Қазақстан Республикасындағы жұмыспен қамту

Мазмұны:
Кіріспе 3
1 Еңбек нарығы
1.1. Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс 5
1.2. Жұмыссыздық құрамы, түрлері мен себептері 9
2. Қазақстан Республикасының еңбек нарығының ерекшелігі
2.1. Қазақстан Республикасындағы жұмыспен қамту және 15
еңбек нарығы
2.2. Қазақстан Республикасындағы жұмыспен қамту, 18
жұмыссыздық деңгейін талдау
3 Ұдайы өндіріс жүйесіндегі қазіргі еңбек нарығы.
3.1. Қазақстан Республикасында еңбек нарығын мемлекеттік 23
реттеудің негізгі бағыттары.
3.2. Қазақстан Республикасы тұрғындарын еңбекпен қамту 26
мәселелері және оны шешу жолдары
Қорытынды 29
Падаланылған әдебиеттер 33
Кіріспе
Жұмыссыздық- экономикалық теорияның бұрынғы және қазіргі тарихында ең өткір мәселенің бірі.
Жұмыспен қамтылмау өндірістің тиімділігін арттыруы, сонымен бірге жұмысшы күшінің бір бөлігін жұмыстан босатуға , мүмкіндік жасайтын немесе оның құрылымына, сапасына жаңа талаптар қоятын ғылыми-техникалық прогрестің салдары болуы мүмкін. Нарықтық экономикада жұмыссыздық дағдарыстар кезінде көбейеді. Нарық жоқ жерде жұмыссыздықтың көбеюі мемлекеттің өндіргіш күштерді орналастырудағы бұрыс құрылымдық саясаты болуы мүмкін.
Кез келген жұмыссыздықтың болуы коғам үшін ең ауыр экономикалық және әлеуметтік сілкініс. Батыс ғалымдарының пікірі бойынша, адамды жұмыссыз деп есептегенде, ол тек жұмыстан айырылып кана коймай, өзінін абыройын да жоғалтады. ІІІетелде жұмыстан айырылуды психологиялык зақым ретінде бағалап, тек ең жақын туысқаны қайтыс болғанда алатын стресс деңгейінде қаралады.
Үкімет талай жылдан бері экономикалық өсімнің макроэкономикалық факторларын бағалау кезінде жұмыспен қамту мәселесіне енжар қарап келді. Әлеуметтік - экономикалық дамудың макроэкономикалық бағдарламаларының әртүрлі нүсқалары, әдетте, жалпы ішкі өнімнің өзгеруіне, инвестицияның мөлшеріне, электр қуатын жеткізушілер бағасының өсу серпініне, Халықаралык валюта қоры кредиттерінің алынуына немесе алынбауына байланысты есептеледі.
Еңбектің халықаралық ұйымының анықтамасына сәйкес жұмыссыз деп саналады, егер:
1.Еңбекке жарамды әрі қабілетті жасқа жеткенде.
2.Тұрақты жұмысы болмаса.
3.Еңбек биржасында тіркелген болса.
Жұмыссыздық деңгейі халықтың еңбекке жармады бөлігі мен жұмыссыздар санының қатынасына тең.
Мемлекеттің міндеті- жұмыссыздықтың іс жүзіндегі деңгейінің табиғи дең-гейден асып кетпеуін бақылау болып табылады.
2000 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының “Қазастан Республикасындағы еңбек туралы” жаңа Заңы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының “Халықтың жұмыспен қамтылу туралы” және басқа заңдары күшіне енді. Ол заңдар азаматтардың ҚР-дағы Еңбек еріктілігіне деген конституциялық құқықтарын жүзеге асыру барысында туындайрын еңбек қатынастарымен, жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау шараларымен қоса халықтың жұмыспен қамтылуы сферасындағы қоғамдық қатынастарды реттейді.
Қазіргі кезде, әсіресе, экономиканың әлеуметтік емес секторларында еңбек қорғаудағы, шеккен зияндарды қайтарудағы, мертігу немесе кәсіптік сырқытқы ұшырағандағы көптеген жұмыскерлер құқығының бұзылулуры әдетке айналып барады.
Курстық жұмыстың мақсаты жұмыссыздықың мәні және себептері, оның түрлері туралы оқып-білу.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- Жұмыссыздық, оның түрлері ,себебі туралы оқып-білу;
- Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы, жұмыссыздық деңгейі туралы оқып-білу; Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздықпен күрес саясаты туралы оқып-білу.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1 Әкімбекова Ш. Қазақстандағы еңбек нарығының қалыптасу ерекшеліктері // Жаршы.- 2005.- №5.- Б.4-6
2 Әлім Қ. Жұмыссыздық және жұмыс жайы // Егемен Қазақстан .- 2007.- 1 қаңтар.- Б.4
3 Ниязбекова Р. Еңбек ресурстарының аймақтық ерекшеліктерінің құрылуы // Жаршы.- 2005.- №10.- Б.1-6
4 Мұхамедова Ә.О. Еңбек нарқының негізгі көрсеткіштері жайлы түсінік // Жаршы.- 2003.- №6.- б.3-6
5 Райханұлы Н. Әлеуметтік жағдайдың әлеуеті қандай // Ақиқат.- 2003.- №10.- б.25-30
6 Үсенова Г. Жұмыспен қамту саясаты және экономикалық өсу // Ақиқат.- 2003.- №2.- б. 29-35
7 Хамбар Б. Жастар еңбек нарығында // Саясат.- 2005.- №9.- Б.57-62
8 Жұмақанов Б.Қ. Еңбек ресурстары әлеуметтік-экономикалық категория // Жаршы .- 2003.- №6.- Б.9-11
9 Көшенова Б. Ақша.Несие. Банктер .- Алматы, 2000.- 328 б.
11 Қожамбетов Б. Басты мақсатымыз – жұмыссыздықты жою // Дидар .- 2004 .- 7 ақпан.- Б.1-2
12 Мұхамадиев Ә. Еңбек нарығының негізгі көрсеткіштері жайлы түсінік // Жаршы .- 2003.- №6.- Б.3-5
13 Ниязбекова Р. Еңбек ресурстарының аймақтық ерекшеліктерінің құрылуы // Жаршы .- 2005.- №10.- Б.3-6
14 Тұрапбайұлы А. Алдағы жылғы инфляция // Егемен Қазақстан .- 2004.- 2 қараша .- Б.1-2
15 Үсенова Г. Жұмыспен қамту саясаты және экономикалық өсу // Ақиқат .- 2003.- №2.- Б.29-34
16 Фискалдық саясатқа ұстамдылық монетарлық саясатқа қатаңдық қажет // Егемен Қазақстан.- 2006.- 19 сәуір.- б.1-2
17 Ілиясов Қ. Қаржы .- Алматы, 2005.- 552 б.
18 Экономикалық теория негіздері: оқулық .- Алматы, 1999.- 523 б.
19 Экономикалық саясаттар: лекциялар .- Алматы, 2002.- 170 б.
20 Экономикалық теория негіздері :Оқулық .- Алматы, 2005.- 328 б.
        
        Мазмұны:
Кіріспе
3
1 Еңбек нарығы
1. Еңбек ... ... пен ... ... құрамы, түрлері мен ... ... ... ... нарығының ерекшелігі
2.1. Қазақстан ... ... ... және
15
еңбек нарығы
2.2. ... ... ... ... деңгейін талдау
3 Ұдайы өндіріс жүйесіндегі қазіргі еңбек нарығы.
3.1. ... ... ... ... мемлекеттік
23
реттеудің негізгі бағыттары.
3.2. ... ... ... ... ... және оны шешу ... ... экономикалық теорияның бұрынғы және қазіргі тарихында
ең өткір мәселенің бірі.
Жұмыспен қамтылмау өндірістің ... ... ... ... күшінің бір бөлігін жұмыстан босатуға , мүмкіндік жасайтын немесе
оның құрылымына, сапасына жаңа ... ... ... ... ... ... Нарықтық экономикада жұмыссыздық дағдарыстар кезінде
көбейеді. Нарық жоқ ... ... ... ... өндіргіш
күштерді орналастырудағы бұрыс құрылымдық саясаты болуы мүмкін.
Кез келген жұмыссыздықтың ... ... үшін ең ауыр ... ... ... ... ғалымдарының пікірі бойынша, адамды жұмыссыз деп
есептегенде, ол тек жұмыстан айырылып кана ... ... ... ... ... ... айырылуды психологиялык зақым ретінде
бағалап, тек ең жақын туысқаны ... ... ... ... ... талай жылдан бері экономикалық өсімнің макроэкономикалық
факторларын ... ... ... ... мәселесіне енжар қарап келді.
Әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімнің өзгеруіне, инвестицияның
мөлшеріне, электр қуатын жеткізушілер бағасының өсу ... ... қоры ... ... ... ... байланысты есептеледі.
Еңбектің халықаралық ұйымының анықтамасына сәйкес жұмыссыз деп
саналады, ... ... әрі ... жасқа жеткенде.
2.Тұрақты жұмысы болмаса.
3.Еңбек биржасында тіркелген болса.
Жұмыссыздық деңгейі халықтың еңбекке жармады бөлігі мен жұмыссыздар
санының қатынасына ... ... ... іс ... ... ... ... асып кетпеуін ... ... ... ... 1 ... бастап Қазақстан Республикасының
“Қазастан Республикасындағы еңбек туралы” жаңа Заңы, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... және ... ... енді. Ол заңдар азаматтардың ҚР-дағы Еңбек еріктілігіне деген
конституциялық құқықтарын жүзеге асыру ... ... ... жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау шараларымен қоса халықтың
жұмыспен қамтылуы сферасындағы қоғамдық қатынастарды реттейді.
Қазіргі кезде, әсіресе, экономиканың әлеуметтік емес ... ... ... зияндарды қайтарудағы, мертігу ... ... ... көптеген жұмыскерлер құқығының бұзылулуры әдетке
айналып барады.
Курстық жұмыстың мақсаты жұмыссыздықың мәні және ... ... ... ... жұмыстың міндеттері:
- Жұмыссыздық, оның түрлері ,себебі туралы оқып-білу;
- Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы, жұмыссыздық деңгейі туралы
оқып-білу; ... ... ... ... саясаты
туралы оқып-білу.
1. Еңбек нарығы
1.1. Еңбек нарығындағы сұраныс пен
ұсыныс.
Жұмыс күшіне ... ... ... ... берушінің
талаптары мен мүдделігіне бағынады. Ал жұмыс берушінің мақсаты- өзі
басқарып ... ... ... табу үшін ... ... ету.
Жұмыс күшіне деген сұранысты қалыптастыру саясатының бірінші және
негізгі бағыты- жұмыс орындарын ашу, ... ... ... ... Бұл ... ... және ... билік органдарының қолдауымен
ең алдымен тұтыну тауарларын өндіру және қызмет көрсету саласына қажет
қаржыны тарту үшін жүзеге асырылады.
Екінші ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қарағанда шағын кәсіпорындар тиімді. Мысалы, АҚШ-та он жаңа
жұмыс орынның сегізі шағын ... ... ... ( белгілі бөлігі
қысқа мерзімді жұмыс орындары екені де атап айтылады).
Жаңа кәсіпорындармен ... ... ... ... ... арттыруға
жұмыс істеп тұрған ірі кәсіпорындарды жекешелендіру және ... ... ... ... ... ішкі ... да өзінің оң ықпалын тигізеді. Ол ар ... ... ... ... ... тыс сыртқы тапсырыстар
арқылы өз қызметінің ауқымын кеңейтеді.
Үшінші бағыт- ақысы төленетін қоғамдық ... ... ... ... ... ұғым жұмыссыздарға жергілікті басқару
органдарының қарауындағы объектілерде қызмет көрсету, ... ... ... ... беруді білдіреді. Қоғамдық жұмыстардың ауқымы
мен нақты түрлерін осындай жұмысқа мұқтаж адамдардың құрамы және ... ... ... Бұл ... ... ... ... асыру
үшін қажет жұмыс күшіне деген ... емес , ... ... болса тиімді
де тартымды болуы мүмкін, өйткені жұмыс орындары еңбекке ... ... ... үшін ғана емес, қоғамның жұмыс пен ... ... ... іске ... ... - ... ету мүмкіндіктері шектеулі адамдарға арналған
жұмыс орындарын ашу. Әлеуметтік бағыты айқын болғанымен, жұмыс күшіне
деген сұраныстың мәні ... тек ... мен ... ... берілгенде оны істейтін адамдың мүмкіндіктері шектеулі екендігі
ескерілуі тиіс. Бұл сонымен қатар мүгедектерге еңбек етуге, еңбек ету
құқығын ... ... ... ... ... аталған жұмыс
орындарын өз бастамасымен немесе өнімнің ... ... ... ... ... босату жеңілдігі пайдаланып ашқан кәсіпорындарды
қолдау саясаты жүргізілуі тиіс.
Жұмыс күшінің ... ... ... ... ... білдіреді. Ал оның ең басты мақсаты-мазмұны, еңбек шарттары
және ақысын қанағаттандыратын жұмыс табу.
Жұмыс күші ... ... ... ... және ... ... және ... құрамын қалыптастыру мәселесіне
байланысты. Жоғарыда қаралған құралдар мен ... ... ... жеке қабілеттерін жетілдіру және қолдану, дамыту, кәсіби
біліктілігінің деңгейі тұрғысынан жұмыс ... ... ... , ... ... ... ... және нарықтық
инфрақұрылымның басқа қызметкерлерін даярлау және ... ... ... баса ... ... тиіс.
Екінші бағыт- өзін-өзі жұмыспен қамту тауарларын өндіру және қызмет
көрсету бойынша жұмысшының өз бастамасымен жүзеге асырылатын жеке еңбек
қызметімен байланысты.Мұндайда ... ... ... ... нысаны деп қараған жөн, мұнда кәсіпкер де , ... бір ... мен ... ... ... ... ... қамтуды
қолдану шаралары кәсіпкерлікпен бірдей салық салуды жеңілдетеді және
қажетті өндіріс құралдарын ... алу үшін ... ... ... ... ... бағытын реттеу. Әлемде қалыптасқан жұмыс уақытын
қысқарту ... ... ... ... әкеп соғатын саясатты
қолайсыз деп есептелмеуге тиіс екендігін көрсетеді. Осы мәселені шешу
барысында еңбек ұсынысына ... ... ... ... қатар
жұмысшының бос уақыты және арасындағыбос емес уақытты бөлуге беретін
салыстырмалы мәні ... ... ... ... ... ... ... уақытты арттыру саясаты қарама-қарсы тенденциялық-«қосымша жұмыспен
қамтылудың» дамуына кедергі болуға тиіс ... Бұл ... ... ... жұмысынан тыс осы немесе басқа кәсіпорында қосымша
еңбек ақы алу мақсатында жұмыс істеу мүмкіндігі болып табылады.
Төртінші бағыт- жұмысшылар мен жұмыс ... ...... үшін ... процестерді реттеу. Осымен байланысты жұмыс
күшінің ұтқырлығы кәсіпорындағы технологиямен ... ... ... ... ... өз ... өзгерістерге
қабілетті және дайын екендігін білдіреді, сондай-ақ бұл ішкі ... ... ... ... ... ... ... ішкі еңбек нарығындағы саясатпен ... ... ... ... ... ... ... облыс ауқымында реттеуге
мүмкіндік береді. Миграциялық процесстерді білім және басқару органдары
тарапынан жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... ... ... талап ететін жағдайды жүзеге асырылады.
