Қазақстан тарихындағы тіл саясаты



Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Мазмұны

1. Кіріспе
2. Тіл білімнің негізін қалаушы Ахмет Байтұрсынов жайлы
3. Қазақстан тарихындағы тіл саясаты
4. Қазақстан Республикасындағы тіл туралы саяси-құқықтық құжаттар және
оларды жүзеге асырудың жолдары

Егеменді ел болып, тәуелсіздігімізді жария еткеннен бергі қас-қағым
уақыт өтінде қабырғасы қатпаған жас мемлекетіміз қоғамдағы әлеуметтік –
экономикалық сынақтардың сан-алуанын бастан өткеруде күрмеуі қатты сол
түйіндердің ішіндегі аса бір негізгі де, өміршеңі де ұлт аралық қатнас
мәселелері екендігі баршаға мәлім. Мәдениет пен мәдениетті тоғыстырып, тіл
мен тілді сіңістіруге тырысып, бар билікті уысында ұстаған КСРО империясы
құрдымға құлаған соң жылдар бойына көл түбіндегі шөріндідей қордаланған
сансыз проблемалардың кез-келген уақытта жарылып кетуге шақ тұрған бітеу
жараға айналғаны жасырын емес.
Шындығына келгенде, бұл біздің көп ұлтты жас республикамыздың
мәртебесі мен қарым-қабілетіне үлкен сын болды. Біз осы сынақтан
демократиямен гуманизмді, өзара түсінікті таяныш етіп, сүрінбей етіп келе
жатқанымызды қастерлей білуге тиістіміз деп ойлаймын. Соңғы кездегі көңілге
қуаныш ұялататын аса маңызды бір жайт біздің ұлттық мәселеге деген
көзқарасымыздың бағзы көзжұмбай самарқаулықтан арылып, аса күрделі
мәселенің терең кірімдеріне дейін байлай білетін қағылездікке жете алғанда
осы бір нәзік саланы тереңірек бағамдап , орынды әділ шешім таба білуге,
халықтың төл мәдениетін, тілі мен салт-дәстүрін қайта жаңғыртуға, дамытуға
деген ұмтылысын дұрыс түсінуге, сайып келгенде, өмірдің өзі мәжбүр етті
және үйретті де.
Барлық нәрсеге әрқашан уақыт төреші. Уақытқа жүгінсек, біздің басты
олжамыз – тәуелсіздік, теңдік, бақыт деп аталатын барлық игі істің, ұлы
мұраттардың негізгі тірегі – халықтар ынтымағын, жұртшылық тыныштығын, ел
іргесінің бүтіндігін, береке-бірлікті сақтау.
Егемен Қазақстан беделін әлем қауымдастығы алдында асқақтай көтеріп,
елбасымыз призидентіміздің абырой-атағын асырғанда осы халықтық
парасаттылық, ұтымды ұлттық саясат екені сөзсіз.
Ұлт аралық қарым-қатнас, ұлттық сананың оянуы, ұлттық қайта өрлеу
туралы сөз бола қалғанда ең бірінші ауызға ілінетін тіл екендігі белгілі.
Тіл – халықтың жаны дегенді ұмытпау керек. Осыған қатысты кез-келген іс
кімді болсада бейжай қалдырмайтыны белгілі.
Ана тіліміздің мүшкіл халі жөнінде аз айтылған жоқ. Кімдеде болса
істелген іс, нақты шаралар толғандырады. Бұл орайда әр кез көпшілік
көңілінде тұратын алғашқы медеу-тіл туралы заң мен қазақ тілін және басқада
ұлт тілдерін дамытудың 2010 жылға дейінгі кезеңге арналған мемлекеттік
бағдарламасы екендігі анық. Мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыруда, қазақ
тілімен басқада ұлт тілдерін дамытуға, олардың қолданылу аясын кеңейтуге
жәрдемдесетін, әлеуметтік және экономикалық жағдайлар кешенін жасауда біраз
шаралар жүзеге асырылуда.
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанына он жылдан астам уақыт
өтіп, елімізде саяси-экономикалық әлеуметтік жүйеде қайта жаңғыру үрдістері
жүзеге асып, әлемдік жаһандану үрдісінің ықпалымен мемлекетіміз халықаралық
деңгейдегі өркениетті мемлекеттің бірі болуға ұмтылуда. Қазақстан қоғамының
демократизациялануға бағыт алуы, қол жеткізген демократиялақ бостандықтар
елдің саяси-экономикалық жағдайының тұрақтанып, нығайып, өркендеуіне үлкен
жол ашты. Халқымыздың рухани оянуы тәуелсіздігіміздің өміршең болу шартының
бірі болып саналады.
Елімізде жүргізілген экономикалық реформалармен қатар халықтың сана-
сезіміде заман талабына сай өзгерді. Ұлттық филофосия осы үрдістің қозғаулы
күші болып табылады.
Ұлттың алынбауға тиісті үш қамалы бар. Оның бірі - ұлттық ахуал,
екіншісі – ұлттық тіл, үшіншісі – ұлттың өнері мен салт-дәстүр. Ұлт
өміріндегі осындай маңызды мәселелер жөнінде терең ойлар қозғап, соны
пікірлер айтып, әліде өзектілігін жоймаған тұжырымдамалары бар. XX ғасыр
басындағы қазақ зиялыларының мұралары халық руханиятының құндылығы десек
қателеспейміз.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев: Егер біз мемлекет болғымыз келсе, өзіміздің
мемлекетімізді ұзақ уақытқа меңзеп құрғымыз келсе, онда халық руханиятының
бастауларын түсінгеніміз жөн - деп орынды атап өткенін ескерсек, Алаш
зиялы қауымының арманы тәуелсіз елімізде жүзеге асып жатқанын, мойындауымыз
керек. Өркениетке аяқ басқан елімізде уақыттың талабыда жоғары болуда,
сондықтан халқымыздың қоғамдық-саяси, әлеуметтік мұралары мен рухани
қазынасын зеріттеу күн тәртібінде өзекті мәселеге айналуда.
Еліміз егемендік алғаннан бері бұл мәселеге азаматтық позиция
тұрғысынан баға беруге мүмкіндік туды.
Азаматтық оймен ел еркіндігіне жол салған тұлғаның бірі ұлы ағартушы,
ғылым-лингбист, түркітанушы, қазақ зиялы қауымының абыройлы көсемі, туған
тілді түрлеуде өлшеусіз еңбек сіңірген Ахмет Байтұрсынов болып табылады.
Ол XX ғасырдың басында қазақ қоғамының өмірінде жаңа бағытқа бет бұрған
қайраткерлердің алдыңғы шеберінде болып, қазақ мәдениеті мен қоғамдық ой-
сананың дамуына орасан зор үлес қосты. Тіл – тек каммуникатибтік құрал
емес, ол-әр халықтың тарихы, оның өмірі, тіршілігі, мәдениеті.
Қазақстан Республикасының Тіл туралы заңында тіл – ұлттың аса ұлы
игілігі, әрі оның өзіне тән ажырағысыз белгісі. Ұлттық мәдениеттің гүлденуі
мен адамдардың тарихи қалыптасқан тұрақты қауымдастығы ретінде ұлттың
өзінің болашағы тілдің дамуына, оның қоғамдық қызметінің кеңеюіне тығыз
байланысты - деп, атап көрсетілген. Сондықтан А. Байтұрсыновтың тіл
философиясына қатысты ойлары қазіргі жағдайдада өзекті болып есептеледі,
себебі елімізді тіл туралы заң өзкүшіне еніп, жүзеге асырылып жатқанда
өз алдына ел болуға өзінің тілі, әдебиеті бар ел ғана жарай алатындығын
біз ұмытпауға тиіспіз - деген Байтұрсыновтың сөзі әлі күнге дейін
Қазақстан жағдайында маңызын жоймағандығын мойындасақ, Байтұрсыновтың
тарихтағы орнын, оның қоғамдық-әлеуметтік істерін, дүние танымындағы кейбір
қайшылықтарды өз заманында дұрыс көрсетіп, ақиқатын айтқан адамның бірі –
Сәкен Сейфулин.
Ел призиденті Н.Ә. Назарбаевтың 2003 жылғы халыққа жолдауында мына
мақсаттарға ерекше назар аударылған: Мемлекеттік тілде әлемдік ғылыми
ойдың мәдениет пен әдебиеттің үздік жетістіктері негізінде гуманитарлық
білім берудің толымды қорын жасау - деп айтылған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2001 жылы
ақпандағы жарлығымен бекітілген, тілдердің қолдану мен дамудың 2001-2010
жж. Арналған бағдарламасының қабылдануы мемлекеттік тіл саясаты саласындағы
пәрменді қадам болды. Тәуелсіз Қазақстан жағдайында әлеуметтік жаңғыру
құбылысы үлкен орын алуда. Ғасырлар бойы бір тұтас тоталитарлық жүйенің
өзіндік еркіндігі жоқ құрамдас бөлігі болған.
Тәуелсіз Қазақстанның тіл саясаты жөніндегі тұжырымдамасы мен Тіл
туралы Заңы өткендегі тарихи тәжірибе тағылымының нәтижесі. Бұл бұрынғы ұлт
саясатында, оның ішінде тіл мәселесінде жіберген әділетсіздіктер мен
қателіктерді қайталауға және түзетуге бағытталған шаралар болып табылады.
Қазақ халқы, басқа да аз ұлттар патшалы ресей мен Кеңестік тоталитаризм
жүргізген империялық тіл саясатынан орасан зор зардаптарды басынан
кешіргені белгілі. Ондай әділетсіз саясат келешекте бір ұлт болады,
тілдер бірігеді, аз ұлт тілдері ірі ұлттардың тілдерін пайдалануға
көшеді, ал оған топтық тілді жасау арқылы қол жеткізіледі тіпті
халықаралық эсперанто тілін жасаймыз дейтін утопялық принциптерге
негізделеді.
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының мемлекеттік тіл саясаты,
біріншіден, имперялық өктемдік тіл саясатынан мүлдем ерекше. Екіншіден, ол
тәтті қиялға емес, халық өмірімен тығыз байланысты, қазіргі кезде тілдік
ахуалға сәйкес жасалған. Үшіншіден негізінен тілдік саясатта батыл да нақты
мақсат қоя алған. Төртіншіден, сол әлі жетілдіре түсетін жақтары
болғанымен, өмір бір орнында тұрмайды, қазірдің өзінде көптеген оң
нәтижелерге жеткізе бастады.
Бұл айтылғандар республикадағы тілдік саясаттың жалпы сипаты. Ал бұдан
гөрі нақтырақ айтқан да тілдік саясат әлеуметтік фактор ретінде тіл
проблемасын шешуге белгілі бір мақсатты көздейді. Ал әлеуметтік фактор
жүйелі түрде ұйымдасқан әлеуметтік іс-әрекет. Сөйтіп, тілдік саясаттың мәні
ұлттық идеологиямен анықталады. Осы арқылы әрбір ұлттың өмірлік маңызды
мүдделеріне қызмет етеді. Ондай ұлттық саясат бұрынғы империялардың ... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Тіл мәселесінің шиеленісу тарихы
Латын қарпіне көшудің тарихы мен тиімділігі
М.Қ. Қозыбаев еңбектеріндегі көне заманнан XX ғасырдың басындағы Қазақстан тарихының кейбір мәселелері
Ахмет Байтұрсыновтың поэзиясы
АХМЕТ БАЙТҰРСЫНОВ – ТІЛШІ
Алаш зиялыларының ұлт тарихы мен руханиятқа қосқан үлесі
Қазақ газетінің редакторы
Алаштың жолы
ҰЛТ САЯСАТЫНЫҢ БАСТАУЫ
ФРАНКЛИН РУЗВЕЛЬТ ЖӘНЕ ОНЫҢ САЯСИ БАҒЫТЫ
Пәндер