Жеке ұдайы өндіріс — тауар өндіру және табыс табу мақсатында шектеулі факторлардың өндірістік бірігуінің үздіксіз қайталанатын процесі



Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Қоғамның мақсаты: шектеулі ресурстарды қолданып, игілктерді өндіру. Бұл
тақырыпта ресурстарды пайдалану мен олардың қозғалысын талдап, қорытынды
жасаймыз.

Кез келген елдің ұлттық шаруашылығы бip жағынан ерекшеленген, екінші
жағынан жеке ұдайы өндіріс жасайтын өзара байланыстың формальдық жиынтығы
болып табылады.

Жеке ұдайы өндіріс — тауар өндіру және табыс табу мақсатында шектеулі
факторлардың өндірістік бірігуінің үздіксіз қайталанатын процесі.

I сатысы П сатысы Ш
сатысы

ЖК

А-Т ...Ө...
Т1-А1

ҚЖ

Мұнда:

А – ақша қаражаты;

Т – тауар;

ЖК – жұмысшы күші;

ҚЖ – құрал-жабдық;

Ө — өндіріс процесі;

Т1- дайын өнім;

А1 – сатылған өнімнен алынған ақша қаражаты

Ұдайы өндірістің бастапқы кезеңі капиталдың ауыспалы айналымынан
басталады. Капиталдың ауыспалы факторларының үш сатысының әрқайсысы белгілі
бip функцияны атқарады:

А-Т — біріншісінде, өндіріс жағдайлары қалыптасады;

Ө — екіншісінде, тауар және қызмет өндірісі жүзеге асады; кәсіпкер сатып
алған тауарларын өндірісте қолданады. Ол тауар шығарушы ретінде әрекет
етеді. Оның капиталы өндіріс процесін іске асырады. Нәтижесінде оның
шығарған тауары үлкен құнға айналады, өндіріс элементінің құнына қарағанда
нүктелер процесінен өндіріс процесінің қозғалысын анықтайды.

Т1-А1 үшінші сатысында дайын өнім шығарылады, оны сату арқылы табыс алынды.

Кәсіпорын іс-әрекетінің негізгі қорытындысы қордың айналымы — инвестициялық
ресурстардың (өндірістік факторлар) құндық қозғалысына өндіріс және айналыс
факторлары арқылы үш сатылы жүйесі іске асады: өндірістік, ақша және тауар
формалары жағдайында.

Айналым мен айналыс бip-бipiмен экономикалық жағынан байланысты. Олар бір-
бірімен тепе-тең емес. Айналым айналысқа қарағанда кең, себебі өндірістік
қорлардың кейбір элементтері өзінің қозғалысын әр түрлі жылдамдықта
жасайды, алғашкы формасында авансталған құнын қайтарады. Біp бөлігі әрбір
кейін, мысалы: қолданылған шикізаттар мен материалдар бірнеше айналымнан
кейін, мысалы: шикізаттар мен материалдар, кейбірі бірнеше айналымнан
кейін, мысалы: үй, ғимараттар, құралдар. Нәтижесінде барлық авансталған күн
құрал жабдыққа қайталанады, бірнеше айналыстан кейін айналыс қорын құрайды.

Айналымды жүзеге асыратын — өндірістік капитал болып табылады (К.Маркс оны
өнеркәсіп капиталы деп атады).

Томаға тұйық өндіріс циклінде қызмет ететін құндық нышандары бар өндіріс
факторларын өндірістік капитал деп айтады.

Өздерінің натуралды — заттай құндарын көшірy тәсіліне байланысты
қолданылған өндірістік капитал екі топқа — негізгі және айналмалы капиталға
бөлінеді.

Негізгі капиталға — өндіріс үйлері, ғимараттар, жабдықтар және т.б.
жатады. Олар бірнеше өндірістік циклдерде пайдаланылады және өз құндарын
өнімге бөлшектеп ауыстырады.

Айналмалы капиталға шикізаттар, материалдар, жұмыс күші жатады. Олар бip
өндірістік цикл кезеңінде пайдаланылады және өз құндарын өнімге толық
түгелімен ауыстырады.

Қызмет ету мерзімінде негізгі капиталдың өз құнын жасалған тауарлардың
құнына ауыстыру процесін және оның шоғырланып, амортизациялық (өтелім)
қорға айналуын — амортизация (өтелім) деп атайды.

Амортизациялық мерзім — өндіріс құрал-жабдықтарының құнын белінген
амортизациялық қаржы есебінен толық өтеуі қажет. Көпшілік елдерде
амортизациялық мерзімді мемлекет реттеп отырады

Амортизациялық қор — негізгі қорларды жай және кеңейтіп көбейтуге арналған
ақша қаражаты: экономикалық табиғаты екі түрлі, яғни тозған негізгі
қорлардың орнын толтыру процесіне және оларды кеңейте отырып, кебейту
процесіне біp мезгілде қызмет көрсетеді.

Амортизация (лат. Amoctisatio — орнын толтыру) — негізгі қорлардың құнын
сол қорлар арқылы өндірілетін өнімдер мен қызметтерге бірте-бірте көшіру,
ақша қаражатының мақсаты -шоғырландыру және оларды тозған негізгі қорлардың
орнын толтыру үшін пайдалану, құнын жоғалту. Өндірілген өнім өткізілгеннен
кейін алынған кірістің бip бөлігі — негізгі қорларды қалпына келтіруге
арналған арнаулы амортизациялық қорға аударылады.

Өндірістің негізгі қорлары — өндірістік процеске тікелей қатысатын және
дайын өнімге өзінің бағасын біртіндеп көшіретін материалдық құнды заттар
жиынтығы. Бұлар еңбек құралдарының экономикалық формасы ретінде өндіріс
процесіне ұзақ уақыт қатысады.

Физикалық тозу — еңбек өндірісі құралдарының біртіндеп өндіріс процесінде
ұзақ уақыт қолдануы арқасында тозуы, тозу механикалық, металды зат болу
және тозу деп металдың тозуы, майысуы және ғимараттардың қирауын айтады.

Материалдық тозу деп — құнның екі себепке өзгеруіне қарай, яғни:

1) ұқсас, бірақ арзан еңбек құралдарын жасауға,

2) өнімділігі жоғары, бірак бағалары бірдей еңбек құралдарын жасап шығаруға
байланысты жаңартылуды айтады.

Табиғи және материалдық тозуды есептеу үшін амортизация нормасының маңызы
зор.

Амортизация нормасы — деп амортизацияға ұсталған жылдық соманың негізгі
өндірістік капиталдың жылдқң орташа құнына қатынасын айтады, ол пайызбен
анықталады. Ол бірнеше жылдан кейін негізгі капиталдың құны өтелетіндігін
көрсетеді. Ғылыми-техникалық прогресс жағдайында жабдықтардың қызмет ету
мерзімі қысқарады, сондықтан да өтімді жеделдету проблемасы пайда болады.
Оны реттеу үкімет құзырында.

Айналым қаражаты — өнім өндіру мен өткізудің жоспарлы және үздіксіз
процесін қамтамасыз ететін өндірістің айналым қорлары мен айналыс қорларын
құру үшін бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға арналған ақшалай
қаражатының жиынтығы. Қосымша керек ететін қаржы банк есеп шоты арқылы
қамтамасыз етіледі.

Айналыс қорлары — өндірістің бip кезеңінде түгелімен пайдаланылатын
өндірістік қорлардың бip бөлігі.

Олардың құны өндірілген өнімге толығымен ауысады. Айналым қорларының
негізгі элементтері — еңбек заттары. Өндірістік запастар (шикізат, негізгі
және қосымша материалдар, ыдыстар т.б.) тозатын еңбек құралдары
кәсіпорнының айналым қаражаты есебінен алынады.

Айналым уақыты — өндіріс уақытына және айналыс уақытына бөлінеді. Айналым
жылдамдығы белгілі бip уақыт кезеңінде ресурстардың жасаған айналым санымен
анықталады:

N = Ot

Мұнда:

n — бip жылдағы айналым саны;

о — қабылдаған уақыт өлшемі (бip жыл)

t — белгілі ресурстардың айналым уақыты.

Айналмалы капиталға шикізаттар, материалдар, жұмыс күші жатады. Олар бір
өндірістік цикл кезеңінде пайдаланылады және өз құндарын өнімге толық
түгелімен ауыстырады. Қызмет ету мерзімінде негізгі капиталдың өз құнын
жасалған тауарлардың құнына ауыстыру процесін және оның шоғырланып,
амортизациялық қорға айналуын — амортизация деп атайды.

Амортизация қоры өндіріс процесінде табиғи және моральдық тозған негізгі
капиталдың элементтерін орнына келтіру үшін қажет.

Негізгі капиталдың табиғи тозуы деп- оның тұтыну құнының жойылуын айтады.

Негізгі қорларды пайдаланудың кең тараған көрсеткіші қайтарым қоры болып
табылады.

ФО = ПФнегізгі

Мұнда:

ФО – қайтарым қоры;

П — жасалған өнім;

Фнегізгі -негізгі өндірістік қорлардың құны.

Айналмалы қорларды (капиталдарды) пайдалану материал сыйымдылығымен (ME)
анықталады:

ME – М . 100

Q

Мұнда:

ME — материал сыйымдылығы, %

М – пайдаланған шикізаттар, отын, энергия, материалдар және жартыдай
фабрикаттар құндары, тең

Q — өндірілген өнімнің құн

ФайналымП — айналмалы қорлар;

П — жасалған өнім құны;

Негізгі және айналмалы капиталдардан басқа, өндіріс салаларында қызмет
ететін, фирмалар үшін сатып өткізу процесін жүеге асыратын айналыс қорлары
кажет.

Айналмалы қорлар мен айналыс қорларына жұмсалған ақша қаражаттары айналым
қаражаттарын құрайды.

Айналым қаражаттарын пайдалану тиімділігі, айналымдылық коэффициенті
арқылы анықталады, ол бip жылда сатып өткізілген өнім құнының айналым
қаражаттарының орташа қалдығына қатынасымен өлшенеді.

2. Айналым — уақыт пен жылдамдық арқылы өлшенеді.

Капиталдың айналым уақыты деп шектеулі ресурстардың өндіріс пен айналыс
аясынан өтіп, өзінің бастапқы нысанасына қайтып оралу кезеңін айтады.

Өндірістік қордың құрылымы оның айналыс жылдамдығына үлкен әсер етеді. Оны
анықтау айналыс санын (N) белгілі бір кезеңдегі жасалынған (О) әдетте жыл,
не бір айналыстың ұзақтығына байланысты.

N=;О=;

Ағындының айналыс уақыты (β айналым) өндіріс уақыты (β n) және айналыс
уақыты, себебі өндірістік қор өзінің қозғалысында өндіріс және айналыс
сатысынан өтеді.

(β об )= (β n )+(β o )

Өндіріс уақыты барлық кезеңді қамтиды. Құралдар мен өндіріс аясындағы еңбек
заттары, кәсіпорнының қоймаға түскеннен бастап дайын өнімді сатуға дейін
болуында.

Айналыс уақытын қоса есептегенде:

а) дайын өнімнің қоймада болған кезі;

б) оларды тұтынушыға тасымалдау уақыты.

Инвестиция (лат. Investire нем. Investiton) күрделі қаржының әрқилы
түрлері. Әртүрлі өлшемдер бойынша инвестиция мемлекеттік және жеке, тура
сондай-ақ портерльдік болып, негізгі материалдарға және тауар-материалдық
қорға, үйлер мен ғимараттарға, машиналар мен жабдықтарға тұрғын үй
құрылыстарына бөлінеді.

Инвестор (ағыл. Investor — күрделі қаржы алушы) жеке серіктестіктер мен
мемлекет шығаратын облигация акцияларына және басқа да бағалы қағаздарға
қаржы жұмсайтын жеке адам немесе фирма.

Инвестициялық саясат — күрделі қаржының негізгі бағыттарын айқындайтын
шаруашылық шешімдердің жиынтығы, күрделі қаржыны шешуші учаскелерге
шоғырландыру шаралары, қоғамдық өндірісті дамытудың жаңа қарқынына қол
жеткізу, экономиканың теңдестірілуі мен тиімділігі, шығынның әрбір
теңдесіне шаққанда мейлінше мол өнімін алу — осы шараларға байланысты.

Инвестициялық саясаттың қазіргі кезеңдегі сипатты ерекшелігі — салымның
денін жаңа құрылыстан кәсіпорындарды жаңа техникамен қайта жарақтандыруға
және қайта құруға көшіру, осы мақсаттарға жұмсалатын қаржының жалпы
көлеміндегі үлесін көбейту, өзара машиналар мен ... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Капиталдың ауыспалы айналымы мен айналысы
Экономика пәнінен дәрістер жинағы
Виртуалдық лекция бойынша пәнің «Экономиқалық теория негіздері» мәліметтері
Меншік түрінің эволюциясы
Өндіріс шығындары және табыс
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық
Меншік. Сұраныс пен ұсыныс. Икемділік ұғымы. Тұтынушылық мінез-құлық. Бәсеке
Қазақстан Республикасында кәсiпкерлiк, кәсіпкерлік капитал
Мекшікті мемлекетсіздендіру және жекешелендіру
Экономикалық теория пәнінен дәрістер кешені
Пәндер