Еңбек нарығындағы ұсыным мен сұраным ... ... ... және тиімді қамтылу шарттарынан ауытқу барын ... асса ашық ... ... ал ... ... мен ... ... жағдайда жасырын жұмыссыздық орын алады. Демек, жұмыспен
қамтылу және жұмыссыздық бір-бірімен байланысты әлеуметтік-экономикалық
категориялар. Олардың арақатысы ... ... ... ... береді. Және жұмыспен қамтылуда , жұмыссыздық та сұраныс
субъектілері – жұмыс берушілері бастамасымен, ұсыным ... ... ... ... ... ... ... жинақталған сұраныс жетілген бәсеке рыногында ... ... ... ... ... анықталады. Ал, фирма
қанша жұмысшы ... ... ... ... ... ... ... яғни еңбек ақысын анықтайды.
Жалақы
Ставкасы ... ... ... ... мен ... күшіне сұраныс мөлшері арасындағы тәуелділік
еңбекке сұраныс қисығы бір қалыпты азаю сызығын береді.
Еңбекке ... ... ... ... анықталады, ондағы халықтың
еңбекке жарамды бөлігі, орта сағат санымен, бір ... ... ... ... ... ... жақтарын қамтиды.(сурет10)
жалақы
ставкасы
еңбек ұсынысы
жұмысбастылық көлемі
1.2. Жұмыссыздық құрамы, түрлері мен себептері
Жұмыссыздық – бұл ... ... ... ... ... ... ... қамтылмауы. Жұмыспен қамтылмау өндірістің тиімділігін
арттыруы, сонымен бірге жұмысшы күшінің бір бөлігін жұмыстан босатуға ... ... ... оның ... ... жаңа ... қоятын
ғылыми-техникалық прогрестің салдары болуы мүмкін. Нарықтық экономикада
жұмыссыздық ... ... ... Нарық жоқ жерде жұмыссыздықтың
көбеюі ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Жұмыссыздықтың мынадай түрлері бар:
1 Жасырын жұмыссыздық - өндірісте және ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын аз жұмыс
күшімен атқаруға болады.
2 Фрикциондық жұмыссыздық – адамдар бір жұмыстан басқа жұмысқа, бір жерден
басқа жерге ... ... ... ... ... ...... күшінің тек маусымдық кезеңде ... бұл ... ауыл ... ... саласында кездеседі, әсіресе
қайта өңдеу өнеркәсәбінде т.б.
2. Құрылымдық жұмыссыздық өндірістік қуаттың жетпеуінің нәтижесінде болады:
жеке саланың дамуының кері ... ... және ескі ... ... жаңа ... ... нәтижесі ретінде қараймыз.
Технологиялық жұмыссыздық адамдарды машинамен ауыстырудың ... ... ... басқа мамандықты игеруді талап етеді.
Циклдық жұмыссыздық — өндірістің ... ... ... циклдың осы фазасымен байланысты.
Өнеркәсібі дамыған елдердегі жұмыссыздықтың себептерін талдай отырып,
шетел авторлары олардың жекелеген ... ... ... ... ... АҚШ Конгресі экономикалық статистика ... ... ... ... 70 түрін атаған. Олардың
әрқайсысының өзінің ерекше ... бар. ... ... ... ... екі топқа жіктеп карайды. Жұмыссыздықтың
бірінші тобына - «жиынтық ... ... ... ... ... жұмыссыздықты айтамыз. Жұмыссыздықтың екінші
тобына — «жиынтық сұраным ... ... ... ... ... және баска түрлерін» жатқызамыз.
Кез келген жұмыссыздықтың болуы коғам үшін ең ауыр ... ... ... ... ... пікірі бойынша, адамды жұмыссыз деп
есептегенде, ол тек жұмыстан айырылып кана ... ... ... ... ... жұмыстан айырылуды психологиялык зақым ретінде
бағалап, тек ең жақын туысқаны ... ... ... стресс деңгейінде
қаралады.
Жұмыссыздық деңгейін есептеу төмендегідей формуламен аныкталады:
ЖД ( ЖС ( ... – ЖД – ... ...... ...... ... саны
Жұмыссыздық қоғамға көптеген зиян келтіреді;
инфляцияның өсуіне ықпал жасайды, сондықтан ... ... ... ... өнім ... ... ... Сөйтіп олар жұмыспен
камтылмағандықтан ... ... ақы ... ... ... ... ... бөлігі өсе түседі. Кез-келген жұмыссыздық деңгейімен
байланыста ... ... ... ... ... әлемдік практикада
Оукен заңы қолданылады. Оукен заңы американ экономисі Артур Оукеннің ... жж.) ... ... Осы заң ... тұрғыдан жұмыссыздық
деңгейі мен жалпы ұлттык өнім (Ж¥Ө) көлемінің төмендеуі ... ... Егер ... сандық денгейі табиғи денгейден
1%-ға асса, онда ЖҮӨ көлемінің төмендеуі 2,5% құрайды. Осы 2,5 санымыз ... ... ... ... Мына 1:2,5 ... бұл ... ... төмендеуіне қатынасы больш табылады және жұмыссыздықпен
байланысты өнімнің абсолюттік зиянын аныктауға көмектеседі.
Жұмыс ітегісі- ... ... ... ... ... ... қамтылмау өндірістің тиімділігі арттыруы, сонымен бірге
жұмысщы күщінің бір бөлігін ... ... ... ... ... ... сапасына жаңа ... ... ... ... ... ... Нарықтық экономикада жұмыссыздық
дағдарыстар кезінде көбейеді. Нарық жоқ ... ... ... ... ... ... ... бұрыс құрылымдық
саясаты болуы мүмкін.
Жұмыссыздық ... ... ... күші ... мен бос ... арасындағы сәйкестікті орнату үшін белгілі уақыт кезенінің қажет-
тілігі ... ... ... үлгісі жұмысшылар деңгейінің бос
жұмыс орындарына ... ... ... кез ... ... ... ол шынында солай болса, еңбек нарығы тепе-теңдік жағдайда болып, онда
жұмыс орнын жоғалту жұмыссыздықты ... еді: ... ... тез арада нарықта белгіленген жалақысы бар жаңа жұмыс ... ... ... бір ... әрқашан ауысып тұратын
нарықтық экономиканының ... ... Әр ... ... ... ұдайы тербелісте, ал ол осы ... ... ... ең-
бегіне деген сұраныстың тұрақсыздығын білдіреді. Мысалы, дербес компью-
терді енгізу жазу ... ... ... ал ол жазу ... ... ... еңбекке сұранысты төмендетті. Сол уақытта
электронды ... ... ... Онан ... әр ... әр ... өндіретіндіктен, еңбекке сұраныс бір уақытта елдің бір бөлігінде
өсіп, ал екіншісінде ... ... ... мұнай бағасының өсуі Атырау
сияқты мұнай өндіретін ... ... ... ... ... ... осындай аймақтар мен салалар бойынша еңбекке сұраныс құрылы-
мындағы өзгерістерді құрылымдық ығысу деп ... ... ... ... және жұмысшыларға жұмыс ауыс-тыру
үшін уақыт қажеттігінен уақытша жұмыссыздық тұрақты сипатта бола-ды.
Құрылымдық ығыстырулар ... ... ... ... ... себебі емес. Одан басқа егер фирма банкротқа түс-се,
егер олардың жұмысының сапасы қанағаттандырмаған жағдайда ... ... ... ... етілмесе жұмысшылар аяқ астынан жұмыс-тан шығарылады.
Жұмысшылар ... ... ... ... ... ... ... ауданына көшкен кезде өз тілегімен жұмыс-тан шығады. ... ... ... ... пен ... тұрақсыздығынан уақытша
жұмыссыздық әрқашан болады.
Жұмыссыздықтың тағы бір себебі-жалақының қатаңдығы, яғни оның икемді-гі
өзгере ... ... ... нарығының үлгісіндегі нақты
жалақы сұраныс пен ... ... ... ... шын ... әрқашан икемді болмайды. Кейде нақты жалақы тепе-теңдіктен
жоғары ... ... ... ... ... не ... жұмыссыздыққа әкелетінің көрсе-
теді. Жалақы сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне сай ... ... ... ... нарықтағы еңбекке ұсыныс оған сұраныстан артық болады.Фир-
малар тапшы орын саның барлық ... ... ... ... ... ... жалақының қатаңдығы жұмысқа орналасу ықти-малдығының
көрсеткішін төмендете және жұмыссыздық деңгейін жоғарыла-тады.
Жалақының қатаңдығынан болатын ... және ... ... ... ... ... күту деп ... жұмыссыз
болуынын себебі олардың мамандығына ... ең ... ... ... ... ... жалақы деңгейінде еңбек ұсыны-сынан фирмалар
жағынан еңбек сұранысы артық ... ... тек ... алу
мүмкіндігін күтеді.
Жалақы қатаңдығы және жұмыссыздықты күту ұғымын түсіну ... ең ... ... неге ... ... ... білу ... Жала-қының
нақты деңгейі тепе-теңдік нүктесінен жоғары болғанда, ал еңбек ... көп ... ... ... жалақыны төмендетулерін күтуге
болатын еді. Жұмыссыздықты күту болуының себебі, еңбек ұсынысы артық ... ... ... ... ... ... жалақы қатаңдығының үш себебін қарастырайық:ең төмен жалақы тура-лы
заң қабылдау, кәсібодақтарда ... ... ... және ... ... ... жалақы қатаңдығын сақтауды, оны тепе-теңдік деңгейге дейін түсіруге
кедергі жасауға мүмкіндік туғызады. Ең төмен ... ... заң ... үшін ... болтын еңбекақының ең төмен мөлшерін бел-гілейді.
Мысалы: 1938 жылы әділетті еңбек жағдайлары заң ... ... ... ... ... ... орташа жалақының 30 бен 50 па-йыз
шекарасында болатын жалақының ең ... ... ... ... бұл деңгей практикалық мағына бермейді, себебі олар ... ... ... ... көп табады. Дегенмен кейбір жұмысшыларға,
әсіресе ... және ... ... ... ... шек тепе-
теңдік нүктесінен жалақыны көтереді, ал ол фирмалардың ... ... ... бойынша, жалақының шегін белгілеу жасөспірімдер арасындағы
жұмыссыздыққа үлкен әсер етеді, ... ... ... жалақысының
тепе-теңдік деңгейі өте төмен. Оған екі себеп бар:
Біріншіден, жасөспірімдер ең аз ... және ... аз ... ... ... ... ... өнімі де үлкен болмайды
Екіншіден, жасөспірімдерге көбінесе ақшалай ... ... ... ... ... өзінің жұмыс орнында ... ... ... ... Сондықтан жасөспірімдер үшін жалақының тепе-теңдік
деңгейі тө-мен болып келеді және жалақының шегін белгілеудің ... тобы үшін ... мәні ... ... ... ... жұмысбастылық төмен
жалақының әсерін зерттеген. Зерттеушілер ... ... ... белгілі уақыт аралағында өзгеруі мен ең ... ... ... Бұл ... ең ... ... 10% -ға өсуінен жас-
өспірімдер арасындағы жұмысбастылық шамамен 1-3%-ға төмендегенің көрсетеді.
Жасөспірімдер жұмыссыздыққа төмен жалақы ... ... ... ... ... ... мен ... ол заңның жас жұмысшылар-дың еңбек
төлеміне таратылуына қарсы шығады.Бұл жасөспірімдер арасында жұмыссыздықты
қысқартуға және ... ... және ... ... алуға
мүмкіндік береді. Осындай түрдегі шектелген вариантта ең ... ... ... ... 1990 жылы ... ... бұл шараның қарсыластары оның
мамандандырылмаған ересек жұмысшыларды ... ... ... ... халықтың басқа топтары арасында
жұмыссыздықтың көбеюіне әкелетінін айтады.
2. Қазақстан Республикасының еңбек нарығының ерекшелігі.
1. ... ... ... ... және ... нарығы.
Елдегі қалыптастырылып жатқан экономикалық қатынастарды түрлендірудің
(модификация) ... ... ... ресурстарын қалыптастыру болып
табылады. Жұмыс күшінің сапасын ... оны ... және ... ... ... ... ... бүл процесс өте үлкен рөл атқарады.
Ауылдық еңбек нарығында қазіргі қалыптасып отырған ... ... күші ... оған ... ... ... ... болуымен
сипатталады. Ол ауыл шаруашылығы өндірісі көлемінің ... ... жөне ... да ... шектен тыс ықшамдалуына, сонымен бірге
қайта ұйымдастырылған ... ... ... байланысты болып отыр. Соның салдарынан ... ... ... ... тым ... кетті.
Табиғи өсім көрсеткішіне қарағанда біздің республика ТМД ... ... ... 2003 жылы ... табиғи өсім негізінен алғанда батыс
және оңтүстік өңірлердегі туудың жоғары болуымен қамтамасыз етілді. Алайда
табиғи өсімнің 67 мың адам ... ... ... үшін жеткілікті
деуге болмайды. Тек соңғы бес жылдағы көші- қон ... ... ... ... үшін қазіргі өсім қарқыны сақтағанның өзінде, 20 жыл ... ... ... саласын аса қабілетті, ынталы және білімді
кадрлармен толықтыруды талап етеді. Еңбекке деген көзқарас жастардың көші-
қон пиғылдар қалыптасуына зор өсер ... ... ... ... ... ... ... қамтылмаған және тұратын орнын өзгерткісі
келетін жастармен салыстырғанда ауыл ... ... ... ... жаңа ... қалыптастыруға байланысты халықтың
жүмыспен қамтылуыңда сан жағынан да, сапа ... да ... ... Осы ... ... үрдіс мемлекеттік меншіктегі субъектілердің
қысқаруы себепті меншіктің басқа формаларындағы субъектерге өтуі болып
отыр. 2003 ж. ... ... ... жүмыспен қамтылгандардың 73
пайызы жеке меншік формаларыңда кәсіпорындарда, 24,6 пайызы мемлекеттік, ал
2,4 пайызы ... ... мен ... ... ... ... Экономиканың әр түрлі салаларындағы жалдамалы
еңбекпен айналысатындар қүры-лымында қызмет ... ... ... жоғары - 49,8%. Ал, ауыл шаруашы-лығының сыбаға салмағы ... ... 11,2%. Өз ... ... ... ... шаруашылығы өндірісінде (83,9%) еңбек етіп келеді, қызмет көрсету
саласында 15,1%, өнеркөсіпте 1,0%.
Елді мекендерде өзін-өзі жүмыспен қамтудың ... ... жеке ... (ЖҚШ) ... ... ... үй шаруашылығы немесе халықтың
шаруашылығы деп те атай береді). Соңғы жылдарда ... ... ... өнімдерін өндірудегі үлестері өзгеріске үшырады. Осы
тұрғыдан қарағанда үй ... рөлі ... ... ... ... ... ... өндірушілер ғана емес, еңбек ету үшін шексіз
алаңға да айналып отыр. Мысалы, 2003 ж. осы ... ... ... -
ЖҚШ-пен айналысушылар республика бойынша ауыл шаруашылығы жалпы өнімдерінің
жартысынан астамын берді (50,4%), ... ... ... ... 23,6 ... мал ... ... 86,7 пайызын өндірді.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі соңғы бес жыл ... ... ... іс ... бір ... болса, үй
шаруашылықтары өңдірген ауылшаруашылығы өнімдері екі ... ... ... мал ... жалпы өнімі күрт өскені байқалады.
Қазірде жұмыспен қамту саласында, ... ... ... күші ... ... ... ... талабы арасында елеулі қайшылықтар бар.
Оның шиеленісуі – кадрлардың ... ... ... ... ... және ... ... жақсарту
мақсатында жұмыс орнын ауыстырам деп біраз уақыт ... ... ... 2 айдан 6 айға дейін созылады. Сонымен бірге миллиондаған дипломы
бар мамандар да ондай ... ... ... етпейтін қызметтерде
жұмысжасайды, ал бұл құрылымдық, яки ... ... орын ... көрсетеді.
Бұл жағдайлар қазірде нарықтық экономикаға өту кезінде басынан кешіріп
жатқан біздің елімізге де тән бола ... Атап өту ... – бұл ... ... ... ... ... жұмыссыздық нарықты экономикаға тән
құбылыс болып табылады. Бірақ оның әр елдің ішкі ... ... бір ... ... Егер ... сол мөлшерден асып немесе
кеміп кетсе нарықты экономикаға залалын келтіреді. Ал ... ... онда ... тиімді дамуына қолайлы жағдай жасайды.
Болжаммен үстіміздегі жылдың аяғына ... ... ... саны 250-500 мың адам болуы мүмкін деп күтілуде. Сондықтан,
мемлекет, дүние жүзінде жинақталған тәжірибеге сүйене отырып, бұл ... ... ... ... әлеуметтік және саяси өткірлігін
азайту үшін соңғы 30 жыл ... ... ... дамыған елдердің
үкіметтері жұмыссыздарға жәрдем берудің әртүрлі жүелерін қолдануда. Халықты
еңбекпен қамтудың ... ... ... оның ... ... ... мамандандырылған мекемелердің, экономикалық тұтқалардың
кең жүйесін қолдануды қажет етеді. Осылармен ... ... ... жаңа ... ... құру және ... ... төлеу сияқты әлеуметтік саясат шараларын жүзеге асыру қажет.
Нарық қатынастары дамыған көп ... ... ... әр ... ... , ... ... жұмыспен қамтудың жеке ... ... Ол үшін ... ... қабылданып іске асырылады. Осы
мақсатта кәсіпкерлердің қатысуымен жастар үшін ... ... ... ... мемлекет толық өз мойнына алады.
2. Қазақстан Республикасында жұмыспен ... ... ... талдау.
Жұмыссыздық қоғам өмірне тән құбылыс. Ол бүған дейін де болған,
алдағы уақытта да бола ... ... ... әрқилы әлеуметтік-экономикалық
проблемалар да туындап қалып жатады. Қазіргі нарық жағдайында қай жерде
болсын жұмыссыздар санының ... ... ... да мол. Себебі, оның
мынандай факторлары бар екендігі екінің ... ... ... ... ... ... механикаландырылуы, еңбекті
интенсивтендіру деңгейінің ... ... т.б. ... дағдарысқа
үшырауы, тіпті соның кесірінен жабылып қалуы, сондай-ақ мамандандырылудың
біржақты жүргізілуі — осындай себептерден жұмыссыздықтың ... ... ... жайттан Астана қаласының қалтарыста қала алмайтыны да
әрине, зандылық. Оның еңбек рыногына тереңірек бойлап көрсек, жұмыссыздық
жөне жұмыспен ... ... ... ... ... ... болатын
секілді. Проблема атаулы іле сөз етіліп, ол асқынбай тұрғанда түйінін
шешуге ұмытылыс ... ғана күн ... ... ... беретіні
түсінікті шығар. Сонымен, елорданың осынау шетін мәселесін ... ... ... ... ... ... ... озбай шыға аламыз?
Әр сүрақтың соңында адам тағдыры бейнеленіп ... ... ... ... ... мәліметтеріне сүйенсек, Астанада түратын жасы 15
және одан жоғарыдағы экономикалық түрғыдан белсенді ... саны 302,3 ... ... ... Бұл 2005 ... осы ... салыстырғанда 10,2 мың
адамға артық, яғни 3,5 пайыз көп. Мұндағы ерлер үлесі 50,3 ... (152,0 ... ал ... 49,7 ... (150,3 мың ... ... жатқан мақсатты іс-шаралардың ... бұл ... ... байқалады. Оның жарқын мысалы, өткен жылдың үшінші
тоқсанында 278,7 мың адамның жұмыспен қамтылғанынан ... ... ... салыстырғанда 10,0 мың адамға көбеюі әлгі сөзімізге айғақ
болатындай. Демек, жүмыссыздар саны аз да болса кеми ... ... ... ... осынау сандардың астарына үңіліп көрсек, біраз жайттар
айқындала түседі. ... ... ... ... ... ... сараптау арқылы кейбір проблемалардың тұрақтылана ... көз ... ... ... ... ... ... халқының
жалпы санына шаққанда жалдамалы қызметкерлер саны 91,4 пайыз, яғни 254,7
мың адам кұрайды. Ал өз ... ... ... 8,6 ... ғана. Осының
өзінен жұмысты тұрақты істейтіндердің қатары молығып, ... ... Бұл ... ... ... ... ... амалмен
орнықты көңіл-күйін сапаластырудың маңызы зор екендігі белгілі. Бүгінгі нан-
несібемді қайдан табамын деп, дүдәмал күйде ... ... ... ... ... ... де ... жалдамалы қызметкерлердің қандай меншік нысандарында ... ... ... 127 " мың адам ... ... 49,9 пайызы)
мемлекеттік ұйымдарда, 116,6 мың адам (45,8 пайыз) мемлекеттік ... 11,0 мың адам (4,3 ... жеке ... өз ... ... ... шығатын қорытынды не? Әлі де болса шағын және орта ... ... ... ... ... ... қамту
көрсеткіштерінің төмен екендігі.бесенеден белгілі бола түседі. Осы жерде
мынадаі жақсы ... ... ... еш ... жоқ. Өз ... ... ... қүрылымындағы жүмыс берушілердің үлесі 32 пайызға
жетіп, олар 7,9 мың ... ... ... отыр ... Өз ... ... ... өзгелерді тарта білу, әрине, нарық жағдайындағы кала
адамдарының белсенділігін танытса ... ... оң ... одан ... ... тиімді жолдарын іздестіре білген абзал. Сонда он шапағаты
қазір өз беттерінше жұмыспен ... ... 16,0 мың ... ... ... ... ... болар еді. Осы жағын да ескерген жөн.
Статистика тілімен айтсақ, қаладағы экономикалық тұрғыдан енжар халықтың
саны 150,5 мың болыпты. Бір өкініштісі сол, ... ... ... ... 0,3 ... ... Әрине, ойлантатын жағдай. Енді
таратыңқырап көрсек, әлгі бағамдағы ... ... ... ... ... ... 49,8 ... кұрайтын болып шықты. Ал
зейнеткер үлесіне тиетіні 26,0 пайыз деңгейінде.
Бір қуаныштысы, қала халқының жұмыспен ... ... ... ... ... ... бар ... үлесі 69,0 пайызға және осы
буынның қамтылу аясы едәуір кеңи түскен. Одан кейінгі орын 21,2 ... ... ... ... ... ... бастауыш кәсіптік, орта
және негізгі, сондай-ақ бастауыш білімі барлардың үлесі 9,8 пайыз
көлемінде.
Жұмыспен қамтылғандардың қандай ... ... білу ... секілді. Бірінші орында 74,3 пайыздық үлеспен қызмет көрсету саласы
тұр. Мұның да жөні бар. Соңғы ... ... ... ... ... көлемі мен сапалық жағы да біршама жоғарылай түскенін екінің бірі
біледі. Сондай-ақ, халық санының ... арта ... де ... ... ... ... ... жалғастырсақ, өнеркәсіп пен құрылыста жүмыспен қамтылғандардың
саны 24,5 пайызға жеткен. Оның да сыры белгілі. Үшінші ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндер тұр. Әрине, ... ... ... ... үлесі де онша мардымды болмайтындығы түсінікті
жайт.
