Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Қазақстан-Қытай қатынастарының дамуы


Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






45

2.2. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Қазақстан-Қытай қатынастарының
дамуы.

Біздің ұлттық тарихымыздың ұзына бойына созылып жатқін Аспан Асты
елімен қарым-қатынас ең басты маңызға ие болып келген. Адамзаттың XXI
ғасырдағы дамуы көбіне-көп Қытаймен байланысты болды. Көптеген елдер
Қытаймен арақатынасты өз сыртқы саясатының негізгі өзегі деп түсінеді. Ал
Қазақстан үшін осынау болашағы зор, экономикасын қарышты қадаммен дамытып
жатқан мемлекетпен ойдағыдай қарым-қатынас орнату айрықша маңызға ие.
Біздің тарихымыз қоян-қолтық араласып кеткен. Біз қазір өз
бастауларымызды білгіміз кеп, ғасырлар тұңғиығынан өрбіп жатқан кіп
сауалдарға жауап іздесек, сол арқылы өткеніміз бен бүгінімізге баға
бергіміз келсе, Қытай жылнамаларынан барып бір ақ шығамыз.
Біз Қытай-Кеңес қатынастарында соңғы 40 жылдық тарихында күйіп-жанған
достық, көрместей боп кеткен өштестік кезеңдерін де бастиан кештік. Екі ұлы
мемлекеттің астасар тұсында, Қазақстан сол бір текетірестің нағыз тұсында
тұрды. Екі жақ бір кезде соғысқа шындап дайындалды ма? Біздіңше, шындап
дайындалды. Шекараның екі бетінде де жер қайысқан көп әскер
шоғырландырылды. Қытай шекарасының ар жағына саны мен қарулануы жағынан
қандай әскери күш шоғырланса, Қазақстанда дәл сондай мөлшердегі күштің
басын біріктірген Орта Азия әскери округы құрылды. Бүгінгі күн ұғымынан
келер болсақ, екеуі де қорғанушы емес, шабуылдаушы күш екені даусыз. Тянь-
Шань тауларындағы Қытай мен Қазақстанды жалғастыратын бірнеше асуларға лық
толтыра әскери техника қордаланып, бекіністер, ядролық қару қоймалары,
аэродромдар мен арсеналдар салынды.
Екі жақ та бірін-бірі жау тұтты. Әскери доктриналар екі жақты да бір-
бірінің ең басты қарсыласы деп жариялады. Қысқасы, жалпы саясат, жалпы
насихат бізді Қытай-бірінші жауымыз дегенге иландырып бақты.
Бірақ халықтар тек жаман нәрсені ғана жадында сақтаса, бір-бірімен
ешқашан тату-тәтті тұра алмас еді. Заман өзгереді. Әр ұрпақ өз көзқарасын
қалыптастырады. Мемлекет мүддесін де өзінше түсінеді. Қазақстан тәуелсіздік
алған соң, Қытай халық республикасымен қарым-қатынасты өзінше пайымдай
бастады. Партиялық идеологиядан қалған қатаң қисындардың көбінен бас
тартуға тура келеді.
Менің Қытай Халық Республикасына бірінші сапарым 1991 жылы болды. ҚХР
төрағасы Цзян Цзэминьмен, премьер-министр Ли Пэнмен, Шанхай
шахарбасшыларымен кездестім. Шығыс Қытайдағы еркін экономикалық аймақтарды
көрдім. Ол сапар бұл ел жайындағы пікірімді түбірімен өзгертті. Қытай-кеңес
тайталасынан қалған жаңсақ түсініктерден, "қағаз жолбарыстар" жайындағы
ұшқалақ ұғымдардан арылмауға жағдай қалмады. Басшылармен де, қарапайым
азаматтармен де болған кездесулерде тұрақтылыққа деген, елдің іші мен
сыртындағы тыныштыққа деген құлшыныс айқын байқалады. Ол біздің
көзқарасымызбен де сәйкесетін еді.
Қытаймен екі ортадағы бірқалыпты достық қарым-қатынас бейбітшілікке
бастайтын тағы бір сенімді жол. Қазақстанның Қытайға баратын жолы ол кезде
Ресей арқылы өтетін. Орталыққа керегі сол болды. Біз қиыптасып келе жатқан
орай, сыртқа шығатын балама жолдар қарастыра бастадық. 1990 жылдың өзінде
ақ Қазақстан мен Қытайды байланыстыратын темір жолды Тынық мұхит жағалауына
шығып алар үміт те сол кезде оянды. Сол кезден бастап, кү.нгей
көршілерімізбен келіссөздер жүргіздік. Иран Президенті Али Акбар Хашеми
РафСАНДЖАНИ ЕКЕУМІЗ КЕЗДЕСІП, Қазақстан мен Иран
47
арасындағы Түркіменстан үстімен өтетін темір жол байланысын өзара
жалғастыруға келістік. Одан әрі Түркия арқылы Европа магистральдарына
үласуға мүмкіндік туады. Ұлы Жібек жолы 1996 жылдан бастап темір жол
арнасына айнала алады.
Қазақ-Қытай қатынастары өте шапшаң қарқын алды. Бірінші сапардан соң,
барлық сауда жолы ашылды. Біржарым жылда екі ортадағы сауда он есеге өсті.
Шекара бойы саудасы басталды. Алты асу ашылды17.
Темір жолдармыздың тасмал қабілеті де күрт көбейді. Қытай орталығына
дейінгі жолдың қазіргі тасмал көлемі 30 миллион тоннаға жетті. Қазақстанға
Қытай тауары көптеп әкелінді. Әуелгі кезде әкелінген тауарлардың сапасына
көңіл бітпей, сын көбейді. Әрине, бүл мәзді қүбылыс емес. Алайда қазіргідей
тауар тапшылығы тұсында қытай бұйымдары өз қызметін атқарары сөзсіз. Менің
екінші сапарым мен келіссөздерім тұсында төменгі сапалы импортты азайтып,
сауданы өркениетті деңгейге көтерудің сәті түсті.
Шынын айтсам, бастапқы кезде екі арадағы мәселелердің барлығының шұғыл
шешім таба қоюына біраз сақтықпен қарадым. Бұл -елдің басшыларын сүйкімсіз
қып суреттеп көп жылғы насихаттың салқынынан әлі арылып болмағандығымыздан
шығар.
Сөйтсем, қателесіппін. Ол қатем өзіме пайдалы сабақ болып шықты. Мың
рет естігенше, бір рет көр, - деген рас екен. ҚХР басшысы Цзян Цзэминьмен
кездесуім көп нәрсеге көзімді ашты. Цзянь Цзэминь- тағдыры қызық адам.
Мәскеуде оқу бітіріп, көптеген электростанцияларды басқарыпты. Үкімет пен
министрлікте энергетика жөнінен басшы қызметтер атқарыпты. Кейіннен
Қытайдағы ең үлкен қалалардың бірі Шанхайда партия қызметіне жоғарылатыпты.
Қазіргі таңда Қытай Халық РеспубликасынЦің

17 Назарбаев Н.Гасырлар тогысында. Алматы, 1996,209-бет.

48
төрағасы Қытай Коммунистік Партиясының Бас хатшысы Цзянь
Цзэминь үлттық дәстүр мен мәдениетті терең білуді Батыстың өркен -
иетті жетиістіктерімен үйлестіруді меңгерген. Оған Жапониядағы оқыған,
Америка Құрама Штаттарында тәжірибеден өткені де аз әс&р етпесе керек.
Орыс, ағылшын, жапон тілдерін жетік меңгерген. Көзбе-көз жолығып, тілмәшсіз
тіл қатысып, оңаша сұқбаттасқанда, екі арадағы сенімсіздік азая түседі. Сол
бір байсалды мәслихаттан оның геосаяси ждағдайды жетік талдай алатын адам
екендігіне көзің жете түседі.
Цзянь ЦэЗэминь Қытай Коммунистік партиясының реформалануын да сөз
етті. Жаңару партиялық тәртіп жағдайында орталықтан басқарылып, ешқандай
дүрбелеңсіз өтіп жатыр. Сосын делегация мүшелерінің қатысуымен келіссөз
басталды. Әңгіі\)іе Қытай Халық Республикасының төрағасы Цзянь Цзэминьнің
Қазақстан делегациясына арнап берілген қонақасы үстінде одан әрі жалғасын
тапты.
Реформа жөніндегі Бүкілқытайлық комитөтте де арнайы кездесу
ұйымдастырды. Қытай Халық Республикасының басшыларымен келіссездер тұсында
Кеңес Одағын да Қытай үлгісімен реформалау жөнінде де ойлар бөлісілді.
Бірақ тарих ондай мүмкіндіктерге жол бермегендігі анық.
і
Қытай реформасы партиялық тәртіп пен мемлекет^ік құрылымдардың қатаң
қадағалауына сүйенеді. Соңғы 7-8 жыл ішінде экономиканың 35 проценті жеке
меншікке беріліпті. Оның үстіне, Қытай Халық Республикасы-көп ұлтты
мемлекет. Әрбір аймақтың даму деңгейі де әртүрлі. Соған орай, теңіз
жағалауларына өскелең өсу аймақтары жасалыпты. Шетелдік капитал мен
технология көптеп тартылып, көптеп таралыпты. Енді ондай аймақтар Қытайдың
орталығы мен батысына қарай таратыла бастапты.
49
Біздің Қытай Халық Республикасымен қатынастарымыз бірте-бірте жиілеп
келеді. Қазақстанға Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрлері,
оның орынбасарлары, экономика, тарнспорт өнеркәсіп министрлері келіп
қайтты. Біздің үкімет мүшелері де Қытай Халық Республикасына жиі барып жүр.
Біздің бұл қарым-қатынасымыз белгісіз елеусіз қалып жатқан жоқ. Сыртқы
істер мнистрліктеріміздің келіссөздері өте жылдам өрістеуде. 1994 жыгіы
Қытай Халық Республикасының премьері Ли Пэннің Қазақстанға келген
сапарында, екі елдің арасындағы шекараны заңдастырып үлгеріп, тиісті
келісімге қол қойдық. Кеңес жылдарында 1700 шақырым жер ықтимал
қарсыластың арасындағы қатерлі шеп саналып келді. Қазірдің өзінде біз
шекараның екі бетінде сенімділік шаралары туралы келсімге қол қойып,
әскерлерді жүз шақырымға ішке шегіндіруге әзірміз.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазіргі кездегі халықаралық қатынастарының Орталық Азиядағы жаңа ролі
Екі ел арасындағы саяси және экономикалық қарым-қатынасты жан-жақты талдау және болашақтағы дамуына болжаулар жасау
Азия баспасөзінде көбінесе
Орталық азиядағы геосаяси жағдайлардың дамуы
Қазақстан Республикасы мен Қытай халық республикасының қазіргі экономикалық байланыстар деңгейі және болашағы
Қытайдың сыртқы саясатының бағыттары
Қазіргі кезеңдегі Қазақ-Қытай қарым-қатынастары
Қытайдың Орталық Азиядағы саясаты
Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы қатынастар
Ресей-Қытай қатынастарының стратегиялық серіктес ретіндегі деңгейі
Пәндер