Ес – күрделi психикалық процесс



Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Ес – күрделi психикалық процесс, ол бiрнеше дара процестерден тұрады.
Олардың негiзгiлерi: есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмыту.
Есте қалдыру дегенiмiз – жаңадан қабылданған бейнелер мен
материалдарды, олардың мәнiн есте бұрынғы сақталғандармен байланыстырып
отыру. Есте қалдыру процесi талғамалы. Өйткенi бiз санамызға бұрын әсер
еткен нәрселер мен құбылыстардан, болмыс пен оқиғалардан өмiр мен
тiршiлiкке қажеттi материалдарды ғана тұрақтандырып, жадымызда қалдыруды
мақсат етемiз. Есте қалдыру арнайы есте қалдыру, ерiксiз есте қалдыру болып
екiге бөлiнедi. Ерiксiз есте қалдыруда адам алдына арнайы мақсат қоймайды.
Ал арнайы есте қалдыру үшiн мынадай шарттар қажет: 1) арнайы мақсат қою,
оны меңгеруге ұмтылу; 2) есте қалдырудың қоғамдық, тәжiрибелiк мәнiнiң адам
қажетiне байланысты болуы; 3) есте қалдыруды жоспарлап, оқылған
материалдардың жемiсi мен оның iшiнен еске түсерлiк түйiндi мәселелердiң
iзiн, мәнiн бiлу; 4) сол мән- мағыналарды түсiну үшiн оларды ойлау
процесiмен тығыз ұштастыру;

Естiң жемiстi болуы.

Естiң тиянақты әрi жемiстi болуына әсер ететiн себептер.

Естiң жемiстi болуы №2 сызба

5) қабылдаған нәрселердiң байланыс жүйелерiн, тiрек боларлық желiсiн табу;
6) қабылдаған нәрселердi өз сөзiмен құрастыру, сөйтiп қажеттi материалдарды
есте қалдыруды жеңiлдету;7) өз еңбегңн, оқуын дұрыс ұйымдастыра бiлу; 8)
сапалы түрде қайталап, пысықтап отыру.
Мұндай талаптарды орындау адамның ақыл-ой кенi болып саналатын ес пен
жадында сақтауын дамытып отыруға пайдалы ықпал етпек.
Есте сақтаудың тиiмдi әдiсi мен жемiстi болуы қажеттi материалдарды
жаттап алуға байланысты. Бұл тәсiлдiң де өзiндiк амал-әрекетi, жүйесi бар.
Кез-келген жаттау жемiстi бола бермейдi. Ғылымда естi дамытуға арналған
жаттау тәсiлiн – мнемоника деп атайды. Бұл латын сөзiнен шыққан. Мәнiсi
жаттап алу амалы, естi дамытудың тиiмдi жолының бiрi. Естiң жемiстi болу
шарттары №1,2 сызбаларда көрсетiлген.

2.1 Ес процесiн қалыптастыруда мұғалiм жұмысының әдiс-тәсiлдерi.
Қайта жаңғырту ерiксiз және арнайы болып екiге бөлiнедi. Ерiксiз қайта
жаңғырту – мақсатсыз. Мысалы, музыканттың белгiлi ән-күйлердi күнде
орындауы. Арнайы қайта жаңғыртуда белгiлi мақсат болады. Оған адам өзiнiң
ерiк-күшiн жұмсайды, арнайы әдiс-тәсiлдер қолданып, жүзеге асырады.
Тану - естiң бұрынғы қабылдағандарға кезiккенде көрiнетiн қайта
жаңғыртудағы қарапайым түрi. Тану қабылдау дәрежесiне орай түрлiше болады.
Мәселен, кейбiреулер бұрынғы көргенiн бiрден айнытпай таниды, ендi бiреулер
тiптен тани алмай қиналады. Тану ұқсатумен де байланысты. Мысалы, адам бiр
жерге келгенде, бұрын көрген сондай бiр жердi есiне түсiрiп, айналадағы
нәрселердi ұқсатады.
Ес елестерi. Жаңғарту бейне түрiнде де болады. Бұрын құабылданаған
нәрселер мен қазiр жоқ көрiнiстiң бейнесi еске түседi. Соған орай көрген
нәрсенiң бейнесi көзге елестейдi, ал естiген нәрсенiң дыбысы құлаққа
келедi. Қабылдау процесiне бiрнеше талдағыштар қатысады. Елестетулердi
сөзбен айтып та, пiкiрлер мен ой қорытындылары арқылы да тудыруға болады.
Елестетулер жалқы және жалпы сипатта да болады. Бiр ғана нәрсенi
елестету – жалқы, ал жалпы елестету тектес, ұқсас нәрселердi жеке-жеке
қабылдау нәтижесiнде пайда болатын бейнелер. Жалпы елестетулердiң
тұрақтылығы, анықтығы жалқы елестетулерге қарағанда, солғын, көмескi
болады. Адамның тiкелей сезiмдiк танып бiлуi мен абстрактiлiойлау арқылы
танымы арасындағы жалғастырушы көпiр – елес деуге болады.
Ұмыту. Бұрын қабылданған материалдарды есте сақтамайынша, тани
алмаймыз. Ұмыту дегенiмiз – қабылданғанды, есте қалдырғандарды қажет болған
кезде еске түсiре алмау, танымау немесе еске түсiру мен танудың қателесiп
жаңылысуы. Ұмыту жүйке қызметiнiң күiне байланысты. Жүйке жүйесi әбден
шаршағанда не ауруға ұшырағанда, адамда ұмытшақтық күштi болады. Ұмыту
қабылданған материалдардың нашарлығына да байланысты. Жүйке жүйесiнiң
нашарлауына орай ұмытшақтық қартайған адамдарда жиi кездесе бередi.
Мәселен, аты әлемге әйгiлi табиғат зерттеушiсi, ғалым Карл Линней әбден
қартайғанда өзiнiң 40-50 жыл бұрын жазған шығармаларын оқып отырып: “Шiркiн-
ай, мен осындай шығарманың авторы болсам,” – деп таңырқапты. Атақты жазушы
Вальтер Скотт “Айвенго” атты романын науқастанып жүрген кезiнде жазыпты.
Роман басылып шығады. Ауруынан айыққан соң Вальтер Скотт өз романының қай
кезде шыққанын еске түсiре алмапты. Мұндай құбылыс психологияда амнезия деп
аталады және бұл құбылыстармидағы тежелу, өшу заңдылықтарыбайланысты. Бiрақ
өшкен, ұмытылған байланыстар бiр кезде жаңғырып, еске түседi. Бұл ес
процесiнде реминекценция делiнедi. Мәселен, бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс
кезiнде немiстерде тұтқында болған Ресей солдаты Германияда ұзақ жылдар
бойы тұрып, кейiн елiне оралады. Елiне келген соң арада бiрнеше жылдан
кейiн бұрын меңгерген немiс тiлiн мүлде ұмытып қалады. Ауырып, ауруханаға
түседi. Бiр күндерi бойы сергiгенде, ол орнынан тұрып, бұрынғыша немiсше
сөйлеп кеткен.
Осы орайда уақытша ұмытуды сақтық тежелу деп атайды.Ұмыту жүйке
клеткаларындағы тежелу процестерiнң дамуы. Адамның бұрынғы iстеген қызметi
қазiргi есте сақтау жұмысына бөгет болса, оны проактивтiк тежелу, ал
бұрыннан есте сақталған материалына кейiнгi қызметi бөгет болса,
ретроактивтiк тежелу делiнедi. Мұндай жайттар мағынасы бiр-бiрiне жақын
материалдарды үйренуде жиi кездеседi. Оқу-тәрбие iстерiнде, әсiресе, сабақ
кестесiн жасауда осы мәселенi айрықша ескеру қажет, яғни, бiр тектес пәндер
мен түсiнiгi жеңiл, күрделi болып келетiн пәндердi араластырып отырған жөн.

Мектепке түсу балалардың логикалық есiн дамытуда үлкен роль атқарады.
Оқушылардың есiн тәрбиелеуде де мұғалiм олардың жас және дара
ерекшелiктерiн қатты ескере отырып, жұмыс жүргiзедi. Төменгi класс
оқушылары оқу тәсiлiн өз бетiмен таңдап ала алмайтындықтан мұғалiм үйге
тапсырма бергенде, материалды қалай оқу керектiгiн балаларға ұдайы ескертуi
керек. Бұл жөнiнде оқулықтардың бәрiнде текстi қалай оқу, тапсырманы қалай
орындау керектiгi айтылған. Бiрақ баланың назары кейде бұған жөндi түсе
қоймайды. Мұғалiм мұны қатты ескергенi жөн.
Төменгi класс оқушылары (әсiресе, бiрiншi, екiншi кластағылар)
материалды көбiнесе сөзбе-сөз жаттап алады. Олар материалды есiнде қалғанша
оқи бередi. “Оқулықтағыдай бiлсем болғаны ғой”дейдi. Бұлайша есте қалдыруға
материалдың қысқалығы әрi жинақылығысебеп болады. Балалардың сөздiк қорының
аздығы да өз сөзiмен айтуға мүмкiндiк бермейдi. Сондықтан, мұғалiм, бiр
жағынан, баланың бiр сөздiк қорын дамыта отырып, екiншi жағынан, материалды
өз бетiнше айта бiлуге үйретуi қажет. Баланың оқыған нәрсесiнiң мәнiн
түсiне алуы – оның материалды өз сөзiмен айта бiлуi болып табылады.
Осылайша есте ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қиял – психикалық процесс ретінде
Психикалық процесс, таным процестері, түйсік, ойлау, қабылдау, сөйлеу, қиял, ес, зейін, интеллект
Ес
Ес туралы
Ес процесін дамытуда ес түрлерінің маңызы
Ес елестету
Ес теориялары
Ес туралы жалпы мәлімет
Ес жайындағы теориялар
Ес туралы жалпы ұғым
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь