«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу

XX ғасырдың бас кезінде, яғни 1911 жылдың қаңтарынан бастап, 1915 жылдың қыркүйек айына дейін Тройцкі қаласындағы «Энергия» баспахансында қазақ тілінде үзбей шығып тұрған «Айқап» журналы халқымыздың әлеуметтік саяси-өмірінде, әдебиет пен мәдениетімізді насихаттап таратуда елеулі роль атқарды. Ол қазақтың тұңғыш қоғамдық-саяси және әдеби журналы болды. «Айқап» өзінің сипаты жөнінен жалпы демократиялық болғанымен, іс жүзінде Шоқан Уәлихановтың, Ыбырай Алтынсариннің, Абай Құнанбаевтың ағартушылық идеялары негізінде дамып келе жатқан қазақтың қоғамдық ой-пікірінің, әдебиетінің, публицистикасының прогресшілдік және демократиялық дәстүрлерін жалғастырған ілгері дамытқан журнал болды.
«Айқап» журналын ұйымдастырушы және редакторы демократ –жазушы Мұқаметжан Сералин (1872-1929) болды. М. Сералин журналдың төңірегіне өзімен ниеттес көрнекті ақын жазушыларды, қоғамдық қайраткерлерді топтастырды. Журналдың секретары 1911-12 жылдары Әкірам Ғалимов, 1913-14 жылдары Сұлтанмахмұт Торайғыров болды. Әр уақытта тілші, автор болып Сәкен Сейфуллин , Бейімбет Майлин, Сәбит Дөнентаев, Спандияр Көбеев және осылар сияқты ақын-жазушылар қатысты.
«Айқап» журналы осылай аталуының себебі мен алдағы мақсаты туралы 1911 жылғы 11-санында бастырушылар алқасының атынан былайша түсінік береді: «Айқап» деген сөз қазақтың төл сөзі, ол ғасырлар бойы мәдениеттен, білімнен, кенже қалған бүкіл қазақ халқының өкініші ретінде алынды. «Ай, қап!» деп санымызды соқтық, енді ел қатарына қосылайық деген үнді білдіреді.
«Айқаптың» төңірегіне жиналып, қазақ халқының қоғамдық ой –пікірінің қалыптасуына елеулі үлес қосқан әдебиеті мен мәдениетті жайында байсалды талғамдар айтқан журналдың редакторы М. Сералиннің «Айқап» журналының басқармасында қызмет еткен жазушылардың
        
        «Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу
XX ғасырдың бас кезінде, яғни 1911 жылдың қаңтарынан ... ... ... ... ... Тройцкі қаласындағы «Энергия» баспахансында
қазақ тілінде үзбей шығып тұрған ... ... ... әлеуметтік
саяси-өмірінде, әдебиет пен мәдениетімізді насихаттап таратуда елеулі роль
атқарды. Ол қазақтың тұңғыш қоғамдық-саяси және ... ... ... ... ... ... ... демократиялық болғанымен, іс жүзінде
Шоқан Уәлихановтың, ... ... Абай ... ... ... дамып келе жатқан қазақтың қоғамдық ой-пікірінің,
әдебиетінің, публицистикасының прогресшілдік және демократиялық дәстүрлерін
жалғастырған ілгері ... ... ... журналын ұйымдастырушы және редакторы демократ –жазушы
Мұқаметжан Сералин (1872-1929) болды. М. ... ... ... ниеттес көрнекті ақын жазушыларды, қоғамдық ... ... ... 1911-12 ... ... Ғалимов, 1913-14
жылдары Сұлтанмахмұт Торайғыров болды. Әр уақытта тілші, автор болып Сәкен
Сейфуллин , Бейімбет Майлин, ... ... ... ... және ... ақын-жазушылар қатысты.
«Айқап» журналы осылай аталуының себебі мен алдағы мақсаты туралы
1911 жылғы 11-санында бастырушылар алқасының атынан ... ... ... ... сөз ... төл ... ол ... бойы мәдениеттен,
білімнен, кенже қалған бүкіл қазақ халқының өкініші ... ... ... деп ... ... енді ел қатарына ... ... ... ... ... қазақ халқының қоғамдық ой –пікірінің
қалыптасуына елеулі үлес қосқан әдебиеті мен мәдениетті жайында ... ... ... ... М. ... ... ... қызмет еткен жазушылардың еңбектері ... ... ... ... ... ... алыбы - С. Сейфуллиннің алғашқы
өлеңдері, Б. Майлиннің тұңғыш мақалалары басылды және С. ... ... ... оқу, жас ... тәрбиелеу және мәдени-ағарту ісіне шын
мәнісінде ... және ... ... ... ... Бұл ... өзі сияқты мұғалім , жазушыларды публицистерді тартты.
«Айқап» отырықшы болуды мәдениет мәселелерімен байланыстыра үгіттеді.
М. Сералин орыс халқының ғылымын, өнерін, ... ... ... дей ... білу үшін школа мектеп ашу қажет. Бұл 4-5 үйдің қолынан келетін іс
емес, кедейлердің баласын алыс ... ... ... қалі ... « бір жерге қала болып жиналудан басқа ем жоқ». Ал «50-60 үй ... , ... ... ... ... молда (мұғалім) ұстап бала оқыту
оңай. Сонда өкімет тарапынан орыс –қазақ школын ... ... ... ... ... XX ... ... ағартушыларының дәстүрін жалғастыра
отырып, мектеп ашу, бала оқыту жөнінде нақтылы ұсыныстар жасады. «Біздің
ілгері келешек ... бұл ... күн ... жұрт қатарлы тұруымыз да
жалғыз-ақ нәрсеге тірелген. Ол – оқу. Мұнан былайғы заманда ... ... ... ... жалшы болудан басқа бізге ешбір де орын қалмайды.
Біз жұртшылық болып оқушы ... ... ... ... ... деп жазды ол.
«Айқап» журналы қазақ әйелдерінің қоғамдағы орнына да жан-жақты
тоқталады. «Адам баласының ... ... ... ... адамзатты
тәрбиелеуші – ана» деп, олардың үйдегі, ... ... ... ... ... ... осы мәселені көтере отырып езілген қазақ әйелдері
қатарынан жұмысқа тілшілер тартты. Тілеубайқызы Сахыпжамал (1911, №7, ... ... ер ... ... қыз балаға онша көңіл бөлмейтінін,
олардың қалың малға сатылып, сүймеген адамына еріксіз ұзатылатынын ... ... Осы ... ... ... ... ... «атты мақаласын атап өткен жөн. «Ер баланы ... ... ... ... оқыса бұзылады дейсіз. Бұзылған ... ... ма ... Оқу ... бұзама екен? Біле білсең қыз баланы
көбірек оқыту керек. Қыз бала ... бала ... ... болады. Ана надан
болса, балаға жақсы өнеге бере алар ма ?! ... ... ... ... ұстап бергеніңіз сол, 14-15 жастағы қыздарыңызды 50-60 ... ... ... тең бе, тең емес пе оған ... ... ... Егер де тең болса 14-15 жастаѓы ұлдарыңызға 50-60 жастағы ... алып ... деп ... ... ... артық жеткізіп, бұдан
артық ашынып жазу мүмкін емес сияқты. Бұл мақала сол ... ... ... ... жанып, ар-ұятын оятқан, қазақ ... ұлы ... ... көп ... ... ... бірі -әдет-ғұрып, салт-сана
мәселесі еді. ... ... ... әдет-ғұрыптың кемшілік, кері
кеткен ... ... ... елді ... озық ... ... ... қазіргі халі» деген мақалада елді кері тартатын
кесапаттың алыстан ... оның өз ... ... дау-жанжал,
ұрлық, өтірік-өсек сөзден тарайтынын, бұл кемшіліктердің кәсіпсіздік
білімсіздіктен ... жұрт ... ... ... ... Б. ... 1913 ... 15-санындағы (335-336 б.б.) ... қыз ... ... ас беріп, еске алуда елдің үлкен шығынға бататынын айтып
оның орына халықты пайдалы іске ... ... ... ... ... ... ... салуға қаражат шығаруға шақырады.
Жалпы алғанда журнал қазақ елін білімге, өнерге шақырды, ... ... мен ... ... ... ... сүйене жүргізу
керектігін сөз етті: «Біздің қазақ баласына не қылса да басқа ... ... ... кеңес» деген мақалада (1911, №5, 4-6 беттер) оқыту
ісін дұрыс жолға қою үшін ... ... ... ... ... ... қазақ шәкірттерінің хал-жағдайының тым нашар екендігіне
тоқтала отырып журнал оларға көмектесуге ... ... ... да ... ... ... беру ... шешу үшін оқу құралдарын
шығару, қазақ тілінің әліппесін жасау, жазу жұмысын бір ережеге ... ... ... ... ... М. Жаңа ... бала тәрбиесі жөнінде жазған
мақаласын айта кеткен жөн». Адам баласы басқа ... ... ... ... сондай осал, төзімсіз. Басқа жәндіктер ... ... ... ... ... я суықта адам баласы киім киіп, үй ... ... ... ... ... мен ... іздеп шауып кетсе, адам
баласы берген тамақты әрең ішеді. Сондықтан адамның адам болуына көп ... ... ... Басқа жәндіктерге тәрбие бек аз һәм тән тәрбиесі ... Адам ... ... ... ұлтына һәм өзінен кейін өсіп
-өнетін ұрпақтарына міндеті көп болғандықтан, тән ... ... ... жан ... ... керек. Адамның аштан, отқа күйіп, суға түсіп
өлмей адам болуына туған ... ... тән ... ... ... ... ... де сол мезгілден бастау керек. «Баланы жастан, қатынды
бастан» деген ... ... осы ... ... ... Бала ... жұрт баяғыда білген. Бірақ әр халық әр ... әр ... ... ... ... ... ... баланың шаруаға
шеберленуін мақсат қылған. Спарта халқы бала ... ... ... ... қылу деп ... Бірқатар халық бала тәрбиелеуді
патшалыққа беретін салғырт орнына ... ... ... ... да балаға
тәрбиенің керек тігін көп заманнан түсінулі. «Ұлың өссе, ұлы ... ... қызы ... ... бол» ... ескі мақал. Бірақ біздің
халықтың бала тәрбиелеудің негізін анық ... ... ... ... ... біз мұндай болмас едік. Біздің халықта бала
тәрбиелеудің негізі «Бетегеден биік, ... ... бол» һәм «Көш ... ойыңды» болған. Дүниедегі адамнан басқа жәндіктер бір пайдаға асумен,
қаруымен құрметтеледі (Ат ... ... сиыр сүт ... деген сияқты).
Адам баласы тек адам ... ғана үшін ... ... жан ... ... пайдасыздыққа шыққан мақұлықты атып өлтірсе, жұрт ... ... ... атып ... жұрт аяйды, өлтіруші ождан азабын
тартады. Мұның себебі, адамның адамдығы. Яғни басқа нәрселер тек мақсатқа
жеткізетін ... ... ... ... ... ... ... адамның
жанында, рухында болғандығы. Олай болса, адамның тәрбиесі тек тән ... жан ... де болу ... Жан ... бір ... болмай, нағыз
екі бет болу.
Бұл бала тәрбиелеу хақында біз бүгін әңгіме ... ... Грек ... екі мың ... бұрын түсініп, педагогия дейтін ғылым шығарып,
қолданып көрген. Бұл біздің көп кенже ... ... бірі ғой. ... тоқтатып, есеймей тұрып-ақ көргенін істей бастайды. Үйінде намаз
оқушылар болса, ... ... ... ... ... қол ... ... атады,
шылым тартушы болса, шөпті шылым қылып тартады. ... ... ... ... ... ... Жақсы істесе, жақсы, жаман істесе, жаман
істейді. Бұлай болса, бала тәрбиелеудің негізі ата-анасында. Бірінші ... ... ... ... жақсы үлгі көрсетуге тырысуы. ... ... ... не ... соны оқырсың» деп ... ... ... ... ... ... ата-анаға қолдан келгенше «Ұлы, қызы
жақсымен ауылдас болып, жаманнан жиіркендіріп, ... ... ... ... ... ... (7 ... баласын бай жалшылармен бірге
бақтырмай, кедей 8 айға 3 сомға жалдап, өстіп құдайдан, баласынан, ... ... ... ... молдаға дін ғылымын үйренуге, Ордағы дүние
ғылымын ... ... ... ... ... иманын біліп,
соңғысынан құдайдың жаратқан заттарын танып, ыждақатын ... ... шын ... ... шын ... ... Молдалар мен мұғалімдерге де
бұрынғыдай «аюды үйреткен таяқ» деп балаларды сабап, арқасын қанатып, сонан
соң ... ... жері отқа ... деп жұбатуды қоюы керек. Таяқ аюды-
айуанды үйретеді, ақыл иесі адам ... ыза ... ... ... Дін ... ... ... сабамаған көрінеді. Мұғалім
«ғұннасын» шығар деп таяқ жұмсаса, учитель «ударение» ... деп ... бұл бала ... ... Яғни ... қайыру, баланы бұзу
баланың кірсіз ақ қағаздай жанын ластау болды.
Адам баласы барлық білікті сыртқы бес мүшесімен алады. ... ... ... мұрынмен иіскеп, тілмен татып, ... ... ... уақытта бұл бес мүшелердің барлығын бірдей тәрбиелеу керек.
Бірқатары тәрбиеленіп, бірқатары тәрбиеленбей қалса, ол балаға зор ... Адам ... бір ... ... түрлі –түрлі болады. Біреу
есіткенін ... ... ... ... ... ... дәмін
ұмытпайды. Бірақ ондай адам сирек болады. Бір медреседе, бір класта оқып
жүрген балалардың біреуінің ... ... ... ... ... ... бұл бес ... бірдей тәрбиелеуге ырдаһат қылулары ... ... ... «Қызғалдақ» деген сөз ұшырайды. Оқытушы қызғалдақ
деген ... ... деп өте ... ... ... тек есіткенін ұмытпайтын
балалардың ғана қатерінде қалады. Басқасы ұмытады. Егерде ... ... ... деп ... өзі ... һәм ... деп ұстатса, исі жақсы
деп иіскетсе, дәмі ащы деп ... ... ... ... баланы оқытқанда жеңіл жолмен бар мүшелерін бірдей тәрбиелеп,
әзір білімді баланың кішкентай басына тыға бермей, жетелеп ... ... ... ... ... ... ... жақсыға қызығатын,
жаманнан жеркенетін қылып табиғатын жіңішкертіп шығару мақсұт .
Бұл газет бетіне жазылған ... ғана ой. ... ... ... ... бұл ... ... ардақты ғылым иесі адамдардың ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Айқап» журналы8 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Бейімбет Майлин17 бет
Банк маркетингісі туралы ақпарат10 бет
Сот жұмысының ұйымдастырылуы25 бет
Экономикалық ілімдер тарихы пәні жөнінде жалпы мәлімет4 бет
Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптегі маркетингті енгізу тәжірибесі12 бет
Ақселеу шығармалары негізінде ғылыми-танымдық публицистиканы зерделеу77 бет
Жаңа инновациялық ойларды енгізу жайлы ақпарат8 бет
Жаңа инновациялық ойларды еңгізу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь