Қозы Көрпеш-Баян Сұлу мазары-сәулет өнерінің ескерткіші


Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қозы Көрпеш-Баян Сұлу мазары-сәулет өнерінің ескерткіші.
Мазар табаны төрт бұрышты таған түрінде (сырт жағынан ауд. 7,10x7,10м, ішкі
жағынан 3,38x3,38м), жоғары қарай сүйірленіп, қүмбезделіп өрілген,биікт.
11.65м. Еденінен күмбезіне дейінгі биікт.4,35м. Қабырғасы гранит қалақ
тастан сабан аралас балшықпен қаланған, қалындығы-1,86м. Кірер есігі
шығысқа қаратылған.
Халқымыздың мәдени мұрасындағы рухани құндылықты жаңаша зерделегенде Қозы
Көрпеш-Баян Сұлу жырында кездесетін кейбір сәттерге ерекше ыждахатпен
жаңадан оралу қажет. Соның бірі-Аякөз өзенінің орта ағысындағы әсем бір
иінде Қозы Көрпеш пен Баян Сұлуға соғылған махаббат некрополі. Қос
мұңлықтың махаббат трагедиясына арнап соғылған мавзолейдің тылсымына әлі
бойлай сүңгіген жоқпыз. Ескерткіш өткен күннің жәй жаңғырығына ғана емес,
рухани өнегесінің толғаныс-күйзеліске толы темпераментін бүгінге
салқындамаған қызуымен жеткізді. Түн-түнегінің ызғарын да, күн-күнесінің
шуағын да, киелі кейпін де кейінгі ұрпақ зердесіне аманаттапты. Ондай текті
құндылықты қайта безбендеп, рухани кәдеге айналдыру аманатқа адалдық болар
еді. Таңсық теміржол бекетінен күн батысқа қарай 10 шақырымдай жерде Аякөз
өзені табиғат-ананың шебер қолымен ерекше әдемі сызылған жарты шеңбер
бойымен садақтың иініндей арна жасап ағып өтеді. Осы иіннің дәп ортасындағы
биікше төбеде Қозы мен Баянның мавзолейі орналасқан. Біздер осы уақытқа
дейін қос ғашыққа арналған жаухар жырға таңданумен шектеліппіз де ғасырлар
бойы үнсіз тұрған архитектуралық кереметтің ішкі сырына үңілмеппіз.
Ескерткіш адырнасы оншақты шақырымға кере тартылған алып садақтың атылуға
даяр тұрған жебесіне ұқсайды. Садаққа ұқсаған иін жиырма шаршы шақырымға
жуық жерді алып жатыр. Бабаларымыз некропольды тұрғызғанда оның меңзейтін
ойын қоса ойластырыпты. Қашанда жебенің жауды нысанаға алатыны белгілі.
Мына ескерткіш-жебенің нысанаға байлағаны жауыздық .
Мавзолейдің құрылыс материалы-жалпақ тастар пирамидалық үлгіге сәйкестене
қаланған. Төрт жағының бірінде симметрияның сақталмауынан ойыс пайда
болған. Қалаушы ол ассиметрияны сыртқы сәулемен некропольдың биоөрісінен
бөлінетін рух ұшқынының қосылуынан туындайтын энергетикалық құйынның
тұрағына айналдыру ниетімен әдейі ойыс етіп қалдыруы мүмкін. Осы фокуста
жиналған энергетикалық құйынның қоршаған ортаға тигізер әсері мол болады
деп болжаған шебер садақтай иілген өзен иінінің үстіне төрт қырлы жебеге
ұқсаған некропольді тұрғызды. Адамдар ұзақ мезгіл пирамиданы дүниеден өткен
жандарға соғылатын ескерткіш міндетін атқаратын құрылыс деп түсінді. Қозы
мен Баян некрополі де Египет пирамидаларының жебе бейнесіндегі бір түрі.
Бұл да төрт қырлы, бұл да сүйір. Жоғарыда айтылған энергетикалық құйын
ғасырлар қойнауында қатталып қалған құндылықтарды оятып, осы жебедей
шаншылған ескерткіш арқылы бүгінгі ұрпақтың санасына жол табатын шығар.
Мавзолейдің авторы өз қолымен өрген құрылыстың өскін ұрпаққа
қалдырарөнегесі мен өсиетінің келер заман құндылықтарымен жымдаса қабысуын
жан-жақты ойластырғандай.
Жырдың тереңіне үңілсек, мавзолейден тарайтын энергетиканың адамды
ізгілікке үндейтінін андауға болады. Осыдан кейін сәулет өнерінің ғаламатын
танудағы бабалар көрегендігіне таң қалмасқа шара қалмайды.
Қозы Корпеш-Баян Сұлу эпосының 1500 жылдығы өткенде осы жерде Аягөз
өзенінен көпір салынған. Тансық ауылынан апарар жол-қара жол
Махаббаттың мәңгілік ескерткіші (Қозы Көрпеш –Баян сұлу жырына –1500 жыл)
Замана толқыны тарих теңізінің жағалауында көркем өнердің баға жетпес
меруерт - маржандарын қалдырады. Бұл–бағзы заманнан қалған архитектуралық
ескерткіштер, грек храмдары, мысыр пирамидалары, қытай сарайлары,
скульптура, лағыл тастар мен мәрмардан жасалған кереметтер, өткен дәурен
адамдарының жай-күйін аңыз етіп шертетін сурет пен музыка. Бірақ сол
асылдардың асылы – адам баласының рухы мен ақыл –ойын барша ұрпаққа паш
еткен ескірмес, өлмес өшпес өлең – жыр деп Мұхтар Әуезов жазып кеткендей
биылғы жылдағы ерекше маңызды оқиғаның бірі – Қозы Көрпеш –Баян сұлу
жырының өзекті желісі пайда болып, аңыздық арқауы тартылғанына он бес ғасыр
толды. Сөз жоқ айтулы уақиға, атаулы жағдай. Қазақ халқы ғасырлар бойы
айтып келген бұл жыр сахарадағы мал өсіруші тайпалардың ең ескі дәуірде
шығарған жарқын, сәулетті аңыз әңгімесі.
Қозы-Көрпеш –Баян сұлу күмбезі Аягөздің оң жақ жағасында, Таңсық деген
ауылда қарсысына салынған. Аңыз бойынша, оны тұрғызуға Сарыбайдың інісі
Тайлақ би Тобыл өзені бойынан Аягөзге төрт сан қол (40 кісі) жіберіп, ас
бергізіп, ат шаптырып той жасайды. Қозы-Көрпеш –Баян сұлудың күмбезін берік
етіп тұрғызып, кескін келбеттерін тасқа түсіреді. Әсіресе Баян сұлудың өң –
ажары әдемілеп келтірілген.
Жанақ ақынның жырлауынша, елу мың кісі бастап келген –Айбас, көш жерден тас
тасып, Аягөздің биік белесіне күмбез орнатады. Ол күмбез әлі тозған жоқ,
махаббаттың мәңгілік белгісі ретінде күні бүгінге дейін тұр.
Кешендегі төрт мүсін тас –Қозы –Көрпеш- Баян сұлу жырындағы бейнелерді
кескіндейді. Олардың үшеуі әйел, біреуі жас жігіт. Халық аңызы оларды Қозы
Көрпеш және олардың апалары Айтаңсық пен Айғыздың суреттері деп атайды.
Қозы Көрпеш –Баян сұлу жырының қазақша жиырмадан астам нұсқасы бар. Бұл
эпосты зерттегендер Ш.Уәлиханов, Г.Н.Потанин, В.В.Радлов, Мәшһүр Жүсіп
Көпеев, М.О.Әуезов, Ә.Х.Марғұлан.
Қозы Көрпеш ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстанның тарихи-сәулет ескерткіштері
Археологиялық Тарихи Сәулет өнері
Қазақстан территориясындағы мазарлар
Оңтүстік Қазақстан облысының көрікті жерлері
Қазақстан бойынша саяхат
Ә. Марғұланның Қорқыт жайындағы зерттеулері
Қазақстан территориясындағы тарихи-мәдени ескерткіштер
Туризмді түлету – Ақ жайыққа бір арман
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.
Түркі дәуірінің тас мүсіндері
Пәндер