Тізбекті жазып берудің жиі қолданылатын тәсілдері мыналар:
1) Аналитикалық тәсіл. Бұл тәсілді қолданғанда n нөмері бойынша тізбектің сәйкес мүшесін табу үшін формула жазылып көрсетіледі.
2) Рекуренттік тәсіл. Бүл тәсілді қолданғанда тізбектің біріншісі беріледі және осы тізбектің белгілі бір немесе бірнеше алғашқы мүшелері бойынша кез - келген мүшесін табу үшін формула беріледі.
Мысал. а) кез - келген
n
≥ 2 үшін
a = an-1+d;
б) кез - келген
n
≥ 2 үшін
bn
=
bn-1
∙
q
; а) және б) формулалары сәйкес
\[\left\langle{\hat{a}}_{t}\right\rangle\]
және
\[[b_{n}\}\]
тізбектерінің берілген алдыңғы мүшесі бойынша оның кез - келген мүшесін табуға мүмкіндік береді. Тізбектің рекуренттік тәсілмен берілуі шапшаң есептейтін элетрондық есептеуіш машиналармен жұмыс істегенде аса қолайлы келеді.
3) Баяндап беру тәсілі. Бұл тәсілді қолданғанда тізбек элементтері баяндап айтылатын болады. Бұл жағдайда тізбектің жалпы мүшесі үшін формула да, немесе оның мүшелері үшін рекуренттік қатыс та белгісіз болу
мүмкін. Осы айтылғанды мысалмен түсіндіру үшін мына тізбектерді қарастырайық.
а) 2, 3, 5, 7, 11, . . . ; б) 2; 2, 2; 2, 23; 2, 236; 2, 2361; . . . Бұл тізбектерді былайша баяндайды: бірінші тізбек жай сандар тізбегі, ал екіншісі -
\[{\sqrt{5}}\]
саны үшін кемімен алынған ондық жуықтаулар тізбегі.
Ф-ОБ-001/035
I тарау Тізбектің шегі
1. 1 Сандық тізбек және оның шегі, берілу тәсілдері
.
Сандық тізбек деп
N
натурал сандар жиынында анықталған сандық функцияны атайды. Бұл функцияны
f
әріпімен белгілейік. Сонда анықтама бойынша 1 санына
f
(1) мәні, 2 санына
f
(2) мәні т. с. с. сәйкес келеді. Жалпы алғанда ондай сәйкестікті былай белгілейді:
n
f (n) .
Бұл шамаларды сәйкес түрде
\[\int_{1}\]
= f
(1),
\[f_{2}\]
= f
(2), …,
\[\textstyle{\int_{n}}\]
= f
(n), … арқылы белгілеп, оларды тізбектің бірінші, екінші, және т. с. с.
n
-ші мүшелері деп атайды.
n
-ші мүшені тіэбектің жалпы мүшесі дейді. Жалпы мүшесі
арқылы белгілейді. Осылайша белгілеуде
n
номері
N
натурал сандар жиынының барлық мәндерін қабылдайды деп түсініледі.
Тізбекті жазып берудің жиі қолданылатын тәсілдері мыналар:
1) Аналитикалық тәсіл. Бұл тәсілді қолданғанда n нөмері бойынша тізбектің сәйкес мүшесін табу үшін формула жазылып көрсетіледі.
2) Рекуренттік тәсіл. Бүл тәсілді қолданғанда тізбектің біріншісі беріледі және осы тізбектің белгілі бір немесе бірнеше алғашқы мүшелері бойынша кез - келген мүшесін табу үшін формула беріледі.
Мысал. а) кез - келген
n
≥ 2 үшін
a = an-1+d;
б) кез - келген
n
≥ 2 үшін
bn
=
bn-1
∙
q
; а) және б) формулалары сәйкес
\[\left\langle{\hat{a}}_{t}\right\rangle\]
және
\[[b_{n}\}\]
тізбектерінің берілген алдыңғы мүшесі бойынша оның кез - келген мүшесін табуға мүмкіндік береді. Тізбектің рекуренттік тәсілмен берілуі шапшаң есептейтін элетрондық есептеуіш машиналармен жұмыс істегенде аса қолайлы келеді.
3) Баяндап беру тәсілі. Бұл тәсілді қолданғанда тізбек элементтері баяндап айтылатын болады. Бұл жағдайда тізбектің жалпы мүшесі үшін формула да, немесе оның мүшелері үшін рекуренттік қатыс та белгісіз болуы
Ф-ОБ-001/035
мүмкін. Осы айтылғанды мысалмен түсіндіру үшін мына тізбектерді қарастырайық.
а) 2, 3, 5, 7, 11, . . . ; б) 2; 2, 2; 2, 23; 2, 236; 2, 2361; . . . Бұл тізбектерді былайша баяндайды: бірінші тізбек жай сандар тізбегі, ал екіншісі -
\[{\sqrt{5}}\]
саны үшін кемімен алынған ондық жуықтаулар тізбегі.
Тізбектердің қарапайым сипаттамалары.
а) Шенделген және шенделмеген тізбектер.
Егер с > 0 саны табылып,
тізбегі жоғарыдан шенделген деп аталады. Сонда М саны тізбектің жоғарғы шені деп аталады. Енді тізбектің шенделгендігін терістеу арқылы оның шенделмегендігінің анықтамасын (символдар көмегімен) берейік. Егер
үшін
б)
Тізбек үшін жұп болу, не тақ болу деген түсініктердің мағынасы болмайды, өйткені
N
жиыны симмметриялы емес (
N
жиынына
n
саны енгенімен -
n
саны енбей отыр) .
в)
Тізбек үшін периодты, не периодсыз болу деген түсініктердің де мағынасы жоқ, өйткені
N
жиыны периодты емес.
г)
Бірсарынды тізбектер. Барлық
n
\[\bigoplus\]
N
үшін
\[x_{n}\
теңсіздігі орындалса, онда
\[\left\{x_{n}\right\}\]
тізбегі өспелі тізбек деп аталады. Егер барлық
n
\[\bigoplus\]
N
үшін
\[\textstyle x_{n}\ \leq x_{n+1}\]
теңсіздігі орындалса, онда
\[\left\{x_{n}\right\}\]
тізбегі кемімейтін тізбек деп
Ф-ОБ-001/035
аталады. Өспелі, кемімейтін, кемімелі және өспейтін тізбектерді жалпы бірсарынды тізбектер деп атайды.
формуласын аламыз. Пара - парлық таңбасы жоғарыда келтірілген шарттың қажетті де жеткілікті де екенін білдіреді. Бұл теорема іс жүзінде қолдануға ыңғайлы.
2- анықтама
. Егер кез -келген
Е>
0 санына сәйкес
\[{n_{E}}\,\]
нөмірі табылып, барлық
\[n>n_{E}\]
нөмірлері үшін
\[y_{n}\,>\,H\]
теңсіздігі орындалса, онда
\[\left\{y_{n}\right\}\]
тізбегі ақырсыз үлкен тізбек деп аталады. Оны былай жазады: