Негізгі құралдарды есепке алу

Мекеменің қалыпты өндірістік – шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін негізгі құралдар қажет. Олардың саны әр өндіріс бойынша жоспарлы тапсырмаларға сәйкес өндірісті ұйымдастыру мен басқарудың озық прогрессивті түрлерін, еңбек құралдарын тиімді пайдалануды ескере отырып белгіленеді. Бірнеше жыл бойы мекеменің өндірістік – шаруашылық ісіне қызмет көрсетуші еңбек құралдары мен басқа мүліктік құны «негізгі құралдар» деген экономикалық түсінікті құрайды.
16 «Негізгі құралдар» IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына сәйкес негізгі құралдар – бұл тауарлар мен қызмет көрсетулерді өндіруде немесе жеткізуде пайдалануға, үшінші тұлғаға жалға өткізуге, немесе әкімшілік мақсаттарға арналған және бір кезеңнен астам (бір жылдан астам – Ж.Т.) уақыттың ішінде пайдалану көзделетін материалдық активтерді білдіреді.
Олар өзінің табиғи-заттық түрі мен бөлшектерін өзгертпей-ақ көптеген өндірістік цикларға қатысады, жаңадан жасалынған өнімге өз құнын ауыстырады. Оларға үйлер, ғимараттар, беру құралдары, машиналар мен жабдықтар, лабораториялық және реттеуші аспаптар мен құрылғылар, көлік құралдары, есептеу техникасы, саймандар мен ұзақ уақыт қолданылатын мүліктер және т.б. жатады.
Түрлі министрліктердің, ведомстволардың және түтас халық шаруашылығы бойынша есепке алу мен қаржылық есептілікте негізгі құралдардың бірегей топтарының негізгі шарты оларды ғылыми негізделген жіктеу болып табылады.
Негізгі құралдар мынадай белгілер бойынша жіктеледі: халық шаруашылығының салалары; функционалдық қажеттілігі; табиғи-заттық белгісі; иелігіне байланысты және пайдалану бойынша.
Халық шаруашылығының салалары бойынша негізгі құралдар он тоғыз топқа бөлінеді: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, құрылыс, көлік, сауда, орман шаруашылығы және т.б.
Функционалдық қажеттілігі бойынша негізгі құралдар өнеркәсіптік-өндірістік, басқа салалардың өндірістік негізгі құралдары және өндірістік емес болып бөлшектенеді.
Өнеркәсіптік-өндірістік негізгі құралдар өзінің атынан көрініп тұрғанындай өнеркәсіптік өнімдерді шығару мақсатында материалдық өндіріс саласында жұмыс атқаруға арналады. Оған өндірістік тұрақжайлар, ғимараттар, машиналар, жабдықтар, көлік, саймандар және т.б. жатады.
Басқа салалардың өндірістік негізгі құралдарына құрылыстың, ауыл шаруашылығының, сауда мен қоғамдық тамақтандырудың, көліктің, дайындау, жабдықтау және басқа ұйымдардың негізгі құралдары жатады.
Өндірістік емес негізгі құралдар – бұл халыққа медициналық, тұрғын-үй коммуналдық және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетуге арналған тұтыну қажеттілігінің құралдары. Оларға денсаулық сақтау, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, мәдениет және өнер, тұрмыстық қызмет, білім беру және т.б. салалардың негізгі құралдары жатады.
Халық шаруашылығының әр саласында табиғи-заттық белгі бойынша
        
        НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫ ЕСЕПКЕ АЛУ
5.1.Негізгі құралдар, оларды жіктеу және бағалау
Мекеменің қалыпты өндірістік – шаруашылық қызметін қамтамасыз ету ... ... ... Олардың саны әр өндіріс бойынша жоспарлы
тапсырмаларға сәйкес өндірісті ... мен ... озық ... ... ... тиімді пайдалануды ескере отырып белгіленеді.
Бірнеше жыл бойы мекеменің өндірістік – шаруашылық ісіне қызмет көрсетуші
еңбек құралдары мен басқа мүліктік құны «негізгі ... ... ... ... ... құралдар» IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына
сәйкес негізгі құралдар – бұл тауарлар мен қызмет көрсетулерді өндіруде
немесе жеткізуде ... ... ... ... ... ... ... арналған және бір кезеңнен астам (бір жылдан астам –
Ж.Т.) уақыттың ішінде пайдалану көзделетін материалдық активтерді
білдіреді.
Олар өзінің табиғи-заттық түрі мен бөлшектерін ... ... ... ... ... ... өнімге өз құнын
ауыстырады. Оларға үйлер, ғимараттар, беру құралдары, машиналар мен
жабдықтар, лабораториялық және реттеуші аспаптар мен құрылғылар, көлік
құралдары, есептеу техникасы, ... мен ұзақ ... ... және т.б. жатады.
Түрлі министрліктердің, ведомстволардың және түтас ... ... ... алу мен ... ... ... ... бірегей
топтарының негізгі шарты оларды ғылыми негізделген жіктеу болып табылады.
Негізгі құралдар мынадай белгілер бойынша жіктеледі: ... ... ... ... табиғи-заттық белгісі;
иелігіне байланысты және пайдалану бойынша.
Халық шаруашылығының салалары бойынша негізгі құралдар он ... ... ... ауыл ... құрылыс, көлік, сауда, орман
шаруашылығы және т.б.
Функционалдық қажеттілігі бойынша ... ... ... ... ... өндірістік негізгі құралдары және өндірістік
емес болып бөлшектенеді.
Өнеркәсіптік-өндірістік негізгі құралдар өзінің атынан көрініп
тұрғанындай өнеркәсіптік өнімдерді шығару мақсатында ... ... ... атқаруға арналады. Оған өндірістік тұрақжайлар, ғимараттар,
машиналар, жабдықтар, ... ... және т.б. ... ... ... ... құралдарына құрылыстың, ауыл
шаруашылығының, сауда мен қоғамдық тамақтандырудың, көліктің, ... және ... ... ... ... ... емес негізгі құралдар – бұл халыққа медициналық, тұрғын-үй
коммуналдық және мәдени-тұрмыстық қызмет ... ... ... құралдары. Оларға денсаулық сақтау, тұрғын үй-коммуналдық
шаруашылық, мәдениет және өнер, ... ... ... беру және ... ... ... ... шаруашылығының әр саласында табиғи-заттық белгі бойынша, оларды
пайдалану мазмұны мен сипаты бойынша бірдей активтер тобы негізгі ... деп ... ... ... ... ... ... жер
учаскелері; жер уческелері және ғимараттар; машиналар мен жабдықтар; су
кемелері; әуе кемелері; ... ... ... және ... салынатын элементтері; кеңсе жабдығы.
Иелігіне байланысты негізгі құралдар меншікті және жалға ... ... ... ... ... – бұл сол ... (кәсіпорын) иелік
ететін және соның теңгерімдік (баланстық) шотта ескерілетін негізгі
құралдар. Жалға алынған негізгі құралдар – бұл басқа ... ... ... ... осы ... ... кәсіпорын бойынша
уақытша пайдаланып жүрген негізгі құралдар. Бұл негізгі ... ... ... ... ... тыс ... ескеріледі.
Пайдалану сипаты бойынша негізгі құралдар қолданыстағы босалқы және
бос тұрғандар болып жіктеледі. ... ... ... ... және ... ... және ... көрсету үшін пайдаланып жүрген
негізгі құралдар жатады. Жабдықтарды ауыстыру және т.б. үшін қолданылатын,
күрделі жөндеуге, тозуына байланысты пайдаланылған негізгі құралдар босалқы
құралдарға жатады. ... ... ... немесе артық болуына
байланысты пайдаланылмайтын, сондай-ақ консервацияда тұрған негізгі
құралдар бос ... ... ... ... ... ... ету ұзақтығы мен бірнеше
дүркін пайдаланылуы болып табылады. Осыған байланысты негізгі құралдардың
құны тұрақты түрде (ішінара) ... пен ... ... ... ... ... IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына
сәйкес негізгі құралдар бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілігінде олар
түскен сәттен ... ... ... ... ... құны ... ... Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына сәйкес
негізгі құралдар нысанының бастапқы құны мыналарды ... ... ... ... алуға шығатын өтелмейтін салықты қоса және
сауда жеңілдіктері мен қайтаруларды шегеріп сатып алу бағасы;
• Активті керек жерге жеткізуге және ... ... ... оның ... ... ... ететін күйге келтіруге
тікелей жатқызылған кез келген шығындар;
• Негізгі құралдар нысанын бөлшектеуге және жоюға және өздері
тұратын учаскеде табиғат ресурстарын қалпына ... ... ... ... ... ... міндетті, осы нысанда
сатып алған кезде, не осы кезең ішінде босалқылар ... емес ... ... бір ... ... бойы ... ... мекеме өз мойнына алады.
Негізгі құралдарға жұмсалған тікелей шығындарға мыналар
жатқызылады:
• Негізгі құралдар нысанын салуға немесе сатып алуға тікелей
байланысты туындайтын қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... шығындар;
• Жеткізуге және түсіруге арналған шығындар;
• Орнатуға және жинастыруға арналған шығындар;
... ... ... жеткізу және оны қажетті күйге келтіру
процесінде жүргізілген, кез келген нысандарды сатудан алынған
таза түсім шегерілгеннен кейін активтің тиісінше ... ... ... ... ... ... ... құны.
Негізгі құралдар нысанына жұмсалатын шығындарға келесі шығындар
жатқызылмайды:
• Жаңа өндірістік немесе техникалық құрылыстар ашуға арналған
шығындар;
• Жаңа өнімді немесе қызмет ... ... ... Жаңа ... немесе клиенттердің жаңа санатына шаруашылық
қызметті жүргізуге арналған шығындар;
• әкімшілік және ... да ... ... ... ... есебінен салынған (тұрғызылған) негізгі құралдар үшін
бастапқы құны инвентарлық (мүліктік) құны болып табылады. Ол құралады:
• ғимараттар мен ... үшін – ... салу ... және ... ... шығындары, жобалау іздестіру
жұмыстары, сондай-ақ нысандардың инвентарлық құнына белгіленген
тәртіпте енгізуге жататын басқа шығындардан;
• монтаждауды талап ... ... үшін – ... алу құнынан,
жеткізу, монтаждау және ірге тасын немесе тіреу жасау, сондай-ақ
нысандардың ... ... ... тәртіпте енгізуге
жататын басқа шығындардан;
• монтаждауды талап етпейтін жабдықтар үшін – жеткізу шығындарын
қосқандағы ... алу ... ... ... ... құны мына ... ... мүмкін.
• Үкіметтің өкімі бойынша негізгі құралдар қайыра бағаланып, әр
нысанның құны қолданылатын ... ... ... ... Күрделі қаржы қаражаты есебінен жаңартылғанда, қайыра
құрылғанда, кеңейтілгенде ... ... ... ... құны ... ... жұмыс орындау және
тозған тораптарды ауыстыру үшін детальдар сатып алу, ... ... ... ... өзгертіледі;
• Нысанды сатып алу немесе пайдалануға беру сәтінде ... ... ... ... ... ... күнге қолданылып жүрген нарықтық баға бойынша негізгі
құралдардың құны ағымдағы құны деп аталады. Негізгі құралдардың ағымдағы
құны бұдан әрі ... пен ... ... құны ... ... ... байланысты, инфляцияға және басқа факторларға
байланысты бағаның өзгеруі негізінде белгіленуі мүмкін.
Нарықтық ... ... және ... ... ... ... активтерді нақты бағалауға ұмтылады, сондықтан
негізгі құралдарды қайта бағалау, ағымдағы бағалауды белгілеу нарықтық
конъюктура өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... және ... амортизациясының негізделген мөлшерін анықтау,
сондай-ақ өнімнің, жұмыстар мен қызметтердің өзіндік құнын ... үшін ... ... ... ... ... және ... Кез
келген жинақталған амортизация және құнсызданудан жинақталған залал
шегерілгеннен кейін танылатын сома негізгі құралдардың теңгерімдік
(баланстық) құны деп аталады, сол ... ... ... ... ... ... ... Бұл негізгі құралдың әлі өндірістік
өнімге аусыпаған бөлігін сипаттайды.
Негізгі құралдар нысанының теңгерімдік (баланстық) құнына шығындарды
тану, ... ... ... ... ... мекеме басшылығының ниетіне
сәйкес оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін күйге келтірілген кезде
тоқтатылады. Сөйтіп, негізгі құралдар нысанын пайдалану ... ... ... ... ... осы ... ... (баланстық) құнына
қосылмайды.
Негізгі құралдар нысанының теңгерімдік (баланстық) құнын тану мынадай
жағдайды міндетті түрде тоқтатылуға ... ... ... кейін;
• оны пайдаланудан немесе шығып қалуынан болашақ ... ... ... және ... ... оның ... капиталға жарна ретінде берілетін негізгі құралдар бірлескен
кәсіпорын қатысушыларының келіскен ағымдағы бағамен есепке алынып, ... ... ... ... қабылданады.
Заңды және жеке тұлғалардың сыйлығы немесе үкімет субсидиясы түрінде
қайтарымсыз берілген негізгі ... ... ... ... ... ... ... Комиссия нысанның ағымдағы құны мен
оның беру сәтіндегі тозуын белгілейді.
Негізгі ... ... ... құндар бойынша бағаланады.
Өзіндік құн – бұл активті сатып алу үшін немесе ... ... ... ақша ... ... ақша қаражаты баламаларының
сомасы немесе өзге қарсылама берудің әділ құны, не бұл қолданылатын жерде
мұндай активті басқа Халықаралық қаржы ... ... 2 – ... ... ... төлемдер» IFRS Халықаралық қаржы
есептілігінің стандартының нақты талаптарына сәйкес оны бастапқы тану
кезіндегі бағалау ... ... ... өзіндік құны мынадай жағдайда ғана актив
ретінде танылуға тиіс, егер;
• осы активке байланысты болашақ ... ... ... түсуі ықтимал болса;
• осы нысанның өзіндік құнын сенімді түрде мүмкін болса.
Амортизацияланатын құн – жойылу құны шегерілген, активтің бастапқы
құны немесе ... ... ... ... ... ... ... арналған айрықша құн – ұйымның болжамына сәйкес қандай да
бір активті пайдалануға және оның пайдалы қызметі мерзімнің соңында ... ... не ... да бір ... ... ... ... ақшалай қаражаттар тасқынының дисконтталған құны.
Әділ құн – жақсы хабардар, осындай мәміле жасағысы ... және ... ... ... ... ... жасаған кезде активті
айырбастауға болатын сома.
Өтелетін сома – екі мәннің ішіндегі үлкені: активті таза сату бағасы
және оны ... ... ... құны – егер осы ... ... болатындай, пайдалы
қызмет соңында болатын мерзімге және жағдайға жететін болса, шығып қалуға
болжанып отырған шығындарды шегеріп, актитвті өткізуден ағымдағы кезеңде
ұйым алатындай есептік ... ... есеп ... ... ... құралдарды не бастапқы құн
бойынша есепке алу үлгісін, не қайта бағалау үлгісін ... тиіс ... ... есеп ... ... ... барлық тобына қолдануға
міндетті.
Бастапқы құн бойынша есепке алу ... мәні – ... ... ... ... ... ... нысаны, жинақталған амортизация
және құнсыздаудан жинақталған залалдар шегеріліп, оның бастапқы құны
бойынша ескерілуге тиіс.
Қайта бағалау үлгісінің мәні – ... ... ... ... әділ ... бағалауға келетін негізгі құралдар нысаны, кейіннен жинақталған кез
келген амортизация және кейіннен құнсызданудан жинақталған кез келген
шығындар шегеріліп, қайта бағалау ... оның әділ ... тең ... ... ... ... алынуға тиіс. Қайта бағалаулар есепті күні әділ құнды
пайдалану кезінде анықталатын теңгерімдік құннан елеулі түрде өзгеше
болуына жол бермеу үшін жеткілікті түрде ... ... ... ... мен ... әділ құны, әдетте, білікті
бағалаушылардан жүргізілетін бағалау арқылы нарықтық индикаторлардың
негізінде ... ... мен ... әділ ... ... жолымен анықталатын олардың нарықтық құны болып табылады.
Негізгі құралдар ... ... ... ... және ... ... істеп тұрған барлық кәсіпорыннан бөлек сирек сатылатын
болғандықтан, әділ құнның нарықтық индикаторлары жоқ ... ... ... ... бәлкім, әділ құнды кіріске немесе амортизациялық қалпына
келтіру құнына сүйеніп бағалау талап етілуі мүмкін.
Негізгі ... ... ... ... жиілігі олардың әділ
құнындағы өзгерістерге байланысты. Егер қайта бағаланған ... әділ ... ... құнынан елеулі түрде өзгеше болса, қосымша қайта бағалау
қажет болады. ... ... ... ... әділ құны елеулі және
туынды ауытқулардың мәні ... ... ... олар жыл ... ... талап етеді. Мұндай жиі қайта бағалаулар әділ құны шамалы
өзгерістерге ұшыраған негізгі құралдар нысандары үшін талап етілмейді.
Осындай нысандарды қайта бағалау қажеттілігі үш ... бес ... бір ... ... ... ... ... бір тобының ішінде қайта бағалау
активтерді таңдап қайта бағалауды, сондай-ақ қаржылық есептілігіне шығындар
мен әр күнгі құндардың қосындысы ... ... ... ... ... ... ... бір мезгілде жүргізіледі. Алайда,
егер қайта бағалау қысқа уақыт ішінде жүргізілетін болса, және нәтижелер
ұдайы жаңартылып отыратын болса, ... ... тобы ... система
бойынша қайта бағалануы мүмкін.
Егер негізгі құралдың теңгерімдік құны қайта бағалау нәтижесінде
кемитін болса, бұл кему пайдада немесе залалда танылуға тиіс. ... ... ... кему тап сол ... ... ... бағалаудан болған
өсімде кез келген кредиттік сальдо болған жағдайда «қайта бағалаудан болған
өсім» деген ұғыммен тікелей капиталға дербестелуге ... ... тану ... ... ... құралдар нысанына
қатысты каптиалға енгізілген, оны қайта бағалаудан болған өсім тікелей
бөлінбеген пайдаға аударылуы мүмкін. Негізгі құрал пайдаланудан шығарылған
немесе істен шығып ... ... ... өсім ... ... ... мәні
болуы мүмкін. Алайда, егер негізгі құралды мекеме пайдаланатын болса, қайта
бағалаудан ... ... бір ... ғана аударылуы мүмкін. Ондай жағдайда
аударылған өсім сомасы негізгі құралдың қайта бағаланған теңгерімдік құны
негізінде ... ... ... мен оның ... құны ... амортизация сомасының арасындағы айырманы құрайды. Қайта
бағалаудан бөлінбеген пайдаға өсімді аудару пайда немесе ... ... ... ... ... есеп ерекше маңыз алады,
оның көмегімен негізгі құралдарды сақтау, ... және ... ... ара-жігі ашылады, тиісті құжаттармен негізгі құралдардың
құрамындағы барлық ... ... ... белгіленіп, есепке алудың
басқа да мәселелері шешіледі.
5.2. Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебінің
міндеттері.
Ұзақ пайдалану процесінде негізгі құралдар өзгереді: олар мекемеге
түсіп пайдалануға ... ... ... ... ... жолымен
қалпына келтіріледі, мекеме ішінде жылжытылады, көнелігі немесе одан әрі
пайдалануға жарамсыздығы, сондай-ақ басқа мекемелерге беру салдрынан
есептен шығарылады. Барлық аталған ... ... ... ... негізгі құралдардың бухгалтерлік есебінің міндеттері:
• негізгі құралдарды пайдаланылған жері ... ... ... ... оның сақталуын бақылау;
• негізгі құралдардың түсу есебін, олардың ішкі қозғалысын,
шығысын және жойылуын құжаттармен ... және дер ... ... ... ... ... дер кезінде есептеу мен
есепте көрсету және амортизацияны өндіріс пен айналым
шығындарының құрамына енгізу;
... ... ... ... және ... ... ... бақылау;
• жоюдың нәтижесін дәл анықтау, сондай-ақ негізгі құралдардың
толық амортизацияланбаған нысандарын есептен ... ... ... ... ... құнға салынатын салық сомаларын
негізгі өндірістік құралдардың теңгерімдік құнынан белгіленген
мөлшерде дұрыс анықтау.
Сонымен қатар, бухгалтерлік есеп машиналарды , жабдықтарды, өндірістік
құралдар мен ... ... ... мен басқаларды тиімді пайдалануды
бақылауға көмектесуі тиіс.
Қазіргі уақытта, ... ... ... ... ... басқа кәсіпорынға тегін беруге, сатуға, айырбастауға және жалға
беруге, уақытша пайдалануға тегін беруге, сондай-ақ олар тозса немесе
моральдық жағынан ескірсе, толық ... ма, жоқ па, ... ... ... ... Осы ... негізгі құралдардың
түсуін, дұрыс пайдалануын және сақталуын бақылайтын құрал ... ... ... ... арта ... Ол алдын-ала,
ағымдағы және одан кейінгі бақылаудың жиынтығы болып табылады. Мәселен,
алдын-ала бақылауды ұйымдастырғанда негізгі құралдардың ... мен ... ... ... құжаттардың (негізгі құралдарды қабылдап
алу-беру, есептен шығару кесімдері, түгендеу карточкалар және басқалар )
қолданылуы мен рәсімделуінің белгіленген тәртібін сақтауға назар
аударылады.
Бухгалтерлік ... ... ... түсуіне байланысты шаруашылық
операцияларын дер кезінде анық көрсету өте маңызды, өйткені бұған
амортизациялық төлемдердің, өндірілген өнімнің, ... ... ... ... ... құнының шамасын, пайданың, мүлік салығының,
өндіріс рентабельділігін және кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінің
тиімділігін сипаттайтын басқа да ... ... ... ... байланысты. Шаруашылық операцияларын жүйелі тіркеуді жүзеге асыра
отырып, бухгалтерлік есеп негізгі құралдардың нақты жағдайын белгілеп қана
қоймай, оларды мекеменің шаруашылық қызметі процесінде ... ... ... ... ... ... есеп дұрыс ұйымдастырылса,
негізгі құралдарды пайдалану тиімділігінің көрсеткіштерін айқындап қана
қоймай, оларды тиімді пайдалануға кедергі болып ... ... ... да ... ... ... жолдарын анықтауға болады.
5.3. Негізгі құралдардың түсуін құжаттармен рәсімдеу және ... ... ... ... мынадай жағдайда түседі: күрделі қаржы (жаңа
ғимараттар, құрылыстар, беріліс ... ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардан, сондай-ақ аукциондарда жаңа
немесе ұсталған негізгі құралдар нысандарын сатып алу; негізгі құралдар
нысандарын ... ... ... ... және ... жаңа және ... ... құралдар нысандарының өтеусіз түсуі;
жарғылық капиталға акционерлік кәсіпорындардың жарнасы ретінде түсуі;
түгендеу кезінде анықталған ... жоқ ... ... енгізу; ұзақ
мерзімді жалға беру шартымен негізгі құралдардың түсуі.
Тиісті құжаттардың негізінде негізгі құралдардың барлық нысандары дер
кезінде және толық кіріске енгізілуі тиіс.
Мекемеге ... ... ... нысандарын мекеме басшысының өкімімен
құрылған арнайы комиссия қабылдайды. Комиссия құрамына мекеменің бас
инженері (механигі), техникалық бөлімнің инженері, нысанды пайдалануға
берілетін цех немесе ... ... ... ... ... ... ... «Негізгі құралдарды қабылдап
алу-беру № кесімімен (актісімен)» рәсімделеді. Онда қабылданатын нысанның
егжей-тегжейлі сыйпаттамасы ... оның ... құны және ... ... ... ... ... амортизация сомасы көрсетіледі, сондай-
ақ нысанның жағдайы туралы комиссияның қорытындысы келтіріледі. Кесім
негізгі құралдардың кез келген ...... ... ... ... ... жасалады. Шаруашылық мүліктеріне, саймандарға,
станоктарға және т.б. осы сыйақтыларға, егер олар бір типті болса, құны
бірдей және бір ... ай ... ... ... ... ... жол
беріледі. Негізгі құралдарды қабылдап алу-беру кесімін екі тарап – нысанды
қабылдаушы және беруші жасап, пайдалануға берген күнін, жасалынған күнін,
бастапқы құны мен ... ... қоса ... құралдарды қабылдап алу-беру кесімдеріне осы нысанның
техникалық құжаттары (станоктың, ғимараттың паспорты және т.б.) қоса
тіркеледі. Комиссия мүшелері толтырып, қол ... ... ... ... ... және ... да сатып алуға қажет техникалық құжаттарымен
бірге мекеменің бухгалтериясына беріледі, мұнда осы құжаттырдың ... ... ... ... ... ... ... мүліктік
нысанға мүліктік карточка (талдап есепке алу тізімі) ашылады, нысанға
мүліктік номер беріледі, ... ... ... ... ... ... ... жөнінде жазу жазылады. Түгендеу карточкасының
нысаны төменде келтірілген. Берілген мүліктік номер ... ... ... болған барлық кезде сақталады, осы номер бойынша ол барлық
бастапқы құжаттармен есепке алу тізілімінен өтеді. Нысан шығысқа
шығарылғанда, оның ... ... ... ... ... ... ... Қаржы Министрінің «Бухгалтерлік есеп
шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы» 2007 жылғы 23 мамырдағы № ... ... ... ... жай – күйі мен ... (синтетикалық) есебі 2400 «Негізгі құралдар» кіші бөлімінің
2410 «Негізгі құралдар» шотында жүргізіледі, онда негізгі құралдардың
жекелеген нысандары (түрлері) бойынша бөлшектеуге байланысты ... ... үшін ... ... ... ... (субшоттар) ашылады: 2411
«Жер», 2412 «Жер мен ғимараттар», 2413 «Машиналар мен ... ... бұл ... ... теңгерімге қарағанда белсенді болып
табылады, сондықтан дебеті бойынша негізгі құралдардың түсулері; ал кредиті
бойынша шығулары көрсетіледі.
Осы ... ... ... ... құны ... ... алынады да,
осы құны бойынша олар бухгалтерлік теңгерімнің «Ұзақ мерзімді активтер»
бөлімінде активтерде және ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдар нысандарының құрылыс,
сатып алу және жасау жолымен түсуі күрделі қаржы болып табылады.
Кұрделі қаржылардың өзіндік ... ... және ... үшін 2900 ... ... ... кіші бөлімінің 2930 «Аяқталмаған құрылыс шоты»
қолданылады.
Бұл шотта мынадай барлық шығындар ескеріледі.
• Үйлер мен ғимараттарды салу, жабдықтарды монтаждау және
сметаларда күрделі құрылысқа ... ... ... ... ... ... кезеңіне берілген
несиелер бойынша пайыздар;
• Негізгі құралдарды салу мен ... ... ... ... енгізілетін және енгізілмейтін негізгі құралдардың
нысандары:
• Монтаждауды және күрделі қаржының құрылысы салынып жатқан
нысандарына орнатуға арналған техникалық, энергетикалық және
өндірістік жабдықтарды сатып алу;
... өсім малы мен ... ... жіберілетін өсім
беретін және жегілетін малының төлін өсіру.
Аталған құрылыс монтаж жұмыстарының шығындары нысанның құрылысы мен
жаңартуының басынан аяғына дейін өсу ... ... ...
іздестіру жұмыстарының шығындары осы жұмыстарды орындау үшін ... ... ... ... ... ... жобалау – іздестіру жұмыстары бойынша жасалған шығындар салынып
жатқан немесе жаңартылған ... ... ... ... ... ... ... құнына пара-пар бөледі.
Құрылыс монтаж жұмыстары мердігерлік немесе шаруашылық әдістермен
жүзеге асырылуы мүмкін.
Мердігерлік әдісте ... ... ... рөлінде болады да, құрылыс-
монтаж жұмыстарын келісім-шарт бойынша мамандандырылған мердігерлік құрылыс
мекемесі жүргізеді. Мұнда есте болу ... ... ... сәйкес
ғимараттар салу мен жөндеу бойынша құрылыс, құрылыс – монтаж жұмыстарын,
жөндеу-құрылыс ... ... ... ... ... оралымы болып
орындалған және тапсырыс беруші төлеуге қабылдаған жұмыстардың құны ... ... ... ... ... ... мердігерлік мекеме
жүргізгенде және мұнда тапсырыс беруші мердігерлік ... ... ... ... ... онда ... беруші
мердігерге бұрын қосымша құнға салынатын салықпен қоса ... ... ... ... беруді қосымша құнға салынатын салықсыз баға
бойынша жүргізеді. Келешекте, ... ... ... ... ... қарай құрылыста пайдаланылған құрылыс материалдары
бойынша бұрын есепке жатқызылған ... ... ... ... ... шығарылуға және салынып жатқан нысанның құнынан енгізуге ... ... ... ... ... құны ... жұмыстар
жөніндегі кесімде жеке жолмен көрсетіледі және салық салынатын ... ... ... ... ... мақсатына қосылмайды.
Құрылыс – монтаж жұмыстарына шығындарды тапсырыс беруші мынадай жолмен
есепке алады.
Жобалау – іздестіру мекемелері мен мердігерлерге ... және ... ... ... орындағаны үшін қосылған құнға салынатын салықты ескере
отырып, төлем есептеу ... есеп ... мына ... ... ... ... құрылыс» - жобалау және құрылыс монтаж ... ... ... ... ... ... ... «Қосымша құн салығы» - орындалған жұмыстар бойынша есептелген
қосымша құнға салынатын салық сомасына
есеп айырысу мерзімдеріне (бір ... ... ... бір ... ... қарай келесі тиісті шоттардың кредиті:
3310 «жеткізушілер мен ... ... ... ... (бір ... ... ... мен мердігерлерге берілетін ұзақ мерзімді берешек»
(бір жылдан асатын мерзімде) – жобалау зерттек мекемелері мен мердігерлерге
төленетін барлық сомаға
Мердігерлік ... ... ... ... беру қосылатын
құнға салынатын салықты ескере отырып, шоттарда мына жазумен ... ... ... шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен ... ... ... ... ... ... үшін бөлінген жер телімнің (үйлерді бұзу, алқапты ... т.б.) ... ... ... құнға салынатын салықты ескере отырып,
мынадай бухгалтерлік жазба жасалады:
Тиісті шоттардың дебеті:
2930 «Аяқталмаған құрылыс» – ... ... ... ... ... ... «Қосылған құн салығы» – есептелген өтеамқыдан алынған қосымша
құнға салынатын салық сомасына
3390 «Өзге қысқа ... ... ... шотының кредиті
төлеуге жататын өтемақы сомасына
Жобалау- зерттеу және мердігерлік мекемелердің ... ... үшін есеп ... ... ... ... ... салықты ескере отырып, есеп айырысу ... ... ... тізбе беріледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
а ) бір жылға дейінгі мерзімде:
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... берешек»
3390 «өзге қысқа мерзімді кредиторлық берешек»
б ) бір жылдан асатын мерзімде:
4110 «Жеткізушілер мен ... ... ұзақ ... ... ... ұзақ мерзімді кредиторлық берешек»
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» шотының кредиті
Жобалау – ... және ... ... есеп айырысу
құжаттарының төленуіне және орындалған ... ... ... төленетін төлемдерді азайтуға есептелген қосымша құнға салынатын
салық сомасына келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
3130 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
1420 ... құн ... ... кредтиі
Негізгі құралдарды толықтыратын белгілі ... ... ... ... ... және олардың өзіндік (бастапқы құны) ... осы ... ... ... енгізу негізгі құралдарды қабылдап
алу-беру кесімдері ... ... ... ... жазумен
көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар шотының» 2412 «Жер мен ғимараттар» қосымша
шотының дебеті
2930 ... ... ... ... ... құрылысқа байланысты, бірақ нысандарының бастапқы ... ... ... есеп ... мына жазулармен есептен
шығарылады:
7210 «Әкімшілік шығыстар» шотының дебеті
2930 «Аяқталмаған өндіріс» шотының кредиті
Атап өту ... ... ... құрылыстар мен жеңіл
автомобильдерді сатып аларда төленген ... ... ... ... ... бастапқы құнына енгізіліп, амортизацияны есептеу жолымен өтеледі.
Күрделі қаржы (құрылыс) нәтижесінде негізгі ... ... ... ... ... жазуды мына мысал арқылы қарайық:
1. Жобалау мекемелері мен мердігерлерге орындалған жобалау және
құрылыс-монтаж жұмыстары үшін қосылған құнға салынатын салықты
қоса есептегендегі сомасы
.................................................................
.........................................21000000тг
Оның ... ... ... ... ... 2520000 ... Мердігерге монтаждауға берілген жабдықтауғауға ... ... құны ... ... ... салынатын салықты
қоса ... ... ... салу үшін ... ... ... ... және т.б.)
жер телімін таңдауға төленетін өтемақы қосылған құнға ... қоса ... ... ... ... салынатын салық
......................................... 288000тг
4. орындалған жобалау және құрылыс монтаж ... үшін ... ... қоса ... мердігерлерге төленетін
сома.26400000тг
5. Негізгі құралдарды қабылдап алу-беру кесімі негізінде салынған
ғимарат кіріске ... ... ... ... байланысты, бірақ нысандардың бастапқы құнына
енгізілмейтін
шығындар.........................................................
..........................................385000 тг
Мердігерлік ... ... ... ... ... шығындары тапсырыс иесінің бухгалтерлік есеп шоттарында мынадай
жазулармен көрсетіледі:
1. Жобалау мекемелері мен мердігерлерге ... ... ... ... ... үшін қосылған құнға салынатын салықты
қосқанда есептелген сомасына:
2930 «Аяқталмаған ... ... ... ... ... құн ... ... ... ... ... мен ... қысқа мерзімді берешек»
шотының ... ... ... ... құны бойынша қосылған құнға
салынатын салықты қосқанда ... ... ... ... ... ... ... «Негізгі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен жабдықтар»
қосымша шотының «Орнатылған жабдықтар» ... ... Жер ... ... үшін ... ... алқапты тазарту және
т.б.) қосылған құнға салынатын ... қоса ... ... ... ... шотының ... 2112000 ... ... құн ... ... ... 288000 ... «өзге қысқа мерзімді кредиторлық берешек» ... ... ... жобалау және құрылыс-монтаж жұмыстары үшін қосылған
құнға салынатын салықты қоса есептегендегі мердігерге төленетін
сомасына:
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге ... ... ... ... ... мерзімді кредиторлық берешек» шотының дебеті
..2400000 тг
1030«Ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... ... және ... ... ... үшін мердігерлердің
төленген есеп айырысу құжаттары және ... ... ... ... ... ... төленетін төлемдерді
азайтуға есептелген қосылған құнға салынатын салық сомасына:
3130 «Қосылған құн салығы» ... ... ... құн ... ... ... Негізгі құралдарды қабылдап алу-беру ... ... ... ... ... ... ... құралдар» шотының 2412 «Жер мен ғимараттар»
қосымша шотының дебеті
2930 «Аяқталмаған құрылыс» ... ... + 5400000 + ... ... Құрылыспен байланысты, бірақ нысандардың өзіндік (бастапқы)
құнына енгізілмейтін шығындар сомасына:
7210 «Әкімшілік шығыстар» шотының дебеті
2930 ... ... ... кредиті
.................................385000 тг
Шаруашылық әдісте барлық құрылыс монтаж жұмыстарын мекеменің өзі өз
кұшімен ... ... Бұл үшін ... ... ... ... ... материалдары, құрылыс техникасы сатып ... ... ... ... ... және ... жұмыстарына шығындардың ... ... ... ... ... ... ... үшін төлем бухгалтерлік
есептің шоттарында мына жазулармен көрсетіледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
2930 «Аяқталмаған ... - ... ... қосылған
құнға салынатын салықсыз сомасына
1420 «Қосылған құн салығы» - орындалған жұмыстар бойынша есептелген
қосылған құнға салынатын ... ... ... ... (бір жылға дейінгі немесе бір жылдан асатын
мерзімде) қарай келесі тиісті шоттардың кредиті:
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... ... мерзім)
4110 «Жеткізушілер мен мердігерлерге берілетін ұзақ мерзімді берешек»
(бір ... ... ...... берушінің орындалған жұмыстарды
қабылдап алған сомасыныа
Құрылыс – монтаж жұмыстарына жұмсалған негізгі, қосалқы және ... ... ... мен тағы ... бөлшектердің
қосылған құнға салынатын салықсыз нақты құн ... ... ... ... ... ... ... дебеті
1350 «Өзге қорлар» шотының кредиті (аталған материалдардың түрлері
бойынша ... ... ... болады)
Мұнда ескеру керек, Салық Кодексіне сәйкес мекеме өзінің ... ... ... ... ... және ... ... пайдаланған құрылыс материалдары, отын, қосымша
материалдар, шикізаттар, қосалқы бөлшектер және басқалар ... ... ... ... ... салынатын салық сомасы есептен алынып,
құрылыстың немесе нысанның құнын өсіруге жатқызылады. Салықтың көрсетілген
сомаларының ... ... ... құрылыс-монтаж және жөндеу-құрылыс
жұмыстарын жүргізуге құрылыс және басқа материалдардың босатылуына қарай
жүргізіледі.
Мұнда жоғарыда ... ... ... ... қосылған құнға
салынатын салық сомасына шоттардың келесі корреспонденциясы беріледі:
2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотының дебеті
3130 ... құн ... ... кредиті
Құрылыс – монтаж жұмыстарымен айналысқан жұмысшылар мен қызметкерлерге
есептелген еңбекақысын сомасына мынадай бухгалтерлік жазба ... ... ... ... ... ... төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек» шотының кредиті
Осы құрылыс жұмысшылары мен қызметкерлеріне есептелген еңбекақыдан
әлеуметтік ... ... ... ... ... бухгалтерлік шоттарда
келесі жазумен көрсетіледі:
2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотының ... ... ... ... кредиті
Құрылыс жұмысшылары мен қызметкерлеріне есептелген еңбекақыдан
әлеуметтік сақтандыру бойынша ... ... ... есептеуге сәйкес
мынадай бухгалтерлік жазба жасалады:
2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотының дебеті
3210 «Әлеуметтік сақтандыру бойынша міндеттемелер» шотының кредиті
Монтаждауға ... ... ... ... құны
бухгалтерлік есеп шоттарына мынадай жазу арқылы есептен шығарылады:
2930 ... ... ... ... «Негізі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен жабдықтар» ... ... ... ... ... орындаған жұмыс сомасы мен басқа ... ... ... ... ... ... ... «Аяқталмаған құрылыс» шотының дебеті – орындалған ... ... ... қосылған құнға салынатын салықсыз құнына
1420 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті – осы ... ... ... ... ... бойынша есептелген қосылған құнға
салынатын салық сомасына
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге ... ... ... шотының
кредиті – орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің төленетін құнына
Мердігерлер мен басқа мекемелерге орындаған жұмыстары мен көрсеткен
қызметтері үшін ақша ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік жазба жасалады:
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқы мерзімді берешек» ... ... ... ... акша ... ... ... үйлер (тұрақжайлар) мен ғимараттарды кіріске енгізу және
оларды ... ... ... беру № ... ... алу ... есеп шоттарында мынандай жазумен көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының 2412 «Жер мен ғимараттар» ... ... ... ... ... кредиті
1420 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті ... ... ... ... салынатын салық сомасы мердігерлердің есеп ... ... және ... ... мен көрсетілген
қызметтердің қабылдап алуына қарай бюджетке төленетін төлемдері ... де, ... ... ... көрсетіледі:
3130 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
1420 «Қосылған құн салығы» шотының кредиті
Заңды немесе жеке тұлғалардан негізгі құралдардың жаңа ... ... ... ... ... ... ие болғанда және
мердігердің шоттары олар бірден нақты түскенде төленсе, есеп айырысу ... ... ... ... ... ... жазу ... шоттардың дебеті:
2410 «Негізгі құралдар» - негізгі құралдар нысандарының қосымша құнға
салынатын ... ... ... ... құн ... - негізгі құралдардың осы нысандары бойынша
есептелген қосымша құнға салынатын сомасына
Тиісті шоттардың кредиті:
1010 «Кассадағы ақша қаражаты»
1030 «Ағымдағы банктік шоттардың ақша ... - ... ... ... ... ... жаңа нысандарын бастапқы құны (қосымша құнға
салынатын ... қоса ... ... ... ... жеке тұлғалардан
ұзақ мерзімді есеп айырысу немесе төлемі кейінге қалдыру тәртібінде ақыға
сатып ... ... ... ... ... қабылдап алу-беру № кесімі»
негізінде келесі бухгалтерлік тізбемен көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті – негізгі құралдардың түскен
нысандарының ... ... ... ... бастапқы құнына
1420 «Қосалқы құн салығы» шотының дебеті – ... ... ... ... ... ... құнға салынатын сомасына
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» ...... ... қабылдап алу-беру кесімінің сомасына
Негізгі құралдардың түскен нысандары үшін мердігерлердің есеп ... ... ... есеп шоттарында мынадай жазу жазылады:
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» шотының
дебеті
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» шотының ... ... ... ... қосымша құнға салынатын салық
сомасы мердігердің есеп айырысу құжаттарын төлеу және ... ... ... мен жеңіл автомобильдерден басқа) нақты ... ... ... ... көрсетіледі:
3130 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
1420 «Қосылған құн салығы» шоттарының кредиті
Негізгі құралдардың пайдалануда болған және ... ... ... ... ... құны бойынша кіріске енгізіледі, ол сатып
алуға, жеткізуге, орнатуға және делдалдық ... ... ... ... ... ... алу-беру кесімінде көрсетілген жиналған
амортизация сомасынан ... ... ... ... ... нысандарының нысандарының
теңгерімдік құны мердігердің есеп айырысу құжаттары бойынша ... ... ... төленсе, есеп айырысу нысандары мен төлем көзеріне
байланысты келесі бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... шоттардың кредиті
1010 «Кассадағы ақша қаражаты»
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... ... ... ... ... амортизация сомасына
мынадай бухгалтерлік тізбе беріледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
2420 ... ... ... ... ... ... есеп ... құжаттарына енгізілген
жеткізу, орнату және делдалдық операциялар бойынша шығындар сомасына ... ... мен ... ... сәйкес мынадай бухгалтерлік жазба
жазылады:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті
1010 «Кассадағы ақша қаражаты»
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... ... ... ... құралдардың түскен нысандары
бастапқы құны бойынша кіріске алынады.
Негізгі құралдардың осы нысандары үшін төленген есеп айырысу құжаттары
бойынша ... ... ... ... ... ... ... беріледі:
1420 «Қосымша құнға салығы» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
1010 «Кассадағы ақша қаражаты»
1030 « Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты»
Пайдалануда болған және теңгерімдік құны ... ... ... алынған
негізгі құралдар нысандарының ұзақ мерзімді есеп айырысу немесе төлемді
кейінге қалдыру ... ... ... есеп ... ... ... ... құралдар» шотының дебеті
Есеп айырысу мерзімдеріне (бір жылға дейінгі немесе бір жылдан асатын
мерзімде) ... ... ... ... ... ... мен ... қысқа мерзімді берешек» ( ... ... ... «Жеткізушілер мен мердігерлерге берілетін ұзақ мерзімді берешек»
(бір жылдан асатын мерзім)
Негізгі құралдардың түскен нысандарының ... ... ... ... ... ... «Негізгі құралдар» шотының дебеті
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының кредиті
Мердігердің (жабдықтаушының) есеп айырысу құжатына енгізілген ... және ... ... ... шығындар сомасына мынадай
бухгалтерлік тізбе беріледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың түскен нысандары
бастапқы (ағымдағы) құны ... ... ... ... осы ... нысандары бойынша қосылған құнға
салынатын салық сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жасалады:
1420 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... ... түскен нысандары үшін мердігердің (жабдықтаушының)
есеп айырысу құжаттарын ... ... ... мен ... ... мынадай бухгалтерлік жазба жасалады:
Тиісті шоттардың дебеті:
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... мен ... ... ұзақ мерзімді берешек»
Тиісті шоттардың кредиті:
1010 «Кассадағы ақша қаражаты»
1030 ... ... ... ақша қаражаты»
Бюджетке төлем есебіне жатқызылатын қосымша құнға салынатын салық
сомасы мердігердің есеп ... ... ... мен ... ... түсуі бойынша мынадай бухгалтерлік тізбемен көрсетіледі:
3130 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
1420 «Қосылған құн салығы» ... ... ... ... ... ... ... нысандардың ұзақ
мерзімді есеп ... ... ... ... есеп ... ... ... қарастырамыз:
1. Токарлық станоктың қосылған құнға салынатын салықсыз ... ... ... Осы ... ... ... ... салынатын салық сомасы
.......78000 тг
3. Нысанның түсу ... ... ... тг
4. Нысанды жеткізу және ... ... ... ... ... құнға ... ... ... ... ... ішінде қосылған құнға ... ... ... Алынған нысан үшін мердігердің (жабдықтаушының) есеп айырысу
құжаты төленді.
Негізгі құралдардың бұрын пайдалануда болған және ұзақ ... ... ... ... сатып алынған нысандарының түсуі бойынша жоғарыда
қарастырылған ... ... ... есеп ... ... көрсетіледі:
1. Негізгі құралдардың түскен нысандарының теңгерімдік (баланстақ)
құнына қосылған ... ... ... ... ... шотының 2413 «Машиналар мен жабдықтар»
қосымша шотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... ... тг
2. Нысанның түсу сәтіне жинақталған амортизация сомасына:
2410 «Негізгі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен ... ... ... ... құралдардың амортизациясы» ... ... Осы ... ... ... ... салынатын салық сомасына:
1420 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек»
шотының ... ... ... ... және ... шығындары сомасына:
2410 «Негізгі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен жабдықтар»
қосымша ... ... ... ... құн ... шотының
дебеті..............................................6264 тг
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... тг
5. Делдалдық шығындар сомасына:
2410 «Негізгі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен ... ... ... ... құн ... ... тг
3390 «Өзге қысқа мерзімді кредиторлық ... ... ... ... ... және делдалдық қызмет үшін ... есеп ... ... ... «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек»
шотының
дебеті...........................................................
.....................................................702200 тг
3390 «Өзге қысқа ... ... ... ... ... ... банктік шоттардағы ақша қаражаты» шотының
кредиті
.................................................................
...........................................739700 тг
7. Мердігердің (жабдықтаушының) төленген есеп айырысу құжаттары мен
негізгі құралдардың нысандарының нақты түсулері ... ... ... ... есепке алынған қосымша құнға
салынатын салық сомасына:
3130 «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
1420 ... құн ... ... ... ... және жеке ... өтеусіз алынған негізгі құралдардың
мотаждауды қажет етпейтін жаңа ... ... ... ... алу-беру кесімімен рәсімделгеннен кейін негізгі ... ... құны ... ... ... ... ... көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
6220 « Өтеусіз алынған активтерден алынатын кірістер»
6230 «Мемлекеттік ... ... ... негізгі құралдардың түскен нысандары бұрын пайдаланылған болса,
онда беру жөніндегі ... ... ... құны мен оны ... бухгалтерлік есебінің мәліметтері бойынша есептелген амортизация
сомасы ... ... ... нысандардың түсуі бухгалтерлік есеп
шоттарында ... ... ... ... ... ... теңгерімдік құнына:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
6220 «Өтеусіз ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттік субсидиялардан алынатын кірістер» шотының кредиті
• Беру сәтінде ... ... ... ... ... ... құралдар» шотының дебеті
2420 «Негізгі құралдар амортизациясы» шотының кредиті
Негізгі құралдардың өтеусіз түскен нысандары бастапқы құны ... ... ... оларды орнату жөніндегі шығыстар қосылады, бірақ
оларды жеткізу жөніндегі шығыстар бастапқы құнға ... да, ... ... жатқызылып, 7210 «Әкімшілік шығыстар» немесе 7110
«Өнімдерді сату және ... ... ... ... ... ... ... қоғамның жарғылық
капиталына өз салымдары есебінен салатын негізгі құралдардың пайдаланатын
нысандарының түсуі ... ... ... ... ... ... ... жария еткен, бірақ жарғылық капиталға
енгізілмеген салымдары бойынша негізгі құралдар нысандарының
шартты (келісілген) құнына:
5110 «Төленбеген капитал» шотының дебеті
Тиісті ... ... ... ... «Қарапайым акциялар»
5030 «Салымдар мен пайлар»
• Құрылтайшылардың, қатысушылардың жарғылық капиалға ... ... ... ... нысандарының шартты
(келісілген) құнына:
2410 «Негізгі ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың осы нысандарының жинақталған амортизация
сомасына оларды құрылтайшылардың, ... ... ... салымдар бойынша негізгі құралдар
нысандарының енгізу ... ... ... ... «Негізгі құралдар» шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының кредиті
Түгендеу кезінде анықталған ... ... ... ... ... кіріске енгізу негізгі құралдарды қабылдап алу-беру
кесімі негізінде бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... анықталған нысандарының теңгерімдік құнына
оларды сатып алу ... ... ... ... ... ... «Негізгі құралдар» шотының дебеті
5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалауға арналған резерв» немесе
6280 «Өзге кірістер» шотының кредиті
• Негізгі құралдар ... ... ... ... сомасына:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының кредиті
Нәтижесінде, түгендеу кезінде анықталған ... ... ... (артық) нысандары бастапқы құны бойынша кіріске енгізіледі.
Нарықтық экономика жағдайында негізгі құралдарының нысандарында ұзақ
мерзімді ... шарт ... ... үлкен маңызға ие болуда және олар
бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазулармен көрсетіледі:
2410 «Негізгі ... ... ... ... ... ... ... кредиті:
3360 «Жалдау бойынша қысқа мерзімді ... (бір ... ... ... бойынша ұзақ мерзімді берешек» (бір жылдан асатын мерзім)
Негізгі құралдар нысандарының теңгерімдік құнын ағымдағы құнға дейін
ұлғайту сомасы ... ... ... ... коэффициентін қолдану
жолымен қайта бағалаудың нәтижесі ретінде бухгалтерлік есепте мынадай
жазумен көрсетіледі.
2410 «Негізгі ... ... ... ... ... қайта бағалауға арналған ... ... ... ... ... амортизация сомасы негізгі құралдар
нысандарының құнының өзгеруіне пара-пар ... де, ... ... беріледі:
5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалауға арналған резерв» шотының
дебеті
2420 «Негізгі ... ... ... ... талап ететін және орнатуға арналған жабдықтардың ... ... ... ... ... көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының 2413 «Машиналар мен жабдықтар» қосымша
шотының «орнатылған жабдықтар» субшотының ... ... ... ... ... арналған резерв» шотының
кредиті
Негізгі құралдарды индексациялау нәтижесінде аяқталмаған ... және ... ... ... ... ... ... мынадай жазумен көрсетіледі:
2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотының дебеті
5420 ... ... ... бағалауға арналған резерв» шотының
кредиті
Негізгі құралдар нысандарын қайта ... ... ... оларды
пайдалану барысында амортизация есептейтін қолданыстағы әдіске сәйкес
анықталған ... ... ... ... Мұнда келесі мынандай
бухгалтерлік тізбе ... ... ... ... ... ... ... шотының
дебеті
5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)» шотының
кредиті
Негізгі құралдарын нысандарын ... ... ... ... ... ... істен шығу сәтінде ғана көшіріледі.
Сонымен, барлық жағдайларда негізгі құралдардың түсуі 2410 «Негізгі
құралдар» ... ... ... құны ... ... Негізгі құралдардың амортизациясы мен құнсыздануын есепке алу
Пайдалану барысында негізгі ... ... ... ... нысанын
сақтай отырып, біртіндеп тозу құнын жаңадан ... ... ... ... ... тозуы – бұл олардың физикалық және моральдық
сипаттамаларынан айырылу процесі.
16 – ... ... IAS ... ... ... ... амортизация - бұл активтің амортизацияланатын құнын
оның пайдалы қызмет ... ... ... ... ... ... ... құн – жойылу құны ... ... құны ... ... ... орнына көрсетілген басқа сома.
Нысанның жинақталған өзіндік құнымен салыстырғанда бастапқы құны
елеулі негізгі құралдар нысанының ... ... ... ... бөлек
амортизациялануға тиіс. Негізгі құралдар нысаны елеулі ... ... ... және ... ... ... амортизациялау әдісі
тап сол нысанның пайдалы қызмет мерзімі және оның ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Амортизациялық
есептеудің мөлшерін анықтаған кезде ондай ... ... ... ... негізгі құралдар нысандары пайдалану мерзімі
аяқталғанша бастапқы түрін ... ... ... құны амортизация
сомасына төмендейді.
Егер мекеме негізгі ... ... ... компоненттерін бөлек
амортизациялайтын болса, ол осы ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнымен салыстырғанда ... ... емес ... ... ... амортизациялауға құқылы.
Әрбір кезең үшін амортизациялық есептеулер, егер олар басқа активтің
теңгерімдік құнына қосылмаса ғана, пайдада немесе залалда ... ... ... ... ... экономикалық пайдалар басқа активтерді
өндірген кезде жоғалып кетеді. Бұл жағдайда амортизациялық есептеулер ... ... ... бір ... ... және оның ... ... Мысалы, өндірістік жабдықты амортизациялау тауарлық –
материалдық босалқыларды ... ... ... қосылады. Сол сияқты
әзірлеуде пайдаланатын негізгі құралдардың амортизациясы 38 – «Материалдық
емес ... IAS ... ... ... ... ... ... емес активтің бастапқы құнына қосылуы мүмкін.
Негізгі құралды амортизациялау құны міндетті түрде ... ... ... ... мерзіміне бөлінуге тиіс.
Негізгі құралдарды жойылу құны мен пайдалы қызмет ... ... ең ... ... қаржы жылының соңында қайта қаралуға тиіс,
және, егер ағымдағы күтімілімдердің ... ... ... ... – «Есеп саясаты, есептік бухгалтерлік ... ... ... IAS ... ... есептілігінің стандартына сәйкес бұл
өзгерістер міндетті түрде ... ... ... ... ... ... тіпті, егер негізгі құралдың әділ құны оның теңгерімдік
құнынан асып түссе де, ... ... ... құны оның ... аспаған жағдайда, танылады. Негізгі құралды жөндеу және оған қызмет
көрсету оны амортизациялау қажеттігінен босатпайды.
Негізгі құралдың амортизацияланатын құны оның ... ... ... ... Іс жүзінде, активтің жойылу құны көбінесе
мардымсыз болады, және сондықтан да ... ... ... елеулі рөл атқармайды.
Негізгі құралдың жойлу құны оның ... ... тең ... ... ... сомаға дейін ұлғаюы керек. Егер солай болса, осы ... ... ... егер бұдан былай оның жойылу құны теңгерімдік
құнынан төмен ... ... ғана ... тең ... ... ... негізгі құралды пайдалаудан мүлдем немесе ... ... ... егер ол ... ... ... тоқтатылмайды. Алайда, активті пайдалану негізінде оны
амортизацияланған әдісін қолданған кезде, ... еш ... ... ... ... ... тең болуы мүмкін.
Амортизация есептеудің пайдаланылатын әдісі мекеменің ... ... ... ... ... көрсетуге тиіс.
Негізгі құралдарға қолданылатын амортизация есептеу әдісі ... ... ... ... ... қайта қаралуға тиіс, және егер
активтерде жасалған болашақ экономикалық пайдаларды ... ... ... өзгеріс анықталса, бұл әдіс оны өзгерісті көрсету үшін
түзетілуге тиіс.
Негізгі құралдың амортизацияланатын ... оны ... ... ішінде жүйелі түрде бөлу үшін әр түрлі ... ... ... мына ... жатады:
• Біркелкі есептеу әдісі:
• Азайтылатын қалдық әдісі;
• өндіріс бірлігінің әдісі.
Біркелкі есептеу әдісі, егер бұл ... оны ... ... болса, негізгі құралдың пайдалы қызмет ... ... ... ... ... болып табылады.
Азайтылған қалдық әдісі пайдалы қызмет мерзімінің ... ... ... ... алып ... ... ... болжамды пайдалану немесе болжамды өнімділік
негізінде амортизация ... ... ... ... ... жасалған болашақ экономикалық пайдаларды
тұтынудың есептік сұлбасын неғұрлым дәл ... ... ... ... ... ... осы ... экономикалық пайдаларды тұтынудың есептік
сұлбасында өзгеріс болған реттерді қоспағанда, кезеңнен кезеңге ... ... ... ... ... және ... ... пайдалы қызмет
мерзімін бағалау білікті түрде пайымдау тақырыбы болып ... ... ... және ... ... ... амортизациялау
мөлшерлерінің есептік мерзімдерін ашып ... ... ... ... ... ... ... тексеруге мүмкіндік беретін
ақпаратты табыс етеді және ... ... ... ... мүмкіндік
беретін ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз етеді және ... ... үшін ... ... береді. Тап осындай себептер бойынша
мыналарды ... ... ... ... ол ... ... ... немесе басқа
активтердің бастапқы құнының құрамында кезең ішінде танылған-
танылмағанына қарамастан:
• есепті жылдың соңында жинақталған амортизацияның ... ... ... ... ... ... нысандарының құны
олардың қызмет ету мерзімі ішінде өндіріс немесе оралым ... ... ... шама бойынша жатқызылады. Мұнда амортизация есептеу ... ... ... ... және ... ... ету мерзімі бойына
әрбір кезеңде ... ... ... ... ... болады деген
шартпен, немесе нысандардың ... ... ... ... ... Бұл әдіс ең қарапайым әдіс болып танылады да, ... ... ... нысанның пайдалы қызмет ету мерзімі мен
амортизациялық ... ... ... ... да, ... құны ай ... бірқалыпты сома бойынша есептен
шығарылады.
Негізгі құралдар ... ... ... ... ... ету ... қарап анықтау тәртібін келесі мысал негізінде
қарастырамыз.
Мысал. Мекеме сатып алған өндірістік жабдықтың бастапқы құны – ... 5 жыл ... ... ... оның ... құны 2400 ... тең
болады. Негізгі құралдар ... жыл ... ... ... ... ... ... мына формула негізінде анықталады:
Бастапқы құн–жойылу құн/ пайдалы қызмет мерзімі = 54000-2400/ 5 жыл =
10320 теңге
Ай сайынғы амортизация сомасы 860 ... тең ... ... ... ... ... есептеу олардың
пайдалы қызмет мерзімі ішінде біркелкі ... ... ... ... ... құралдар нысандарынын амортизация сомасын біркелкі есептеу
әдісі бойынша анықтау
|Пайдалы қызмет мерзімі |Бастапқы |Амортизациялық ... ... ... |құн ... ... ... | |
| | | ... | |
|1-ші жылдың ... |54000 |10320 |10320 |43680 ... ... ... |54000 |10320 |20640 |33360 ... ... соңында |54000 |10320 |30960 |23040 ... ... ... |54000 |10320 |41280 |12720 ... ... соңында |54000 |10320 |51600 |2400 ... ... ... ... ... бухгалтерге пайыздық норманы
пайдалану ыңғайлы болса, онда амортизация шамасы (нормасы) есептелген
сомадан былай анықталады:
(10320 теңге * 100% ) : 54000 ... = 20 ... ... ... ... нысандарының пайдалы қызмет мерзімі
жойылу құны сияқты, қажет болған жағдайда кейін жасалған шығындарды ,
нысанның жай-күйінің жақсаруын есепке алып қайта қаралуы ... ... ... технологиялық өзгерістері немесе шаруашылық қызметтің
шарттарының жағдайларының өзгеру нәтижелері пайдалы қызмет ... ... ... ... мәні – ... ... әдісінде
қолданылған амортизаия шамасы екі еселеніп, әрқашан тек қалдық ... ... ... ... жылдан жылға азаяды, сонымен
бірге алғашқы жылдары ол әжептәуір жоғары болады. Амортизацияны ... ... құны ... ... ... жылды қоспағанда. Бұл жылғы
амортизация сомасы қалдық құнды жойылуға ... ... үшін ... ... ... ... ... жабдықтың пайдалы қызмет ету
мерзімі 5 жыл. Біркелкі есептек әдісі негізіндегі амортизациялық
аударымдар шамасы - 20% (100%/5) болады. Ал ... ... ... екі
еселенген амортизация нормасы 40% (20% *2) тең болады да, әрбір жылдың
соңындағы қалдық ... ... ... (40%) ... ... ... бастапқы құны 54000 теәге және жойылу құны -2400
теңге былай анықталады:
|Пайдалы қызмет мерзімі |Бастапқы құн |Екі еселенген ... құн |
| | ... ... | ... ... ... |54000 |54000 *40% = 21600 |32400 ... ... ... |54000 ... |19440 ... ... ... |54000 ... |11664 ... ... соңында |54000 ... |6998 ... ... соңында |54000 |6998-2400=4598 |2400 ... ... ... жылы біз 6998 ... 40% ... ... 2799 ... тең соманы аламыз. Толық амортизацияланбаған құн
сомасына мекеме босалқылар, ... ... және ... ... ... ... баға ... бағалы қалдықтарды қабылдап алуы мүмкін.
Амортизация есептеудің өндіріс бірлік әдісінің мәні – амортизациялық
аударымдар тек ... ... ... ғана анықталады, яғни амортизация
сомасы мен өндірістік қуаттылығының арасында тікелей тәуелділік бар. ... ... ... ... ... ... үшін қажет емес.
Өндірістік қуаттылығы шығарылған өнім бірлігімен, пайдалану уақытымен,
жүретін жол бірлігімен және т.б. өлшенеді.
Мысал. Жоғарыда ... ... ... ... ... 60000 бірлік өнім өндіреді немесе 5000 сағат бойында
жұмыс істеді делік. Нысанның бастапқы құны -54000 теңге. Енді осы
деректердің негізінде амортизация ... ... ... ... құны – жойылу құны/ орындалған жұмыстың болжалды мөлшері =
54000 – 2400 / 60000 = 0,86 ... ... құн – ... құн / ... ... ... =
54000 -2400 / 5000 = 10,32 теңге
Егер ай бойына осы жабдықта 5000 бірлік өнім өндірілді, ал жұмыс
уақыты осы ... 417 ... ... ... ... ... сомасы осы
кезеңде әрбір жағдайда есептеледі:
1) 0,86 * 5000 = 4300 теңге
2) 10,32 * 417 = 4303 ... ... ... ... нысандарының өндірістік қуаттылығын
сипаттайтын көрсеткіштердің біреуін таңдауға тиіс. Өндірістік бірлік әдісін
таңдаған кезде есепке алу керек, нысанның өндірістік қуаттылықтарын
пайдалануға байланысты жылдан ... ... ... ... ... өзгеру тенденциясы жөнінде нақты болжам бермейді ... ... ... ... анықтауға тиісті.
Негізгі құралдар нысанының қалдық құны жыл сайын жойылу құнына
жеткенше ... ... ... тікелей пара-пар түрде
азайып отырады.
Амортизация сомасын есептеудің өндірістік бірлік әдісі тиімді болады,
егер пайдалану мерзімі техникалық көрсеткіштермен немесе ... ... ... ... ... ... әдісі мекеменің есеп саясатымен белгіленіп, бір
есепті кезеңнен екіншісіне дәйекті түрде ... ... ... және ... құралдарын тезірек жаңартуды
ынталандыру үшін мекемелерге жеделдетілген амортизация ... ... ... ... ... арттырылуы мүмкін, бірақ ол екі еседен
артпауы тиіс.
Басқа барлық негізгі құралдар бойынша ... ... ... барлық нақты мерзім бойынша жүргізіледі.
Амортизация консервацияға жатқызылатын негізгі құралдар, кітапханалар
қоры, өсім малдары, буйволдар, өгіздер мен бұғалар ... ... ... негізгі құралдар бойынша жалға беруші амортизацияны жалпы
тәртіппен есептейді.
Негізгі құралдарға амортизацияны есептеудің негізгі талдамалы есебі
тіркелімнің ... ... ... атап ... өнеркәсіпте түгендеу
карточкасының (НҚ- 6 нысаны) мәліметтері, онда негізгі құралдардың бастапқы
құнынан және амортизация нормасынан амортизацияның жылдық сомасы
есептеледі. Содан кейін ... сома 12 айға ... ... ... ай
сайын негізгі құралдарға амортизацияны есептеу жасалады. (5.4.1 кесте)
5.4.1 кесте
________________________________ кәсіпорыны бойынша 20ХХ жылдың
________________ айына амортизациялық төлемдерді ... ... ... айда ... айда ... ... |негізгі |айға |түскен негізгі|қалған негізгі |беріп |н |
| ... ... ... |шоттардың |
| |ң |н ... ... ... |
| ... сомасының|есептелед| |
| |ясы |ия ... |1/12 ... |і | |
| | | ... 1/12| | | |
| | | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... бойы осы шама негізгі құралдардың жекелеген нысандарының түсуі мен
шығуына байланысты амортизациялық төлемдер нысан іске қосылғаннан кейінгі
айдан бастап тиісті шамаға ... ... ... құралдар нысандары
жойылған, сатылған немесе берілгеннен кейінгі айдан бастап, сондай-ақ
негізгі құралдардың жекелеген нысандарының бастапқы құнының толық ... ... ... ... ... ... ... құралдардың амортизациясы былай
есептеледі: өткен айда есептелген амортизация сомасына өткен айда түскен
негізгі құралдар бойынша ағымдағы айда есептелген ... ... да, ... айда ... келген негізгі құралдар бойынша ағымдағы айда
есептелген амортизация сомасы шегеріледі.
Сөйтіп, жасалған ... ... бір ... ... ... ... есепті айдың бірінші күніне мекеме теңгерімінде
есепте тұрған негізгі құралдардың белгіленген қызмет ету мерзімі бойы ай
сайын теңгемен жүргізіледі де, ... ... ... ... айдан кейінгі
айдың бірінші күніне доғарылады. Жаңадан түскен негізгі ... ... ... түскен айдан кейінгі бірінші күнінен басталады.
Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік ... ... ... ... ... 2420 ... құралдардың амортизациясы»
шоты арналған, қажет болған жағдайда мекеме негізгі құралдардың жекелеген
нысандарының амортизациясын есепке алу үшін аталған ... ... ... ... ... ... амортизациясы» шоты бухгалтерлік теңгеріміне
қатынасы бойынша пассивті реттеуші шот болып танылады. Бұл шоттың кредиті
бойынша қалдық , 2410 «негізгі құралдар» шотында ... ... ... нысандарының амортизация сомасының жинақталуы көрсетіледі.
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» ... ... ... ... ... ... ... нысандарының есептен
шығарылғанда шығысқа шығаруды көрсетеді.
Амортизациялық аударымдарды арнайы есептеу ... ай ... ... ... ... өткізу және қызметтер көрсету және
әкімшілік – басқару мақсаттағы нысандарына жатуына байланысты өндірістік
немесе ... ... ... ... ... ... тиісті
шоттардың дебетіне негізгі құралдар нысандарының амортизациясын есепке
алынатын шоттың кредиті бойынша амортизациялық аударымдардың сомасы
көрсетіледі, ол ... ... ... ... бойынша алынады:
Тиісті шоттардың дебеті:
7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» -
негізгі құралдардың өнімдерді (тауарларды, қызметтерді) өткізу процесінде
пайдаланылатын нысандары бойынша ... ... ... ... ... - ... ... әкімшілік – басқару
мақсатындағы нысандардың амортизация сомасына
8410 «Үстеме шығыстар» - негізгі құралдардың өндірістегі
нысандарыныңесептелген амортизация сомасына
2420 ... ... ... ... ... құралдардың жалға алынған немесе берілген нысандары бойынша
амортизация есептеуді жалдау нысаны мен жалгерлік келісім – ... ... ... ... жалға алушы жүргізеді. Негізгі құралдардың жалға алынған
және берілген нысандарының амортизциясын есепке алу тәртібі оқулықтың 5.8.
«Жалға ... ... ... ... алу» ... ... Республикасы Министрлер Кабинетінің «Қазақстан
Республикасындағы негізгі қорларды индексациялау туралы» қаулысына сәйкес
бухгалтерлік есепке алынған негізгі құралдардың тозу сомасы негізгі
құралдардың құнын ... ... ... ... өсім коэффициенті бойынша
индексациялауға жатады.
Мұнда жоғарыда келтірілген тәртіп бойынша ... ... ... ... ... ... есептелген амортизация
сомасының артуы бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай ... ... ... қайта бағалауға арналған резерв» шотының
дебеті
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» ... ... ... ... жататын негізгі құралдар нысандары есептен
шығарылғанда (сатылғанда, шығысқа шығарылғанда, өтеусіз тегін берілгенде
және т.б.), олар бойынша жинақталған амортизация сомасы ... ... ... ... шығарылады:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
2410 « Негізгі құралдар» шотының ... ... ... ... ... ... нысандары
бойынша жинақталған амортизация сомасы тиісінше жоғарыдағыдай бухгалтерлік
жазбамен шығысқа шығарылады.
Құны өндіріс немесе оралым ... ... ... ... ... бойынша амортизация есептеу тоқтатылады.
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шоты бойынша кредиттік қалдық
меншікті де, ұзақ мерзімді ... ... ... құралдар нысандарының
жинақталған амортизация сомасын көрсетіп, шығып қалған негізгі құралдардың
бастапқы ... өтеу көзі ... ... етеді.
Негізгі құралдар нысандары пайдалануы барысында барысында тозады да,
бастапқы құнына қарағанда қарағанда құнсызданады.
36 – «Активтердің құнсыздануы» IAS Халықаралық ... ... ... ... ... ... – Ж.Т.) ... құны
өтелетін сомадан асқан кезде, ол құнсызданады деп есептейді.
Мекеме әрбір есепті күні негізгі құралдың мүмкін болатын ... ... ... ... Кез ... осындай белгі анықталған
жағдайда мекеме негізгі құралдың өтелетін сомасын бағалауға ... ... ... ... мүмкін болатын белгілері бар болса,
онда бұл пайдалы қызметтің ... ... ... ... ... ... құнын осы активке қолданылатын Халықаралық қаржы
есептілігінің стандартына сәйкес , тіпті, егер ол ... ... да ... болатын залал танылмаса да, қайта қарау және түзету керек
екендігін дәлелдейді.
Егер негізгі құралдың өтелетін сомасы оның теңгерімдік ... ... ... ... ... құн ... құралдың өтелетін сомасына дейін
азайтылуға тиіс. Бұл азайтылу ... ... ... ... ... ... ... өлшемі ол жатқызылған негізгі
құралдың теңгерімдік құнынан көп болған кезде, егер мұны ... ... ... ... ... етсе ... мекеме міндеттемені тануға
тиіс.
Құнсызданудан болған залал танылғаннан кейін осы негізгі құралдар
бойынша амортизациялық аударымдар негізгі құралдың өзгертілген теңгерімдік
құнын бөлу ... оның жою ... ... отырып, оның қалған пайдалы қызмет
мерзімінің ішінде жүйелі негізде болашақ кезеңдерде ... ... ... ... танылған жағдайда, кейінге қалдырылған
барлық салықтық активтер немесе міндеттемелер 12 – «Пайдаға салынатын
салықтар» IAS Халықаралық ... ... ... ... ... ... теңгерімдік құнын оның салықтық базасымен салыстыру
арқылы анықталады.
Егер негізгі құралдың құнсыздануының қандай да болсын белгісі бар
болса, онда жеке ... осы ... ... үшін ... сома бағалануға
тиіс. Егер жеке негізгі құрал нысаны үшін өтелетін соманы бағалау мүмкін
болмаса, онда мекеме ақша қаражатын қозғалысқа келтіретін, негізгі ... ... ... өтелетін сомасын анықтауға міндетті.
Әрбір есепті күнге мекеме ... ... ... ... ... құнсызданудан болған залалдың, бәлкім, бүдан әрі болмауының ... ... да ... ... бар ... жоқ ... анықтауға
міндетті. Осындай белгілердің кез келгені анықталған жағдайда, мекеме осы
негізгі құралдың өтелетін сомасын бағалауға ... ... ... ... залалдың есебінен ұлғайған
негізгі құралдың теңгерімдік құны, егер алдыңғы жылдары негізгі қүрал үшін
құнсызданудан болған залал танылмаған болса, анықталуы мүмкін теңгерімдік
құннан ... ... ... ... негізгі құралдар үшін құнсызанудан болған залал
танылмаған болса, анықталуы мүмкін болатын теңгерімдік құннан тыс, негізгі
құралдың теңгерімдік құнының кез ... ... ... ... ... ... құнсыздануынан болған залалды қайта топтастыру, егер
осы актив басқа стандартқа сәйкес қайта бағаланған өлшем ... ... ... пайдалар мен залалдар туралы есептің өзінде танылуға
тиіс. ... ... ... құрал бойынша құнсызданудан болған залалды
қайта топтастырудың кез келгенін осындай басқа Стандартқа сәйкес ... ... ... ... ... ... негізгі құрал бойынша құнсызанудан болған залалды
қайта топтастыруға меншікті капиталдың шотына «Қосымша ... ... ... тікелей кредитіне беріледі. Алайда, егер қайта бағаланған
топ сол негізгі құралдар бойынша ... ... ... ... ... ... мен залалдар туралы есепте танылған болса, онда
мұндай залалды қайта топтастыруда пайдалар мен ... ... ... ... залалды қайта топтастыру танылғаннан кейін
негізгі құралдар үшін амортизациялық аударымдардың өзгертілген теңгерімдік
құнын, оның ... ... ... ... оның ... пайдалы қызмет
мерзімінің ішінде жүйелі негізде болашақ кезеңдер үшінтүзетілуге ... ... ... ... ... ... ... үшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарында 2430 «Негізгі
құралдың құнсыздануынан болатын ... шоты ... ... нақты залалдарды анықтағанда, арнайы есептеулердің негізінде
теңгерімдік құны өтелетін сомадан асқан ... ... ... ... ... ... құнсыздануынан болатын залалдар» шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының кредиті
Негізгі құралдар құнсыздануынан болған залалдар мекеменің ... ... ... ... ... ... сомасы мекеменің пайдалары есебіне
жатқызылса, онда бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазулар жүргізіледі:
5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)» шотының
дебеті
2430 «Негізгі құралдың ... ... ... ... негізгі құралдардың құнсыздануынан болған залалдарды мекеменің
залалдарына (шығындарына) жатқызылса, онда келесі бухгалтерлік жазба
жасалады:
7420 ... ... ... ... ... ... ... құнсыздануынан түсетін шығыстар» қосымша
шотының дебеті
2430 «Негізгі құралдардың құнсыздануынан болатын залалдар» шотының
кредиті
Негізгі құралдардың құнсыздануынан болған залалдарды мекеменің алдан-
ала ... ... ... есебіне жатқызылса, онда басқа бухгалтерлік есеп
шоттарында келесі жазулар жүргізіледі:
5420 «Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... ... құнсыздануынан болатын залалдар» шотының
кредиті
5.5. Негізгі құралдарды жөндеу шығындарын есепке алу.
5.5.1. Меншікті негізгі құралдарды жөндеу ... ... ... ... ... процесінде біртіндеп тозады және оларды
жұмыс жағдайында ұстау үнемі жөндеуді қажет ... ... ... жөндеу күрделі және шағын
жөндеу болып бөлінеді.
Күрделі жөндеу деп негізгі құралдардың тұтас ... ... ... аз ... ... ... қалпына келтіруді айтады.
Мұнда пайдалану кезінде байқалмаған немесе нысанды жөндеу алдындағы уақытта
табылған ақаулар ... ... тез ... ... мен ... ... ... дәлдеу, механизмдерді тазалау және тексеру жүргізіледі,
ыдыс жүйелеріндегі май, катардан шығып қалған бөлшектер жәнет.б.
алмастырылады. Бұл жөндеу негізгі құралдарды пайдалану процесінде
жүргізіледі.
Ағымдағы ... ... ... қарағанда калькуляциялық болып
табылмайтынын атап өту керек және әдетте, мұнда жөндеудің әр түрінде
(орта,шағын,кезекті ... ... ... ... ... ... ... нысандар бойынша шығындардың шамасы анықталмайды. Бұл
бухгалтерия тарапынан ағымдағы жөндеу шығындарын жоғары дәрежедегі
бақылауды талап етеді.
Практикада жөндеу екі тәсіл бойынша: мердігерлік және ... ... ... ... ... және ... болып табылатын мердігерлік
тәсілмен негізгі құралдарды мамандандырылған жөндеу ... ... ... ... ... ... ... жөндеу
жұмыстарын мердігерлер жүргізеді, ал мекеме онымен жасаған келісім-шарттар
негізінде орындалған жұмыстарды қабылдайды да, қабылдау кесіміне сәйкес ... ... ... өз ... қаражатымен және мекеменің өз
құралдарымен жүргізіледі. Негізгі құралдардың нысандарын жөндеуге
байланысты барлық шығындар өндірістің ... ... ... ... ... ... ... құралдар нысандарын жөндеу
жөніндегі шығындарды біркелкі жөндеу жұмыстары өне ... ... ... ... ... ... үшін ... жоспарлы смета
негізінде және нормативтер бойынша ай сайынғы төлемдер есебінен жөндеу
жұмыстарын жүргізу үшін алдағы шығындардың резервін қалыптастыруға құқылы,
ол ... ... ... қоры деп аталады.
Жөндеу қорын есепке алу үшін 3440 «Өзге қысқа мерзімді бағалау
міндеттемелері» шоты ... онда жеке ... ... ... оның ... ... қалдықтар мен қорды құру, ал дебеті бойынша –
пайдалану көрсетіледі. Негізгі құралдардың өндірісте негізгі, өнімдерді
өткізу және қызмет көрсету және ...... ... нысандары бойынша ай сайынғы жөндеу қорына есептелген
төлемдер ... ... ... тізбе беріледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
7110 «Өнімдерді сату және қызметтер ... ... ... ... ... жұмыстарды, қызметтерді) өткізу барысында
пайдаланылатын негізгі құралдар нысандарын жөндеу жөніндегі ... ... ... шығыстар» - өндірістік процеске байланысты емес
әкімшілік-басқару және жалпы шаруашылық мақсаттағы негізгі құралдар
нысандарын жөндеу жөніндегі төлем сомасына
8410 «Үстеме шығыстар» - ... ... ... ... ... жөндеу жөніндегі төлем сомасына
3440 «Өзге қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері» шотының «Жөндеу
қоры» субшотының кредиті.
Жөндеу жұмыстарының тәсіліне байланысты олардың ... ... ... ... ерекшеленеді. Жөндеу жұмыстарын
жүргізудің мердігерлік тәсілде арнайы комисиия жасаған «Жөнделген, қалпына
келтірілген негізгі құралдарды қабылдап алу-беру № ... ... ... жөндеу қорының есебіне тапсырыс берушіде мынадай
бухгалтерлік тізбе арқылы есептен ... ... ... ... ... ... шотының «Жөндеу
қоры» субшотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» шотының
кредиті
Негізгі құралдардың нысандарын жөндеу жөніндегі жұмыстарды орындағаны
үшін акцептелінген есеп ... ... ... ... ... есеп шоттарына мынандай жазу жасалады:
1420 «Қосылған құн салығы» шотының ... ... мен ... ... ... ... шотының
кредиті
Смета бойынша нақты шығындардың сәйкестігін тексергеннен кейін,
тапсырыс беруші мердігерге орындалған ... ... ... ... және
банктің жазбаша үзіндісі негізінде бухгалтерия мынандай бухгалтерлік жазба
жасайды:
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» шотының
дебеті
1030 ... ... ... ақша ... ... ... соңында бюджетке төленетін төлемдерді азайтуға жатқызылған
қосылған құнға салынатын салық ... ... ... ... есеп ... ... ... және жұмыстың қабылдалуына
орай мынадай бухгалтерлік тізбе беріледі:
3130 « ... құн ... ... ... ... құн салығы» шотының кредиті
Негізгі құралдардың нысандарын жөндеу жұмыстары шаруашылық ... ... ... ... ... алу екі ... ... – барлық шығындар олардың жасалуына орай 8310 « ... ... ... ... құжаттар негізінде нақты шығындар түр-
түрлері бойынша бухгалтерлік есеп шоттарында ... ... ... ... және ... ... (отын, босаклқы бөлшектер
және т.б.) сомасына мынадай бухгалтерлік тізбе беріліді;
8310 « Көмекші өндірістер» шотының 8311 « Материалдар» қосымша шотының
дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
1310 ... мен ... ... қорлар»
• Жөндеу жұмысшыларына есептелген еңбекақы сомасына есеп айырысу-
төлем тізімдемесіне сәйкес;
8310 «Көмекші өндіріс» шотының 8312 ... ... ... ... ... ... төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек» шотының кредиті
• Жөндеу жұмысшыларының ... ... ... бойынша аударымдар сомасына арнайы есептеуге сәйкес:
8310 «Көмекші өндірістер» шотының 8313 «Еңбекақыдан ... ... ... «Әлеуметтік сақтандыру бойынша міндеттемелер» шотының кредиті
Ай соңында негізгі құралдар нысандарын жөндеу жөніндегі барлық
шығындар сомасы 8310 ... ... ... ... ... ... «Көмекші өндірістер» шотының дебеті
8310 «Көмекші өндірістер» шотының келесі қосымша шоттарының кредиті:
8311 «Материалдар»
8312 «Қызметкерлердің еңбекақысын төлеу»
8313 «Еңбекақыдан аударымдар»
Жөндеу жұмыстары аяқталған соң, ... ... ... «Жөнделген,
қалпына келтірілген негізгі құралдарды қабылдап алу-беру № кесіміне» сәйкес
негізгі ... ... ... ... шығындардың нақты сомасы
есептелген жөндеу қорының есебінен мынадай бухгалтерлік тізбемен өтеледі:
3440 «Өзге қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері» шотының ... ... ... ... өндірістер» шотының кредиті
Негізгі құралдар нысандарын жөндеу шығындарын есептеудің екінші
нұсқасының мәні – ... ... ... ... ... ... ... есебінен мынандай бухгалтерлік жазбамен есептен шығарылады:
3440 «Өзге қысқа мерзімді бағалау ... ... ... ... ... шоттардың кредиті:
1310 «Шикізат және материалдар»
1350 «Өзге қорлар» - жұмсалған шикізаттар, ... ... ... ... ... және ... материалдар
сомасына
3350 «Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек» - ... ... ... ... ... ... - ... жұмысшыларының еңбек ақысынан
есептелген әлеуметтік салық сомасына
3210 «Әлеуметтік сақтандыру бойынша міндеттемелер» - жөндеу
жұмысшыларының еңбекақысынан есептелген әлеуметтік ... ... ... ... ... ... бойынша жөндеу қорында дебеттік қалдық
шықса, онда оны алдағы кезеңдердің шығындары ретінде бухгалтерлік ... ... 1620 ... ... ... шотында
көрсетіледі. Жөндеу қорының артық шығыны қалдық бұл қорға төлемдердің
жеткіліксіздігінен куәландырып, ... ... ай ... ... қайта қарап, ұлғайтуды немесе негізгі құралдарды жөндеу бойынша
нақты шығындардың ... және ... ... ... ... қоры ... мекемелерде негізгі құралдар нысандарына
техникалық қызмет көрсету мен ағымдағы жөндеудің нақты шығындарын тиісті
шығындар элементтері бойынша тікелей өндіріс немесе ... ... ... ... мынадай бухгалтерлік тізбе жасалады:
Тиісті шоттардың дебеті:
7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» -
өнімдерді ( ... ... ... ... ... негізгі құралдар нысандарын жөндеу шығындары сомасына
7210 «Әкімшілік шығыстар» - өндірістік процеске байланысты емес
әкімшілік-басқару және жалпы ... ... ... ... ... шығындары сомасына
8410 «Үстеме шығыстар» - өндірістік процесте ... ... ... ... ... ... шоттардың кредиті:
1310 «Шикізат және материалдар»
1350 «Өзге қорлар» - жұмсалған шикізаттар, материалдар,
конструкциялар, қосалқы бөлшектер, отын, құрылыс және басқадай ... ... ... ... ... мерзімді берешек» - жөндеу
жұмысшыларына есептелген еңбекақы сомасына
3150 «Әлеуметтік салық» - жөндеу жұмысшыларының еңбекақысынан
есептелген әлеуметтік салық сомасына
3210 «Әлеуметтік сақтандыру ... ... - ... ... ... ... ... бойынша
аударымдар сомасына
Жөндеу қоры құрылмайтын мекемелерге күрделі жөндеуге жұмсалатын
шығындар да өндірістің немесе оралым шығындарын есепке алынатын ... ... ... ... шығындарына қарағанда басқаша болады.
Негізгі құралдар нысандарын күрделі және ... ... ... ... ... ... ... келісім-шарт жасалып, оған тиісті
құжаттар беріледі. Тапсырыс беруші атқарылған жұмыс ... ... ... ... келтірілген негізгі құралдарды қабылдап алу-беру №
-кесіміне» сәйкес мынадай бухгалтерлік ... ... ... ... «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» -
өнімдерді ( тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) өткізу барысында
пайдаланылатын негізгі құралдар нысандарын жөндеу бойынша орындалған ... ... ... - ... процеске байланысты емес
әкімшілік-басқару және жалпы шаруашылық мақсаттағы негізгі ... ... ... ... ... құнына
8410 «Үстеме шығыстар» - өндірістік процесте пайдаланылатын негізгі
құралдар нысандарын жөндеу бойынша орындалған жұмыс құнына
3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... есеп ... ... бойынша негізгі құралдар
нысандарын жөндеу жүргізгенде орындалған жұмыстарға қосылған құнға
салынатын салық ... ... есеп ... ... ... «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» шотының
кредиті
Мердігерге орындалған жөндеу ... ... ... ... ... негізінде мынандай бухгалтерлік жазба жазылады:
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» шотының
дебеті
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... ... ... ... тиісті төлемді төмендетуге жататын қосылған құнға
салынатын салық сомасы мердігердің есеп айырысу шоттарының төлеуіне және
орындалған жұмыстың қабылдауына орай ... ... ... «Қосылған құн салығы» шотының дебеті
1420 «Қосылған құн салығы» шоттарының кредиті
Негізгі құралдар нысандарын күрделі және орташа ... ... ... ... ... нысанына жеке тапсырыс ашылады, смета
жасалады, аяқталған жұмысты арнайы комиссия қабылдайды. Тапсырысты
орындауға орай негізгі құралдар нысандарын жөндеу жөніндегі барлық
шығындар 8310 ... ... ... алдын-ала жинақталады, өйткені
жекелеген нысандарының күрделі жөнделуі бірнеше айға ... ... ... жылдан астам созылуы мүмкін.
Сонан соң, арнайы комиссия жасаған «Жөнделген. Қалпына келтірілген
негізгі құралдарды қабылдап алу-беру № ... ... ... ... ... ... нақты сомасы мынандай бухгалтерлік жазумен
шығысқа шығарылады:
Тиісті шоттардың дебеті:
7110 ... сату және ... ... бойынша шығыстар» -
өнімдерді ( ... ... ... ... пайдаланылатын негізгі құралдар нысандарын жөндеу жүргізгенде
жұмыс құнына
7210 «Әкімшілік шығыстар» - өндірістік процеске байланысты емес
әкімшілік-басқару және жалпы шаруашылық мақсаттағы ... ... ... ... ... ... ... шығыстар» - өндірістік процесте пайдаланылатын негізгі
құралдар нысандарына жөндеу ... ... ... ... ... ... ... кредиті
Негізгі құралдар нысандарына жүргізілген күрделі жөндеу туралы белгі
тиісті түгендеу карточкасында жасалады.
5.5.2. Жалға ... ... ... күрделі жөндеу шығындарын
есепке алу
Негізгі құралдарды күрделі жөндеу шығындары жалгерлік ... ... ... мекеменің есебінен немесе жалға беретін мекеменің
жалгерлік ақысын төмендету есебінен қабылдануы мүмкін. Негізгі құралдардың
жалға алынған нысандарын күрделі жөндеу жөніндегі шығындарды есепке ... ... ... ... ... ... тек бұл шотқа
«Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарын күрделі жөндеу шығындары»
атты субшот ашылады.
Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарын жалгердің есебінен
жүргізілген күрделі ... ... жабу үшін қор ... 3440 ... ... бағалау міндеттемелері» шотында есепке алынады да, онда
«жалға алынған ... ... ... ... алда ... ... субшот ашылады.
Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарын алда тұрған күрделі
жөндеу шығындары жыл бойы бірдей үлестермен қорланады, ол ... құн ... ... ... ... беру ... негізінде есептеліп,
бухгалтерлік есепте мынандай жазумен көрсетіледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
7110 «Өнімдерді сату және ... ... ... ... -
өнімдерді (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) өткізу барысында
пайдаланылатын негізгі құралдар нысандарын жөндеу жөніндегі қорға төлем
сомасына
7210 «Әкімшілік ... - ... ... ... ... және ... ... негізгі құралдар нысандарын
жөндеу жөніндегі қорға төлем сомасына
8410 « Үстеме шығыстар» - өндірістік процесте пайдаланылатын ... ... ... жөнінде қорға төлем сомасына
3440 «Өзге қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері» шотының ... ... ... ... ... алда ... шығындар»
субшотының кредиті
Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарының мердігерлік тәсілмен
жүргізілетін күрделі жөндеу бойынша нақты шығындарды «Жөнделген, қалпына
келтірілген негізгі құралдарды қабылдап алу-беру № ... ... ... тізбемен шығысқа шығарылады:
1620 «Алдағы кезеңдердің шығыстары» шотының ... ... ... ... ... ... ... субшотының дебеті
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» шотының
кредиті
Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарын жөндеу цехы жағдайында
(көмекші ... ... ... жүргізілген күрделі жөндеу бойынша
нақты шығындар бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазулармен
көрсетіледі:
1620 «Алдағы кезеңдердің шығыстары» шотының «Негізгі ... ... ... ... ... шығыстары» субшотының дебеті
8310 «Көмекші өндірістер» шотының кредиті
Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарының шаруашылық тәсілмен
жөндеу цехынан (көмекші өндірістерден) тыс жүргізілетін күрделі жөндеу
жөніндегі ... ... ... орай ... ... ... шығарылады:
1620 «Алдағы кезеңдердің шығыстары» шотының «Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... дебеті
Тиісті шоттардың кредиті
1310 «Шикізат пен материалдар»
1350 «Өзге қорлар» - жұмсалған шикізаттар, материалдар,
конструкциялар, ... ... ... ... және ... матеиралдар
сомасына
3350 «Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек» - ... ... ... ... ... ... - жөндеу жұмысшыларының еңбекақысынан
есептелген әлеуметтік ақы сомасына
3210 «Әлеуметтік сақтандыру бойынша міндеттемелер» - жөндеу
жұмысшыларының еңбекақысынан есептелген әлеуметтік ... ... ... ... ... шарты бойынша 1620 «Алдағы кезеңдердің
шығыстары» шотының «Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарын күрделі
жөндеу жөніндегі нақты шығындар жалгер мекеме ... ... ... ... ... ... қарай ай сайын есептелген қор шегінде
мынандай бухгалтерлік жазба жасалады:
3440 «Өзге қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері» шотының «Жалға
алынған негізгі құралдарды күрделі ... алда ... ... ... ... кезеңдердің шығыстары» шотының «Негізгі құралдардың жалға
алынған нысандарын күрделі жөндеу шығыстары»субшотының ... жыл ... ... құралдардың жалға берілген нысандарын күрделі
жөндеу шығындар сомасы ... ... асып ... онда ... сома
қорды құрғандағыдай тиісті бухгалтерлік тізбелермен қосымша есептеледі.
Және, керісінше, егер шығындардың сомасы төмен болса, онда ... ... ... ... ... ... сторлоналады (жойылады).
Егер жалгерлік келісімнің шарты бойынша 1620 ... ... ... «Негізгі құралдардың жалға алынған нысандарын күрделі
жөндеу шығыстары» субшотында есепке алынған негізгі құралдардың жалға
алынған нысандарын күрделі жөндеу нақты ... ... ... ... онда ... ай ... жалға берушінің есептелген
жалгерлік құнының сомасы шегінде мынандай ... ... ... ... ... ... ... берешек» шотының дебеті
1620 «Алдағы кезеңдердің шығыстары» шотының «Негізгі құралдардың жалға
алынған нысандарын күрделі жөндеу шығыстары» субшотының кредиті
Жыл соңында жалгерде артық ... ... ... ... артық
шығыс шығарылса) немесе үнемнің (жалгерлік сомадан кем шығарылса) сомасы
3360 «Жалдау бойынша қысқа ... ... ... ... ... ... айырысу жөніндегі қалдық ретінде қалады.
5.6. Негізгі құралдардың шығуын құжатпен рәсімдеу және есепке алу
Мекемелердің өндірістік-шаруашылық барысында негізгі құралдардың
құрамында ... ... ... ... ... ... қажет емес нысандарын өткізу (сату);
• Басқа мекемелерге ақысыз ... беру ... ... ... ... сұрапыл апатқа ұшырауы бойынша жою
(шығысқа шығару);
• Мекеме ішінде жекелеген нысандардың жылжуы;
• Басқа кәсіпорындарға олардың жарғылық капиталына салым түрінде
беру;
• Негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... ... нысандарын арзандату.
Негізгі құралдар нысандарын басқа мекемелерге төлем келісім-шартымен
(аукциондар мен конкурстарда ... ... ... ... ... ... ... беру фактісі «Негізгі құралды қабылдап алу-
беру № кесімімен» үш данада рәсімделеді: алғашқы екеуі тапсыратын мекемеде
(онда бірінші данасы есепке ... ... – беру ... ... ... үшінші данасын негізгі құралдар нысандарын қабылдаушы
тұлғаға беріледі. Кесімде нысанның жағдайы, оның бастапқы ... ... ... негізгі құралдар нысандарының есептен шығуы бухгалтерлік
есеп шоттарының үлгілік жоспарының 7410 «Активтердің істен шығуы бойынша
шығыстар» шотында есепке алуы қарастырылған, ... ... ... соның ішінде негізгі құралдардың істен шығып қалуын еске алу
үшін 7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы ... ... атты ... ашу ... құралдардың өткізілген нысандардың теңгерімдік құнына мынандай
бухгалтерлік тізбе беріледі:
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» ... ... ... ... ... ... ... қосымша
шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
Негізгі құралдардың нысандарын өткізу (сату) сәтіндегі жинақталған
амортизация ... ... ... жазба жасалады:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
Негізгі құралдардың ағымдағы құны бойынша (қосылған ... ... ... ... нысандары үшін сатып алушылар мен тапсырыс
берушілерге ұсынылған және банктің төлемге қабылдаған құжаттары негізінде
есеп айырысу ... ... ... ... ... ... шоттардың дебеті:
1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді ... ... ... мен ... ұзақ ... берешегі»
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» шотының
6211 «Негізгі құралдардың шығуынан алынатын кірістер» қосымша шотының
кредиті
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... салық сомасы бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазумен
көрсетіледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді ... ... ... мен ... ұзақ ... ... «Қосылған құн салығы» шотының кредиті
Сатып алушылардан өткізілген (сатылған) негізгі құралдар нысандары
үшін төлемдер түскенде, ... ... ... және ... ақша құжаттары
негізінде төлем нысаны мен көзіне ... ... есеп ... ... ... ... банктік шоттардағы ақша қаражаты» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі»
2110 «Сатып ... мен ... ұзақ ... ... кету ... негізгі құралдар нысандарының пайдалану кезіндегі
амортизация (тозу) сомасы нысанның бастапқы құны мен ол пайдалануда болған
кезеңде әрекет ететін амортизациялық төлемдер ... ... ... ... ... құралдар нысандарын өткізу (сату) кезіндегі демонтаж,
бөлшектеп бұзу, тасымалдау, буып-түю және басқа жұмыстармен ... ... есеп ... ... жазулармен көрсетіледі:
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» ... ... ... ... шығу ... ... ... дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
1310 «Шикізат пен материалдар»
1350 «Өзге қорлар» - ... ... ... ... және
тасымалдау үшін пайдаланған ыдыстар мен ыдыстық материалдар және өндіріс
қалдықтары сомасына
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» -
өткізілген негізгі құралдар ... ... ... ... көрсетілген мердігерлік мекемелердің қызметінің сомасына
3350 «Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді ... - ... ... ... ... жұмысшыларға есептелген еңбекақы
сомасына
3150 «Әлеуметтік салық» - негізгі құралдар нысандарын ... ... ... есептелген салық сомасына
3210 «Әлеуметтік сақтандыру бойынша міндеттемелер» - есептелген
еңбекақыдан алынған әлеуметтік сақтандыру бойынша ... ... ... ... ... ... ... тегін
беруден (өткізу) келген шығындарды тоқтату мақсатында Қазақстан
Республикасының Қаржы Министрлігі 18.07.1995 жылы № 6898 ... ... ... ... көрсету туралы» хатында осы
операциялар бойынша бағалауға дейінгі сомалар шегінде бухгалтерлік есеп
шоттарында мынандай ... ... ... атап ... ... құралдар нысандарын сатудан түскен кіріс сомасына:
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» шотының
6211 «Негізгі құралдардың шығуынан алынатын кірістер» қосымша шотының
дебеті
5610 «Қорытынды пайда ... ... ... ... ... ... нысандарын өткізуден болған шығындар (залалдар)
сомасына:
5610 «Қорытынды пайда (қорытынды залал)» шотының дебеті
7410 «Активтердің істен бойынша шығуы бойынша шығыстар» шотының
7410 ... ... ... ... ... ... қосымша
шотының кредиті
Негізгі құралдардың пайдалануда болған нысандарын төлем шартымен
өткізу жөніндегі шаруашылық операцияларын бухгалтерлік есеп ... ... мына ... қарастырайық:
1. Өндіріс жабдығының теңгерімдік (баланстық) құны
.....................17500000 тг
2. Нысанның өткізу сәтіндегі жинақталған амортизация
сомасы.....5250000 тг
3. Нысанның сату бағасы бойынша құны (өткізу
құны)....................16000000 тг
4. Осы ... ... ... ... ... ... ... құралдар нысандарын өткізу (сату) кезіндегі демонтаждау,
бөлшектеу, буып-түю, тасымалдау және басқа жұмыстарына
байланысты шығындар:
А) негізгі құралдар нысандарын буып-түю үшін пайдаланған ыдыстар
мен ыдыстық
материалдар......................................................
......................5000 ... ... ... демонтаждау, бөлшектеу және
тасымалдау жөніндегі қызметіне
есептелді........................................................
.........................20000 тг
В) өткізумен айналысатын жұмыскерлер мен қызметкерлерге
есептелген
еңбекақысы.......................................................
........................................17600 тг
Г) ... ... ... ... ... ... міндеттемелермен
сомасы..........880 тг
Өндіріс жабдықтарын өткізу жөнінде жоғарыда аталған шаруашылық
операциялары бухгалтерлік есеп шоттарында мына ... ... ... ... өткізілген (сатылған) нысанның теңгерімдік
(Баланстық) құнына:
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» ... ... ... құралдар» шотының кредиті ...............(17500000 –
5250000) 12250000 тг
• Нысанның өткізу (сату) сәтіне ... ... ... «Негізінде құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» ... ... ... Нысанның сатып алушы және тапсырыс беруші ұсынған ... ... ... ... және банк ... төлемге:
1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі» шотының дебеті
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» шотының 6211 «Негізгі
құралдарды ... ... ... ... ... кредиті
......(16000000-1920000) 14080000 тг
• Осы өткізілген (сатылған) нысандар бойынша қосылған ... ... ... «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі» шотының дебеті
3130 «Қосылған құн салығы» ... ... ... ... ... тасымалдау жәнет.б. шығындар
сомасына:
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» ... ... ... «Өзге
қорлар».....................................................................
..................................50000 тг
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді
берешек»........................20000 тг
3350 «Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді
берешек».....................................17600 тг
3150 «Әлеуметтік салық»
............................................................................
.................3696 тг
3210 «Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... үшін ... алушылардан түскен түсім:
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» шотының дебеті
1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа ... ... ... ... жыл соңында:
• негізгі құралдардың осы нысанды өткізуден (сатудан) түскен түсім
сомасына:
6210 «Активтердің шығуынан алынатын ... ... 6211 ... шығуынан алынатын кірістер» қосымша шотының дебеті
5610 «Қорытынды пайда» (қорытынды залал) шотының
кредиті..............14080000 тг
• негізгі құралдардың осы нысанын өткізуден (сатудан) болған
шығындапр ... ... ... ... ... ... дебеті
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының
кредиті.....................................................................
...................................................12342176 ... ... ... ... ... немесе кәсіпорындардың
жекелеген буындарын жабдықтарымен, ғимараттармен, коммуникациялармен және
т.б.аукциондар немесе конкурстар жолымен сатуға мүмкіндік туды. ... ... есеп ... ... ... құралдардың жекелеген
нысандарын өткізу сияқты көрініс табады. Тек қана демонтаждау және буып ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеу,
құжаттарды рәсімдеу үшін ақы және т.б. туындауы мүмкін, олар да ... ... ... ... ... шотының 7411 «Негізгі
құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша шотының ... ... ... ... ... беру ... ... құралдарды
қабылдап алу-беру № кесімімен екі данада рәсімделеді, кесімде негізгі
құралдар ... ... құны мен ... ... ... сомасы жазылады. Түгендеу карточкасы карточкадан алынып кесімге
қоса тіркеледі, бұл туралы түгендеу ... ... және ... ... ... ... мүліктік (инвентарлық) тізілімінде белгі
қойылады. Мұнда негізгі құралдарды қабылдап алу-беру кесімі негізінде
берілетін нысанның теңгерімдік (баланстық) құны сомасына бухгалтерлік
есепте ... жазу ... ... ... ... бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
2410 ... ... ... ... құралдар нысандарының беретін (сыйлайтын) сәтке жинақталған
амортизация сомасына мынадай бухгалтерлік тізбе беріледі:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» ... ... ... ... ... құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
Негізгі құралдардың ақысыз тегін берілген нысандарының құны «Негізгі
құралдарды қабылдап алу-беру № кесімі» және алушының нысанда қабылдағаны
жөнінде жазбаша ... ... ... ... (баланстан)
шығарылады.
Сатып алушы мекеменің буып-түюге, тасымалдауға және жабдықты беруге
байланысты тиеу-түсіру жұмыстарына шыққан ... ... ... 7410 ... ... шығуы бойынша шығыстар» шотының 7411
«Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша шотында
көрсетіледі. Жаңа жерде ... ... ... ... күрделі қаржыны
қаржыландыру қаражаты есебінен жүргізіп, оны нысанның бастапқы құнына
қосады. ... ... ... ... жабдықты монтаждауға жұмсаған
бастапқы шығындар, сондай-ақ оларды демонтаждау шығындарының орнын сатып
алушы толтырмайды.
Жыл аяғында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар нысандарын ақысыз
тегін беруден болған шығындар әрбір нысан бойынша қосымша бағалау ... ... ... ... ... ... ... құралдарды қайта бағалауға арналған резерв» шотының
дебеті
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 ... ... ... ... бойынша шығыстар» қосымша шотының
кредиті
Осы операцияны көрсеткеннен кейін негізгі ... ... ... беруден болған шығынның қалған бөлігі келесі бухгалтерлік ... ... ... ... ... жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)»
5520 «Өткен жылдардың ... ... ... ... ... істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралды істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша шотының
кредиті
Мекемелердің қаржылық-шаруашылық процесі ... ... ... ... ... тозады да, өзінің бастапқы түрінен толығымен
айырылады. Осы негізгі құралдарды қалпына келтіру ... емес ... ... тиімсіз болса, онда оларды мекеменің теңгерімінен
шығаруға рұхсат етіледі. Сонымен бірге, моральдық жағынан тозуына,
көнелігіне, табиғат апатына ... ... ... мен ... ... бір бөлігін жойғанда негізгі құралдарды теңгерімнен
шығаруға рұхсат ... ... ... ... ... одан әрі ... ... мүмкін еместігін немесе оларды
қалпына келтірудің тиімсіз екендігін анықтау үшін мекеме басшысының
өкімімен білікті қызметкерлерден – бас инженер, бас ... бас ... ... цех ... мен ... ... ... жұмыс істейтің
комиссия құрылады. Мемлекеттік инспекциялар (Мемқазанбақылау,
Мемавтоинспекция) бақылайтын негізгі құралдар шығысқа жатқызғанда, комиссия
жұмысына қатысуға осы инспекциялардың өкілдері ... ... ... ... ... ... немесе моральдығы
жағынан тозған (жаңа техникамен айырбастау) немесе табиғат апатына ұшырап
шығысқа шығарылатын нысандарды белгілейді. Кез келген ... ... ... «Негізгі құралдарды істен шығару № - кесімімен» екі данада
рәсімделеді. Кесімнің нысаны төменде ... ... ... толық сипаттамасы беріледі, жою себебі, өзіндік құны,
жинақталған амортизация және т.б. көосетіледі.
Шығысқа жатқызылғанда (жойылғанда) тиісті ... ... ... ... мен ... ... ... амортизациясының
(тозуының) құны, ғимараттарды, машиналар мен жабдықтарды, құрылыстарды бұзу
нәтижесінде алынған сынықтардың, ... ... ... ... бір ... шығындар, ал, екінші жағынан, кіріске енгізілген
немесе сыртқа өткізілген материалдардың құнын көрсететін табыс, сондай-ақ
соңғы нәтиже анықталады.
Аталған ... ... ... ... жағдайын есептеуді,
негізгі құралдардың тозуы мен шығып қалуын белгілеуде үлкен маңызға ие,
мұның өзі олардың ... ... ... ... үшін аса ... қатар, осы операцияларды есепке алу олардан түсетін табыстың
дұрыс және толық белгілеумен байланысты, бұл жаңа күрделі қаржыларды
қаржыландырудың бір көзін ... ... ... ... құралдарды істен шығару кесімі
негізінде бухгалтерияда есептік тіркелімдерінде тиісті жазу жазылып,
түгендеу карточкасында шыққандығы жөнінде және негізгі ... жері ... ... ... тізімінде белгі жасалады.
Сонымен бірге, бухгалтерлік есепте мынандай жазу жасалады:
• шығынға жатқызылған (жойылған) негізгі құралдар нысандарының
теңгерімдік (баланстық) құнына:
7410 ... ... ... бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралды істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша шотының
дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 ... ... осы ... ... ... ... жатқызу (жою) сәтіне
жинақталған амортизация сомасына:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 ... ... ... ... ... шығысқа жатқызуға (жоюға)
байланысты (нысандарды монтаждау, бөлшектеу және бұзу) шығындар
сомасына:
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... шотының
дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешек» - негізгі
құралдардығ нысандарын монтаждау, бөлшектеу, бұзу бойынша мердігерлердің
көрсеткен қызметтер ... ... ... ... қысқа мерзімді берешек» - негізгі
құралдар нысандарын жою жұмыстарымен шұғылданған жұмысшыларға есептелген
еңбекақысы мен басқадай шығындардың сомасына
3150 «Әлеуметтік салық» - ... ... ... жою ... мен ... бұзу мен бөлшектеу, жабдықтарды демонтаждау
және т.б.) шұғылданған жұмысшыларға есептелген еңбекақыдан алынған
әлеуметтік салық сомасына
3210 ... ... ... ... - ... ... ... еңбекақыдан әлеуметтік сақтандыру бойынша
аударымдар сомасына
8310 «Көмекші өндірістер» - көмекші өндірістік ... ... ... ... құралдар нысандарын шығысқа шығарылғаннан алынған
материалдарды, детальдарды, отынды және т.б. пайдалану
мүмкіндігі ... ... ... және ... «Өзге қорлар»
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» шотының
6211 «Негізгі құралдардың шығуынан алынатын кірістер» қосымша ... ... құны мен ... ... ... ... шығындары арасындағы айырма негізгі құралдарды өткізуден немесе
басқа да шығып қалуынан келген кіріс немесе залал болып табылады.
Жыл соңында индексацияланған негізгі ... ... ... және ... жатқызу шығындары әр нысан бойынша қосымша бағалау сомасы
шегінде мынадай бухгалтерлік тізбемен шығысқа шығарылады:
5610 «Қорытынды пайда (қорытынды залал)» шотының дебеті
7410 «Активтердің ... ... ... ... ... ... құралдарды істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша шотының
кредиті
Негізгі құралдар нысандарын жою жөніндегі шығындарды ... ... ... ... ... қаржы болса) бухгалтерлік есеп
шоттарында мынандай жазумен шығысқа шығаруға болады:
5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалауға арналған резерв» шотының
дебеті
7410 «Активтердің ... ... ... ... ... «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының кредиті
Осы операцияны көрсетуден кейін ... ... ... ... ... ... ... (шығысқа шығарғанда) пайда алуы
мүмкін кірістің сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жасалады:
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» шотының
6211 «Негізгі құралдардың шығуынан ... ... ... ... «Қорытынды пайда (қорытынды залал)» шотының кредиті
Негізгі құралдар нысандарын жою (шығысқа шығару) жөніндегі шаруашылық
операцияларын ... есеп ... ... ... ... ... Токарлық станоктың бастапқы құны
...........................................................735000
тг
2. Жою сәтінде жинақталған амортизация
сомасы.........................................691500 тг
3. нысанды жою жөніндегі қосалқы өндіріс көрсеткен
қызмет.........................8000 тг
4. нысанды ... ... ... ... ... есептелген еңбекақыдан әлеуметтік
салық......................................................4608
тг
6. әлеуметтік сақтандыру бойынша
міндеттемелер............................................1440 тг
7. қоймаға қосалқы бөлшектер түрінде тапсырылған ... ... ... ... ... токарлық станокты істен шығару бойынша
шаруашылық операциялары бухгалтерлік есеп шоттарында мынадай жазулармен
көрсетіледі:
• істен шығарылған ... ... ... ... ... істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың ... ... ... ... қосымша
шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының
кредиті............................................................43500 тг
• токарлық станоктың ... шығу ... ... амортизация
сомасына:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының
кредиті..............................................................691500
тг
• токарлық станоктың істен шығу бойынша шығындар сомасына:
7410 ... ... ... ... ... ... «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының
дебеті......................................................................
...................................................................46048 тг
Тиісті шоттардың кредиті:
8310 «Көмекші
өндірістер».................................................................
...........................8000 тг
3350 «Еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... ... «Әлеуметтік сақтандыру бойынша
міндеттемелер»..........................................1440 тг
• токарлық станокты істен шығарудан алынған жекелеген детальдар
мен қосалқы ... ... ... ... ... ... ... шығуынан алынатын кірістер» шотының
6211 «Негізгі құралдардың шығуынан алынатын кірістер» қосымша шотының
кредиті.....................................................................
..................................................................62000 тг
Жыл соңында токарлық станоктың ... шығу ... ... ... пайданы азайтуға залалдар сомасы жатқызылған:
5610 «Қорытында пайда (қорытында залал)» шотының дебеті
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 ... ... ... шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының
кредиті.....................................................................
...................................................................89548 тг
• қорытынды пайданы көбейтуге кірістер сомасы жатқызылған:
6210 «Активтердің шығуынан ... ... ... ... ... ... алынатын кірістер» қосымша шотының
дебеті
5610 «Қорытынды пайда (қорытынды залал)» ... ... ... ... ... ... ... «Негізгі
құралдарды ішкі өткізуге берілетін жүк құжатымен» рәсімделеді, ол екі
данада жазылады. Құжаттың бірінші данасы мен алушы мен ... ... ... ... ... онда тексеру
карточкаларында тиісті жазу жасалып, карточкаларды тасымалы есеп
карточкасында жаңа орны бойынша жылжытылады. ... ... ... бөлімшесіне беріледі. Мұндай құжатты сондай-ақ негізгі құралдар
нысандарын босалқыдан пайдалануға бергенде жазылады. Негізгі құралдар
нысандары мекеменің бір құрылымдық бөлімшесінен ... ... ... ... ... ... ... мен кредиті бойынша
көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
Және талдамалы есеп картотекадағы түгендеу карточкаларының орнын
алмастырумен ерекшеленеді.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... ... беру тараптардың келісіміне сәйкес
белгіленген құн бойынша жүзеге асырылады. Құн көбінесе берілетін
нысандардың теңгерімдік құнына сәйкес болмайды. Мұнда бухгалтерлік есепте
мынадай ... ... ... ... ... ... ... нысандарының
теңгерімдік құнына:
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың ... ... ... ... қосымша
шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
• негізгі құралдардың осы ... ... ... ... сомасына:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
2410 ... ... ... ... ... капитал салымы есебіне берілген негізгі құралдардың
нысандарының келісілген құнына:
Тиісті шоттардың дебеті:
2120 «Еншілес ұйымдардың ұзақ мерзімді ... ... ... және ... ... ұзақ мерзімді
дебиторлық берешегі»
2310 «Жылжымайтын мүлікке инвестициялар»
6210 «Активтердің шығуынан алынатын ... ... ... ... ... алынатын кірістер» қосымша шотының
кредиті
Атап айту керек, 7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар»
шотының 7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының ... ... ... ... құралдарды беруден туындаған
қосымша шығындары көрсетіледі.
Жыл соңында негізгі құралдар нысандарын өткізуден (беруден) залалдар
(шығындар) мынадай бухгалтерлік тізбемен ... ... ... ... ... ... шотының дебеті
7410 «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» шотының
7411 «Негізгі құралдардың істен шығуы бойынша шығыстар» қосымша
шотының кредиті
Негізгі құралдар ... ... ... ... ... жазу жасалады:
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» шотының
6211 «Негізгі құралдардың шығуынан алынатын кірістер» қосымша шотының
дебеті
5610 «Қорытынды пайда ... ... ... ...... ... ... негізгі құралдар
нысандарының жетіспеуі немесе бүлінуі байқалуы мүмкін, оны комиссия шығысқа
шығару кесімімен рәсімдейді де, мынадай бухгалтерлік жазбамен көрсетіледі:
• негізгі құралдардың жетіспейтің ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешек» шотының «Құндылықтардың
жетіспеушіліктері мен бұзылуынан болған ысыраптары қаралмаған кесімдер
бойынша» субшотының дебеті
Тиісті шоттардың ... ... ... «Аяқталмаған құрылыс»
• негізгі құралдардың осы нысандары бойынша жинақталған
амортизация ... « ... ... ... ... ... ... кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
• негізгі құралдардың жетіспейтін немесе ... ... ... ... ... ... ... сомасына:
1280 «Өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешек» шотының ... мен ... ... ... ... кесімдер
бойынша» субшотының дебеті
3130 «Қосылған құн салығы» шотының кредиті
Егер кесімді қарау нәтижесінде негізгі құралдардың жетіспейтін немесе
бүлінген нысандарының қосымша құнға салынатын салықты қоса ... құны ... ... ... жатқызылса, онда нысанның
теңгерімдік құнына:
1250 «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» шотының
«Материалдық зиянды өтеу бойынша есеп айырысу» субшотының ... ... ... ... ... берешек» шотының «Құндылықтардың
жетіспеушілігі мен бұзылуынан болған ысыраптары қаралмаған келісімдер
бойынша» ... ... ... ... нысандарының бүлінуіне немесе жетіспеуіне кінәлі
нақты тұлғалар анықталмаса, онда соттың шешімімен нысанның теңгерімдік құны
мынандай ... ... ... ... шоттардың дебеті:
7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар»
7210 «Әкімшілік шығыстар»
8410 «Үстеме шығыстар»
1280 «Өзге қысқа мерзімді дебиторлық ... ... ... мен ... ... ... ... кесімдер
бойынша» субшотының кредиті
Тәжірибеде моральдық жағынан тозуы және басқа объективті жағдайларды
ескере отырып, нысандардың құны түсірілуі ... ... ... ... арзандату нәтижесінде бастапқы құнының төмендеу сомасы
бухгалтерлік есепте мынадай жазулармен көрсетіледі:
5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалауға ... ... ... ... кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
Негізгі құралдардың осы нысандарының арзандауға дейінгі және
арзандағаннан кейінгі құны арасындағы айырмадан жинақталған амортизация
сомасына келесі бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... ... шоттардың кредиті:
2410 «Негізгі құралдар»
2930 «Аяқталмаған құрылыс»
Жыл соңында ... ... ... ... болған залал
сомасы мынадай бухгалтерлік тізбемен шығысқа шығарылады:
5610 «Қорытында пайда (қорытынды залал)» ... ... ... ... ... арналған резерв» шотының
кредиті
Сонымен, негізгі құралдар нысандарын есептен шығару 2410 ... ... ... ... ... себебіне байланыссыз бастапқы
құнымен көрсетіледі.
5.7. Негізгі құралдардың талдамалы есебі
Негізгі құралдар қозғалысының талдамалы есебін жүргізу ... ... ... ... ... ... жүргізіледі, ол әрбір
мүліктік нысан немесе нысандар тобы үшін ашылады. Түгендеу карточкалары бір
дана болып «Негізгі құралдарды қабылдап алу-беру №- кесімі », ... ... ... ... ... ... карточкалары талдамалы
есебінің негізгі нысаны болып табылады. Оларда мыналар тіркеледі: нысанның
шифрі, теңгерімдік құны, амортизация нормасы, паспорт номері мен ... ... ... ... ... ... жөндеу туралы мәліметтер,
нысанның шығарылуы туралы деректер (шығарылған күні, кесімнің номері,
шығарылған бағыты, жазылған күні мен номері).
Негізгі мүліктік нысанның жекелеген ... мен ... ... ... ... сырт жағында ескеріледі. Бір типті
шаруашылық құрал сайманы және ... ... ... бір ... ... карточкалары көптеген мекемелерде бір данадан толтырылып,
сақталуын қамтамасыз ету үшін олар «Негізгі құралды есепке алу жөніндегі
мүліктік тізімде» тіркеледі, онда ... ... ... ... ... ... заттың түсуі мен шығарылуының күні мен кесімнің
номері көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жеңілдетеді. Тізімдердегі жазулар негізгі
құралдардың классификациялық топтары бойынша жүргізіледі.
Тізімде негізгі құралдардың әр түрі ... ... ... ... тарау бөлінеді. Осылай тіркегенде нысан мүліктік
номер алады да, бұл қабылдау кесімінде, түгендеу карточкасы мен ... ... ... ... ... уақыт бойы осы номермен есепте
тұрады.
Тізімде тіркелген карточкалар картотекада сақталады, мұнда олар
негізгі құралдардың классификациялық топтары бойынша, ал ... ... ... жері және түрлері бойынша орналастырылады.
Пайдаланылмайтын негізгі құралдардың карточкалары жеке топталады.
Мүліктік нысандардың пайдаланылған жері бойынша «Негізгі құралдардың
мүліктік тізімі» қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... тиімді пайдалану және артық негізгі құралдарды анықтау
үшін бақылауды ұйымдастыруға қажет ақпаратты қамтамасыз ... ... ... ... ... мен шығарылуы туралы
бастапқы құжаттар негізінде толтырылады.
Негізгі құралдардың әрбір классификациялық тобына карточкалардың жеке
тізімі болады, бұл түгендеу карточкалар ... ... ... ... ... емес ... бір ... болуы мүмкін, бірақ ол классификациялық топтарға жіктеледі.
Атап өту ... ... ... ... ... жалгер-кәсіпорынның
бухгалтериясында түгендеу карточкалар ашылмайды. Мұндай нысандардың
талдамалы есебінің тіркелімі ретінде Ұзақ мерзімді жалға алынған негізгі
құралдардың есеп ... ... ... оны жалға беруші мекеменің
бухгалтериясы жалға алынған нысандардың қабылдап алу-беру кесіміне қоса
тіркеуі тиіс.

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Негізгі құралдардың мәні, есепке алудың теориялық негізі26 бет
«Агросервис Шапағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің есептіліктері мен алғашқы құжаттары33 бет
Жалға алынған негізгі құралдар қозғалысы және есепке алу есебі66 бет
Адамды кепілге алу қылмысы77 бет
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Аурудың алдын алу туралы4 бет
Аурухана ішілік жұқпа туралы7 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет
АҚ «Казкоммерцбанктің» экономикалық мазмұны30 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь