникалық құрамы
Моғолстан мемлекетінің құрылуы және этникалық құрамы
Қарахан мемлекеті, жер аумағы, этникалық құрамы, шаруашылығы, саяси құрылысы, мәдениеті
ХVI-XVIIғ. Қазақ халқының этникалық құрамы
Хазар эхтнонимі. Этникалық құрамы
Қарахан мемлекетінің құрылуы және оның этникалық құрамы
Африка халықтарының этникалық-лингвистикалық құрамы
Алтын Орда мекендеген территориясы
Алтын Орданың құрылуы және нығаюы
Алтын орданың құрылуы және қалыптасуы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь