Монополия

ЖОСПАР



КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3


НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.1 . Монополия мәні, пайда болу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

1.2. Монополия түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.3. Монополистің өнім көлемін белгілеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

1.4. Нарықты монополиялаудың белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

2.1. Монополияға қарсы заңдар және экономиканы реттеу ... ... ..16

2.2. Монополияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18

2.3. Қазақстан республикасындағы монополиялық жағдай ... ... .20


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
КIРIСПЕ

«Монополия» терминi бiр немесе шектелген саны бар сатушылар нарығын сипаттау үшiн қолданылады. Монополия бәсекелестердi ығыстырып, өз көшiн арттырады және сатып алушыларға таңдау мүмкiндiгiн қалдырмайды. Сонымен бiрге ол ұсыныс көлемiн анықтап, бағаларды белгiлеу арқылы нарыққа өз ережелерiн қояды. Монополия еркiн бәсекелестiгi бар нарыққа қарама - қарсы түрде жүргiзiледi. Артықшылық тұтынушыға емес, өндiрушiге берiледi, себебi ол өнiмге бағаларды белгiлейдi. Баға мен пайда бәсекелестерден жоғары болып, қоғам және жеке топтар үшiн өте ауыр жағдай тудырады. Сфера және аймақ, кәсiпорындар арасындағы ресурстарды қайта бөлу механизмнің тиiмдiлiгi бұзылады, экономикалық еркiндiк болмайды, тұтынушылар үшiн де. Тарихи кезеңде әр елдің экономикасына монополияның әр түрлері құрылды: Табиғи монополия және жасанды монополия. Қазақстан Республикасындағы табиғи монополияға жатады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің антимонополиялық қызметінің басты міндеті:
- табиғи монополия субъектінің қызметін реттеу;
- монополиялық биліктің күшейіп, еркінсуіне жол бермеу, ескерту жасау;
- мемлекеттік кәсіпорындар мен органдардың ақылы қызмет көрсету ретін бақылау;
- сәйкес құқықтық, нормативтерді әзірлеу.
Табиғи монополия субъектісі жылына бір реттен аз емес өзінің амортизациялық қоры туралы есеп беруі керек.
Нарықтық қатынастарда, табиғи монополияны мемлекет реттеу керек. Президент жарлығымен Қазақстан Республикасында 1998 жылдың шілдесінде “Табиғи монополия туралы” заң шықты. Табиғи монополияны түсіндіретін, оның қызмет етуін реттейтін көптеген құқытықты-нормативті актілер жасалды.

Монополияның мәні және пайда болу себептері

Монополия (грек тілінде – moons – жалғыз, polio – сатамын) жеке өндіруші тауар нарығын бақылап және сол нарықта үстемділікке жеткен кезде пайда болады.
Монополия – нарықтық құрылым, онда салаға іс–жүзіне кіре алмайтын тосқауылдар бар, мұнда тек бір ғана ірі өндіруші – фирма болады.
Монополияның мақсаты – нарықта баға мен өндіріс көлемін бақылау арқылы мүмкін болатын жоғары табыс алу. Мақсатқа жету құралы етіп орташадан жоғары пайданы қамтамасыз ететін монополиялық баға құрылымын ұсынады.
Буржуазиялық қоғам екi сатылы шаруашылық:
а) Еркiн бәсеке капитализмi, бұл ХҮІІ – ХlХ ғасырлар арасы.
б) Монополистiк капитализмi, бұл ХХ ғасырдың басынан осы уақыт iшiнде.
Жалпы капитализм өзiнiң даму жолында шаруашылықтың үш кезең түрiнен өттi. Олар: а) жай, қарапайым кооперация; б) мануфактуралық; в) мәшинелендiрiлген фабрика.
Жай, қарапайым кооперациялық шаруашылық. Мұнда капиталист – кәсiпорын иесi – бiр түрлi жұмысты орындайтын көп адамдарды өзiнiң бақылауында бiрлестiрiп, жұмыс жасатқызады, ол бiр адамның шамасы келмейтiн жұмысты орындауға мүмкiндiк тудырады.
Мануфактуралық шаруашылық. Бұл Батыс Еуропа елдерiнде ХҮІІ ғасырдың ортасынан ХҮІІІ ғасырдың екiншi жартысына дейiн орын алды. Бұл да еңбек кооперациясы, бiрақ мұнда заттың, өнiмнiң элементтерi өндiрiледi еңбек бөлiнiсi арқылы. Әрбір жұмысшылар тобы ақырғы өнiмнiң тек бiр ғана бөлшегiн жасайды (мәшиненiң тек дөңгелектерiн, моторын, тағы басқа) өндiрiс, еңбек мамандырылады, ол олардың тиiмдiлiгiн жоғарлатады.
Мәшинелендiрiлген өндiрiс. ХҮІІІ ғасырдың соңында, ХlХ ғасырдың ортасында Батыс Еуропада, Америка құрама Штатында өнеркәсiптiк революция болып, соның нәтижесiнде қолөнерлiк техниканың және қол еңбектiң орнына әр түрлi мәшинелер келедi.
Кәсiпорындарда ендi, қарапайым болмаса, қиын мәшинелер адамның бақылауымен жұмыс iстейтiн болды. Мұны фабрика деп атайтын болды.
Мәшинелендiрiлген өндiрiс - техникалық төңкерiстiң негiзi болды. ХlХ ғасырдың соңында, ХХ ғасырдың басында электротехникада (будың орнына электрқуаты), мәшине жасау саласында (iшкi жануға негiзделiнген қозғағыш, мотор – автомобиль, самолет), химиялық өнеркәсiпте төңкерiс болды.
Сонымен, ХIХ ғасырдың аяғында ХХ ғасырдың басында буржуазиялық қоғам монополистiк сатысына өтедi. Бұл жаңа белес, жаңа жағдай сол кездегi ғылыми ойлардың назарынан тыс қалған жоқ. Тiптi бiр-бiрiне қарсы келетін өткiр көзқарастар, ғылыми тартыстар, ойлар болды. Солардың бiрi В.И.Лениннiң «Империализм – капитализмнiң жоғары сатысы» атты кiтапшасы (1917ж). Онда монополизмге (империализмге) жан-жақты және обьективтi саяси-экономикалық талдау жасап, өмiр шындығына сай келетiн бағалы тұжырымдар берiлген.
Монополизм – жеке қоғамдық экономикалық формация емес, капитализмнiң жоғары сапалы сатысы және жалғасы. Капитализмнiң барлық қасиеттерiн бойына жинақтайды, экономикалық заңдарда жаңа жағдайға бейiмдеп пайдаланады.
Монополияның құралу негiздерi. Өндiрiстiң, капиталдау шоғырлануының нөтижесiнде iрi және аса iрi кәсiпорындары пайда болды. Олар iрiсте және нарықта үстемдiгiн, өздерiнiң үстемдi билiгiн жүргiз бастады, өйткенi iрi кәсiпорындары өнiм өндiрудi, оны нарықта сатуды өз қолдарына жинақтайды, яғни белгiлi бiр өнiмдi-тауарды өндiретiн және оны сататын тек бiр болмаса 2-3 ғана кәсiпорындар. Ал өндiрiстiң шоғырланып, iрi кәсiпрындарының құрылуына ғылыми-техникалық прогресстiң дамуы, оның жаңа жетiстiктерi себеп болған және бәсекелiк. Бәсекелiктi кiм жеңедi, кiмнiң шаруашылығы күштi, мықты болса, ал күштi болатындар – iрi кәсiпорындар. Олардың пайда болуы жаңа технология мен өндiрiстiк қондырғыларға байланысты, яғни солар себеп болған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.

1. «Государство и бизнес» 3-ші кітап, 2 бөлім, Алматы, 2002 ж. Мамыров Н.К, Саханова А.Н, Ахметов Ш.С
2. «Экономика Казахстана» Каз.,» 1997 ж. С. Г. Майдыров.
3. «Экономическая теория» М.,» 1999 ж. А. С. Буланова.
4. «Микроэкономика» 1997 ж. Н. А. Фроловой.
5. «Экономика» 1999 ж. С. Фишер, Дорнбуш Шмаленди.
6. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Оқу құралы Бердалиев К.Б., Алматы: Экономика, 2001. – 45-67 беттер.
7. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы Укибаева Г.К., Карибжанова С.А., Жезказган 2003 жыл.
8. Экономиканы мемлектік реттеу. Оқу құралы Маденов С.М., Жезказган 1998 жыл.
9. Государственное регулирование экономики Алембаев А.А., Караганда 1998 жыл.
10. Дубов И.А. Законодательная инициатива: проблемы и пути совершенствования // Государство и право 1999 год №3.
11. Региональная социально-экономическая система. Алембаев А.А., Караганда 2002 год.
12. Развитие региональной системы. Алембаев А.А., Алматы 2002 год.
13. Государство и бизнес. Мамыров Н.К., Алматы 2002 год.
14. Основы современного государства и права Казахстана. Дуйсенбаев Н.Л., Алматы 2001 год.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БИЗНЕС УНИВЕРСИТЕТІ
«Менеджмент» кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы: «Монополия мәні, пайда болу себептері,
ұйымдық-экономикалық формалары»
Орындаған студент : ... ... 119гр. ... және ... Азимбекова Айгерим Канатовна
Алматы, 2010
ЖОСПАР
КІРІСПЕ………………………………………………………………..3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. . ... ... ... болу
себептері.....................................4
1.2. ... ... өнім ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................27
Кiрiспе
«Монополия» терминi бiр немесе шектелген саны бар сатушылар
нарығын сипаттау үшiн қолданылады. ... ... ... ... арттырады және сатып алушыларға таңдау ... ... ... ол ... ... ... бағаларды белгiлеу арқылы нарыққа
өз ережелерiн қояды. Монополия еркiн ... бар ... ... ... түрде жүргiзiледi. Артықшылық тұтынушыға емес, өндiрушiге берiледi,
себебi ол өнiмге ... ... Баға мен ... ... болып, қоғам және жеке топтар үшiн өте ауыр жағдай тудырады. Сфера
және аймақ, кәсiпорындар арасындағы ... ... бөлу ... ... ... ... болмайды, тұтынушылар үшiн де.
Тарихи кезеңде әр елдің экономикасына монополияның әр ... ... ... және ... монополия. Қазақстан Республикасындағы табиғи
монополияға жатады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... қызметін реттеу;
- монополиялық биліктің күшейіп, еркінсуіне жол бермеу, ескерту жасау;
- мемлекеттік ... мен ... ... қызмет көрсету ретін
бақылау;
- сәйкес құқықтық, нормативтерді әзірлеу.
Табиғи монополия субъектісі ... бір ... аз емес ... қоры ... есеп ... ... қатынастарда, табиғи монополияны мемлекет реттеу керек.
Президент жарлығымен Қазақстан ... 1998 ... ... ... ... заң ... ... монополияны түсіндіретін, оның
қызмет етуін реттейтін көптеген құқытықты-нормативті актілер жасалды.
Монополияның мәні және пайда болу себептері
Монополия (грек тілінде – moons – ... polio – ... ... ... нарығын бақылап және сол нарықта үстемділікке жеткен кезде
пайда болады.
Монополия – нарықтық құрылым, онда ... ... кіре ... бар, ... тек бір ғана ірі ...... болады.
Монополияның мақсаты – нарықта баға мен өндіріс көлемін бақылау арқылы
мүмкін болатын жоғары табыс алу. ... жету ... етіп ... ... қамтамасыз ететін монополиялық баға құрылымын ұсынады.
Буржуазиялық қоғам екi сатылы шаруашылық:
а) Еркiн бәсеке ... бұл ХҮІІ – ХlХ ... ... ... ... бұл ХХ ... басынан осы уақыт iшiнде.
Жалпы капитализм өзiнiң даму жолында шаруашылықтың үш кезең түрiнен
өттi. Олар: а) жай, ... ... б) ... ... ... ... ... шаруашылық. Мұнда капиталист – кәсiпорын
иесi – бiр түрлi ... ... көп ... ... бақылауында
бiрлестiрiп, жұмыс жасатқызады, ол бiр адамның шамасы ... ... ... ... шаруашылық. Бұл Батыс Еуропа елдерiнде ХҮІІ ғасырдың
ортасынан ХҮІІІ ғасырдың екiншi жартысына дейiн орын ... Бұл да ... ... мұнда заттың, өнiмнiң ... ... ... ... Әрбір жұмысшылар тобы ақырғы өнiмнiң тек бiр ғана ... ... тек ... ... тағы ... ... еңбек
мамандырылады, ол олардың тиiмдiлiгiн жоғарлатады.
Мәшинелендiрiлген ... ... ... ... ХlХ ... ... Еуропада, Америка құрама Штатында өнеркәсiптiк революция
болып, соның нәтижесiнде қолөнерлiк техниканың және қол еңбектiң орнына ... ... ... ендi, ... болмаса, қиын мәшинелер адамның
бақылауымен ... ... ... Мұны ... деп атайтын болды.
Мәшинелендiрiлген өндiрiс - техникалық төңкерiстiң негiзi болды. ХlХ
ғасырдың ... ХХ ... ... ... ... ... ... жасау саласында (iшкi жануға негiзделiнген қозғағыш,
мотор – автомобиль, самолет), химиялық өнеркәсiпте ... ... ХIХ ... аяғында ХХ ғасырдың басында буржуазиялық қоғам
монополистiк сатысына өтедi. Бұл жаңа белес, жаңа жағдай сол кездегi ғылыми
ойлардың ... тыс ... жоқ. Тiптi ... қарсы келетін өткiр
көзқарастар, ғылыми ... ... ... Солардың бiрi В.И.Лениннiң
«Империализм – капитализмнiң жоғары сатысы» атты ... ... ... ... ... және обьективтi саяси-экономикалық
талдау жасап, өмiр ... сай ... ... тұжырымдар берiлген.
Монополизм – жеке қоғамдық экономикалық формация емес, капитализмнiң
жоғары сапалы сатысы және ... ... ... ... ... ... ... жаңа жағдайға бейiмдеп пайдаланады.
Монополияның құралу негiздерi. Өндiрiстiң, капиталдау шоғырлануының
нөтижесiнде iрi және аса iрi кәсiпорындары пайда ... Олар ... ... үстемдiгiн, өздерiнiң үстемдi билiгiн жүргiз бастады, өйткенi iрi
кәсiпорындары өнiм өндiрудi, оны нарықта сатуды өз ... ... ... бiр ... ... және оны ... тек бiр болмаса
2-3 ғана кәсiпорындар. Ал өндiрiстiң шоғырланып, iрi ... ... ... ... оның жаңа жетiстiктерi себеп
болған және бәсекелiк. Бәсекелiктi кiм ... ... ... ... ... ал күштi болатындар – iрi кәсiпорындар. Олардың пайда болуы
жаңа ... мен ... ... ... яғни ... себеп
болған.
Монополия түрлері
Монополияның түрлерi. Тарихи кезеңде әр елдiң ... әр ... ... ... ... ... және орны толтырылмайтын өндiрiс
элементтерiне бiр ғана ... ие ... ... ... жер
қойнауының пайдалы қазбалары: сирек металлдар, құнарлы жерлер. Мұндай
монополия тұрақты болады. Қазақстанда ... ... ... ... ... (сумен, газбен, электр күшiмеен, жылумен қамтамасыз ету),
темiржол, әуе жолы, ... ... ... мұнай өнiмiн,
газды тасу, байланыс қызметi, қорғаныс ... ... ... ... ... ... қымбат бағалы заттар, қымбат
бағалы металлдар.
Бұл субьектiлердi ... ... ... және баға ... саясатқа
сәйкес қатаң бақылайды және реттеу шараларын жүргiзедi.
б) жасанды монополия – ... ... ... бір өнiмнiң тек
нарығы, болмаса, тек өндiрiс және сату нарығы болады. Бұл ... және ... ... ... ... ... ... болмаса, сатып алушыға болады, ұсыныс пен
сұраныстың уақытша тиiмдiлік ... ... ... ... ... үшiн өте ... жағдай, мүмкiншiлiк болса (озық технология, техника,
жұмыс күшi). Бiрақ, бәсекелестiң салдарынан бұл ... ... ... ... ... ... – iрi кәсiпорындар, өндiрiстi , тауарларды
өткiзу нарығын өздерiне қаратқан. ... ... ... ... ... ... аяғында тұрақты монополияның кеңiнен дамыған түрлерi:
картельдер, синдикаттар, трестер, концерндер, конгломераттар.
Картель – бұл өнеркәсiптiң бұл ... ... ... Бұған қатысушылар құрал- жабдыққа және өнiмге өздерi ие, өздерiнiң
меншiгiнде болады. Өнiмдi нарықта өздерi ... ... ... ... ... әр қайсысының үлесi (квота), сату бағасы, сататын
нарығы, тағы басқа туралы өзара келiсiм болады.
Синдикат – бұл бiр ... өнiм ... ... ... Мұнда шаруашылыққа кезектi материалдық жағдайлар, ресурстар әр
қайсысының өз меншiгiнде қалады, ал ... ... ... жалпы ортақ
сауда кәсiпорыны ұйымдастырылып, тауарды сол сатады.
Трест – бұл ... ... ... өнiм, ... ... ... ... болып саналады
Концерн – бұл сөз жүзiнде бiрiне – бiр тәуелсiз ... ... ... (өнеркәсiп, сауда,көлiк). Мұнда бас фирма ... ... ... – қаржы орталығы бір, бірақ, жалпы технологиясы кіріккен ... ... ... ұйымдық формалары кіретін монополия.
Жалпыға бiрдей монополия формасы осы ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... барлық жағынан да кәсiпкерлердiң
бiрлестiгiне бағындыру ... ... ... құралған.
Бiрлестiктер көп нарықта негiзгi сатушылар және ... ... ... ... ... ... ... Бiрлестiктер көп нарықта
негiзгi сатушылар және сатып алушылар болып саналады. Мұнда мемлекеттiң өзi
iрi монополия болады. (әскери - ... ... ... ... қоғамда кездеседi – монополия – жеке
өзi сатып алушының нарығы. Кейбiр экономиканың маңызды ... ... ... ауыл – ... өнiмiн мемлекет өзi сатып алады.
Екi жақты монополия – белгiлi бiр нарықта тауарды әкелiп сатушы мен
бiрiккен ... ... ... ... ... ... ... – техникалық
прогресстiң ықпалымен шоғырландырудың нәтижесiнде. Бiрақ, кейiнгi уақытта
ғылыми - техникалық революция басқа да ... ... ... – ол ... ... техникалық жоғарғы класстық кәсiпорындардың рөлiн жоғарылату.
Дамыған елдерде шаруашылықтың 70-80% шағын және ... ... ... ... ... ... бизнесті» ұлттық өнiмнiң жартысына
жақынын өндiредi. Жаңа технология мұнда ... тез және көп ... ... ... ... да қазiргi уақытта шағын және
орташа кәсiпорын құруға молынан мүмкiншiлiк берiлiп отыр.
Монополия бәсекелiктi жоймайды, тек ... ... ... ... жетілмеген бәсеке деп – еркін бәсеке ... ... ... ... ... ... ... бәсекелiктiң үш
түрi болады; а) монополия ... б) ... в) таза ... ... ... ... ... сатушылар мен сатып алушылардың саны
бірнешеу болады. Бірақ, жаңа құбылыс – өнімнің саралануы, пайда ... ... ... оны ... ... ... тауарларынан айырып
тұратын қасиетінің болуы. Ондай қасиеттер: өнімнің жоғары сапасы, әдемі
орамы, сатудағы жақсы шарттар, ... ... ... орналасуы, жоғары
деңгейдегі сервис және т.б. болып табылады.
Олигополиялық ... ... ... фирма үстемдік ететін нарық (грек
тілінде – moons – жалғыз, polio – сатамын). Оған ... ... әр ... ... тән, ал ... ... – баға лидердің принципі бойынша
бекітіледі. Бұл принцип көптеген фирмалардың бағаны осы нарықтағы мықты
фирманың бағасы сияқты қоюға ұмтылатынын білдіреді.
Олигополиялық бәсекелік ... ... ... мүмкіндік
береді, яғни, олигополистер бір–бірімен келісімге келуге, олар
бәсекелестердің ... ... ... тырысады, сөйтіп қандай да
болса бір экономикалық қауымдастыққа мүше ... ... ... құбылыс олигопсония болып табылады. Ол нарықта
бірнеше сатушының емес, сатып алушылардың қызмет етуін қарастырады, яғни,
тұтынушылар нарығының монополиясы ... ... ... ... ... ... бір ғана сатушы болған кезде
пайда болады. Оның ерекшелігі–сатушы өз бағасын өте кең түрде бағалай
алады, ал ... ... баға тек ... ... сұраныспен шектеледі.
Кейбір жағдайда нарықта тек бір ғана сатып алушы болады. Ол монопсония деп
аталады.(жалғыз сатып ... ... ... ... ... ... басарлық, оның бәсекелігiнде болатын басқа тауар –
субститут барлығы.
Жалпы ... ... ... бәсекенiң орнына жекелеген салалардың,
ұлттық шаруашылықтың шеңберiнде және ... ... ... монополиялардың арасындағы бәсекелiк орналасады. Оның негiзгi
мақсаты – ... ... ... ... табу.
Қазiргi уақытта бәсеке күресi дүниежүзiлiк нарықта айрықша
шиеленесуде. ... ... ... ... ... бәсекелiк күрестiң
жаңа әдiстерi пайда болуда. Монополизмге дейiн бағалық бәсеке болды, яғни
бәсекелiктiң бағасынан гөрi төмен баға қою ... ... ... ... ағыстыру. Бұл монополизм уақытында сирек болатын құбылыс. Ендi
монополиялар тәуекелдiгiнен бағаны өзгерткеннен гөрi ... ... ... ... не ... амал қолданылады. Тiптi дағдарыстар
кезiнде де бағалар бiршама тұрақты күйiнде қалады да, ... ... ... баға бәсекесі мүлдем болмайды деген сөз ... Ол ... ... ... яғни өнім ... құжаттарында жарияланған бағалардан
біршама төмен бағамен өткізіледі.
Монополистік бәсекеде өнімнің сапасын арттырудың, сатып ... ... ... көрсетудің маңызы арта түсуде. Бұл ғылыми –
техникалық прогресспен объективті ... ... Оның іс - ... ... қабілетінің шешуші шарты.
Әр алуан жаңалықтар енгізу бәсекелік күресте аса күшті қару болып отыр.
Бәсекелеліктің түрлері.
1. Сала ... ... ... ... да ... ... Сала ... бәсеке күрес жойылмайды, өршеленеді. Мысалы,
«тұтынушылардың доллары үшін» және ... ... аз ... оны көп ... ... ... ... үшін.
3. Монополиялар «бөгде – аутсайдер» деп аталатын, яғни ... ... ... ... ... ... Күрестің
айласы, жауыздық әдістерге толы көптеген түрлерін қолдана отырып,
«бөгделерді құртып жібереді»
4. Орта пайда алу ... ... ... ... ... ... үшін
күрес тоқталмайды.
5. Бәсеке ұлттық нарықта ғана емес әлемдік нарықта болады.
6. Монополиялардың бірімен бірінің күресі ... ... ... Бір саладағы монополиялар, саланы бүтіндей қожалығына
айналдыру, тек өз ... ... үшін ... ... ... мәні - монополдық үстемеден
жоғары пайда түсіру. Монополиялардың өзара бәсекелестіктің түрлері бірнеше:
қарсыласушыны шикізатсыз өткізетін нарықсыз, несиесіз ... ... ... төмендету, сосын қайтадан көтеру. Бәсекелесушінің
кәсіпорынын ... ... ... өзіне тарту, қаржыдан жайсыздандыру,
үкімет тапсырмасы үшін күрес тағы басқа.
Монополия экономикалық тұрғыдан өзінің үстемдігін монополиялық ... ... ... асырады.
Монополиялардың қолына орасан зор күш-қуат жинақталу арқасында, олар
ішкі салалық бәсекені тежей алады және өз ... ... баға ... ... бір ... ... өз дегенін орындаттыра алады.
Монополиялық баға дегеніміз - монополияның жеке дара немесе ... ... ... қоятын бағасы. Әдетте, бұл бағалар тауардың
нақтылы құнынан да және өндіріс ... да ... ... келеді, ал
қоғамдық құнынан төмен болады.
Монополиялық баға екі ... ...... ... ... Бұл ... ... монополиялық
кәсіпорын өзі ғана өндіріп, өзі белгілеген ... ... ... Бұл
тауарды басқа кәсіпорындар өндірмейді. Сондықтан тұтынушылар, оның бағасы
жоғары ... да, ... ... болады.
Екіншісі – монополиялық төменгі баға. Бұл тауарларды өндіруге қажетті
материалдардың, ... ... ... Оны ... ... ал ... ... тек бір-екі монополиялық кәсіпорындар. Олар
осы жағдайды пайдаланып, төмен бағамен ... ... ... Ал ... алмаса сатушылардың заттары өтпей ... Ол ... ... ... ... ... пен ... ара-қатынастары
әсер етеді. Алайда, монополистер сұраныс төмендеп кеткен ... ... ... бағасын жоғары ұстай алады. Өйткені, бағаның тиісті дәрежесі
келісім - шарт жасау арқылы іске ... Баға ... ... ... ... ... ... көшеді. Дегенмен, бұған қауіп төндіретіндер бар-
олар келісімге келмеген «бөгде» фирмалар.
Монополиялардың ... ... ... ... ... ... бағасы, әдетте, монополиялық төмен бағалар болады. Бірақ мұның
да шегі бар. Ол мұндай ... ... ... ... ... өндірілуі қамтамасыз етіліп тұруы қажет, яғни бұдан
төмен болмауы керек. Алайда монополиялық бағалар да өзгереді. Оның ... ... ... пайда – ол монополдық жоғары бағамен тауардың құнының
(болмаса тепе-тең баға) ... ... ... ... ... ... бір ... монополияның пайдасына жібереді. Оның негізі –
жолдама жұмысшылардың еңбегімен жасалатын қосымша құн.
Монополдық жоғарғы пайданың ... ... ... ... ... ... қажетті тауарларды жоғарғы
бағамен сату;
- монополдық кәсіпорындарда еңбек өнімділігін жоғарылату;
- монополиялардың шетке капитал ... ... сол ... өндірілетін
құн.
Монополияның әлеуметтік-экономикалық салдары.
- Көтерме пайданы монополдық кәсіпорындар, өндірілетін ... ... – ақ, ... ... ... ... Ол
үшін олар тек бағаның деңгейі ... ... ... Бұл
техникалық және басқадай прогресске экономикалық қызықтыруды
қолдауы керек ... ... ... да, ... ... жағдай
туғызады. Бірақ та, күрделі инновация (өндірісті жақсарту) жасайтын
тек ірі бизнес.
- Тауарларға сұранысты ... үшін ... ... ... ... жасанды түрде азайтады.
- Сатылатын тауарларға монополдық жоғары баға қою - инфляция болудың
және қарапайым халықтың өмір тұрмысының төмендеуінің ... ... ... ... белгілі бір өнімді тек өзі ғана сатып алушы болуға
тырысады. Кейбір уақытта ол өзі ... ... ... ... жасанды
түрде азайту арқылы сатушылардың өнім ұсынушы монополдық сұраныстан
арттырады. Бұл олардың сататын өнімдеріне монополдық ... ... ... туғызады. Бұл бағаның деңгейі қоғамдық қажетті
еңбек шығынынан төмен болады.
- Монополия сатылатын және ... ... ... бағаларының
айырмашылығының жоғарылай беруіне ... ... Оны ... деп ... ... мәні – ... ... өнеркәсіп өнімдерінің бағасынан төмен болуы. Бұл Қазақстанда
да орын алады, ... ... және ... қайта
қаруландыру кезеңінен бері.
Монополистің өнім көлемін белгілеуі
Монополистің өнім шығарушы ретінде бәсекелес фирма ... ... ... ... ең ... ... жеткізу болып табылады. Монополист жалғыз
өндіруші болғандықтан, нарықтық жағдайды ... ... өз ... ... ... ... ... алады. Монополистің сұраныс
қисығының бұрыштық коэффициенті теріс сан болады. Сондықтан да, монополист
төменгі бағаны белгілей отырып, өнімнің мөлшерін нарықта арттыруы мүмкін.
Монополист тауар ... ... бір баға ... ... бағасы монополистің орташа түсімін көрсетеді. Демек, монополиялық
фирманың сұраныс қисығы орташа түсімінің де ... боп ... ... ... ... ... ... шама болады және өндіріс
көлемінің функциясын көрсетеді:
P=P(Q)
Монополист өндірушінің ... ... ... ... = TR–TC = p(Q)xQ – ... ... ... көбейту шартын анықтаймыз:
dπ/dQ = dTR/dQ – dTC/dQ = MR – MC = 0
немесе MC = ... ... ... ... ... шығындары (MC) шекті түсімге
(MR) тең болғанда ғана ең көп ... ... ... ... TR = P(Q)·Q ... ... анықталатынын біле
отырып, шекті түсімді есептеп шығарамыз:
MR = dTR/dQ = dP/dQ ∙Q + P = P∙ [dP/P ∙ Q/dQ + 1] ... ... ... былай анықталатыны белгілі:
E = dQ/dP ∙ PQ немесе 1/E = dP/dQ ∙ ... оны (3) ... ... ... арқылы шекті түсімді MR=P∙(1/E+1)
табамыз.
Бұдан, пайданы мейлінше көбейту шартын мына түрде көрсетуімізге ... ∙ (1/E+1) = ... ... ... ... ... E < 0, ... монополиялық
нарықта тауардың бағасы өндірістің шекті шығынына қарағанда жоғары болады,
яғни P > MC. ... ... P = MC ... E = 0 ... ғана ... ал басқа жағдайларда P > MC. Бұл монополистің белгілейтін ... ... ... икемділігіне кері пропорционал шамаға артық
болатынын көрсетеді. Шекті түсімнің формуласынан, монополист өндірушінің
жалпы табысы тауардың бағасы мен сұраныс икемділігіне ... ... Осы ... талдау үшін, сұраныс икемділігі өзгеруіне сәйкес
жалпы табыстың қалай өзгеретінін сипаттайтын кесте құрамыз:
|Сұраныс икемділігі, Е |Шекті түсім, MR ... ... TR ... ... ... |MR > 0 |TR ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсеке және монополия туралы26 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Жетiлген бәсеке мен монополия – нарықтық экономиканың қарсы түрлерi27 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты17 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының мақсаттары мен әдістері26 бет
Монополия және монополиялық билік23 бет
Монополия және монополиялық тепе-теңдік19 бет
Монополия және монополиялық тепе-теңдік, Қазақстан Республикасының монополиялық нарығын реттеу31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь