Кәсіпорында кадрлармен жұмыс істеуді ұйымдастыру


Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 64 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 1900 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мазмұны

Кіріспе
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ...3
I Бөлім Кадрлық саясаттың методологиялық теориясы.
1.1 Кадрлық саясаттың мәні мен
маңызы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ..4
1.2 Кадрлық саясаттың түрлері мен
құрлымы ... ... ... ... ... ... ... ...16
1.3 Кәсіпорының даму стратегиясымен кадрлық саясаттың өзара
байланысы ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... 22

II Бөлім Кәсіпорында кадрлармен жұмыс істеуді ұйымдастыру.
2.1 Кәсіпорында кадрларды таңдау, іріктеу және бейімдеу
процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ..26
2.2 Кәсіпорында қызметкерлерді бағалау және аттестациялау ... .41
2.3 Кәсіпорында қызметкерлердің мансапын жоспарлау ... ... ... ..51

III Бөлім Қазақстан Халықтар Достастығы Университеттінің кадрлық саясатың
талдау.
3.1 Қазақтар Халықтар Достастығы Университетінің қысқаша
тарихы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ..56
3.2 Қазақтар Халықтар Достастығы Университетінің қызметкерлерінің
сандық және сапалық сипатамасы ... ... ... ... ... ...58
3.3 Қазақтар Халықтар Достастығы Университетінің кадрлық саясатын
бағалау және қызметкерлердің ағымдылық деңгейін
анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... .64
Қортынды
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ...67
Пайдаланған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
69

I Бөлім. Қадрлық саясаттың методологиялық теориясы.
1.1 Кадрлық саясаттың мәні мен маңызы

Қызметкерлерді басқару мақсаттары мен міндеттерін жүзеге асыратын
кадрлық саясат болып табылады. Кадрлық саясат-кадрлармен жұмыс істеудегі
басты бағыт, кәсіпорының кадрлық қызметін жүзеге асыратын негізгі
принциптердің жиынтығы. Бұл жөнінде кадрлық саясат қызметкерлермен жұмыс
істеудегі беталыстың стратегиялық жолы болып табылады. Кадрлық саясат
туралы бірқатар зерттеушілер пікірі мынадай – бұл кадрлық жұмыстағы басты
бағыт кәсіпорын шешімдерінде ұзақ мерзімге немесе қысқа мерзімге байланысты
ең маңызды, принципиалды жағдайлар жиынтығымен анықталады. Оларда кадрлық
жұмыс жұмыс түсінігін атап көрсетеді, оның мазмұнына кадрларды дайындау,
оларды іріктеу, қайта дайындау, орналастыру, бейімдеу, шығармашылық өсуін
жоспарлау, мансабын жоспарлау, кадрлар резервін құру, кадрларды
аттестациялау кіреді. Кадрлық саясаттың принциптік жүйесі және олардың
шығатын формалар, әдістер, бағыттар және басқарушылық қызметтерін жұмыс
белгілері деп түсінетін зерттеушілер де бар. Ол қоғамдық өндіріс пен
кәсіпорынның басқа салаларын қажетті саяси және іскер қажеттерді меңгерген
жоғары мамандықты басқарушылық кадрларымен қамтамсыз етуге бағытталған. Бұл
жерде кадрлар ұғымына олардың басқару жүйесінде істейтін барлық
жұмысшыларды енгізіп отырғанын атап көрсету маңызды. Алайда кадрлар
құрамын бұданда толығырақ түсіндірулер кездеседі. Тар мағынада кадрлық
саясат бұл әкімшіліктің, қоғамдық кәсіпорынның барлық ұжыммен, оның
әлеуметтік және функционалдық топтарымен және әрбір адаммен істеген жұмысы.
Басқару құралы ретіндегі кадрлық саясат бұл мақсаты кәсіпорынның барлық
жұмысшылардың күштерін қойылған міндеттерді шешу үшін бірлестіру болып
табылатын ұйымдастырушы іс-әрекет. Тап осы жағдайда авторлар кадрлар
ұғымы кәсіпорынның барлық жұмысшыларына, барлық ұжымға оның топтарымен қоса
таратты, бірақ тек кәсіпорын деңгейінде.Егер осы мәселе жөніндегі барлық
көзқарастарды топтастырсақ онда басқарудағы кадрлық саясатты анықтауға үш
пікірді бөліп шығаруға болады: 1) басқару жүйесінде істейтін барлық
жұмысшыларды яғни басшыларды, мамандарды, техникалық қызметткерлерді
іріктеу, орналасыру ретінде; 2) басшыларды, мамандарды, жұмысшыларды
іріктеу, орналастыру және пайдалану ретінде, яғни өндірістік
кәсіпорындарда, бірлестіктерде және министрліктерде жұмыс істейтін
қызметкерлерді түгелімен қамтиды; 3) алдарына қойылған міндеттерді шешу
үшін өндірістік кәсіпорындар оның маманданған топтарымен қоса әлеуметтік
процесі ретінде қарастырылған. Кадрлық саясаттан қандай рөл ойнау талап
етіледі? Халық шаруашылығы саласында техникалық және экономикалық саясат
жүргізуде кадрлық саясат басқару істерін ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Халық шаруашылығы саласында кадрлық саясатты тиімді басқару үшін кадрларды
оперативті тіркеу және талдау жүйесін құрады, ал басқарудың барлық
деңгейінде кәсіпорыннан министрлікке дейін белгіленген уақыт аралығында іс-
әрекеттің әрбір нақтылы нақтылы сәтіндегі ақикат жағдайды көрсетеді. Оның
көмегімен алынған мәлімет өндіріс саласындағы кадрлар құрамын өзгеру
тенденциясын оқтын-оқтын бағалауға мүмкіндік береді, кадрларға мұқтаждықтың
ғылыми негізделген жинақы және жинақы болжамдарымен жоспарларын құруға және
осының негізінде халық шаруашылығы салаларын әлеуметтік даму жоспарларымен
келісетін кадрлық саясатты қалыптастыруға мүмкіндік береді. Басқармада
істейтін кадрларды іріктеу, орналастыру алға жылжыту квалификациясын
жоғарлату, бұл іс-әрекеттің бірлігі мен тұтастығын артуына, берілген
жұмысқа жауапкершіліктің артуына, бүтіндей басқару жұмысының тиімділігін
өсуіне және қорытындысында басқару жүйесі бейімділігінің артуына мүмкіндік
жасайды. Жоспарлау мен басқаруды әлеуметтік процесстермен әректесуі
кәсіпорын мен еңбекшілердің құқығы мен міндеттерін толығымен жүзеге асыру
жағынан қоғам, ұжым және жеке адам мүдделерінің үйлесімділігі жағынан
қаралады.

Қажеттілікті Қызметкерді Қызметкерді
анықтау өзіне тарту пайдалану

Қызметкерлерді Қызметкерді
ынталандыру (м: дамыту (м: оқыту
енбекақы және Кадрлық саясат төңірегіндегі
әлеуметтік саясат)
қызмет саясаты)

Қызметкерлер
Қызметкерлерді Әлеуметтік жайлы ақпаратты
босату қатынас ұйымдастыру

1.1.1 кесте. Кадрлық саясаттың қарастыратын мәселелері.

Кадрлық саясат – бұл кадрлық жұмыстағы ең негізгі бағыт, енбекші ұжымын
құру бойынша мақсатқа бағытталған іс- әрекет және кәсіпорын мен оның
жұмысшыларының мақсаттары мен принциптері мен бірге қосылуна ең жақсы түрде
мүмкіндік туғызады. Кәсіпорының кадрлық саясатының негізгі объектісі ол
қызметкерлер кадрлар болып табылады. Кәсәпорының жұмысшыларының негізгі
штаттық құрлымы кәсіпорын қызметшілері деп аталады. Кадрлар бұл өндірістің
негізгі және шешуші факторы, қоғамның өндіргіш күші. Олар өндіріс
құралдарын жасайды және қозғалысқа түсіреді,оларда әрдайым жетілдіре
түседі. Жұмысшылардың мамандануынан, олардың кәсіби дамунан, іскерлік
қасиеттерінен өндіріс тиімділігі елеулітүрде дамыи түседі. Кадрлық
жоспарлау маманданған кадрларды іріктеу жүйесі, оның мақсаты нақтылы уақыт
шенберінде мамандардың қажетті мөлшерінде мекеме қажетілігін қамтамасыз
ету. Мекеме мен кәсіби құрлымға қажет болатын ,сол мезгілде қажет
персоналға қатысты есептеулерді жүргізу мақсатымен енбек резервтері бойынша
жоспар жасалынады. Потенциалды қабылдау көздері туралы шешім де қабылдау
керек, мекеме қажеттіліктері мен енбектерін ақшалай немесе моральдық
потенциальды марапатау қызметкерлердің болашақ құрамына белгілі болғаның
қамтамасыз ету үшін байланыстар орнату керек және қолдау керек. Әрбір
мекеме кадрлық жоспарлауды ашық немесе ашық емес түрде қолданады, кейбір
мекемелер бұл жоспарда маңызды зерттеулер жүргізеді, ал басқалары
қызметткерлерді жоспарлау туралы үстіртін назармен шектеледі.
Қызметкерлерді жоспарлаудың негізгі міндедтерінің бірі бұл мекеме
жоспарының мақсаттарын маманданған қызметкерлердің нақтылы қажеттіліктеріне
бағыттау, және олардыңқажет болатын уақытын анықтау және кадрлық жоспарлау
шенберінде бұл қажеттіліктергежету жоспарын жасау керек. Ықылассыз
орындалған және оның үстіне еш еленбеген кадрлық жоспарлау ең қысқа
мерзімде маңызды мәселелерге арандатуға қабілетті. Тиімді кадрлық
жоспарлау көмегімен бос орындарды толықтыруға боладыжәне бірлестік ішіндегі
мамандардыңмансап мүмкіндігін бағалай отырып, кадрлардың тұрақсыздығын
азайтуға болады.Қойылған міндетті орындауда ең жоғары соңғы нәтижелерге
жету үшін халық шаруашылығы мен барлық басқару жүйесінің төңкерісін жүзеге
асыру үшін шаруашылық механизімінің алдағы жоғары сатыға көтерілуін
болжамдайды. Оның табысты жұмыс істеуі үшін үйлесімді басқарушы кадрлар
қажет. Шаруашылық механизімінің тиімділігі жаңа жағдайлардағы жұмысқа
басқарушы кадрлардың дайындығына байланысты. Басқарущы кадрларды іріктеуде,
таңдауда, бағалауды жақсарту үшін көп нәрселер істеу қажет, шаруашылық
стериотиптері мен селсоқтықтарын жеңу керек. Дегенмен қазіргі уақытта,
экономиканы басқарудың барлық салаларын басқаруды, жоспарлауды, кәсіпорын
механизмдерін жоғары сатыға көтеру бойынша жұмыстарды тездету туралы
міндедтерді бірінші жоспарға щығарған кезде, кадрлық саясаттың нақтылы
міндеттерін жүзеге асырудың маңыздылығы анағұрлым артады. Нарық
экономикасына өту кадрлық саясаттың негізге алынатын принциптарі мен
мазмұнын едәуір өзгертеді. Қазіргі уақытта бұл еңбек ұжымын құру бойынша
сапалы мақсатқа бағытталған іс-әрекет, кәсіпорын мен оның жұмысшыларының
мақсаттары мен приоритеттерінің қосылуына ең жақсы түрде мүмкіндік береді.
Кадрлық саясаттың мақсаты түрліше шешілуі мүмкін және альтернативалық
варианттарды таңдау жеткілікті:
- жұмысшыларды жұмыстан шығару немесе алып қалу; егер қалдырсаң онда
қандай жол дұрысырақ: а) жұмысбастылықтың қысқарған формасына ауыстыру; б)
өзіне тән емес жұмыстарда басқа обьектілерде пайдаланады; в) ұзақ мерзімге
қайта даярлауға жіберу;
- жұмысшыларды өздері даярлау немесе қажетті дайындығы бар адамдарды
іздеу;
- сырттан қабылдау немесе босатуға жіберілген жұмысшыларды қайта оқыту;
- қосымша жұмысшылар қабылдау немесе сондағы бар жұмысшылары мен оларды
орынды пайдалану;
- арзан бірақ саяз маманданған жұмысшыларды немесе қымбат бірақ
маневрлі жұмысшыларды даярлауға көңіл бөлу.
Кадрлық саясатты таңдауда кәсіпорынның сыртқы және ішкі ортасына тән
факторлар есепке алынады, мыналар сияқты:
- өндіріс талаптары, кәсіпорынның даму стратегиясы;
- кәсіпорынның қаржылық мүмкіндіктері, олрмен анықталатын
қызметкерлерді басқарудағы шығынын мүмкін деңгейі;
- қолдағы қызметкерлердің сандық және сапалық сипаттамалары және
келешектегі олардың өзгерістерінің бағытталушылығы;
- еңбек нарығындағы жағдай;
- бәсекелестер жағынан жұмысшы күшіне сұраныс;
- кәсіпорындардың ықпалдылығы, жұмысшы мүдделерін қорғаудағы қатандық;
- еңбек заңдылығынның талаптары жалдамалы қызметкерлермен жұмыстың
қабылданған мәдениеті. Кадрлық саясаттың мазмұны: Кәсіпорынды сапалы жұмыс
күшімен қамтамасыз ету және жоспарлауды қоса айтқанда, іріктеу және талдау,
жұмыстан босату, персоналдың ағымдылық деңгейі, қызметкерлерді дамыту,
жұмысшыларды дайындау, қайта дайындау, аттетация жүргізу және бағалау,
қауіпсіз ережесімен қамтамасыз ету. Кәсіпорын қызметкерлерді басқарумен
қатар, кәсіподақпен тығыз байланыста жұмыс істейді, ұжымдық келсім шартта,
өтініш арыздарда, енбек ережелерін бақылауды іске асырады.


Сыртқы жүйе Өткінші жүйе

Ішкі жүйе:
кәсіпорынның философиясы
кәсіпорынның мәдениеті
кәсіпорынның саясаты

Кадрлық саясат

Мақсаты: Принципі:
- экономикалық; - адамға қатысты өзара
- әлеуметтік. байланыстарды жеке
шешу

Қызметкерлерді
болжау

Қызметкерлер басқаруға
бағдарлама жасау

Қызметкерлерді тексеру және аудит

1.1.2 кесте. Кадрлық саясаттың мазмұны

Қазіргі уақыт шарттарында кадрлық саясатқа қойлатын жалпы талаптар:
1. Кадрлық саясат кәсіпорынның даму стратегиясы мен тығыз байланыста
болу керек. Бұл жөнінде ол осы стратегияны жүзеге асырудың кадрларымен
қамтамасыз ету болып табылады.
2. Кадрлық саясат жеткілікті икемді болуы керек. Бұл оның бір жағынан
тұрақты болуын білдіреді, өйткені тұрақтылығымен байланысты, динамикалығын
яғни кәсіпорын тактикасының өндірістік және экономикалық жағдайларға қарай
өзгеруіне сәйкес түзетілуін білдіреді. Оның қызметкер мүдделерін есепке
алуға беімделген жақтары және кәсіпорынның ұйымдастырушылық мәдениетіне
қатысы бар жақтары тұрақты болулары тиіс. Соңғысы жұмысшылармен сенімділік
және олардың беталысымен байланысты.
3. Маманданған жұмысшы күшін қалыптастыру кәсіпорын үшін шығындармен
байланысты болғандықтан кадрлық саясат экономикалық дәлелді болуы керек,
яғни оның нақтылы қаржылық мүмкіншіліктерімен анықталады.
4. Кадрлық саясат өз жұмысшыларына жол таба білуді қамтамасыз етуі
тиіс.
Сонымен жаңа шарттардағы кадрлық саясат кадрлармен жұмыс істеу
жүйелерін қалыптастыруға бағытталған, ол қазіргі заңдылықтарды, нормативтік
актілерді, үкімет шешімдерін қадағалау шарттарында тек экономикалық емес
сонымен қатар әлеуметтік нәтижелерді алуға бейімделген. Кадрлық саясаттың
мазмұны жұмысқа жалдап алумен шектейді, қызметкерлерді дамыту,
жұмысшылармен мекеменің өзара қатынасының қамтамасыз ету жөніндегі
кәсіпорынның принципиалды бағыттарыныңда қатысы болады. Кадрлық саясат ұзақ
мерзімді перспективаға есептелген мақсатты міндеттерді таңдаумен байланысты
болған кезде күнделікті кадрлық жұмыс, кадрлық сұрақтарды қолма-қол шешуге
бағытталған. Олардың арасына стратегиямен қойылған мақсатқа жету
тактикасының арасындағыдай байланыс болуы қажет. Сонымен кадрлық саясат
кадрлармен жұмыс істеудің мынадай жүйесін құруға бағытталған, ол қазіргі
заңдылықтарды қадағалау шарттарында тек экономикалық нәтижелерде ғана емес;
сонымен қатар әлеуметтік нәтижелерді алуға бағытталған. Кадрлық саясатты
жүзеге асырудағы альтернативалар. Ол батыл, ол шешуші болуы мүмкін
кейбіреуінде жұмысшылар жайында оншалақты адамгершілікті болмауыда мүмкін,
формальді амалға, өндірістік мүдделер приоритеттеріне негізделген, немесе
керісінше оны жүзеге асыру еңбекші ұжымға қалай әсер ететінін және ол үшін
қандай әлеуметтік шығындарға апаратынын есепке аламыз. Кадрлық саясат
кәсіпорын кадрларына бүтіндей қатысты болар кезде жалпы сипатта болады, ал
ерекше мәселелерді шешуге бағытталған кезде жекеше құрылымдық бөлімшілер,
функционалды немесе маманданған жұмысшылар тобы, қызметшілер дәрежесі
шеңберінде жеке сайлау сипатына ие болады.
Кадрлық саясат мыналарды қалыптастырады:
- жұмысшы күшін жалға алу сатысындағы, оған қойылатын талаптарды
білімге, жынысқа, жасқа, стажға, арнаулы дайындық деңгейіне байланысты;
- жұмысшы күшіне капитал жұмсауға жұмысшы күшімен айналысатын кез
келген жақтың дамуына, мақсатқа әсер етуге байланысты;
- ұжымның дамуына қатысты барлығы немесе бір бөлігіне;
- кәсіпорындағы жаңа жұмысшы дайындау сипатына оның кәсіби
біліктілігіне сонымен қатар қайта даярлауға қатысты;
- кадрлардың фирма ішіндегі қозғалысына байланысты.

Сыртқы ортаны талдау: Ішкі ортаны талдау:
нарықтың қызметі; қызметкердің жұмысқа
кәсіпорынның инфрақұрылымы; жауапкершілігі;
заң актілері; жұмысқа қызметкердің
өзара қарым-қатынас; қабілеттілігі және дайындығы;
демографиялық орта; ұжымдық рух;
инновациялық орта. өндірістік мәдениет;
техника және технология

Кадрлық саясатты
қалыптастыру.

Қызметкерлерді өзіне тарту:
жоспарлау;
қабылдау;
таңдау.

Қызметкермен жұмыс істеуді жігерлендіру:
Талдау және зерттеу;
Үздіксіз оқыту және қайта оқыту;
Рационализация деятельности:
кәсіпорында еңбек ақыны жақсарту;
кәсіби-квалификациялық және кәсіби өлшем
әдістерін жүзеге асыру.

1.1.3Кәсіпорын кадрлық саясатын қалыптастыру кестесі.

Кадрлық саясат кәсіпорын мүмкіндіктерін ұлғайтуға тиіс, келешектегі
технологиямен нарықтың өзгеру талаптарына қарсы жауап қайтару керек.
Кадрлық саясаттың қасиеттері:
1. Стратегиямен байланысы.
2. Ұзақ мерзімді жоспарға бейімделу.
3. Кадрлар рөлінің маңыздылығы.
4. Кадрлармен жұмыс істеу бойынша өзара байланысты функциялар мен
процедуралар шеңбері.

Кадрлық саясат барлық басқару іс-әрекетінің және мекеменің өндірістік
саясатының құрам бөлігі болып табылады. Оның мақсаты ұйымдасқан, жауапты
жоғары дамыған және сапала жұмысшы күшін құру болып табылады. Кадрлық
саясат тек еңбектің қолайлы жағдайын жасап қана қоймай, сонымен қатар
қызмет бойынша алға жылжу мүмкіндіктерін және болашаққа сенімділіктің
қажетті дәрежесінде қамтамасыз етуі керек. Сондықтан, кадрлық саясаттың
негізгі міндеті күнделікті жұмыста барлық дәрежедегі жұмысшылардың және
еңбекші ұжымның әлеуметтік топтардың мүдделерін есепке алуды қамтамасыз ету
болып табылады.
Кәсіпорын шеңберіндегі кадрларды басқарудың стратегиялық және
оперативтік аспектілері бар. Қызметшілерді басқару ұйымы кәсіпорынның даму
концепциясының негізінде істелініп шығарылады, ол үш бөліктен тұрады:
- өндірістік;
- қаржылық-экономикалық;
- әлеуметтік(кадрлық саясат).
Кадрлық саясат кәсіпорынның сыртқы ортамен өзара байланысты
мақсаттарын, сонымен қатар кәсіпорынның өз қызметшілеріне қатысы мен
байланысты мақсаттарды да анықтайды. Кадрлық саясат стратегиялық және
оперативтік басқару жүйесімен жүзеге асырылады. Кадрлық саясаттың
стратегиялық міндеттері мыналар:
- кәсіпорын мәртебесін көтеру;
- кәсіпорынның ішкі атмосферасын зерттеу;
- жұмысшы күші потенциялдарының даму перспективасын талдау;
- жұмыстан шығару себептерін талдап қорыту және алдын-ала ескерту.

Кадрлық стратегияны күнделікті жүзеге асыру және сонымен қатар
кәсіпорынды басқару міндеттерін орындауда басшылыққа көмек көрсету,
кадрларды басқарудың оперативтік облысына жатады. Кәсіпорынның кадрлық
саясаты бұл кадрлық жұмыстың әртүрлі формаларын, оны мекемеде жүргізу
стильдерін және жұмысшы күшін пайдалану бойынша жоспарларды біріктіретін
тұтас кадрлық стратегия. Кадрлық саясат кәсіпорын мұмкіндіктерін ұлғайтуы
керек, жақын арада тұрған технология мен нарықтың өзгеруі талаптарына қарсы
бәсекеде болуы керек. Халық шаруашылығының ерекше саласындағы сияқты білім
беруде де кадрлар ең маңызды рөл атқарады. Кадрлар бәрін шешеді бірақ
кадрлар сәтсіздіктің негізгі себебі болуыда мүмкін. Перспективаға
есептелген мақсатты міндеттерді таңдаумен байланысты болған уақытта,
күнделікті кадрлық жұмыс кадрлық сұрақтардың қолма-қол шешілуіне
бағытталған. Кәсіпорын реформасы басқа мақсаттарға жетумен қатар
кәсіпорында жұмыс істейтін жұмысшылардың тиімді бөлінуі мен қолдануында
яғни олардың санын рационалдауды қарастырады. Бұл кезде кәсіпорынның
қабылданған даму стратегиясының орындалуының қамтамасыз ете алатын
жұмысшылардың барынша мүмкін санын және осы стратегияны іске асырудың
бастапқы сәтіндегі жұмысшылар санының іс жүзіндегі артықтығын анықтау
қажет. Қызметкерлерді басқаруда кез келген күрделі процестерді басқару
сияқты соған қажетті құралдарды қолданбайынша іске асыруға болмайды. Олар
өзара байланысты экономикалық, ұйымдық және әлеуметтік-психологиялық
әдістер, өндіріс талаптарына сай жұмыс қызметінің тиімділігін қамтамасыз
етеді. Кәсіпорынды тиімді басқаруға тырысушы жетекші өз міндеттерін барынша
толық орындайтын мамандарға әрқашан құштар. Кез келген кәсіпорын
жұмысшыларының еңбек потенциясын барынша толық пайдалану нарық қатынастары
жағдайындағы табысты іс-әрекет үшін ең маңызды фактор болып табылады. Қажет
нәтижелерге жету үшін амалдармен қамтамасыз етуде кадрлық жоспарлау
кәсіпорынның стратегиялық жоспарлау процесіне елеулі қолдау көрсете алады.
Адамдарды басқару әрбір өндіріс процесіндегі ең күрделі және бір уақытта
болатын жүйелердің бірі. Кәсіпорынның қызметкерлерін тиімді пайдалануға
мүмкіндік жасайтын шаралар жүйесі, кадрларды басқару егер бұл процессті
ұйымның кадрлық саясатының құрама бөлігі болып табылатын жеке міндеттерге
барынша тиімді болады.

Қызметкерлердi басқарудың негiзгi мақсаты: дайындалған бағдарламмаларды
жүзеге асыру және кадыр саясатын жүргiзу, жұмыс iстеуге ыңғайлы ауа райын
қалыптастыру, мамандардың потенциалды мүмкiндiктерiн жүзеге асыру.
Персаналды дамыту үшiн жасаған концепциясына сәйкес, персоналмен жұмыс
iстеудегi банктың приоритеттi бағыттары бұл – жоғары санаттағы мамандарға
деген банк қажеттiлiктерiн қаматамасыз ету, коллективтiң барлық мүшесiнiң
және банктың жалпы қызығушылықтарының теңесуiн қамтамасыз ету.
Ұйымда бiрiнғай корпоративтiлiк ауа райын қалыптастыру үшiн, әрбiр
мереке күндерi қарсаңында филиал директорларының, басқарма мүшелерiнiң
қызметкерлердi құттықтауы және жаңа жыл қарсаңында жалпы филиалдарының
басын бiрiктiрiп кеш өткiзу дәстүрге айналған. Кәсіпорының кадрлық саясатты
толығымен 2 фактор арқылы іске асады: ішкі және сыртқы.
Сыртқы факорға мемлекеттік енбек туралы заңы, енбек нарығының даму
перспективасы. Ішкі факорға кәсіпорының құрлымы және мақсаты, кәсіпорының
териториялық орналасуы, кәсіпорының маральдық-психологиялық атмасферасы,
кәсіпорының нарықтағы алатын орны және көлемі. Кәсіпорының кадрлық саясаты
сыртқы факторға өте тәуелді, мемлекеттің еңбек туралы заңында жұмыс
берушілерге мынадай талаптар қойылады: қауіпсіздік ережесін сақтау,
еңбекақы көлемін және тарифтік ставкаларды қадағалау, жұмысқа қабылдау мен
шығару ережесін сақтау, медициналық және зейнетақы қорларына салық төлеу.
Басқа сыртқы талаптар нарықтағы тұтынушылармен анықталады. Мысалы: қымет
көрсету мен сервистің сапасы жоғары болып, көп көңіл бөлініп жатса онда
міндетті түрде осы салаға қызметкерлерді дайындау керек. Ортаның сыртқы
факторы екі топқа бөлінуі мүмкін: құқықтарының шектеулілігі; еңбек
нарығының іс-әрекеті. Кадрлық саясат кәсіпорынның кадрлық концепциясына
негізделінеді, өндірістік, қаржы –экономикалық, ғылыми-техникалық,
маркетинктік саясат элементтері мен жалпы концепцияның және дамуымен
байланысты.
Кадрлық концепция мынадай талаптарға жауап береді:
- жалпы кәсіпорынның мақсаттары мен оның құндылықтарын қалыптастыру;
- жеке кадрлық топқа қызығушылығын қалыптастыру;
- жұмысшының қабілеттілігін анықтау және мативацияға бейімдеу;
- мадификацияға дайындау.

Кәсіпорынның Кәсіпорын дамуыныңКәсіпорын Кәсіпорын даму
сыртқы ортадағы стратегиясы және деятельности стратегиясын
стратегиясын болжамы жоспарлау жүзеге асыру
талдау стратегиясы жоспарын құру

Кадрлық саясатты
қалыптастыру.

Кәсіпорынның мақсаты мен миссиясына жету үшін барлық еңбек ұжымы
қосылып соның ішінде құрылымдық бөлімшелер, кадрлық саясат көмегі
арқылы ұжымдық мәдениетті ұйымдастырады және іске асырады

Кадрлық саясатты болжамдау
және жоспарлау

Демографиялық және білім беру
квалификациялық құрылымының оптималды
санын анықтау

Кәсіби-квалификациялық әдісін істеу

Еңбек ақы жүйесін ұйымдастыру. Персоналға кеткен шығынды болжау. Еңбек ақы және
әлеуметтік төлемдер
Қызметкерді таңдау, қабыл
дау
Совершенствование қызметкерлермен жұмыс: қызметкерлерді зерттеу және
талдау, үздіксіз оқыту, қабілетіне қарай орналастыру және тиімді
пайдалану

Кәсіпорында қызметкерді
басқару практикасы

1 схема . Микроэкономикалық деңгейдегі кадрлық саясаттың концепциясы

Кадрлық саясаттың негізгі рөлі мыналар:
- персоналды басқару мен бизнес стратегиясын иновациялау
- кәсіпорын дамуы, қызметкердің кәсіби дамуын анықтайды
- топтың мативациялық құрамын анықтап және қызметкерді кәсіби
қабілеттілігіне қарай кәсіпорынның даму стратегиясына тиімді
пайдалану. Кадрлық саясат механизімі бұл жүйелік жоспар, ереже мен
нормативтер, ұйымдастырушылық, әлеуметтік, әкімшілік, экономикалық
және басқа да іс-шараларды шешуге негізделген.

1.2 Кадрлық саясаттың түрлері және құрылымы.

Мынадай кадрлық саясат түрлері бар: пассивтік, жылдам, превентивалық,
белсенді. Оларды кеңінен қарастырсақ:
Пассивтік кадрлық саясат- қызметкерлер жайлы кәсіпорын басшылары нақты
бағдарлама дайындап, тек қана оны кадрлық жұмыс мардымсыз жағдайда
қолданады. Қызметкерлердің қажеттілігін жоспарлау, персонал бағалау
құралдарын қолданбайды, кадрлық мәселе қаржылық жағынан тек ақпараттар
көлемінде анықталады, шиеленіс жағдайында басшылық экстримді режимде жұмыс
істейді және қақтығыстың неден шықаның анықтамайақ қақтығысты тез шешуге
тырысады.
Жылдам кадрлық саясат- бұл кәсіпорын, ұйымға бағытталған
қызметкерлермен жұмыс істеуді жеңілдетеді, басшылық кризистік жағдайлардың
шықпауын қадағалфйды, кадрлық мәселелердің өршуіне қатаң шара қолданады.
Кадрлық саясат кәсіпорындағы жағдайға байланысты ақпаратпен шұғыл, құпия
түрде қамтамасыз етіп отырады.Кәсіпорының даму бағдарламасында кадрлық
мәселені белгілібағытта шешуге, алып отырған негізгі қиындықтарды арнайы
қарастырады.
Превентивалық кадрлық саясат- кәсіпорын басшылығы кадрлық
мәселерді шешу үшін кәсіпорының негізгі даму жоспарының ақпараттарының
аздығын алға тартады. Осындай кәсіпорының кадрлық жұмысы қызметкерлер жайлы
диагностикалық ақпараттармен қамтамасыз ету мен қатар кадрлық мәселелерді
орта деңгейде болжамдайды. Кәсіпорының негізгі мәселесі кадрларды толығымен
қайта дайындау болып табылады.Кәсіпорынның қазіргі нарық талаптарына сәйкес
еңбек күшіне пассивтік тұтынушы болып қатыса алмайды. Кәсіпорынның нақты
қызмет істеуі, міндетті түрде кадрды қамтамасыз ету процесімен өзара
бірігіп істеуі керек немесе белсенді кадрлық саясат жүргізу керек. Бұл
былай түсіндіріледі біріншіден кәсіпорынның кваливикациясы жоғарғы еңбек
күшін азайту керек, екішіден кәсіпорын ішінде ары қарай дамуы, үшіншіден
оның тұрақтылығы. Дайын кәсіби жұмысшы күшінің аздығына байланысты,
кәсіпорын өзіне тиесілі барлық жұмысшыларды тиімді және ең максималды түрде
пайдалану керек.
Белсенді кадрлық саясат - Кәсіпорын басшылығы қабылданған
жоспардың ісіне асырылуы және персоналға байланысты құралдармен әдістерге
негізделеді. Кадрлық және кризиске қарсы кадрлық бағдарламаны жүзеге
асырады, онда жағдайларға мониторинг жүргізеді, жағдайлардың ішкі және
сыртқы параметрі мен бағдарламалардың іске асып жатқанын ұзақ және орта
мерзімде қадағалайды.
Белсенді кадрлық саясат стратегиялық факторлардың жетістігіне
негізделеді:
Қызмет көрсету, мүмкін болғанша техникалық құралдармен.
Жоғары сапалы тауар.
Жаңа технология және прогрестегі ғылыми-техникалық
жетістіктерді қолдану керек.
Экономикалық тепе-теңдікті қадағалау .
Квалификациясы жоғары кадрлық потенциал.
Ұйымдастырушылық құрылысын үнемдеу және бейімдеу. Басшылық
жағдайларды талдау кезінде болжамдар мен бағдарламалар
рационалдық немесе рационалдық емес болып
келеді. Осыған қарап белсенді кадрлық саясат рацианалдық
және авантюралық деп 2-ге бөлінеді.
Рационалдық кадрлық саясат кәсіпорын басшылығы сапалы диагнозға ие
болады, жағдайлардың іске асуына болжам жасап және керекті құралдармен
қамтамасыз етеді. Кәсіпорында кадрлық және қызметкерлері жайында
диагностикалық құралдармен қамтамасыз етумен қатар, ол ұзақ және орта
мерзімде кадрлық жағдайларды болжау құралдарымен де қамтамасыз етуді
кәсіпорын даму бағдарламасында қызметкерлердің қажеттілігі жайында қысқа,
орта және ұзақ мерзімді болжамдар қамтылған.
Авантюралық негізде кәсіпорын басшылығы сапалы болжамға ие бола
алмайды, бірақ оған жетуге ұмтылады. Кәсіпорын жұмысы қызметкер жайында
болжау құралдарына ие емес. Бірақ та кәсіпорын даму бағдарламасында
қызметкерлер мен жұмыс істеу жоспарда бар. Қызметкерлер мен жұмыс істеу
кезінде эмоционалдық жағдайда болады, бірақ қызметкерлер жайында
жоспарлаған мақсатына жетуге болады.
Осындай кадрлық саясаттарды жүзеге асыру кезінде, бұрын- соңды
қарастырмаған әр түрлі факторлар мәселе туындатуы мүмкін. Бұл жағдайлардың
өзгеруіне алып келеді. М: Нарықтық өзгеруіне жаңа тауардың шығуынан өзінде
бар нәрсені нарықтап ығыстырып шығарады. Кадрлық жұмыстың көзқарасы бойынша
қызметкерлерді міндетті түрде қайта оқыту керек. Тез немесе анығырақ қайта
оқыту нәтижелі болуы мүмкін. М: кәсіпорын жасы келген кәсіби қызметкерлерге
қарағанда жас мамандар тез үйренеді.
Ашық кадрлық саясат — кәсіпорын беріктігімен сипатталады немесе
потенциялдық әріптестерге барлық деңгейі бойынша және әр түрлі мамандықтағы
қызметкерлерді жұмысқа алуға дайын болу, белгіленген біліктілікке сай болса
болды, сондай-ақ осы сияқты кәсіпорын істеген, істемегеніне қарамайды.
Бұндай типтегі кадрлық саясат жаңа кәсіпорын үшін қүпия болуы мүмкін,
нарықты жаулап алу үшін агрессивті саясат жүргізу керек және тез өсу, даму
үшін бағытын анықтау, өзінің саласында алдыңғы позицияға ие болу керек.
Жабық кадрлық саясат кәсіпорын төменгі дәрежелі мамандар жұмысқа
алумен сипатталады. Қабылданған маманға орта және жоғары дәрежелі
басшылыққа жол жоқ. Бұндай типтегі кадрлық саясат кәсіпорын тиесілі. Ашық
және Жабық типтегі кадрлық саясатты салыстырып көрейік.1.2.1- кесте

Кадрлық процесс Кадрлық саясат типі
Ашық
Жабық
Қызметкерлерді Бәсекенің жоғарлығы Жаңа еңбек күшінің
қабылдау жоқтығынан, енбек күшінің
қажеттілігі анықталады.
Қызметкерлерді Бәсекеге тез қабілеті Анығырақ бейімдеу үшін
бейімдеу ортаға тез қосылып, біріншіден жетекшіге
кәсіпорын жаңа жақындау немесе қорғаушыға байланысты,
әдістерін енпзу дәстүрлі
жақындау әдісіне қосылу,
ұжымның бірауыздығынан немесе
беріктігінен.
Қызметкерді Сыртқы ортада Кәсіпорын жұмысына бейімдеу,
оқыту және жаңалықпен жиі — жиі жалпы техналогияны, бір
дамыту алмасады ауыздан
Қызметкерді қолдауды, құруды ішкі
жылжыту корпоративті орталықтарда
жиі-жиі қолданады.
Қызметкерді Өсудің мүмкіндігі Мансапты жоспарлау
жылжыту қиындатылған қызметті жүргізулерді, жоғары
қабылдау тенденциясына басшылыққа кәсіпорында із
байланысты басарын тағайындайды
Мотивациялау Сыртқы мативацияға Тұрақ тыкезде ұсынысты
және қалау беріледі. қанағаттандырылғаны үшін,
марапаттау қауіпсіздігін сақтағаны үшін
мотивация беріледі.
Инновацияны Жаңа әріптестермен Иновациялық процесті іске
енгізу инновациялық жаңалықтарды асыру кезінде, барлық жағынан
бөлісу инновациялық мүмкіндік беру керек.
механизмнің негізгісі,
келісім-шарт, кәсіпорын
мен әріптестің
жауапкершілігін анықтайды

Кадрлық іс-шараларды іс жүзіне асыру үшін кадрлық саясат
міндетті түрде дәрежесін, әдісін, мақсатын анықтау керек. Кадрлық іс-шара
ол іс-әрекет, кәсіпорынды белгілі бір деңгейге жету үшін қызметкерлер сол
деңгейге дайындау. Кадрлық саясат мына іс-шараларды жүзеге асырады:
кәсіпорынның мақсаты мен стратегия жайлы ақпаратын үнемі қызметкерлерге
жеткізіп тұру;
персоналды сандық және сапалы болжамдау;
персоналға кеткен шығынды болжалдау;
кадрлар құрамын бос орынға жоғары талаптар қою және іс жүзінде салыстыру;
жас мамандарға көңіл бөлу;
кәсіби және кадрлық мониторинг оқу орындарында;
жұмысшыларды квалификациясын жоғарылату және қызметкерді дамыту;
үстем ақы тағайындау жүйесі және икемді еңбек ақы
құрылымы;
Осы айтылған кадрлық саясаттар әр уақытта іс жүзіне аспайды, біз
ауыспалы ортада өмір жүріп жатырмыз, теория жүзінде жазылғанымен, практика
жүзінде іске аспайды.
Жүргізіп жатқан кадрлық саясат түрі және болжамдау дәрежесіне қарай
негізгі кадрлық іс-шараға дифференция жүргізіледі. Ол 7.33 кестеде.
Кәсіпорын кадрлық саясатының құрамы мыналар болып қалыптасқан:
Біріншіден, өндірісте барлық бөлімшелерді жұмысшылармен қамтамасыз
ету;
Кадрлық саясат жұмысшының мүддесін қарастырады, адам ресурсы қалай
болса солай бола салатын объект емес, оның өз қызығушылықтары мен құқықтары
бар.
Екіншіден, қызметкердің жоғары еңбек өнімділігіне қарай мотифация
көлемін тағайындау. Негізгі кадрлық мәселелердің барлығы ұжымның
біркелкілігі, моральдық жағдайын марапаттауға байланысты.
Үшіншіден, кәсіпорын кадрлық саясатының белгіленген мақсатқа және
стратегиялық дамуына кадрлық потенциалды бағыттау.
Төртіншіден, ашық кадрлық саясат немесе жабық кадрлық саясат тиімді
ме, оны ортаның сыртқы факторына байланысты кәсіпорын ішінде кадрлық
жағдайды қалай әсер ету көлемін кадрлық саясат типі анықтайды. Кадрлық
саясат құрудағы негізгі принциптері:
ғылыми - осы бағыттағы барлық ғылыми жобаларды
пайдалану, соның арқасында әлеуметтік және экономикалық әсерді жоғары
деңгейде қамтамасыз етеді;
комплексті - барлық деңгейдегі және барлық категориядағы жұмысшыларды
жауап алу;
жүйелік-бұл жұмыстың жеке құрамы бір-біріне бағынышты және өзара
байланысы бар болып есептеледі;
әсерлі - осы іс-шарағы кеткен шығындарды шаруашылық өз мойнына алу тиіс;
әдістемелік қабылдаған варианттардың ішінде сапалы талдауды алу керек.
Барлық кадрлық саясаттар әділдікке, еңбек заңын сақтауға, тепе-теңдік
принциптері негізінде істейді. Тез арада қорытынды жасаушы жұмыс берушілер
естеріне салу керек, бұндай кадрлық саясат қолдану перспективті емес, ол
кәсіпорын имиджін түсіреді, жұмысшылар қабылдаған кезде бар мүмкіндікті
шектейді немесе соттың араласуына алып келеді. Бұл облыстағы келеңсіз
жағдайлардан батыс кәсіпорындары қашуға тырысады.
Бұндай жағдайларда сот үкіметі, мемлекетік реттеу басшылығы еңбек
қатынастарына көп көңіл бөлмейді. Жасына қарай, ұлтына қарай,
жынысына қарай, дискриминацалық сиапатта болады. Осылардың барлығы еңбек
туралы заңға қарама-қайшы келеді.
Кадрлық саясат құру кезіндегі блок-схема 7.3.4 кесте.
Кадрлық саясат жоспарлаудағы кезеңдер:
Нормалық: жалпы принципті, қызметкерлер жұмыс істеу, кәсіпорын
құндылықтары мен мақсатына негіздеп құру.
Персоналмен жұмыс істеу мақсатын құру жолдары, әріптестердің
қажеттілігін анықтау, белгілі өзгертулерді жоспарлау, кәсіпорын даму
этаптарына және стратегиясына корпартивтік талдау жүргізу қажет.
Програмалық: іс-шаралар жүйесін қалыптастыру кадрлық-технологиямен,
мақсат-бағдарлама жасау, персоналмен жұмыс істеу мақсатына жету жолдары,
толығымен кәсіпорынның мақсаты мен принципіне сүйене отырып даму. Мысалы:
Ақпарат құралдары арқылы немесе кадрлық агентства арқылы қызметкерлерді
таңдау бағдарламасын жабық кадрлық саясат жағдайында қолдану мүмкін емес.
Кадрлық саясат құрлымының екі негізгі аспектісі бар: функциналдық
және ұйымдық .
Функционалдық құрлымға мына маңызды элементтер жатады: жалпы
стратегияны анықтау,кәсіпорының кадрлық құрамын есептеудегі қызметкерлерге
қажеттілігін жоспарлау, қызметкрлерді тарту, таңдау және бағалау, қызметкер
мамандығын көтеру, сонымен қатар жұмысшы орындарын анықтау, олардың
арасындағы функционалдық және техналогиялық байланыстарды анықтау, енбек
шарттарының , енбек ақы және әлеуметтік қызмет ету саясатының орындалу
жүйесінің мазмұны.
Ұйымдық құрлымға қызметткерлермен жұмыс істеудегі жауапкершілікті алып
жүретін барлық жұмысшыларды және барлық құрлымдарды, кәсіпорындағы барлық
бөлімшелерді қамтиды. Қадрлық жоспарлау келесі сұрақтарға жауап беруі тиіс;
қанша жұмысшылар, мамандық дәрежесі, қашан және қай кезде қажет, қажетті
қызметкерлерді қалай тартуға және артығын қалай қысқартуға болады,
қабілеттіліктеріне сай жұмысшыларды қалай пайдалануға болады, кадрлар
мамандығын көтеруге мақсатқа сәйкес қалай жәрдемдесуге болады және өзгеруші
талаптарға олардың білімін қалай көтеруге болады, жоспарланған кадрлық
шаралар қандай шығындарды қажет етеді. Кадрлық жоспарлаудың негізгі
міндеттері: қадрлық жоспарлау процедурасын дайындау, кадрлық жоспарлауды
ұйымдық жоспарлаумен бүтіндей қиыстыру, ұйым стратегиясын табысты жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін шешімдерді іс жүзінде асырады, ұйымның негізгі
кадрлық мәселелері мен стратегиялық жоспарлаудағы қажеттіліктерін анықтауға
жәрдемдесу, ұйымның барлық бөлімшелері арасындағы қызметкерлер туралы
мәліметтердің алмасуын жақсарту.Кадрлық жоспарлау өзіне мыналарды
кіргізеді: кәсіпорын қызметкер алудағы қажеттіліктерін болжау, нарықтағы
енбек күшін зерттеу, қызметкерлерді дамыту бойынша бағдарламалар мен іс-
шараларды жасау.Кадрлық жоспарлауды жүзеге асыруда кәсіпорын келесі
мақсатарды көздейді: қажетті сападағы персоналды алу және ұстап қалу , өз
қызметкерінің потенциасын барынша дұрыс пайдалану, қызметкерлердің
артықтығы немесе тапшылығынан пайда болатын мәселелерді алдын – ала шеше
білу керек.

3.2 Кадрлық саясат пен кәсіпорының даму стратегиясының өзара байланысы

Өндірістік- шаруашылық жүйесі ретінде кәсіпорының даму стратегиясы
кадрлық саясатты таңдауда анықтауыш болып табылады. Оның үстіне сәтті
таңдалған және жүзеге асырылған кадрлық саясат стратегияның өзін де жүзеге
асыруға себеп брлады. Мұндай стратегияның құрам бөліктері мынала болып
табылады:
- кәсіпорының өндірістік іс- әрекеті өндіріс өнімі мен оған сұранысты
үйлестіруде өндірісті қайта құру;
- қаржылық-экономикалық өндіріске және жұмысшы күшін дамытуға ақша
тарту мүмкіндігі ;
- әлеуметтік , кәсіпорын қызметкерінің қажетіліктерін қанағаттандырумен
байланысты.
Олардың әрқайсысы кадрлық саясатқа барынша тікелей әсер етеді, өйткені
кәсіпорынға қандай кадрлар қажет екенін, оларды қабылдауға қажет қаржылық
мумкіндіктерді және ескерлуі тиіс жұмысшы мүдесін анықтайды.Кәсіпорының
өндірістік іс- әрекетінің құрылу және дамуының ұйымдастырушылық формалары
әртүрлі. Үш негізгі стратегиялық бағыт бар екені белгілі:
1) Мүмкіндігінше төмен шығындардағы өнім өндірісі. Бұл бағыт сұраныс
тауарларын өндіруде қолайлы. Әйтсе де ол жаңа құрал-жабдықпен ,
техналогиямен байланысты , енбек ақыдан да жұмысшы күшін дамытуға болады.
2) Диферсификация; әртүрлі тұтынушылық сұранысқа және өзгеше
дизайындағы өте сирек кездесетін сапалы тауарларды шығаруға
бейімделу.Мұндай өнімге берілетін жоғары бағалар, маманданған кадрларды
тартуға немесе оларды дайындауға жұмсалатын шығындардың орнын толтыруы
мүмкін;
3) Белгіленген нарық жағдайына бағыт алу әртүрлі географиялық
аймақтардағы өнім, нақтылы алушы топтар үшін өнім шығару. Бұл вариантты
таңдау өндірісті кадрлық қамтамасыз етуде іс жүзінде ештеңе өзгертпейді.
Кәсіпорыныңдамуы мен кадрлық саясаттыңөзара байланысы жағдайлық факторларды
есепке алушы стратегияларды жіктеу кезінде айқынырақ білінеді.Осындай
амалға сәйкес кәсіпорының белгілі даму сатыларымен байланысты, бірнеше
стратегияларды бөліп шығарады.
1. Жаңа бизнес ұйымдастыру: идеядан табысқа, өндіріске өту үшін қажет
қорларды табу, нарық шарттарындағы қатаң бәсекелестікке дайындық.Бұл
жағдайда кадрларды қалыптастыру келесі принципиалды сұрақтарға жауап беруі
тиіс; қандай кадрлар керек, кімді алу керек, қай жерде дайындау керек, көп
жағынан жағдайдын өзі де әсер етеді.
2. Кәсіпкерлік қызметтің бір бағытқа жиналуы.Бұл жерде негізінен қандай-
да бір саладағы кәсіпорының ерекше маманданғаны көрсетеді, бәсекелеспен
салыстырғанда бір немесе бірнеше өнім өндірудегі әмбебаптылығы.Кәсіпорының
тұрақты дамуы, нарықтың өзгермелі шартарында ұзақ уақыт бойы бірінші болып
жүруіне мүмкіндік береді. Бұл жағдай кадрлық саясатқа сәйкес түрліше
байқалуы мүмкін. Біріншіден, бір өнімнің өндірісі басқаларды шығаруды
тоқтату есебінен ұлғаюы мүмкін. Бұл жағдайда кадрлар не жұмыстан шығып
кетеді, немесе өндіріс мақсатына сай қайта дайарланады. Екінщіден,
тұтынушылар тілегінің өзгеруіне байланысты қолдағы бар қуат қорларын тез
қосу керек, бұл жоғары моневрлі жұмысшы күшін талап етеді.
3. Вертикальды интегралдау, компоненттерді сатып алу пайдалы ма, немесе
оны өздері өндірген пайдалы ма, вертикалды интегралдау дәрежесі жоғарлаған
сайын, шоғырлану деңгейі жоғары болғаны және өндірістің тұрақты болатыны
белгілі, әйтсе де басқаруға талаптар көбейеді. Кадрлық саясат бұл жерде
кадрларды қалыптастыру бойынша міндеттерді жүктеді, саны жағынан да, жаңа
өндірісті игерумен байланысты мамандық құрлымы жағынан да шешеді. Бұдан
басқа өндірістің териториялдық қарым-қатынасының жойылып кетуі мүмкін
болуына байланысты, енбек нарығындағы жағлайды ескеру қажет, өйткені бір
өндірістен басқа аймақтағы екінші өндіріске жұмысшы күшін қайта бөлу
мүмкіндіктерін шектеулі.
4. Диферсификация кәсіпорының экономикалық тұрақтылығын көтеру
мақсатымен жаңа өндірістік іс- әрекеттер қалыптасқан мамандық туралы
қазіргі әрекетегі кәсіпорынның басып кіреді. Диферсифткацияның негізгі іс-
әрекетімен байланысты салаларында және мүлде тәуелсіз бизнес салаларында
болуы мүмкін. Кәсіпорының негізгі профилімен тікелей байланысты емес,
кәсіпорындар есебінен ұлғаюында, бірлескен басқарулар өндірістік іс-
әрекеттің нақтылы жоспарлары деңгейінде емес, жалпы қаржылық көрсеткіштер
деңгейінде жүзеге асырлатын болады. Диферсификация ұзақ уақыт бойы
өндірісті дамытуда тиімді бағыт болып саналған маманданудың альтернативасы.
Диверсификацияда іс-әрекеттің негізгі саласына жақын кәсіпорының өндірістік
және қйымдық құрлымдары өзгерді.
5. Капиталды тасымалдау стратегиясы ол шығындарға қатаң бақылау қоюдан,
оларды мүмкіндігінше қысқартудан, қорларды зиянды саладан алып, оны іс-
әрекеттің пайдалы саласына ауыстыруды. Кадрлық саясатқа сай бұл стратегияны
жүзе асыру үшін жұмысшы күшін тарту және ұстау үшін қаражаты үнемдеуге және
өндірістің табысты салаларындағы жұмысшы күшінің көбеюіне жетелейді.Бұл
стратегияның жеткілікті қысқа мерзімде жүзеге асырлатынымен байланысты.
6. Капиталды алып тастау немесе өндірісті тоқтату қандай да бір
бағыттағы сәтсіздік жағдайында қолданылады: табыстың үлкен мүмкіндігі бар
нарықтың үлкен сегментіне қайта бағыталу, бизнесті қысқарту және барлық
қорларды тарту, өндірісті тоқтату не болмаса оны сату. Кадрлық саясатқа
сәйкес бұл өте қатаң вариант себебі жұмысшыларды жұмыстан шығарады,
әлеуметтік қорғау шеңберіндегі әртүрлі жеңілдіктерді төлеу қажеттілігімен
айналысады.Дегенмен қандай-да бір бағыттың таралу қарқының сипаттау қиын ол
үшін статистикалық ұйымдар күшімен арнаулы зертеулер жүргізу қажет.
Интегралдау да қолданады, бірақ ол кадрлар құрамына көбіне әсерін
тигізбейді. Сонымен кәсіпорындар тұтынушыға тауарды өз күшімен жеткізуге
бағыттану, маркетинктік құрлымның дамығандығы, осы салаларға бұрыуға көп
әсерін тигізеді. Талдау көрсеткендей өндірістің төмен тұрақтылық
шарттарында және терең экономикалық дағдарыс жағдайларында кәсіпорын
өзінің кадрлық саясатын келесідей құрады:
- жұмысшыларға қажеттілік туындаған жағдайда, қайтадан жаңа жұмысшылар
алуды көздей отырып, қызметкерлердің көпшілігін жұмыстан шығарады. Алайда
бұл жол көп жағдайда болмайды.
- штаттарды қысқарту бойынша ешкімді жұмыстан шығармайды, бірақ біраз
уақыттан бойы жұмысшылар саны резервте тұрады.
- қызметкерлерлердің жақсы маманданған және экономикалық белсенді
бөлігін тиімді сақтайды. Аз маманданған жұмысшыларды енбек нарығында аз
уақыт ішінде жинап алу қиын емес.
- енбек күшінің маңызды бөлігін жұмыстан шығармайды, негізгі өнім
шығару үшін пайдаланады, негізгі профилге тән емес кәсіпорындарда оларды
шарықтау кезеңі келгенше жұмысқа салады
- қызметкерлердің азғантай бөлігін ғана жұмыстан шығарады, толық емес
жұмыс бастылық режимдері, жұмысшы уақытының жылдық нормасын ретеу, оларға
тән емес жұмыстарда жұмысбастылықты кеңінен қолданылады.
Кәсіпорының даму стратегиясында жүйелік өнімнің өзгеруіне кадрлық
саясат өзінің талаптарын алға қоюда, бұл мәселені теренірек қарастырсақ
ішкі жене сыртқы факторлар өзара байланысып өндірістік қызметтің
тұрақтылығының арқасында жаңаша тауардың өнімділігі және икемділігі арта
түседі. Нарықтық экономикаға өту кезінде бізге жаңаша экономикалық-
ұйымдастыру деген даму әдісі келді, сұранысқа байланысты ұсынысты
көтеруатты ұран шықты, жаңаша өнімге ұсыныс артса кәсіпорын толығымен
кіріседі. Осындай ұсыныстардың түсуінен осы өнімге байланысты бәсекелестік
арта түседі. Кәсіпорын жаңаша өнімнің арқасында қор жинай бастайды,
кәсіпорын өзіне сенімділіктің арқасында нарықтық экономиканың ауытқуларын
тез сезіп соған бейімделіп отырады. Бәсекелестік бұл кәсіпорының жоспарлай
білетінінде емес ол қызмет пен өнімді тиімді жағдайда өндіріп қолайлы
бағада сата білетіндігінде және бәсекелестеріне қарағанда алда жүруінде.
Жаңаша өнім шығарудың арқасында кәсіпорын персоналы жаңа мамандықтарды
игере бастайды, кәсіби біліктілігін арттырады. Кадрлық саясат енбек күшін
тиімді пайдалануға, кадрлық саясат арқылы кәсіпорының жұмысшыларын
физикалық және ойлау қабілеттіліктерін дамытуға негізделген. Кадрлық
саясатты дұрыс таңдаған кезде:
- мамандар мен жұмысшыларды кәсіпорының қарқынды дамуына және сонымен
қатар жаңа өнімге пайдалану;
- кәсіпорының енбек потенциалын ең аз мөлшерде пайдалану;
- кәсіпорының тұрақтылығының арқасында персоналдың қызығушылығын
туғызады сонымен қатар біліктілігін көтеруге және басқада женілдікткер
алуға жағдай жасалнуы;
- жоғары өнімділіке жоғары мативация тағайындауы;
- жұмысшы күшін роционалды және біліктілігі арқылы, өзне тән
қабілеттілігіне қарап пайдалану.
Биік шынды бағындыру үшін тәуеклге бел бумау керек немесе аз мөлшерде
пайдалану керек:
- жалпы стратегияның өзгеруімен және кәсіпорын денгейінде тиімсіз өнім
өндірген кезде пайда болады;
- енбек нарығында жағдайлардың өзгеруіне байланысты брлады;
- енбек күшіне жұмсалған қаржылардың қайтымсыздығынан болады;
- кәсіпорының алға қойған мақсаттарына жұмысшылардың бейімделмеуінен
болады.
Осыған байланысты жалпы стратегияны,жоспарды кәсіпорының қызметкерлері
атқарғны пайдалы.Калрлық саясатты тексеру аркылы кәсіпорында кадрлармен
жұмыс істеу кезінде бағалайды,сонымен қатар кәсіпорында психалогиялық
атмасферасы арқылы және сыртқы ортамен байланысы арқылы
тексеріледі.Сондықтан кәсіпорында элеуметтік зертеулер жүргізледі, кадрлық
саясты дұрыс таңдағаны туралы.
Бизнесті интернационал
Экономикалық өсуде
инновацияны қолдану

әлеуметтік, саяси,
экономикалық жағдайлардың
өзгеруі
Нарық жағдайында өндіріс
пен шаруашылықты дамыту
Даму талаптарына
кәсіпорынның құрылымын
және стратегиясын қосу,
енгізу
Персоналды пайдалану
кезінде мемлекеттің
араласуы

Кәсіпорында персоналды
басқарудың міндеттері мен
қызметтерін бөлістіру.

Кадрлық саясаттың
өзгеруі

Әлеуметтік әріптестікті
дамыту
Ғылыми-өндірістік бағытта
жұмыс істеу.

Персонал басқаруда шетел
тәжірбиесін қолдану.

Кәсіподақпен тығыз
байланыста болу.

Мемлекеттік
қызметкерлермен
байланыста болу.

Жергілікті тұрғындармен
байланыста болу.

1.3.1 кесте. Кадрлық саясаттың сыртқы ортамен байланысы

II Бөлiм. Кәсіпорында кадрлармен жұмыс істеуді ұйымдастыру.

2.1 Кәсіпорында кадрларды таңдау, жалдау және бейімдеу процесі.

Потенциялды қызметкерлерді таңдау кезінде тек кадырлардың кәсіпорынға
сай келуі ғана емес, сонымен қатар кәсіпорынның жұмыс іздеушілердің
талаптарына сай келуі тиіс. Персоналды таңдау, жалдау және бейімдеудің
басты мақсаты осы күтулердің максималды түрде бір біріне сәйкес келуі болып
табылады. Бұл үшін төмендегі кәсіпорын мен жұмысшылардың жеке мақсаттарын
сәйкестендіру сызбасын қарауға болады
Сызбаның бір бөлігінде жұмысшы, оның мүмкіндіктері, қажеттілігі
және мақсаты көрініп тұр, ал екінші жағынан кәсіпорын, оның қызығушылығы
арзан әрі сапалы жұмыс күші және кәсіпорынның ұзақ мерзімді мақсаттары
белгіленген, екі тарап арасында келісім, жұмысшы қажеттіліктері мен
кәсіпорының қызығушылықтары қанағаттандырылғанда жүзеге асады.
Ал енді жұмысқа қабылдау процесі мен оның сипаттамасына
тоқталып кететін болсақ, жұмысшы күшін жинақтау келешек өзгерістерді
(зейнеткерлікке шығу, контракт (келісімшарт) мерзімінің аякталуы,
өндірістік іс-әрекет бағыттарының өзгеруі және оларда қызмет жасайтын
кадрлардың қысқаруы және т.б.) ескере отырып, барлық жұмыс орындарына
үміткерлерді дайындаумен түсіндіріледі.
Персоналды басқару процесіндегі бастапқы кезеңі - кадрларды жинақтау
және іріктеу. Жинақтау дәстүрлі түрде сыртқы және ішкі болып екіге
бөлінеді.
Персоналды басқарудың барлық келешектегі іс-әрекеттері ұйымға қандай
адамдар жинақталғанына және іріктелгеніне байланысты болады. Қажетті
жұмыскерлерді жалдау үшін төмендегілерді білу қажет:
жұмыс кезінде олар қандай тапсырмаларды орындайды?
олардың жеке және қоғамдық сипаттамалары қандай? Бұл мағлұматтарды
персоналды басқарудағы ең маңызды мәселе болатын жұмыстардың мазмұнын
талдау арқылы алуға болады.
Жұмыс мазмұнын талдау - бұл жұмыстардың мазмұнын жүйелі және терең
зерттеу процесі. Мұндай талдауды әр түрлі тәсілдерді пайдалану арқылы
жургізуге болады. Егер бұл күнделікті әр түрлі жұмыстарға қатысты болса,
онда жақсы бақылау ақпарат көздері есебінде күнделікті бақылау жүргізген
жөн. Кейбір жағдайда бұл ақпаратты алу үшін тікелей орындаушылар мен
олардың бастықтарының (шеберлер, бригадирлер, т.б.) көмегіне жүгінеді.
Дегенмен мұндай зерттеулерде субъективті факторлардың әсері күшті болады.
Жұмыс мазмұнын талдау арқылы лауазымдық нұсқауларды жасауға мүмкіндік
туады. Бұл іс қағазында орындаушылардың негізгі мәселелері, керекті
дағдылары, жауапкершіліктері және құзыры көрсетіледі.
Жұмысқа қабылдау процесі келесі кезеңдерден тұрады:
бос орында жұмыс істеу үшін үміткерлерге қойылатын талаптарды нақтылау;
үміткерлерді іріктеп алу;
үміткерлерді сұрыптап алу;
жұмысқа қабылдау
бейімдеу
Қызметкерлерді басқару сызбасы және ондағы қызметкерлерді таңдау,
жалдау және бейімдеудің орнын келесі схемадан көруге болады.
Жұмысқа үміткерлерді іріктеу процесін жеңілдету үшін лауазымдық
нұсқаудан басқа берілген лауазымды жұмысты тиянақты орындау үшін керек
болатын талаптардың сипаттамасы көрсетілген іс қағаздары болуға тиісті:
- мамандық картасы;
- біліктілік картасы (тамаша қызметкердің суреті). Лауазымдық нұсқау
негізінде жасалған мамандық картасы төмендегідей мамандықтың сипаттамасынан
тұрады:
жалпы білімі;
арнайы білімі;
шет тілін білуі;
компьютерде жұмыс істей білуі және т.б.
Жеке басының сипаттамасын және кәсіптік даму әлеуетін анықтау
үшін біліктілік картасын жасайды. Біліктілік дегеніміз адамның жеке басыныц
сипаттамасы, оның ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кәсіпорынның кадрлық саясатын ұйымдастыру негіздері
Кәсіпорынның басқару және жоспарлау процесін ұйымдастыру негіздері
Кадрлық қызмет
Персоналды жоспарлауды ұйымдастыру және персоналдың құрылуы
Қызметкерлерді басқару
Персоналды басқару методологиясы
Әкімшілік басқару бойынша дәрістер
Персоналды басқару туралы
Адам ресурстарын басқарудағы шетел тәжірибесі
Ұйымдағы персоналды басқару
Пәндер