Біртіндеп ең бір толғақты мәселе — жұмыссыздық жайын сөз ... де ... ... ... ... үшінші тоқсанда олардың саны 24,0
мың адам болды. Яғни, жұмыссыздық деңгейі — 7,8 ... ... ... ... салыстырғанда 1,7 пайыз өсіп кеткен. Бірақ кемітілетініне
дәме бар. ... ... ... ... үйымдастыру шараларының
пәрменділігінен үміт мол.
Бір қызығы, ер адамдар арасындағы жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... ... ... ... төмен болып
шықты. Көрсеткіш тиісінше 1,9 және 13,8 ... ... ... ... әйелдердің үлес салмағы 87.8 пайыз кұрап, әлі де болса
олардың пайдалы ... ... ... ... Міне, осы осал тұсқа
тиісті органдар назар аударғаны жөн.
Жұмыссыз халықтың жас шамасын анықтап, біліп отырудың да ... ... ... ... ... ... үлес 25-54 жастағы тұлғаларға тиесілі
екен. Былайша айтқанда олар 80,2 ... ... 55 ... ... ... ... ... ал 16,2 пайыз деңгей 16-24 жас аралығын камтиды. Осы
деректерден не аңғаруға ... еді? ... әлі де ... ... ... ... онша еместігі. Екіншіден, зейнеткерлік жасқа
тақап қалғандардың біразының бос ... жас ... ... пен есейген
шақтағы зейнеттің арақатынасын көрер көзге алшақтатып жіберетін кереғарлық
байқалады.
Ал енді жүмыссыздыктың белең алуына ... жол ... Оның да ... бар: штат ... көсіпорындардың тарауына немесе келісім-
шарт уақытының ... ... 8,7 ... жүмыссыздық орын алған. Ал
өз кезегінде оқу ... соң ... ... ... 2,7 ... ... саны 0,6 мың адам ... Астана каласының еңбекпен қамту және
әлеуметтік бағдарламалар департаментінің деректері ... ... ... ... ... органға жыл басынан бері 7589
адам жұмыс сұрап келген. ... ... ... ... ... екені көрініп тұр.
2006 жылдың он айында 3605 адам жұмысқа орналасыпты. Бұл ... ... 47,5 ... Салыстырмалы кезеңге қарағанда жұмысқа
орналасқандардың саны 19,3 ... ... ... ... Осы ... мақсатты тобына жататын 499 адамның жұмысқа тұрғанын мәлімдеудің
өзі бір ғанибет. Мүны жіктеп көрсек 21 ... ... — 397 ... және көп ... ... — 23 адам, кембағал жандар — 49,
зейнеткерлік жасына дейінгілер — 13, т.б. Тағы бір қол ... ... ... ... ... халықты қолдау мақсатында жұмыс берушілермен
7 келісім-шарт жасалуында дер ... ... ... ... ... 63 ... ... жұмыс орындарына жіберілді. Олардың бүгінгі
аяқалысы ойдағыдай.
Сонымен бірге 2006 ... 1 ... 291 ... мен ... бос ... жұмыскерлерге қажеттілік өтінімдері түскені, әрине, біраз
мөселенің түйінін шешуге мүмкіндік туғызары ... ... жыл ... 997 ... ... окуға жіберіліп, 839-ының сәтті
тәмамдағанының өзі ілгері басушылықтың нышаны іспетті. Келесі бір резерв
көзі қоғамдық жұмыстарға тарту болып ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында еңбек нарығын мемлекеттік реттеудің негізгі
бағыттары.
Үстіміздегі жылы, яғни 2007 ... 15 ... ... ... ... ... Еңбек кодексіне қол қойды. Еліміздің
қазіргі заманғы экономикалық талаптарына және ... ... ... сай ... бұл кодекс еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің
жаңа моделі қалыптасуына негіз болатыны анық.
Еңбек қатынастарының заңнамалық реттелуі Конституциядан бастау ... ... ... мен ... үшін ... бұл ... айырықша.
Еңбек қатынастарын реттеуде ең үлкен мәселе, ол ... ақы ... Бұл ... ... ... көңіл бөлінген. Айлық жалақының ең
төменгі мөлшері жыл сайын тиісті қаржы жылына арналған Республикалық ... ... ... ... белгіленеді және ол қосымша ақылар
мен үстеме ақыларды , өтемақы төлемдерін, сыйлықақылар мен ... ... ... және ... ... ... барабар
төленеді.
Еңбекке ақы төлеудің ең ... ... ... ... жылына
арналған республикалық бюджет туралы ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшерін және салалық ... ... ... ... ... ... ... есептеп айқындалады.
Өз еңбек міндеттерін (еңбек нормаларын) орындаған қызметкердің
сағаттық жалақысының ең ... ... ... күнтізбелік жылдағы жұмыс
уақыты балансына сәйкес орташа айлық жұмыс сағатының санына ... ... ең ... ... кем ... ... ... қызметкердің еңбек шартының, ұжымдық шарттың ... ... ... ... талаптарында көзделген айлық
жалақысының ең төменгі мөлшері немесе айлық ... ... ... ... және ... ... ... ҚР Заңында белгіленген айлық
жалақының ең төменгі мөлшерінен кем болмауға , ал ауыр ... , ... ... , ... ... ... қызметкерлер үшін – еңбекке
ақы төлеудің ең төменгі стандартынан кем болмауға тиіс.
Жұмыс күні толық болмаған немесе ол толық ... ... ... ... ... ... уақытша немесе біржолғы сипаттағы
жұмыстарға ақы төлеу үшін еңбек шарты мен ... ... ... ... ... актісімен еңбекке сағаттық ақы төлеуді белгілеуге болады.
Үстеме жұмысқа кемінде бір жарым есе мөлшерде артық ақы ... ... және ... ... жұмысқа кемінде екі есе мөлшерде артық ақы
төлеу көзделген. Түнгі уақыттағы жұмыстың әр сағатына кемінде бір жарым есе
мөлшерде ... ақы ... ... ҚР – ның ... валютасындағы ақшалай
нысанда айына кемінде бір рет , ... ... ... ... төленеді. Жалақы төленетін күн еңбек шартында, ұжымдық шартта
көзделеді.
Сондай-ақ кодекстің маңызды ерекшеліктерінің бірі , ол ... ... ... және стандарттармен бір ізге түсіру,
еңбек қатынастарын және еңбекпен тікелей ... өзге де ... ... Заң ... негізгі міндеттерді ... ... мен ... берушілер мүдделерінің теңгеріміне қол
жеткізу жөніндегі тиімді тетіктерді ... жеке және ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарының ең ... ... ... ... ... етуге, өндірістің
тиімділігі мен ... ... ... әл-ауқатын арттыруға мүмкіндік
беретін қоғамдық қатынастардың осы саласындағы мемлекеттің рөлін өзгерту ,
Кодексте ... ... көп ... ... олар ҚР – ... ... тәртіппен қазыналық кәсіпорындарда, мемлекеттік
мекемелерде ақылы ... ... ... және ... ... ... іске ... және мемлекеттік органдарға техникалық қызмет
көрсетуді жүзеге асыру мен олардың жұмыс істеуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қатынастарын реттеу
саласындағы құзыреті анықталған.
Кодексте кепілдіктер мен өтемақылар жөніндегі ... ... ... ... ... ... 157 – ... сәйкес , жұмыс
беруші қызметкердің жұмысынан айырылуына ... ... ... мына ... ... ... – заңды тұлға таратылған ,
не жұмыс беруші – жеке тұлға қызметін тоқтатқан жағдайда жұмыс ... ... ... ... ... ... ... байланысты
айына айлық орташа жалақысы мөлшерінде өтемақы төлемін жүргізеді. Сондай-ақ
еңбек шартын жасау кезінде жұмыс беруші ... ... ... дәйексіз
ақпарат берген не жұмыс беруші ҚР – ның еңбек ... ... ... ... талаптарын бұзған жағдайда қызметкердің бастамасы бойынша
еңбек шарты бұзылған кезде жұмыс беруші қызметкерге ... ... үш айға ... ... ... өтемақы төлемін жүргізеді.
Кодексте жыл сайынғы өтелетін еңбек демалысы 24 күнтізбелік күннен кем
емес болып бектіліген . ... ...... ... және ... жұмыс уақыты болып бөлінеді. Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына
40 сағаттан артық болмауы тиіс. Осы ... ... ... еңбек
шартымен ұзақтығы қалыпты жұмыстарға төленетін ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ауыр жұмыстағыларға, зиянды және
қауіпті жұмыс жағдайындағы жұмысшыларға 40 ... ... 36 ... ... ... Сондай-ақ бұл жұмыстарға кәмелетке толмағандарды
және ... ... ... салынған.
3.2. Қазақстан Республикасы тұрғындарын еңбекпен қамту мәселелері және оны
шешу жолдары.
Бүгінгі таңда, ... ... ... , ... ... және ... ... реттеудегі рөлі туралы мәселе ... ... ... ... Жұмыспен қамту және еңбек рыногын ... ... ... тиіс ... салада Үкіметтің өзі басты реттеушінің рөлін атқаруға ... ... ... ... дамудың басқа да ... ... ... ... ... және ... ... қорғау
министрлігінің құзыретінің шеңберінде емес, тек макроэкономикалық реттеу
шеңберінде жүзеге асырылады. Тиімді бақылау мен ... ... ... ... бақылауды мемлекеттік органның еншісіне қалдырған жөн.
Сонымен бүгінгі күндері Қазақстанда ... ... ... ... ... кепілдік берудің жаңа механизмі қалыптасуда.
Республикалық және аймақтық деңгейде , өндіріс ... мен жеке ... ... ... мен ... ... түрлері мен
нормаларын анықтау, олардың есептеу-жоспарлау әдістемелерін жетілдіру, заң
жүзінде бекіту жұмыстары жүргізілуде.
Нарықтық қатынастары ... көп ... ... ... әр ... ... ... , жастарды жұмыспен қамтамасыз етудің , ... ... ... Ол үшін ... ... ... , ... таңда біз экономикалық өсу кезеңін бастан кешіріп отырмыз.
Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... жақсы мәлім. Бұлар атап айтқанда
жалпы ішкі өнім, елдің оңды төлем ... қол ... , ... ... мен ... ... ... іс жүзінде Үкіметтің ... мен ... ... ...... өсу ... мен
оның интенсивті негізге көшуінің тежеуші факторы болды. Осы ... ... ... ... ... ... ( ең ... макроэкономикалық
саясатты , содан кейін еңбек рыногындағы саясатты), жұмыспен қамтудың шын
мәнісіндегі рөлі мен маңызын қалпына келтіру ... ... ... саласындағы саясат мемлекеттің ... ... ... кіріктірілуге тиіс (жұмыспен қамту көрсеткішін
Үкімет Бағдарламасынының мақсатты индикаторларының құрамына қоса отырып)
3 Жауапкершілікті тұтастай алғанда ... және ... ... ... жүктеп , жұмыспен қамту ... ... ... ... міндеті ретінде заң жүзінде тану қажет,
жұмыспен қамтудың ... ... ... ... ... ... тұрақтандырып қана қоймай, сонымен ... ... ... өсуін қаматамасыз етеді.
21 ғасырдың басында экономиканың өзіндік ерекшелігі бар ... ... ... ... ... Оның мазмұны ақпаратты қайта
өңдеуді ... ... ... ... ... құрылымдау
көптеген бағыттар бойынша өріс алуда. Ақпараттық технологияның ... , ... , ... ... құрылымның өзгеруіне
белгілі бір дәрежеде әсер етеді. Осымен ... ... ... жаңа бір
категория пайда болды. Олар экономиканың ақпараттық емес саласына жұмысқа
орналасуда. Олардың саны ... ... ... арта ... ... қатар
қазіргі заманғы ақпараттық жүйелердің еңбек рыногын реттеу және жұмыспен
қамтудың тиімділігін қамтамасыз ету саласында ... ... ... Республикамыздың көптеген дамыған мемлекеттерден бір
өзгешілігі ... ... ... жаңа ... , ... олардың
өндіріске енгізілуін жүзеге асыратын жоғары білікті ... жоқ. Бұл ... ... ... ... 40 пен 50 ... арасындағы
жоғарыдағы адамдардың арасында қалды.
Осы адамдарды өндіріске қайта тарту үшін осы ... ... ... ... ... ақшалай
қаржыларын шоғырландыру қажет. Алайда , жұмыспен қамтудың тиімділігін қол
жеткізу үшін осы ... ... ... ... ... ... , ... күшінің кең ауқымда орын ауыстыруын және ... ... үшін мол ... ... талап етеді.
Осы факторлардың ерекшеліктері бар, ол ... ... ... ... ... төмендеуі жағдайында ұлғаяды. Жұмыспен қамтуды
реттеудің жағымсыз тәсілінің белең алуының , салдарынан ... ... ... ... ... ... ұсынудың әдістемесі жұмыспен қамтудың
негізгі мақсатына қайшы келеді. Осы ... ... ... ... ... дайындауды және қайта дайындауды машықты
талап ететін қоғамдық жұмысқа қатыстыруда , ... ... оның ... мен ... ... ... облыстар бойынша индикативтік
көрсеткіштерді қамтиды.
Бағдарламаны іске асыру белгілі бір ... ... ... ... орналастыруды ұйымдастыруға ықпал етеді. Шын мәнінде жұмыспен қамту
саясатының ауқымы еңбек рыногындағы саясаттан анағұрлым кең. Ал ... ... ... ... аталған бағдарламадағы сапалық
көрсеткіштерден ауқымды.
Атаулы әлеуметтік көмек туралы заңның енгізілуіне орай , ... ... ... еңбекке емес, масылдық өмірге итермелейтін заң болып шықты.
Осы аталған заңның әдістемесі ... ... ... ... да ... ... осы заң ... деген атқа ие болды.
Бүгінгі таңда экономикалық өрлеу кезеңінде , ... ... және ... ... ... рөлі ... мәселе принципті
тұрғыдан жаңаша шешілуге тиіс.
Қорытынды.
Жұмыссыздық - өзекті мәселенің бірі. Жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық-
тың пайда болуын тұрғындардың тым артып ... ... ... бұл ... ... ... жетіспегендігімен дәлелдейді,
еркін кәсіпкерлік мектебінің теориясы – жұмыссыздық ... ... ... ... яғни ол ... ... табылады. Еркін
кәсіпкерлік теориясы қазіргі өкілдері – ... – осы ... ... ... ... тән құбылыс. Ол бүған дейін де болған, ... да бола ... ... ... ... ... да ... қалып жатады. Қазіргі нарық жағдайында қай жерде
болсын жұмыссыздар санының көбейе түсер ықтималдығы да мол. ... ... ... бар ... ... ... белгілі жайт. Мысалы,
өндірістің жаппай автоматтандырылып, ... ... ... артуы, өнеркәсіптің т.б. мекемелердің дағдарысқа
үшырауы, тіпті соның кесірінен жабылып қалуы, ... ... ... — осындай себептерден жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... қаласының қалтарыста қала алмайтыны да
әрине, зандылық. Оның еңбек рыногына тереңірек бойлап көрсек, ... ... ... ... ... ... ... әбден болатын
секілді. Проблема атаулы іле сөз ... ол ... ... ... ұмытылыс жасалғанда ғана күн тәртібінен біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... мәселесін қандай жолмен
реттеуге болар екен? Тұйықтан қалай, уақыт озбай шыға аламыз?
Әр сүрақтың соңында адам тағдыры ... ... ... ... ... ... ... сүйенсек, Астанада тұратын жасы 15
және одан жоғарыдағы экономикалық түрғыдан белсенді ... саны 302,3 ... ... ... Бұл 2005 ... осы кезеңімен салыстырғанда 10,2 мың
адамға артық, яғни 3,5 пайыз көп. Мұндағы ... ... 50,3 ... (152,0 мың
адам) ал әйелдер 49,7 пайыз (150,3 мың адам) болды.
Атқарылып жатқан мақсатты іс-шаралардың ... бұл ... ... ... Оның ... мысалы, өткен жылдың үшінші
тоқсанында 278,7 мың адамның жұмыспен қамтылғанынан көрінеді. Алдындағы
жылғы ... ... 10,0 мың ... ... әлгі ... айғақ
болатындай. Демек, жүмыссыздар саны аз да болса кеми түскені ... ... ... ... сандардың астарына үңіліп көрсек, біраз жайттар
айқындала түседі. Әсіресе, үшінші тоқсандағы ... ... ... ... арқылы кейбір проблемалардың тұрақтылана беруінің
сырына көз жеткізе аламыз. Мәселен, жүмыспен қамтылған ... ... ... ... ... қызметкерлер саны 91,4 пайыз, яғни ... адам ... Ал өз ... ... ... 8,6 ... ... Осының
өзінен жұмысты тұрақты істейтіндердің қатары молығып, нығая түскені
сезіледі. Бұл ... ... ... ... осындай амалмен
орнықты көңіл-күйін сапаластырудың маңызы зор екендігі белгілі. Бүгінгі нан-
несібемді қайдан табамын деп, дүдәмал күйде жүретіндердің
санаты азайған сайын ... ... ... де кәміл.
Енді жалдамалы қызметкерлердің ... ... ... жүмыс
істейтінін саралап көрелік. 127 " мың адам ... ... 49,9 ... ... 116,6 мың адам (45,8 ... ... ... 11,0 мың адам (4,3 ... жеке ... өз нәпақаларын тауып
жүр. Бұдан шығатын қорытынды не? Әлі де ... ... және орта ... ... ... ... олардағы жұмыспен қамту
көрсеткіштерінің төмен ... ... бола ... Осы ... ... ... ... кетудің еш артықтығы жоқ. Өз бетінше жұмыспен
қамтылған халықты қүрылымындағы жүмыс ... ... 32 ... олар 7,9 мың ... ... ... отыр екен. Өз беттерім:
кәсіп ашып, соған өзгелерді тарта ... ... ... ... ... белсенділігін танытса керек. Мұндай оң үрдісті одан әрі
жалғастыра беру: тиімді ... ... ... ... ... он ... өз ... жұмыспен айналысып жүрген 16,0 мың адамның ... ... ... жасаған болар еді. Осы жағын да ескерген жөн.
Статистика тілімен айтсақ, қаладағы экономикалық тұрғыдан енжар халықтың
саны 150,5 мың ... Бір ... сол, ... ... ... қарағанда 0,3 пайыз болған. Әрине, ойлантатын жағдай. Енді
таратыңқырап көрсек, әлгі бағамдағы халықтың ... ... ... ... ... 49,8 ... ... болып шықты. Ал
зейнеткер үлесіне тиетіні 26,0 пайыз деңгейінде.
Сонымен, жұмыссыздық, халықты жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ең ... ... ... отыр. Қазақстанның ұзақ мерзімдік
стратегиялық даму ... ... пен ... ... ... жою ... 2010 ... дейін шешілетін мемлекеттік міндет ретінде
анықталғаны ... Осы 2010 ... ... ... ... ... ... өндірісаралық құрылымдық өзгерістер жүруі қажет. Осы құрылымдық
стратегиясы бір-бірімен байланысты ... ... ... мақсаттар мен міндеттердің орындалуын көздеген.
Қазақстанда еңбек сыйымдылығы жоғары ... ... және ... ... ... терең технологиялық
өңдеу және түпкі өнім өндіру экономикасын мемлекет тарапынан ... ... ... мен міндеті анықталған. Бұл міндетті іске ... ... ... ... ... , жаңа мамандықтар дайындауға,
жұмыссыздықты жоюға, еңбекақы табысын арттыруға жол ... ... пен ... ... сапасы жоғарылап, еңбек
өнімділігі мен жалпы экономика тиімділігі артады;
Үшіншіден, жалпы ұлттық өнімнің құрылымы жақсарып, ұлттық ... ... ... , салық төлемдері өседі, және мемлекет бюджетінің
мүмкіншіліктері кеңейеді.
Әрине, бұл Қазақстанның ұзақ ... ... ... даму ... ... түсінікті. Ал, нақты әлеуметтік
жағдайлар , оның ішінде , жұмыссыздық пен ... табу ... ... тоқтаусыз шешімдер мен іс-әрекеттерді қажет ... ... ... ... ... Үкімет пен жергілікті әкімшіліктер
алдында басым міндеттер ретінде жұмыссыздық пен кедейшілікті жоюдың ... және ... ... ... ... ... ... жасау,
олардың орындалуын қамтамасыз ету, Үкімет пен ... ... ... есеп беру тәртібі белгіленеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Әкімбекова Ш. Қазақстандағы еңбек нарығының ... ... ... 2005.- №5.- Б.4-6
2. Әлім Қ. Жұмыссыздық және жұмыс жайы // Егемен Қазақстан .- 2007.- ... ... ... Р. ... ... ... ерекшеліктерінің құрылуы //
Жаршы.- 2005.- №10.- ... ... Ә.О. ... ... негізгі көрсеткіштері жайлы түсінік //
Жаршы.- 2003.- №6.- б.3-6
5. Райханұлы Н. Әлеуметтік жағдайдың әлеуеті қандай // Ақиқат.- 2003.- ... ... Г. ... ... ... және ... өсу // Ақиқат.-
2003.- №2.- б. ... ... Б. ... ... ... // Саясат.- 2005.- №9.- Б.57-62
8. Жұмақанов Б.Қ. Еңбек ресурстары әлеуметтік-экономикалық категория //
Жаршы .- 2003.- №6.- ... ... Б. ... ... .- ... 2000.- 328 ... Қожамбетов Б. Басты мақсатымыз – жұмыссыздықты жою // Дидар .- 2004 .- 7
ақпан.- Б.1-2
12 Мұхамадиев Ә. Еңбек нарығының ... ... ... ... ... .- 2003.- №6.- ... ... Р. Еңбек ресурстарының аймақтық ерекшеліктерінің құрылуы //
Жаршы .- 2005.- №10.- ... ... А. ... жылғы инфляция // Егемен Қазақстан .- 2004.- 2
қараша .- ... ... Г. ... ... ... және ... өсу // Ақиқат .-
2003.- №2.- Б.29-34
16 Фискалдық саясатқа ұстамдылық монетарлық ... ... ... ... ... 2006.- 19 ... ... Ілиясов Қ. Қаржы .- Алматы, 2005.- 552 б.
18 Экономикалық теория негіздері: оқулық .- Алматы, 1999.- 523 ... ... ... ... .- Алматы, 2002.- 170 б.
20 Экономикалық теория негіздері :Оқулық .- ... 2005.- 328 б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Қазақстандағы жұмыспен қамту бағдарламалары және нәтижелері16 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
Activstudio Professional16 бет
C++ программалау тілі17 бет
Java тілінде қарапайым сағат құру12 бет
NGN желісі туралы мәліметтер22 бет
SCADA жүйесіне түсініктеме6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь