Магматизмнің геологиялық қызметі


Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Магматизмнің геологиялық қызметі.

Сабақтың жоспары:
• Магматизм туралы түсінік
• Магматизмнің интрузив жыныстары
• Магматизмнің эффузиф жыныстары
• Магмалық тау жыныстары

Сабақтың мақсаты: Магматизмнің геологиялық қызметі туралы түсінік
беру. Эндогендік процесстердің пайда болуын, түрлерін, өнімдерін үйрету.
Эндогендік процесстердің негізін қалайтын магматизмнің эффузивтік және
интрузивтік түрлерінің айырмашылығымен олардың қалыптасу ерекшелігін
көрсетіп беру. Сонымен бірге қабаттаса жүретін вулканизммен жер
сілкіністерінің географиялық таралуын, түрлерін және зардаптарын
білімгерлерге түсіндіру.
Қысқаша теориялық мәліметтер:
Магматизм — жер қыртысының құралуында атқаратын ролі зор, ең маңызды
эндогендік геологиялық процестердің бірі болып саналады. Жер қыртысын
құрайтын тау жыныстарының 95%-і магмалық процестердің нәтижесінде пайда
болады.
Бұл процесс магманың жер қыртысында (немесе одан да терең қабаттарда)
пайда болып, кейінірек жоғары қабаттарға немесе жер бетіке көтеріліп
(біртіндеп суына келе), кристалдық денелер түрінде магмалық тау
жыныстарының түзілуімен аяқталады.
Сонымен магма (грек тілінде магма — кою май, қамыр деген сөз) дегеніміз
еріген газдармен қаныққан, негізгі құрамы силикаттық балқыған қою заттар.
Магманың құрамында жер қыртысын құрайтын химиялық элементтердің (оттегі,
кремний, алюминий, темір, кальций, магний, калий, натрий) барлығы да
кездеседі. Әсіресе, ұшпалы (жеңіл) компоненттердің (су буы, күкіртті
қосындылар, көмірқышқыл газы, хлорлы және фторлы сутегі хлорлы аммоний,
сутегі, азот және т. б.) көптігімен сипатталады. Олар жердің ішкі терең
қойнауында байқалатын өте жоғары қысым күштеріне байланысты ерен күйде
кездеседі. Бұл жағдай магманың қоюлығын азайтып, оның қозғалу немесе жылжу
жылдамдығының (химиялық активтігі) өсуіне әсерін тигізеді. Эксперименттік
зерттеулер бойынша, магманың құрамындағы ұшпалы компоненттердің мөлшері 12%-
ке дейін жетеді.
Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары. Қазіргі кездегі
көзқарас бойынша, жер қыртысын немесе мантия қабатын құрайтын заттар
термодинамикалық жағдайлардың (қысым және температура) өзгерістері
нәтижесінде белгілі бір аймақтарда периодты түрде әлсін-әлсін балқу
әрекеттеріне ұшырап отырады, Жер қойнауына тереңдеген сайын температура
белгілі бір заңдылық бойынша, біртіндеп артып отыратындығы белгілі.
Мысалы, 100 км-лік тереңдікте температура 1300—1500°С шамасына дейін
көтеріледі. Осы жағдайда, егер қысымның шамасы атмосфералық қысымға тең
келетін болса, тау жыныстары балқыған күйде болар еді. Бірақ, мұндай
тереңдікте байқалатын қысымның шамасы тау жыныстарының балқу
температурасынан әлдеқайда жоғары болғандықтан (мыңдаған мегапаскаль),
олар балқыған күйге ауыса алмайды. Белгілі бір аудандарда тектоникалық
ірі жарықтардың пайда болуына байланысты қысымның кенеттен күрт төмендеуі
немесе басқа себептермен температураның жоғарылауы заттардың сүйық күйге
ауысып, магмалық ошақтардың ңайда болуына әкеледі. Әдетте, алғашқы (түпкі)
магмалық ошақтар жер қыртысының төменгі қабаттарында немесе жоғарғы
мантияның астеносфера қабатында астенолиттер түрінде құралады. Олар
жер қыртысының жоғарғы қабаттарына қарай көтеріліп, қайта қалыптасқан
жағдайда аралық магмалық ошақтар пайда болады. Сонымен, магматизм
әрекеттері тектоникалық қозғалыстармен тікелей байланыста болып,
геосинклиналдық аймақтарда жиі байқалады.
Жер қойнауында температураның жоғарылауы әр түрлі физикалық-химиялық
әрекеттермен байланысты түсіндіріледі: 1) радиоактивті элементтердің
ыдырауы нәтижесінде бөлінетін жылу мөлшеріне; 2) гравитациялық жіктелу
кезінде және т. б. химиялық реакциялар кезінде бөлінетін жылуға байланысты.
Магманың жоғарғы қабаттарға көтерілуі, гидростатикалық қысым
күштерімен және тау жыныстарының қатты күйден балқыған күйге ауысқан
жағдайда жалпы көлемінің ұлғаюынан байланысты деп саналады.
Магманың түрлері. Магмалық ошақтар әр турлі термодинамикалық жағдайда
және әр түрлі тереңдікте әр түрлі заттар негізінде құралады. Соған
байланысты жер қыртысында кездесетін магмалық тау жыныстарының алуан түрлі
болатындығы ең алғашқы магмалық ошақтардың түрлері меп құрамы қандай
болған? — деген заңды сұрақ тұғызады.
Бұл сұраққа тікелей жауап беретін ортақ пікір геология ғылымында әлі
қалыптаса қойған жоқ. Кейбір ғалымдар (В. Н. Лодочников) химиялық құрамы әр
түрлі магмалық жыныстардың жеке топтарына сәйкес кенлетін алғашқы магманың
өзіндік жеке түрлері болады деп санаса, басқа бір ғалымдар тобы (Нгйпуэн,
А. Н. Заварицкий) табиғатта тау жыныстарының барлық түрлері алғашқы құрамы
негізді (базальттық) ортақ магмадан құралады деп санайды.
Жер бетінде көптеп кездесетін эффузивтік базальтты) жыныстар алғашқы
базальттық магманың өзгермеген түрі деп саналса, ал интрузивтік граниттер
алғашқы базальттық магманың біртіңдеп өзгеруіне, жіктелуіне
байланысты түзіледі деп түсіндіріледі.
Қазіргі кездегі зерттеушілердің көпшілігі ғалым Ф. Ю. Левинсон —
Лессингтің (1920) пікіріне сәйкес, алғашқы магма құрамына қарай екі түрлі
болып (базальттық және граниттік) кездеседі. Олар бір-бірінен химиялық
құрамына және физикалық қасиеттерінің, ерекшеліктеріне қарай ажыратылады.
Қышқыл (граниттік) магма негіздік (базальттық) магмаға қарағанда,
жеңілірек, қоюырақ және ұшпалы компоненттерге (газдарға) бай болып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Геология пәнінің мақсаты мен міндеті.Гелогия пәнінің зерттеу әдістері мен зерттелу тарихы. ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ
Геология оқу - әдістемелік кешен
Мұғалжар тауына физикалық – географиялық сипаттама
Геология пәнінен дәрістер
Магматизмнің геологиялық әрекеті
Геология –жер туралы ғылым
Геоморфология пәнінің оқу-әдістемелік кешені
Мұғалжар тауы
Жалпы жертану (сұрақ-жауап түрінде)
Геологиялық жұмыстардың қауіпсіздігі
Пәндер