Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары

Ауыл шаруашылығы кез-келегн мемлекеттің экономикалық өркендеуіне себеп болатын буындарының бірі. Ауыл шаруашылығына жалпы сипаттама төңірегінде туындаған негізгі сауалдар мен міндеттер қазіргі кезде республикалық кеңесте тереңірек талқылануда. Ауылдық нарықтық құрылымдардың аяғынан тұруы, мол шаруашылығы мен егіншілікті дамыту, бюджет қаражатын тиімді пайдалану, несиелендіру, техника және технологиямен қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер ауыл шаруашылығында бірден-бір мақсаттары болып отыр.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындары халық үшін азық-түлік өнімдерін, өнеркәсіптің бір қатар салалары үшін шикізат өндіреді. Ауыл шаруашылығының өнеркәсіптен, құрылыстан және халық шаруашылығының басқа салаларынан оны ажыратын өзіне тән ерекшеліктері бар.
1. Ауыл шаруашылғы ең басты және ешнәрсемен ауыстыруға болмайтын, табиғаттың өзі берген өндіріс құралы жер болып табылады.
2. Аграрлық сектордағы реформаларды жедел аяқтау және ауыл тұрғындарының әлеуметтік қорғалуын аңықтау.
3. Үкіметтің іс-қимылы, үкіметтің үш жылға арналған іс-қимылының негізгі бағыттары нақты және тиімді меншік иесін қалыптастыру, аграрлық, аграрлық секторды қамтамасыз етудің инфрақұрылымын дамыту тиімді фермерлік және жеке шаруашылықтарды мемлекеттік қолдау, шағын несиелендіру және кедейлікке қарсы күрес жүргізу болмақ.
Үкімет ауылда ең алдымен жаңа жұмыс орындарын ұйымдастыруды, жұмысынан айырылған азаматтарды жұмыспен қамтуды, жеке кәсіпкерліктің дамуына жәрдемдесуді, үкіметтік емес негізді шағын несиелеу жүйесін жасауды және халықтың тұрмысы төмен жіктерін қолдайтын қор құруды қалыптастыруға арналған азаматтарды жұмыспен қамтуды, жеке кәсіпкерліктің дамуына жәрдемдесуді, үкіметтік емес негізінде шағын несиелеу жүйесін жасауды және халықтың тұрмысы төмен жіктерін қолдайтын қор құруды
        
        Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары
Ауыл шаруашылығы кез-келегн мемлекеттің экономикалық өркендеуіне себеп
болатын буындарының бірі. Ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... мен міндеттер қазіргі кезде ... ... ... ... ... құрылымдардың аяғынан
тұруы, мол шаруашылығы мен егіншілікті дамыту, ... ... ... несиелендіру, техника және технологиямен қамтамасыз ... ... ауыл ... ... ... ... ... шаруашылық кәсіпорындары халық үшін азық-түлік өнімдерін,
өнеркәсіптің бір қатар салалары үшін ... ... Ауыл ... ... және халық шаруашылығының басқа ... ... ... тән ... бар.
1. Ауыл шаруашылғы ең басты және ешнәрсемен ауыстыруға болмайтын,
табиғаттың өзі берген өндіріс құралы жер болып табылады.
2. Аграрлық ... ... ... ... және ауыл
тұрғындарының әлеуметтік қорғалуын аңықтау.
3. Үкіметтің іс-қимылы, үкіметтің үш ... ... ... ... нақты және тиімді меншік иесін қалыптастыру,
аграрлық, аграрлық секторды қамтамасыз етудің инфрақұрылымын
дамыту тиімді фермерлік және жеке шаруашылықтарды ... ... ... және ... ... күрес жүргізу
болмақ.
Үкімет ауылда ең алдымен жаңа жұмыс орындарын ұйымдастыруды, жұмысынан
айырылған азаматтарды ... ... жеке ... ... ... емес ... шағын несиелеу жүйесін жасауды және
халықтың тұрмысы ... ... ... қор құруды қалыптастыруға
арналған ... ... ... жеке ... ... ... емес ... шағын несиелеу жүйесін жасауды және
халықтың ... ... ... ... қор ... қалыптастыруға
арналаған әлеуметтік саясатты жандандырады. Бұл Қазақстан Рсепубликасы
үкіметінің 1998-2000 ... ... іс ... ... агроөнеркәсіп кешенін реформалаудың концептуальдық
бағдарламасы кешенді ... ... оның ... ... және ... ... қамтуы керек. Қазақстан экономикасында ... ... ... ... бірі – ауыл ... ... агроөнеркәсіптік
кешені және оның реформалау мен нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... – 16,5 млн адам тұратын Орталық Азиядағы ірі ел, ол ... ... ... жүзінде сегізінші орын (жер аумағы 2 млн 717,3 мың
шаршы км) ... қара және ... ... мұнай, газ өндіру жөніндегі дамыған
өнеркәсібі, металлургия және металл өңдеу, машина жасау, химия және ... ... ... ... ... ... да бар.
Ауыл шаруашылқ жерінің көлемі 222,3 млн гектар, оның ішінде егістік
жер 36 млн гектар, жайылымдық жер 5 ... жуық ... ... ... ... шаққанда шамамен 2,2 гектар жерден келеді. Бұл дүние ... ... ... дамыған көптеген елдердегіден әлдақайда көп. Соңғы
жиырма жылдың ішінде жыл сайын орташа есеппен 24 млн ... жуық ... млн ... ... ет, 3,5 млн ... ... сүт және 100 ... жуық жүн өндірілді.
Қазақстанда ауыл шаруашылық дақылдарының 60-қа жуық түрі ... және етті ірі ... ... ... және ... ... ... шошқа, құстың бірнеше түрлері, марал, сондай-ақ ара мен балық, мамық
жүнді аң шаруашылығы бар. ... ... ... ... (I – қор ... ... жасау, микробиологиялық және химиялық
өнеркәсіппен айналысуда.
Агроөнеркәсіп үшін машина жасаумен Павлодар трактор зауыты, Ақмола
эрозияға ... ... ... ... ... және ... пен ... машина жасау зауыттары мал шаруашылығы үшін
машина жасаумен айналысады.
Республика ароөнеркәсіп ... ... ... ... экономикалық реформалардың басында 2 200 кеңшар және ... ауыл ... ... мен 406 ... ... істеді.
Қазақстан өнеркәсіп кешенінің үшінші сферасы (III – дайындау, сақтау
және т.б.) ... ... және ұн – ... ... ... сақтау, сондай – ақ ауыл шаруашылғын ... ... ... мал ... және ... ... ететін кәсіпорындар мен ұйымдардың жүйесінен ... ... ... да ... тұрады.
Қазақстан агроөнеркәсіп өндірісі дамуының маңызды ерекшелігі алабөтен
– топырақтық-климаттық жағдайы мен өсімдік ... ... ... ... ... ... және ... аймақтануын анықтайтын кең
байтақ жер аумағы алып жатқандығы болып табылады. Температураның (100 ... ... ... 25 ... ... 45 000-ға дейін
аралықта құбылып отырады. Соның өзінде ауыл шаруашылығының жалпы ... ... ... Атап ... астық егіндіктері 25 млн гектардан 12-
14 млн тоннаға түсті. Бұрын бір гектардан 10-12 центнер ... ... ... 6,0-6,5 ... ... болған. Дәл осы қарқынмен төмендей
берсек, Қазақстан бұрынғы сыртқа астық шығарушы елден, ... ... ... елге ... мал ... да ... ... тән болып отыр. Әртүрлі
дақылдар мен жем шөптік өсімдіктерді егіп, жинаудың төмендеуіне орай ... ... ... ... мал басы ... жылмен
салыстырғанда 2-есеге азайса, сүт өндіру 40%- ке түсіп кеткен. ... ... ... салалардан айырмашылығы, ерекшелігі осында
– яғни ауыл шаруашылық тауарларын өндіретін шаруа қожалықтарының өзара бір-
бірімен ... ... ... ... Біз ауыл ... көтеруде
осындай ерекшеліктерді ескеруіміз қажет. Яғни ауыл ... ... ... ... ... ... реформолау процестері кезінде, төлем
қаражаттарының жетіспеуіне байланысты ауыл шаруашылығында натуралды ... ... ... ... бірі тек - мал ... ... 1993, 1998 – ші жылдар аралығында ауыл шаруашылығында мал басы
күрт қысқарды.
Жалпы, қазіргі ауыл ... ... ... әсер ... бар, оның ... ... мыналар:
1. Табиғи факторлар (ауа-райы, жер құнарлығы, су эрозиялары,
стихиялық апаттар және тағы ... ... ... ... ... және ... ... (трактор, машина, тұқымды дәндер, минеральды және
органикалық тыңайтқыштар);
3. Мемлекеттік органдар, жергілікті әкімшіліктер және ... ... ... ... ... ... әкімшіліктер, салық ұйымдары және
т.б.);
Бұл ... ... әр ... өз ... ауыл шаруашылығы
өндірісін дамытуға оң немесе теріс ... ... ... ... ауыл ... ... ... әр гектардан орта есеппен 15,8 центнерден өнім алынды, бұл ... ... 7,8 ... ... ... 300 мың тонна.
Ал, 1998 жылы егін шаруашылығында егістік көлемі 669,9 мың гектар.
Бұл 1997 –жылдағыдан 23 мың ... көп. ... ... 219,5 мың ... 197,8 мың ... дәнді дақыл, 117,2 мың гектар техникалық дақыл,
117,4 мың гектар ... 44 мың ... ... және бау-бақша, 215,1 мың
гектар жемді дақыл егілді. Бар болғаны 6,4 млн тонна ... ... мал ... ... бұл сала ... кему ... 1997
жылдың 1-желтоқсанға дейін облыстың барлық шаруашылық түрі бойынша 358391
ірі қара ғана ... Бұл 1996 ... ... 2252 ірі ... ... 1998 жылдың өткен он бір айында барлығы 221612 ... 1997 жылы 222984 сиыр бар еді. Қой ... 1997 жылы ... ғана ... ... ... ғана ... бұл түрі 347,6 мыңға шегерілді.
Ауыл шаруашылығының негізгі ... ... ... мен мал
шаруашылығы болса, қазір ... өз ... ... ... ... құлдырауы 1995 жылдада-ақ басталған. Егер сол уақытта 9,5 млн
тонна ... ... ... ... айтып өткендей, 1998 жылы бар болғаны
6,4 млн тонна астық өндірілді. Ал, ... ішкі ... өзі ... ... ... ... 1,7 млн ... астық келесі жылдың тұқымы үшін
қажет, жем үшін 2 млн ... таза ... ... 1,7 млн ... ... үшін 0,6 млн ... қажет.Қорытындылай келе, ауыл
шаруашылығының қазіргі жағдайы толық қанағаттаннарлық деуге ... ауыл ... ... құрал жабдықтардың тозып, құрып кетуі,
табиғаттың әр түрлі әсері және тағы басқа да жағдайлар. Сондықтан да, ауыл
шаруашылығын жаңа ... және ... ... ету үшін ... ... несиелеудің түрлері.
Несиенің түрі --- бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... мен ... алушылар арасындағы байланыстар қалай
өзгерменіменде, ... түрі сол ... ... ... ... ... отандық банктік тәжірибеде несиелеудің екі ... ... ... ... ... бойынша несиелеу барысында несие қозғалысы (яғни, несиені беру және
қайтару) ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі тауарлы-материальды құндылықтар (шикізат,
негізгі және қосымша материалдар, қосалқы ... ... және ... ... алдағы кезеңдегі шығыстар, дайын өнімдер және
жөнелтілген тауарлар жатады. ... ... ... өсуі несиеге сол
мөлшерде қайтарылуын талап етті. Мұндай ... ... ... ... ... өйткені, несие шаруашылық ... мен ... ... ... ... бөлігіне жұмсалған
меншікті қаражаттарының орнын жабуға бағытталды. Компенсациялық несиелер
жай несиелік шоттар ... ... ... бұл ... қайтарылуы
есеп айырысу шотынан шегеру жолымен жүзеге асырылды.
Айналым бойынша несиелеу (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ондағы
несие қозғалысы материальдық ... ... яғни ... түсу
және жұмсалуына байланысты анықталады. Бұл несиелеу әдісінде жаңа несиенің
берілуі мен ... ... ... ... ... ... уақыт бойынша
ұштасып қалып отырды. ... ... ... ... ие ... себебі
несиенің берілуі тікелей төлемге қатысты және ең бастысы, ... ... ... туындаған кезде жүзеге асырылды. Сөйтіп,
айналым бойынша несиелеу әдісі ... ... ... көмегімен
жүргізіліп, арнайы несиелік шоттар бойынша беріліп отырылған. Бұл жерде
несиенің қайтарылуы өнімді сатудан түскен ақшалай ... ... ... ... түсу ... жүзеге асқан.
Демек, бірінші әдіс бір-ақ рет пайдалануға жараса, ал екінші ... ... ... беріп отыру үшін қызмет теумен қатар, банктік
несиелерді ... ... ... үшін ... ... қатар, халық
шаруашылығының қорларының айналым ... және ... ... оның рөлі арта ... ... ... ... нарықтық жағдайға өтуімен байланысты
өзінің тәжірибелік маңызын жоғалтты, өйткені 80-ші жылдардағы ... ... ... жүрісінде саны көп ауқымды объектілерді
Несиелеуден (қалдық бойынша, сол сияқты айналым бойынша да) біртұтас
несиелеу ... ... ірі ... тек ... ... ... объективті процесі аяқталды. Мұнда айналым бойынша неиелеу жиынтық
қорлар мен өндіріс шығындары бойынша несиелеу формасын қабылдады, сондай-ақ
мұндай ... іс ... ... ... ... өткізілді. Қазіргі
жағдайда мұндай тәртіпте өнеркәсіптік, көлік, құрылыс, ауыл ... және ... сату ... ... ... ... тәжірибеде несиелеу әдісінің үш түрі
қарастырылады:
- айналым бойынша несиелеу әдістері;
- қалдық ... ... ... ... ... ... барысында несие несиелеу объектісінің
айналымындағы қозғалысын жалғастырып ... ... ... ... оның ... босағанға дейін аванстайды. Несиеге ... ... ... ... ... ... ... өсіп,
бұл қажеттілікті ұлғайту шараларына байланысты несие мөлшері ... ... ... байланысты несие қайтарылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз қамтамасыз ететін, яғни үздіксіз жаңартып ... ... ... бойынша несиелеу барысында несие несиеге деген қажеттілік
тауарлы-материальды ... және ... ... ... ... кәсіпорын өзіне қажетті құндылықтарды өзінің қаржылай
көздері есебінен ... алуы ... және ... соң ... қамтамасыз ете
отырып, банктен несие алуға өтініш жасайды, ... ... ... ... бұл ... ... ... есепке ала отырып, компенсациялау тәжірибесінде беріледі, ал
қажетті материалдарды сатып алу шығындары аванслау үшін ... ... ... несиелеу объектісінің кішкене бөлігі қамтылса, ал
айналым бойынша несиелеуде объектісі толығымен ... және ... ... ... іс ... ұштасуының
нәтижесінде айналым-қалдықтық әдісі түзіледі. Мұндағы бірінші ... ... ... ... ... ... берілсе, ал екінші
кезеңде, берілген несие қатаң түрде өтеледі. ... ... ... ... ... ... алып, шығындар айналымының бастапқы
кезеңінде берілсе, ал екінші кезеңде, несие клиенттің банк ... ... ... ... ... несиелеудің мынадай екі әдісі белгілі:
бірінші әдіс бойынша несиені беру туралы мәселе әр ... ... ... ... Несие қаражатқа ... ... бір ... ... ... Бұл әдіс несиелерді нақты бір
мерзімге, яғни мерзімді несиелерді беру барысында қолданылады.
Екінші әдіс барысында несиелер ... ... үшін ... ... ... несиелеу шегі көлемінде беріледі. Бұл несиелеу шегі ... бір ... ... ... ... ... төлеуге көрсету
жолымен қажеттілік шараларына байланысты пайдаланылады.
Несие берудің мұндай формасын несиелік желіні ашу деп атайды.
Несиелік желі --- ... ... ... ... бір ... ішінде
қарыз алушыға несие беріп отыратындығы заңдастырылған, яғни банктің қарыз
алушы алдындағы міндеттемесі.
Ашылған ... желі ... ... есебінен банк пен қарыз
алушының арасында жасалынған несиелік ... ... ... ... ... ... ... желі көбіне бір жылға ғана ашылады, бірақ кейде одан да қысқа
мерзімге ашылуы мүмкін. ... ... ... желі көбіне бір жылға
ашылады, бірақ кейде одан да қысқа мерзімге ашылуы мүмкін. ... ... желі ... кез ... уақытында қосымша келіссөздер жүргізбей-
ақ және ешқандай бланк толтырусыз ... ала ... ... банк ... ... ... ... байқап қойса, бекітілген шек
көлемінде несие беруге келіспеу құқығы ... ... ... несиелік желі тұрақты қаржылық жағдайы және жақсы ... ... ... ... ... бойынша несиелеу шегі қайта қаралуы
да мүмкін.
Несиелеу процесі мынадай ... ... ... ... ... ... ... қабілетін талдау;
- несиелік келісімшарт жасасу;
- несие беру;
- несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
I кезең. ... ... ... ... деген өтінішті қарау. Кез келген
несиелік операциялар осыдан басталады. Мұндай құжаттарда қарыз ... ... ... ... ... мәліметтер: мақсаты, мөлшері, ... ... ... ... ету мүлкі көрсетіледі. Банктің қоятын
талаптарына байланысты өтінішке қосымша, яғни ... ... ... ... беріледі. Клиенттердің әр түрлі топтары үшін әр түрлі
құжаттар пакеті әзірленуі мүмкін. Құжаттар пакетінің ... ... ... құжаттардың, жарғының, жалға алу шарттарының, тіркелген
куәліктерінің немесе патенттерінің; нотариальдық түрде куәландырған
жерді пайдалану ... ... ... ... ... және клиенттің несие алуға құқығын ... ... ... ... ... екі ... ... алушының балансы және оған қосымша беттер;
3) несиеленетін шаралардың рентабельділік деңгейін және оның қайтарылу
мерзімін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... көшірмелері
(материальдық құндылықтарды жабдықтауғажәне сатуға арналған шарттар;
тауарлы-матьериальдық құндылықтар шолтының ... және ... ... ... ... несиелер туралы мәліметтер (шоттар бойынша
көшірме);
6) қамтамасыз ету мақсатында кепілге берілген ... ... ... құқығын растайтын құжаттар;
7) несиені қайтаруға байланысты міндеттемені куәландыратын құжаттар;
8) қызметін жанадан бастаған, яғни қаржылық ... және ... ... жоқ ... ... жоспары.
Қажет жағдайларда несие беруші қарыз алушыдан несиені қайтаруын қамтамасыз
ететін басқа да ... мен ... ... ете ... Сонымен қатар,
банкпен тұрақты несиелік ... ... ... алушылар үшін кейбір
құжаттар тізімі қысқаруы мүмкін. Қарыз алушы банкке ... ... ... ... банк ... оның ... алдын ала бағалау үшін
есеп карточкасін толтыруы ... ... ... ... мен қарыз
алушының аты-жөні; қызметі және меншік түрі; клиеннттің заңды мекен-жайы;
ағымдық және валюталық шот ашқан ... аты және ... ... ол ... несиенің мақсаты, сомасы және мерзімі; соңғы
есептік күнге ... ... ... және ... да ... ... оқып ... барысында банк қарыз алушының
алған несиесін қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса маңызы
бар. ... ... есеп ... ... Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті --- қарыз алушының алған несиесі
бойынша қарызды ... және ... ... ... ... ... Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың ... ... ... да банк ... несие беруге шешім қабылдаудан
бұрын оның ... ... ... Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
III-кезең. Несиелік және кепіл туралы ... ... ... басты ерекшілігі бойынша банк қарыз алушының несиелік қабілетін
тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін несиелеу ... ... ... байланысты барлық сұрақтарда банк пен ... ... ... ... ... екі ... өзара міндеттемелерін және
жауапкершілігін анықтайды. Онда мыналар көрсетіледі:
- ... ... және ... ... ... ... беру мерзімі және қайтару шарттары;
- несиені қамтамасыз ету формасы;
- несие үшін төленетін сыйақы мөлшерлемесі;
- ... ... және ... қаржылық жағдайын бақылау үшін
қарыз алушының беретін құжатарының тізімі;
- несиелеу ... ... ... ... ... ... жақтардың өздері анықтайды.
Несиелік қатынастарды ұйымдастыру тәжірибесінде кепіл туралы келісімшарттың
орны ... ... беру ... Бұл кезең ағымдық шот ашу, несиені беруді
құжаттау ... ... ... ... ... несиені беру
тәсілін анықтайтын несиелеуді ұйымдастыру және техникалық ... ... ... әр ... ... тәсілдері болады.
Біріншісі --- несие клиенттің шотына ... ... ... ... жұмсалынады. Екіншісі --- несие алу құқығы қосымша ... ... ... ... ... іске ... Үшінші ---
белгілі бір соманы алуға клиенттің құқығы бола отырып, ол оны ... ... ... ... ... ... келмейді).
V-кезең. Несиені қайтару және оған сыйақы төлеуіне ... ... ... операцияның маңызды кезеңі. Несиелер бойынша қарызды қайтару
тәсілі банк қаражаттарының ... ... және ... ... құрудағы рөліне байланысты.
Несиенің берілу сияқты несиені қайтарудың ... ... ... ... Іс ... ... қайтарудың төмендегідей эпизодтық қайтару;
2) меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге ... есеп ... ... азаю ... қарай қайтару;
3) алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
4) түскен ... ... ... ... ... есептеу;
5) несиенің қайтарылу мерзісін созу;
6) мерзімі өткен қарызды “Мерзімі өткен несиелер” шотына аудару;
7) банк резеві есебінен мерзімі өткен ... ... ... ... ... әр ... несиелер береді.
Олар мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
1. Қарыз алушылар категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
- мақсатты қорларға;
- банктерге;
- ... ... ... емес ... ... несиелер:
- өнеркәсіп саларына;
- саудаға;
- дайындау ұйымдарына;
- жабдықтау-сату ұйымдарына;
- кооперативтерге;
- жеке кәсіпкерлерге.
3. Тұтыну мақсатына берілетін несиелер.
II. Мерзіміне қарай:
- ... ... (1 ... ... орта ... (1 ... 3-5 жылға дейін);
- ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары).
III. Тағайындалуы және пайдалану сипатына қарай:
- негізгі қорларға жұмсалатын;
- айналым ... ... ... ету ... ... ... ... кепілхатпен;
- кепілдемемен;
- кепілдікпен.
2. Сақтандырылған.
3. Қамтамасыз етлімеген:
- сенім (бланктік) несиесі.
V.Қайтарылу дәрежесіне байланысты:
1) Стандартты ... --- ... ... жетпеген, бірақ қайтуында
ешқандай күмән жоқ несиелер;
2) Күмәнді несиелер --- қайтарылу ... ... ... ... банк үшін ... туғызатын несиелер. Соңғы қабылданған активтердің
жіктеу ережесіне сәйкес, ... ... ... ... ... ... күмәнді, 3-санаттағы күмәнді, 4-санаттағы күмәнді, 5-
санаттағы күмәнді.
3) Үмітсіз несиелер --- қайтару ... ... ... ... ... ... несиелер.
VI. Валютамен берілуіне қарай:
- ұлттық валютамен;
- шетел валютасымен.
VII. Берілу шартына қарай:
1. Тұтыну несиесі --- бұл жеке ... ... ... ... үшін және тұрмыстыққызметтеррді өтеуге берілетін несие.
2. Ипотекалық несие --- бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді,
өндіріс ғимараттарын, жерді және ... ... ... --- клиенттің шотынан қаражатты шегеру,
дебеттік қалдық ... ... ... ... ... Овернайт несиесі --- өтімділікті қолдау ... бір ... ... ... ... ... ... --- кредитордың алғашқы талабы бойынша өтелетін
қысқа мерзімді несие.
6. Банкаралық несие --- банктердің бір-біріне беретін несиесі.
7. Ломбардық несиесің --- тез іске ... ... ... ... ... ... алып, берілетін несие.
8. Лизингтік несие --- құрал-жабдықтарды жалға алумен ... ... ... несие --- шикізаттарды ішке алып кіру және жартылай
фабрикаттар мен дайын өнімдерді ... ... ... ... ... ... --- банктің сеніміне кірген, төлем қабілеті жоғары
клиенттерге берілетін несие.
11. Маусымдық несие --- ... ... ... мен
түсімді алу мерзімі арасындағы несие.
12. ... ... --- ірі ... ... ... өзара қосылып берілетін несиелері.
Ауыл шаруашылығын дамытудағы шет мемлекеттердің тәжірибелері
Ауыл шаруашылығын ... шет ... ... ... ... тәжірибелерінен артықшылықтарын тиімді пайдалана ... мен ... ... ... мемлекеті – ауыл шаруашылығы өркендеген ел. Оны дүние жүзі мойындаған.
Ауыл шаруашылығы - ... ... ... Егін ... ... ... ... Бұл дақылдар өсімдік өсімдік шаруашылығы
өнімдерінің 60 пайыздан артық құай ... ... ... ... ... жуығын иеленеді. Күріш басым өсіретін ел бола отырып бидай, жүгері
өндірітерін ұлғайтуда.
Үнді ... - ... ... ірі ... ... ел. Онда бүкіл
әлемдегі жалпы өнімнің 1/3 бөлігі жиналады.
Бидай қысқы маусымды (раби) ... ... ... ... және ... ... Мол түсімді сорттар енгізілуі жолымен жүгері
де жақсы өсіріледі (солтүстік, солтүстік батыс әне ... ... ... ... және ... шығаратын негізгі дақылы.
Бұл ел шай өндіруден дүние ... ... ... Шай ... өзенінің жоғары бөлігінде және Шығыс Гималайда (Дарджилинга
аймағында) орналасқан. Бұл экономиканың ... ... ... ... 1 ... ... бар елдің азық – түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етті. ... ... ... ... ... ... астықпен қамтамасыз
етудің жылдық мөлшері 144 ... 211 ... ... жж.
мәліметі), сүт – 45 ... 70 – ... ... майы ... 7,6 ... ... қант 5 килограмнан 14,5 килограмға, шай
362 – грамнан 636 ... ... ... ... прогресс жеке меншік ауыл шаруашылығынын даму
жағдайына нақты бейімделген. Оны ... ... ... ету, суландыру, химияландыру, механикаландыру, жер қатынастарын
еформалау, ... ... және ... ... ... ... арқасында қамтамасыз етілген. Әсіресе, мемлекеттік
ауыл шаруашылық ... ... роль ... ... ... ... ... бағдарланған баға саясаты және
жеңілдетілген жәрдем ақылармен іске асырылады.
Үнді ... үшін ауыл ... ... маңызы мәні бар
екенің оның тұңғыш Премьер-министрі Дж. Неру көрсетті. Ол оны ... ... ... ... ... ... ... да күте алады, ... ... күте ... ... ... ... жоспардың өзінде ауыл
шаруашылығының дамуына 2,9 млрд рупий (барлық күрделі қаржы жұмсаудың 14,8
пайызы), ал ... және ... ... – 5,5 және 10,1 млд. ... 11,7 және 12,7%) жұмсалған.
1917 -1946 жылдар аралығында Үнді үкіметі жер реформасын
жүргізуге мемлекеттік несие беру, қауымдық ... ... ... ауыл ... ... ... қамтылған фермерлік
шаруашылықтардың дамуы үшін қажетті ... және ... ... зор ... ... Бұл ... ... жылдардағы 97,3
млн. га дәнін егілуі, өнделу ... ... ... 115,1 млн. гектарға,
ал астық өндіруді 50,8 млн. тоннадан 72,4 млн. тоннаға дейін көбейтуге
мүмкіндік ... жылы ... ... ... ... ... ауыл ... дамуынын жаңа
кезеңі басталды. Индира Ганди халыққа: “Ауыл шаруашылығы өнімдерін көп
өндірмейінше және сол ... таяу ... ... қамтамасыз
етуге қол жеткізбейінше, біз өзімізді тәуелсіз ел, сондай-ақ ұлы ел деп
айтуға құқымыз жоқ” – деп ... ... Ол – ... ... жылдық қорын
10 млн тоннаға кем ... ... ... ... қойды. 1984 жылы
Үндінің мемлекеттік қорында 22 млн т. астық болды.
Шаруалар мен фермерлерді ... ... ... ... ... қойған Индира Ганди үкіметі ғылым үшін ен ... ... ... мен ... бағыттады. Сонымен қатар,
барлық ғылыми мекемелерге ғылыми-зерттеу жұмыстарында ауыл шаруашылығының
практикалық мүдделерін ... ... ... ... ... жаңа ... ... маңызды көзі егіншілікке
ен қолайлы өңірлерде өсімдік шаруашылығы мен мал ... ... ... ... ... ... ... Қордың
шектеулігіне байланысты жоғары төлемді бағыттағы салымдарды шоғырландыру
дағдарыс жағдайында Үнді мемлекетінің дұрыс шешімдерінің бірі ... ... ... кешенді шаралардың қабылдауына орай 1966 жылмен салыстырғанда
астық өндіру екі есе ... 152 млн ... ... ... ... ... ... Үндідегі 1991 жылғы жаңа
экономикалық реформалар жүргізудің ... ... ... ... ауыл ... ... белсенді түрде жүзеге асырыла
бастады. Көптеген мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыруды жүзеге ... ... ... да, ... ... ... және өндеу өндірісін дамытуға
аударылды. Үкімет ауыл ... ... 24 ... ... ... Жыл ... Құн және баға жылы қысқа мерзімді несие бөлуге
46 690 ауылдық және жартылай ... ... ... 196 ... банктерден 14496 бөлімше және 94 млн. жарнашыларды біріктіретін
1720 ауыл ... ... ... Ауыл ... Сауда
министрліктерімен бірлесіп көтерме сатып алу ... ... ен ... белгілейді.
Өнім өндіруде өсіруде және тиімділікті арттыруда несиенің маңызы зор.
Үндіде несие жүйесі өте жақсы реттелген және ол ... ... ... ауыл ... үшін ... ... банк бірнеше қор құрған. Ол
ауыл шаруашылығының дамуы үшін Мемлекетік банк пен Ауыл ... ... ... ... несие саласына байланысын ашады (НАБАРД). Соңғы
банк бас және 17 штаттағы, 10 одақтық территориядағы банктерге сүйеніп ... және 213 ... ... бар. Банк жыл ... әр аудан үшін
несие жоспарын әзірлейді, штат деңгейіндегі ... ... ... (шаруашылық топтары үшін), несие мониторингін өткізеді,
өндірісті ... ... пен ... туралы әдістемелік
нұсқаулар береді, коммерциялық банк ... ... ... банктер,
кооперативтік несиелік ұйымдар және кооперативтер арқылы ... ... ... ... 1998 жылы қысқа мерзімді несие бөлуге 46690
ауылдық және жартылай қалалық ... ... 196 ... ауылдық
банктерден 14496 бөлімше және 94 млн жарнашыларды біріктіретін 1720 ауыл
шаруашылығы кооперативтік несиелік ұйым, ... 364 ... ... банк және 28 ... ... банк (28 штаттағы) қатысты.
Ұзақ мерімді несие бөлу 2337 бөлімшесі бар 12 жер ... ... ... жүйемен 99,7% ауыл ша қамтылған. Ауыл ға берілетін
несие көлемі тұрақты өсуде және 1992-1993 ... 151 млрд ... ... ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын, ауыл ... ... және ... ... енгізетін әлемдегі ен ірі
ғылыми жүйе құрылған.
Үндіде Ұлттық ауыл ... ... ... бар. Бұл ... болу құрметті, бірақ төлеу керек.Оның жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... – ауыл ... ауыл шаруашылығы ғылымының даму болашағындағы ... ... ... УАШЗК және басқа мекемелермен бірге семинарлар мен
конференциялар өткізу.
Ауыл шаруашылығы ... ... мен ауыл ... ... дамуы мүмкін емес. Индира Ганди үкіметі оларды ... ... ... ... және жеке кәсіпорындар
құрып, меншікті өндірістің есебінен қатмасыз ету мақсатын ... ... ... мен ауыл ... ... ... шығаруға шек
қойылған. Соның нәтижесінде 1971 жылдың өзінде өз ... ... ... ... және 1972 жылы ... оларды экспортқа шығаруға тыйым салды,
тек екі жақты ынтымақтастық шегінен ... үшін ... ... ... ... ... ... Үндіде 257449 трактор шығарылып, 12200
мини- тракторлар ... ... ... ... да ауыл ... өндірісі ұйымдастырылды. Қазір елдің егістік даласында 1,5
миллион аса ... және 20 ... жуық ауыл ... ... ... (1998-2002 жж.) 1,5 млрд рупий ... ... ... жолы ... ... деп аталатын
жаңа мемлекеттік бағдарлама енгізу жүзеге асырыла бастады. Осы бағдарлама
арқылы шаруаларға ауыл шаруашылығы ... ... ... 1992 ... ... 30% көлеміне дейін (30мың рупий) жеңілдетілге жәрдемақы
беріледі.
Соңғы 30 жыл ... ауыл ... ... ... едәуір өсіп
300 млрд рупийге жетті (200 млрд ... ... мен ... ... ал 100 млрд ... ауыл ... өнімдерін өндеу
машиналары үшін алынды).
Үндіде ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруде ... ... ... роль ... Кооперативтер несие бөлуге, айналым
қаржыларын жабдықтауға (тұқым, тыңайтқыш, ... ауыл ... ... ... және ... қатысады. Сондай-ақ кооперативтер
шаруаларға қосымша құн есебінен қосымша пайда алуға мүмкіншілік береді. ... ен ... ... ... --- несиемен қамтамасыз ету
мүмкіншілігі.
Үндідегі кооперативтер ... жер ... ең ... кооператив
желілерінің бірі. Ол жұмыс капиталының көлемі 1547 млрд ... 276 ... бар 448 мын ... ... ... ... ... 100% ауылдарды, 67 пайызға жуық ауылдық шаруашылықтарды қамтиды.
Сонымен, Үнді мемлекетінің тәжірибесі ауыл ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың ролі
зор екенін көрсетеді.
ҚР ауыл шаруашылығын несиелендірудің түрлері мен әдістерін талдау.
Ауыл шаруашылығын бюджеттік несиелендіру тәжірибесі.
Қазақстан республикасының 2003 ж-ң 15 ... №38 ... егіс және егін ... ... ... үшін ... атқару
органдарын несиелендіру сұрақтары жөнінде”
2004 жылғы көктемгі егіс және ... ... ... үшін ... ... ... алу үшін және ... және ауыл шаруашылық
машиналарының қосымша бөлшектерін, ұрықтарды, ... ... ... алу үшін Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық
тауар ... ... ішкі ... ... ... ... егіс және егін ... жұмыстарын жүргізу үшін және
жалдау, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... алу үшін ... Қазақстан
облысының ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді несиелендірудің ішкі ережесі.
1 жалпы бөлім
Бул ережеде келесі ... ...... ... және ... ... администрациясы – облыстың су және ауыл департаменті.
Қаржылық орган – облыстың коммуналдық меншік және қаржы ...... ... ... орындайтын, облыстық бюджеттен қалалық
бюджетке немесе аудандарға берілетін қаржы.
Бюджеттік несиелеуді облыстық ... ... және ... ... асырады, өз кезегінде облыстық коммуналдық меншік ... ... ... ... және аудандық әкімдерге қайта аударады.
Бюджеттік несиені ұсыну тиісті несиеліккелісімдермен ... ... ... және несие алушы арасындағы келісім
заңдылықтарынасәйкес жүзеге ... беру ... ... ... соңғы шешімді (қорытынды) әкім немесе
оның орынбасары жүзеге асырады.
Су және ауыл шаруашылық Департаменті облыс,аудан және қала ... ... ... ... ... және оның ... ... жөнінде келісімге отырады.
Несие нольдік пайызбен соңғы несие ... ... ... ... талабы несие берушіні қорғау, кепілдік мүлікпен несиелік тәуекелді
барынша төмендету.
2 Бюджеттік несиелеудің бағыттары.
Бюджеттік несиелер ағымдағы ... ... ... ... ... ауыл ... ... ирригацияны қалпына келтіруде
халықаралық қайта құру және Даму банкінің және Азиялық Даму ... ... Ауыл ... ... ... ... ... минеральды тыңайтқыштар, гербицид, дәрілер, ауыл шаруашылық
машиналары үшін бөлшек заттар алады.
Бюджеттік несиелеудің түрлері мен ... ... ... ... ... несие болып табылады.
270 000 000 (екі жүз жетпіс миллион) ... ... және ... ... мерзімділік және қамтамасыздандырулық принциптеріне сәйкес
2004 ж. 15 – қарашаға дейінгі мерзімге беріледі.
Бюджеттік несиелеу ұлттық валюта күйінде беріледі.
Ауыл ... ... ... ... ... негізгі
талаптар:
Ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді бюджет есебінен көктемгі егіс және
егін жинау жұмыстарына жанар-жағар май, ... ... ... ауыл
шаруашылық машиналарына бөлшек заттар, гербицидтер т.б. ... ... ... ... ... банктік немесе банктік емес мекмелер алдында
қарыздарының болмауы, ҚР заңдылығына сәйкес ... және ... да ... ... ... ко ... алдында т.б. қарыздарының болмауы.
Соңғы несие алушы бағдарламаны (бюджеттік несиелеу) жүзеге асырушыларға
және қала, аудан әкімдеріне құжаттардың пакетін ... ... ... ... ... ... картасы, патент, құқық
беруші құжаттар), ... ... ... шегі ... ... ... ... оны қала және аудан әкімдері аңықтайды.
Бюджеттік несиелеу нгесие алушыларға (ауыл шаруашылығын тауарларын
өндірушілерге) несиені ұсынуда елесі ... ... ... ... ақпарат құралдары арқылы бағдарламаны және
оның тәртібін жариялайды;
соңғы несие алушыға берілуі;
несиелік келісімдердің түзілуі (сонымен бірге ... ... ... соңғы несие алушыны таңдауда конкурс жариялайды.
ҚР Ауыл шаруашылық министрлігі және Халықаралық Қайта Құру Және ... және ... Даму ... есебінен несие алған ауыл
шаруашылық тауар өндірушілер беделді, кәсіби ... ... ... ... ... ... несиені жанар-жағар майға (кем дегенде 80%
жалпы несие ресурстар көлемінің) ұрық, минеральды тыңайтқыштар, гербицид,
ауыл ... ... ... ... ... ақы ... ауыл
шаруашылық машиналарын сатып алуға болады.
бюджет және банк алдында берешегі болмауы керек.
кепілдік (жылжитын ... ... ... ... ету ... кепілдіктің өтімділігін қамтамасыз ету керек.
Бюджеттік несиелердің берілуін ұйымдастыру.
Аудан және қала әкімдері ведомствааралық ... ... ... бекітеді;
2004 жылғы көктемгі егіс және жинау жұмыстарын жүргізу үшін ауыл шаруашылық
техникаларын сатып алу үшін және жалдау және ауыл ... ... ... ... ... ... ... үшін бюджеттік несиелердің сомасын аңықтайды.
Бюджеттік несиелердің мақсатты қолдануын қадағалау мақсатында несие ... ... ... ... ... ... етеді.
Несие алушымен бағдарламаны жүзеге ... ... ... ... тиесілі келісімдерді (кепілдік келісімі, кепіл, бюджеттік несиенің
төлем графигі) заңға сәйкестігін бақылайды. Келісілген ... ... ... ... үш күн ... ... органдарында тіркелуі
керек.
Несиелік келісімде міндетті түрде несие формасы, ... ... ... ... оны ... міндеттер, несиені ... ... ... мен құқықтары, келісімнің ... ... ... ... шешу ... ... жұмыс істеу
мерзімі болуы тиіс.
Бюджеттік несиелеудегі түрлі ... ... ... ... ... сәйкес шешіледі.
Несиені төлеу тәртібі.
Негізгі қарызды төлеу несиелік келісім ... ... ... ... ... ... қарастырылған:
Пеня және айыппұлдарды аудару, негізгі қарызды өтеу.
Несиелік келісімдерде мерзімінен бұрын қарызды өтеу қарастырылған мүмкін.
Барлық ... ... ... су және ауыл ... ... есепке алынады (қала, аудан әкімдерінің несиелік келісім құру
негізінде).
Несиенің ... ... өз ... және ... өтелуін, оның тиімді
пайдалануына баға беруге ... ... су және ауыл ... ... асырады.
Облыстың су және ауыл шаруашылық департаменті аудан, қала ... ... ... ... талап етуге құқылы.
Несиені қайтару тәртібі мына коды бойынша 501603 “ауыл ... ... ... ... қайтару” қайта аударылады.
2004 жылға арналған Оңтүстік Қазқстан облысының ... ... ... 01 – ... 6 ... сыныбында түсімдерге III-кредиттерді
қайтару бөлімінде 706 270 000 ... ... Оның ауыл ... ... берілген несиелерді қайтару – 270 000 000 тг . ... ... ... 10- ... 1- ... 257 ... ... – бөлімінде 370 000 000 теңге көлемінде несиелер ... Оның ... ... су, ... балық шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғауға
–270 000 000 теңге бөлінген.
Облыс әкімінің 2004 жылғы 18 ақпандағы №107 қаулысына ... ... ... егіс және егін жинау жұмыстарын жүргізу үшін ... ... ... ... гербицидтер, тұқымды
улағыштар, ауыл шаруашылығы машиналары үшін қосалқы бөлшектер сатып алуға,
ауыл шаруашылығы техникасын ... және ... ... ... ... ... ... мен қалалардың аты ... /млн. ... ... |20 |
|2 ... |35 |
|3 ... |12 |
|4 ... |12 |
|5 ... |20 |
|6 ... |24 |
|7 ... |8 |
|8 ... |40 |
|9 ... |25 ... ... |40 ... ... |14 ... ... қаласы |10 ... ... ... |2 ... ... ... |6 ... |Шымкент қаласы |2 |
| ... ... |270 ... ... ... ... ролі
Банктік несиелендіру экномикалық өсімді қаржыландырудың ең ... ... ... ... ... ... 1995
жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін екі негізгі этапқа бөлуге болады.
Бірінші этап: (1995-1996 ж.ж.) ... ... ... ... ... 5,7 ... 3,8 пайызға. Несиелендірудің өсу темпі теріс
болды, 1996 жылы (-) 6,2% немесе (-)164 млн. долл. (1табл)
Екінші ... (1997 ... ... дейін), керісінше банктік
несиелендірудің қарқынды ... ... ... 3,8 ден ... ... ... жоғары шегі 2000 жылы байқалды, оның көрсеткіші 85,6%
жеткен. Бірақ 2001 жылы оның ... ... 77,3%, 2002 жылы – ол ... ... ... барлық несиелердің көлемі 2002 ж 588,7 ... ... 3,8 ... ... ... банктік несиелердің ЖҰӨ-ге қатысты түсуі еліміздегі
макроэкономикалық ... және ... ... секторларының
қаржылық әлсіздігімен түсіндіріледі, нәтижеде жоғары тәуекелге ... ... алып ... ... ... несиелендірудің ЖҰӨ-ге қатысты өсуі негізінен
келесі себептермен түсіндіріледі:
- макроэкономикалық жағдайлардың жақсаруы, ... ... ... ... ресурстар бағасы;
- нарық жағдайына бейімделген кәсіпорындардың тұрақтануы;
- банктік капиталдың өсуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... және ... ... алып келді.
Қарастырып отырған кезең ішінде экономиканы ... ... ... өзгерістер болды. Банктердің несиелік портфелінде
кәсіпорындарды неиелендіру үлесі 98 ден 92%-ға ... және ... ... ... 2 ден 8%-ға ... бұл өз ... ... және шағын кәсіпкерліктің дамуы деп бағалауға
болады.
Сонымен бірге орта және ұзақ мерзімді несиелендірудің ... ... ... ресурстық базасын ұзартады. 1995 жылдан 2002 ... ... ... несиелердің көлемі 66,5 –тен 43,4%-ға қысқарды. 2001 жылдан
бастап банктік несиелердің негізгі көлемі орта және ұзақ ... ... ол өз ... экономиканы несиелендірудің артуына
мүмкіншілік береді.
1999 жылдан желтоқсан айынан 2003 жылға дейін ... ... ... тартылған несиелердің үлесі 10,6 дан 9,7%-ға түсті, жаңа құрылыс пен
қайта құрулар –5,7 ден 1,2 % -ға ... ... ... ... ... ... алып ... және өндірістің дамуына
кері әскрін тигізді.
Қарастырып отырған мерзім аралығында банктік ... ... ... ... (1995 жылы 57,6 млрд ... 2002 жылы 588,7 млрд ... ... қатысты пайыздық қатынаста өзгерімі 2,8 есе болып отыр. Бұл өз
кезегінде ... ... ... ... үшін ... ... ... өсімінде (табл 1) шетел валютасы күйінде банктік
несиелердің өсімі қарқынды көтерілуде 1999 жылы 99,2 млн ... 2000 ... млн. ... ... 1346,1 млн ... ... ... түрткі болған
1999 жылғы Ұлттық банктің жаңа валюталық ... ... ... ... яғни “тұрақты (жасанды) валюталық бағам”
саясатынан “еркің валюталық ... ... ... отырған мерзім аралығында қысқа мерзімге берілетін несиелердің
банктік несиелердің үлесінде 34,5% ... (1995 ... ... ... ). Өз ... ... банктік несиелердің үлесінде орта
және ұзақ мерзімге берілген несиелердің 68,9% ұлғайғандығын байқадық ... ... 33,5% -дан 56,6%) ... Яғни бұл ... ... ... ... жағдайымыздың тұрақтану темпінің
көрсеткіші. Екінші деңгейдегі банктердің орта және ұзақ ... ... ... және ... және жеке ... орта және
ұзақ мерзімге несиені алуға қызығушылық танытуы бұл ... ... ... банктің несиелік портфелінде айналым қаражаттарына
(52,9-дан 64%-ға) несиенің ... ... ... ... ... Сонымен бірге өндірістік емес мақсатқа
Таб 1. Экономикадағы банктік несиелердің өзгерісі.
| |1995ж |1996ж |1997ж |1998ж |1999ж |2000ж |2001ж |2002ж ... ... ... ... ... ... ... |57,6 |54,0 |71,7 |93,4 |148,8 |276,2 |489,8 |588,7 ... ... | | | | | | | | ... долл |901 |737 |949 |1115 |1077 |1912 |3261 |3809 ... %-дық |5,7 |3,8 |4,3 |5,4 |7,4 |10,6 |14,9 |16,4 ... | | | | | | | | ... ... өсу ... % ... |- |-6,2 |32,7 |30,3 |59,3 |85,6 |77,3 |38,6 ... ... | | | | | | | | ... |- |-8,1 |30,4 |29,9 |60,3 |86,0 |75,5 |36,1 ... | | | | | | | | ... ... |- |74,1 |86,8 |38,0 |43,8 |78,1 |110,4 |73,7 ... мерзімді |- |-3,2 |38,1 |13,1 |30,2 |89,8 |68,4 |23,5 ... және ұзақ |- |-12,2 |21,0 |73,3 |106,7 |81,2 |86,9 |53,0 ... ... |- |9,3 |20,1 |27,8 |29,2 |97,4 |4,3 |1,9 ... | | | | | | | | ... ... |- |-25,2 |55,3 |33,8 |98,9 |75,5 |147,4 |68,8 ... | | | | | | | | ... ... ... млн. долл. ... |- |-164,0 |212,2 |166,0 |-38,1 |834,6 |1349,5 |934,0 ... ... | | | | | | | | ... |- |-174,4 |187,6 |152,6 |-29,4 |792,8 |1245,7 |807,5 ... | | | | | | | | ... ... |- |10,4 |24,6 |13,4 |-8,8 |41,9 |103,8 |126,5 ... ... |- |-93,4 |171,9 |13,4 |-145,5 |445,2 |614,4 |252,3 ... және ұзақ |- |-70,6 |40,3 |152,5 |107,3 |389,4 |735,1 |681,7 ... ... |- |-23,0 |77,8 |83,6 |-137,3 |440,5 |3,3 |-33,8 ... | | | | | | | | ... ... |- |-141,0 |134,4 |82,4 |99,2 |394,2 |1346,1 |967,8 ... | | | | | | | | ... ... ... %. ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... | | | | | | | | ... |97,8 |95,9 |94,2 |93,9 |94,5 |94,7 |93,7 |91,7 ... | | | | | | | | ... ... |2,2 |4,1 |5,8 |6,1 |5,5 |5,3 |6,3 |8,3 ... мерзімді |66,5 |68,7 |71,4 |62,0 |50,7 |51,8 |49,2 |43,4 ... және ұзақ |33,5 |31,3 |28,6 |38,0 |49,3 |48,2 |50,8 |56,6 ... ... |54,9 |64,0 |57,9 |56,8 |46,1 |49,0 |28,8 |33,2 ... | | | | | | | | ... ... |45,1 |36,0 |42,1 |43,2 |53,9 |51,0 |71,2 |66,8 ... | | | | | | | | ... ... ... ... ... ... |1999ж. |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. ... ... |100 |100 |100 |100 |100 ... | | | | | ... ... |52,9 |61,5 |66,4 |64,0 |62,9 ... | | | | | ... қорларды |10,6 |10,2 |8,5 |9,7 |9,3 ... | | | | | ... |0,9 |0,4 |0,1 |5,5 |5 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... құрылыс және |5,7 |5,5 |5,7 |1,2 |2,7 ... | | | | | ... және ... |1,1 |1,2 |4,4 |4,1 ... иеленуге | | | | | ... ... |2,4 |3,2 |3,1 |3,5 ... | | | | | ... ... |0,9 |2,9 |4,2 |12,1 |9,7 ... | | | | | ... |25,0 |15,9 |10,8 |0,4 |3,8 ... ... ... қатынасы.
жылдар
| ... ... ... ... ... |- |- |- |- |23,7 |23,4 |26 ... ... ... ... емес заңды|59,2 |21,3 |17,0 |20,7 |18,8 |15,3 |15,3 ... ... | | | | | | | ... дейін |79,0 |21,5 |20,3 |21,4 |20,2 |15,0 |14,0 ... ... 180 |69,1 |23,2 |18,1 |21,0 |19,0 |17,5 |17,4 ... дейін | | | | | | | ... ... 365 |57,6 |23,6 |14,6 |20,5 |19,1 |18,0 |17,5 ... ... | | | | | | | |
|1 ... 3 ... |22,7 |10,1 |15,1 |20,5 |18,5 |14,7 |17,8 ... | | | | | | | |
|3 ... ... |7,4 |18,4 |4,4 |19,8 |15,7 |8,7 |13,4 ... ... ... |2,0 |18,5 |5,9 |- |- |- |- ... ... |27,9 |24,6 |27,0 |16,3 |27,0 |24,5 |24,1 ... | | | | | | | ... ... |59,9 |27,9 |34,7 |41,1 |31,2 |26,2 |22,8 ... ... 180 |46,6 |32,8 |31,8 |30,8 |29,6 |25,2 |26,8 ... ... | | | | | | | ... күннен 365 |31,0 |26,6 |26,7 |23,6 |27,4 |24,9 |24,4 ... ... | | | | | | | |
|1 ... 3 жылға |13,1 |16,6 |19,9 |16,1 |23,8 |23,0 |23,5 ... | | | | | | | |
|3 ... ... |7,0 |6,4 |4,6 |4,7 |11,0 |16,6 |23,0 ... ... ... |4,4 |4,8 |2,6 |- |- |- |- ... ... ... ... емес ... |17,1 |20,7 |20,4 |14,7 |13,1 |13,5 ... ... | | | | | | | ... ... |21,1 |15,8 |21,4 |23,5 |15,2 |11,8 |12,1 ... күннен 180 |17,2 |19,1 |20,4 |19,0 |13,4 |12,2 |15,2 ... ... | | | | | | | ... ... 365 |24,4 |18,9 |20,7 |20,5 |16,2 |14,4 |14,4 ... ... | | | | | | | |
|1 ... 3 ... |14,8 |15,6 |19,9 |21,3 |14,3 |13,7 |14,4 ... | | | | | | | |
|3 ... жоғары |11,6 |- |8,2 |15,9 |12,9 |14,1 |14,2 ... ... ... |- |- |- |- |- |- |- ... ... |- |18,9 |16,8 |21,5 |19,5 |19,6 |17,8 ... | | | | | | | ... ... |- |24,8 |52,9 |19,7 |15,6 |18,9 |14,0 ... күннен 180 |- |26,4 |16,8 |25,6 |17,9 |18,5 |18,5 ... ... | | | | | | | ... ... 365 |- |20,0 |15,5 |23,6 |23,1 |21,3 |21,1 ... дейін | | | | | | | |
|1 ... 3 ... |- |15,4 |10,9 |18,2 |19,8 |19,3 |19,1 ... | | | | | | | |
|3 ... ... |- |- |13,5 |14,7 |12,2 |17,9 |18,8 ... жылдан жоғары |- |5,9 |5,5 |- |- |- |- ... ... ... ... ... айналым
құралды несиелермен қамтамасыз ету деңгейі.
|Салалардың тізімі|III-тоқ|IV-тоқ |I-тоқ |II-тоқ |III-тоқ|IV-тоқ |I-тоқ |
| |2000 |2000 |2001 |2001 |2001 |2001 |2002 ... ... ... ... ... несиелендіру үлесі. ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... |34,5 |25,4 |23,2 |30,5 |33,9 |32,3 |32,7 ... ... |5,7 |10,8 |8,5 |9,4 |10,3 |8,7 |10,2 ... |3,9 |2,3 |4,1 |4,3 |4,7 |4,8 |6,4 ... |1,7 |5,5 |3,4 |6,0 |4,3 |4,9 |3,7 ... |2,8 |1,6 |2,1 |2,1 |2,4 |2,4 |2,8 ... |17,1 |25,8 |29,8 |33,2 |31,0 |32,6 |30,4 ... |34,4 |28,6 |29,0 |14,4 |13,3 |14,2 |13,8 ... ЖҰӨ ... салықсыз) үлесі. ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... |22,3 |25,8 |29,6 |35,1 |33,5 |- |- ... шаруашылық |11,8 |8,9 |10,3 |8,4 |9,1 |- |- ... |4,4 |5,2 |5,0 |5,5 |5,7 |- |- ... |10,8 |13,0 |11,1 |10,6 |9,9 |- |- ... |1,4 |1,6 |1,6 |1,6 |1,5 |- |- ... |16,3 |16,0 |14,3 |13,1 |12,4 |- |- ... ... |1,1 |1,8 |2,8 |3,3 |- |- |- ... |- |13,8 |12,6 |11,4 |- |- |- ... ... | | | | | | | ... 2003ж ... ... несилер мен депозиттердің
үлестері.
|Аймақтардың ... ... ... ... ... | ... | |
| ... |валюта |Барлығы |валюта |валюта |
| ... ... |% ... ... |% ... |п.п. |
| ... |теңге | |теңге ... | ... | ... |536,7 |365,1 |68,0 |301,5 |214,9 |71,3 |-150,2 |3,2 ... | | | | | | | | ... қ. |412,5 |292,5 |70,9 |198,5 |157,4 |79,3 |-135,1 |8,4 ... қ. |25,1 |18,3 |72,7 |36,4 |21,3 |58,5 |3,0 |-14,2 ... ... |25,4 |15,4 |60,5 |19,8 |10,7 |54,1 |-4,7 |-6,4 ... |24,1 |7,3 |30,3 |20,6 |10,4 |50,8 |3,1 |20,5 ... |11,5 |8,4 |72,9 |6,8 |4,6 |68,1 |-3,8 |-4,8 ... |14,2 |7,9 |55,3 |8,7 |5,3 |61,2 |-2,5 |5,9 ... |4,5 |66,3 |4,8 |2,1 |44,9 |-2,3 |-21,3 ... | | | | | | | | ... |11,0 |64,1 |6,0 |2,9 |48,9 |-8,0 |-15,2 ... | | | | | | | | ... аймақтар|41,4 |16,9 |40,8 |226,8 |99,7 |44,0 |82,8 |3,2 ... |6,7 |3,3 |49,9 |3,7 |1,8 |49,3 |-1,5 |-0,5 ... |9,3 |3,0 |31,9 |178,5 |74,1 |41,5 |71,1 |9,6 ... |1,5 |1,1 |73,7 |2,9 |1,2 |40,9 |0,1 |-32,7 ... |5,6 |1,9 |33,5 |15,7 |10,9 |69,3 |9,0 |35,8 ... |3,5 |1,2 |35,5 |4,0 |2,2 |55,6 |1,0 |20,1 ... |7,2 |3,1 |43,0 |6,2 |3,5 |56,6 |0,4 |13,6 ... |6,8 |3,0 |44,4 |9,2 |2,8 |30,2 |-0,3 |-14,2 ... |0,9 |0,3 |30,8 |6,7 |3,2 |48,4 |3,0 |17,6 ... ... ... мен ... аймақтық құрылымы.
|Аймақтардың |Банктердің несиелері |Депозиттер ... | | |
| ... ... ... |Жалпы көлем |Ставкалардың |
| | ... | ... |
| | ... | ... |
| |2002 |2003 |2002 |2003 |2002 |2003 |2002 |2002 ... |93,5 |93,5 |-0,3 |-0,3 |59,6 |59,6 |0,0 |0,0 ... | | | | | | | | ... қ. |71,7 |71,4 |-1,0 |-1,0 |37,7 |37,6 |-0,9 |-0,8 ... қ. |4,8 |4,3 |1,9 |2,4 |8,1 |6,9 |1,2 |1,1 ... ... |5,2 |4,4 |3,5 |3,0 |4,2 |3,8 |1,8 |1,2 ... |4,2 |4,2 |1,4 |2,6 |4,4 |3,9 |1,9 |1,7 ... |1,7 |2,0 |1,4 |1,9 |1,3 |1,3 |0,5 |0,2 ... |2,5 |2,5 |1,4 |2,0 |1,7 |1,6 |2,1 |2,0 ... |1,2 |4,5 |4,3 |1,0 |0,9 |1,7 |1,4 ... | | | | | | | | ... |3,0 |2,1 |0,0 |1,2 |1,1 |-0,5 |-0,2 ... | | | | | | | | ... ... |6,5 |6,5 |3,6 |3,6 |40,4 |40,4 |0,1 |0,1 ... |1,1 |1,2 |4,1 |5,0 |0,7 |0,7 |-0,4 |-0,6 ... |1,5 |1,6 |3,2 |2,4 |32,1 |33,8 |0,3 |0,4 ... |0,2 |0,3 |7,5 |5,7 |0,6 |0,6 |0,1 |-0,9 ... |0,9 |1,0 |4,0 |2,6 |1,5 |3,0 |-3,8 |-0,3 ... |0,6 |0,6 |4,7 |4,4 |0,8 |0,8 |0,5 |1,0 ... |0,8 |1,2 |3,3 |2,2 |1,3 |1,2 |0,6 |-0,2 ... |1,4 |1,2 |2,5 |3,1 |2,1 |1,7 |-1,7 |-2,4 ... |0,1 |0,2 |7,8 |5,8 |1,2 |1,3 |1,2 |0,8 |
* ... ... ... мен депозиттердің орташа ставкалары.
Таб-15 Аймақтар бойынша несиелерге қойылатын банктің маржасы.
|Аймақтардың тізімі |Барлық несиелер |Ұлттық ... ... ... |
| | ... ... |
| ... 2002 |IV- тоқ. 2002 |
| ... |Соның ішінде: ... ... ... |
| ... | ... | |
| | ... ... |Шағын | ... ... ... |
| | ... ... ... | | ... ... |
| | | ... | | | ... ... |
|Индустриялды |100,0 |42,4 |57,6 |23,2 |100,0 |17,2 |10,8 |73,3 ... | | | | | | | | ... қ. |100,0 |40,0 |60,0 |23,3 |100,0 |0,0 |10,2 |89,8 ... қ. |100,0 |43,1 |56,9 |30,4 |100,0 |62,1 |4,2 |33,8 ... ... |100,0 |57,8 |42,2 |- |100,0 |62,8 |11,8 |18,5 ... |100,0 |49,5 |50,5 |14,5 |100,0 |25,6 |13,9 |86,1 ... |100,0 |26,0 |74,0 |14,0 |100,0 |68,1 |16,5 |15,4 ... |100,0 |49,1 |50,9 |37,5 |100,0 |65,1 |0,0 |34,9 ... |77,9 |22,1 |29,8 |100,0 |0,0 |15,3 |84,7 ... | | | | | | | | ... |58,8 |41,2 |47,5 |100,0 |20,3 |61,2 |18,4 ... | | | | | | | | ... ... |68,3 |31,7 |27,8 |100,0 |85,2 |8,1 |6,2 ... |100,0 |59,0 |41,0 |17,4 |100,0 |61,2 |23,0 |15,8 ... |100,0 |69,5 |30,5 |34,3 |100,0 |94,3 |3,5 |2,1 ... |100,0 |53,1 |46,9 |35,7 |100,0 |0,0 |30,7 |69,3 ... |100,0 |75,5 |24,5 |25,2 |100,0 |58,2 |16,1 |18,9 ... |100,0 |51,4 |48,6 |39,2 |100,0 |63,4 |17,6 |19,0 ... |100,0 |63,5 |36,5 |23,7 |100,0 |63,6 |22,1 |14,3 ... |100,0 |85,9 |14,1 |28,9 |100,0 |34,9 |56,2 |8,9 ... |100,0 |75,5 |24,5 |22,8 |100,0 |58,2 |9,9 |31,9 ... көлемі көбеюде (0,9-дан 12%-ға). Бұның барлығы банктердің
тәуекелі аз салаға бағытталған түрі деп ... ... яғни ... ғана ... ... несиелік портфелін
диверсификациялау процесіне көшу саясаты деп қарастыруға болады, бұл жерде
ресурстардың жетіспеушілігі ... ... ... бір ... жайт --- ... және ... ... үйді
иеленуге несиелендіру темпі көтерілуде (1,8-ден 4,4%-ға) және ... (2,2 – ден 3,1%) бұл өз ... ... күткен, банктердің
тұрғындарға көңіл аударғандығын көрсетеді.
Бірақ, қаншама банктен несиелендірудің өсімі ... ... ... оның ... ... ... аз күйінде сақталып отыр. Ол әлі 1993
жылғы (ЖҰӨ-қатысты 49,5%)үлеске жеткен жоқ, ал ол үлес 1992 жылы ... 65,3%) ... Яғни ... көп ... ... ... ... тәжірибеде дамыған елдер ең жоғары көрсеткішке 2001 ... (89 дан ... Ал ... ... ... таңдаған
(Швейцария, Жкапония,Германия) елдерінде жоғары, ал Ағылшын-американдық
елдерде (АҚШ, ... ол ... ... ... ... ... елдерде банктік несиелендіру ЖҰӨ қатысты 53-тен 100%-
ға аралығында болды. Батыс ... ... ... ... несиелендіру ЖҰӨ-
ге қатысты 38- ден 133%-ға аралығында.
ТМД елдерінің ішінде банктік несиелердің ... ... 2001 ... елі ... ... (27,5%), ... ... (24,3%), Украина (23,8%),
Грузи (20,5%) және Беларусь (17,4%). Оыслардан ... ... ... ... ... ... ... өте көп.
Бірақ, егер банктердің экономиканы несиелендіруде Үкіметтің
несиелерін есепке ... ... онда ... алғашқы орындарда (таб 1-
3) Бұл ... ... яғни ... ... ... жоқ, керісінше Үкімет белгілі деңгейде мемлкетттік бағалы
қағаздар ... ... ... басты бөлігін банктерді
несиелендіру арқылы жауып отырды. Бұл ... ... ... ... алып ... бірге, ешқандай әлемдік тәжірибеде қысқа уақыт ішінде ... жж ... ... ... ... ... мен ... түскен
темп байқалмаған (65,3-тен 6,5%-ға дейін ЖҰӨ-ге қатысты).
Кез-келген несие алушы банктік несиені алуға келгенде бірінші ... ... ... ... тоқталады. Сондықтан экономиканың нақты
секторларына талдау жасағанда несиелік пайызға тоқталу міндетті ... ... ... ... ... ... ... 1999 ж-мен 2000 ж аралығында болды, ол кездерде оның ... орта ... және 6,6% ... ... 5)
Бірақ, 2001 жылы несиені нақты ставкуасы орта есепппен жылына 7,6%
жеткен, ал 2003 жылы 8,1 % ... Бұл ... ... кері ... несиелік портфелінің жылдам өсуі мен несиенің сапасының
нашарлашуын түсінген ... ... ... ... Бір
жағынан бұл өндірістің құлдырауына алып келді. Екінші жағынан бұл қаржылық
әлсіз несие алушыларды несиелік ... ... жол ... Яғни
тәуекелді алдын алды.
Номинальды және нақты ставканың ... ... ең ... ... және ұзақ ... ... ... Ал ең қымбат несиеге ---
орта мерзімді несиелер саналды 2003 жылы орта есеппен жылына орта есеппен
жылына ұзақ ... ... 13,5%, ... ... 13, ал орта мерзімді несие
–14,2% болды.
Бұндай мерзімдер бойынша ставканың бөлінуі экономикалық ... сай ... яғни онда ұзақ ... ... ... ... ... тәуекелге байланысты жоғары болуы қажет. Яғни бұл өз
кезегінде ... ... ... ... яғни белгілі-бір
қаржылық--өндірістік топқа жататын банктер.
Қарастырып отырған мерзім ... ... ... ... ... ... несиенің номинальдық орташа жылдық ставкасы төмендеді
59,2-ден 15,3%-ға, ал жеке ... ... ... түскен. Мұнда
банктердің жоғары аффилировандық деңгейін көреміз.
Экономиканың нақты секторларын банктік несиелендірудің деңгейі.
Соңғы 2-жылда ... ... ... ... ету ... ... ... орын алуда – орта есеппен –90%, сауда және
құрылыс-88%. Ал өңдеуші салалардың деңгейі сәйкесінше төмен -81%, ... газ, ... ... ал ауыл ... транспорт және
байланыс 75 %, құрылыс -82 %.
Ал негізгі құралдарды банктік несиелермен ... ету ... ... ... ... ... шыңы 2001 ... II-
тоқсанында -94 %, ал III-тоқсанында керісінше түсуі ... -69 ... ... ... деңгейі жөнінен сауда және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, соңғы 2 жылдағы
қамтамасыз ету деңгейі 91 % болды. Өңдеуші кәсіпорындарды -87 %, ... ... - 81 %, ... - 72 %, ... және ... және электр
тарату 79 %, ауыл шаруашылығын да бар жоғы -34 % құраған.
Банктердің негізгі ... ... ... төмен екендігін
келесі 10-таб-куәландырады.
2002 жылдың II-тоқсанына бастап кәсіпорындар өздерінің негізгі құралға
қажеттіліктерін өз қаражаттары есебінен қамтамасыз етуде. ... ірге ... осы ... ... ... 2000 ... III-тоқсанында өз қаражаттары есебінен негізгі
құралдарды қамтамасыз еткен үлесі –56,4 % ... ал 2001 ... ... ол- 76 %, ол 2003 ... ... 92,3 % - жетті. Бұл
әлемдегі шикізат ресурстарына бағаның көтерілуі олардың ... ... ... келді.
Ауыл шаруашылығына келетін болсақ, олардың өз қаражаттары есебінен
негізгі құралдарға инвестиция ... ... әр ... III және IIII ... ... ... I және II –тоқсандарынад түсіп ... егер 2003 ... ... ... 2000 ... III-
тоқсанындағы көрсеткішпен салыстырсақ онда біз өз қаражаты есебінен негізгі
құралдарға қаражат аудару темпінің өскенің байқаймыз.
Қорытындылай келе, қарастырып ... ... ... ... өз
қаражаттары есебінен қамтамасыз ету деңгейіне тоқталайық. Алғашқы орында
өндіруші кәсіпорындар ... ... өз ... есебінен негізгі
құралдармен қамтамасыз ету үлесі-78,6 %, сосын құрылыс-70,7 %, өдіріс және
газ,су және ... ... ... – 58,1%. Ал ауыл ... ... үлесте заемдық қаражаттарға тәуелді ... ... ... аыл
шаруашылығынның 52,7 % үлесі сыртқы көздерден тартылатын қаражаттарға
тәуелді.
Банктік несиелендірудегі кедергілер.
Ең негізгі ... ... ... ... ... ... ... нақты секторларының талап етіп отырған ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... нәтижесінде көптеген несие қаражаттары сауда, және қызмет көрсету
саласына бағытталады, яғни қысқа уақыт ішінде айналым ... ... ... 1997 жылы ... 2002 жылы 30,4 %-ға ... 2002 ... және ... (жылжымайтын мүлікпен операция, аренда, және қызмет
көрсету) саласына барлық несиелердің 44,2 %- ... Ал ... ... (салықтарсыз) 28 %-дан аспаған.
Банктік маржа валюталық несие бойынша әр түрлі индустриялды аймақтарда
7,4 тен 13,2 % ... ... ал ... ... –10,1 ден 13 % -ға ... ... несиелер маржасы 7,4 тен 13 % жылына тенгелік маржада (8-ден 20
%) төмен. Мысалы 2003 жылы Ұлттық банктің қай ... ... ... - 8 % ... ... ... ... жылдық 6,8 %-ға банктік жылдық
0,6 % маржасы бөлінеді. Осыған 4,1-4,5 % ... ... ... шығындарды
жабу үшін қооса. Енді осыған банктердің несиелік және ... ... ... ... ... ... маржа өте көтеріңкі. 2003 III-
тоқсанында Алматы облысында 7,4 % -жылына ... ... 4,1-5,1% ... ... ... ... ... несиелік тәуекелділігі үшін төлем екені белгілі.
Енді осындай мысалды Аграрлы аймақтарда көретін болсақ, ол ... ... ... 2-2,5 есе көп ... 5 % болып отыр.
Көріп отырғанымыздай аймақтар бойынша (әсіресе, ... ... ... өте ... ... ... банктік маржа ... ... жол ... ... ... ... міндеті, осы
бағытта белсеңді несиелік саясатын жүргшізуі қажет.
Тағы, бір мәселердің бірі қарастырып ... ... ... ... ... ... теңеспеушіліктердің болуы (16 табл)
Республика бойынша орта және ұзақ мерзімді несиелік ... 2003 ... 55,7 % ... ал ... ... 44,5% ... ... орта және ұзақ мерзімді банктік ... ... 2003 ... 235,1 ... т құраса ал банктен ... 322,2 млрд ... ... отырғанымыздай орта және ұзақ мерзімді
депозиттердің 87 млрд т қамтылмаған. Орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз
кезегінде осындай несиелер бойынша ... ... ... алмай қалу тәуекелі тұр.
Кейбір аймақтарда бұл мәселе ушығып тұр, мәселен, Маңғыстау облысында
орта және ұзақ мерзімді ... ... ... 74% ... ал
депозиттік портфелі 15% құрауда, Онтүстік Қазақстан ... орта ... ... ... ... портфеленің 41,2% құраса, ал депозиттік
портфелі 18,4% ... үш ... ... ... саласына 4 000 астам астық комбаиндары
сатып алынды. Осының нәтижесінде және ауа ... ... ... ... ... ... қарқындылығы былтырғыдн 20 пайызға артты.
Себебі ... ... ... әрі ... ... ... ... жүктеме мөлшері 474 гектардан 384 гектарға түсіп, жұмыс
істеу де жеңілдей түсті.Қазіргі ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан өзінің лизингтік
саясаты арқылы осы мәселені шешуді мемлекет қолға алып ... ... ... ... алу үшін бөлінетін несие 7 жылға беріледі. Ал
лизингтік ... ... ... ... ставкасы 3,5-4 пайыз
аралығында ғана.
Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге лизингке техникалар сатып
әперудің ... ... ... ... көрсеткіштер де дәлелдей
түседі. Егер 2001 жылы ауыл ... ... ... ету ... бюджеттен 1 179,2 миллион теңге, 2002 жылы 1 069,9 ... ... ... жылы бұл ... 3 есе өсіп, 3 576,8 миллион теңгені
құрады. Осы қаржыға басқа көздер арқылы тартылған ... ... ... 300-ден астам комбаин, 700 “Беларусь” тракторы, 500-дей шынжыр табанды
трактор, 700 ... және ... да ауыл ... ... ... алынды,
лизингке тапсырылды. Әрине, ауыл шаруашылығы ... ... ЖАҚ – тың төрт ... жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде одан
әрі жетілдіре түсуде. Сыйақының проценттік ... одан ... және ... да шарттарын жұмсартудың жолдары қарастырылуда.
Қазір “Казагрофинанс” корпорациясы лизингке тапсырып ... ... ... 30-35 мың ... ... екен. Әрине, оны лизингке
алуға ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің шамалары жоқ.
Біз ... ауыл ... ... ... ... ... қатар,
еліміздің әр аймақтарында МТС – тар құру ... ... ... ... ... ... 6 МТС құрылды. Оның әр қайсысын құру үшін 1
000 000 долл. Қаржы жұмсалды. ... енді ... 8 МТС ... құрылмақ.
Техникасы жоқ шаруаларға осы МТС-тар қызметін пайдалануға болады. Оның
үстіне бұл МТС – тар ... ... ... Олар енді ... ескі ... ... сервистік орталық қызметін қоса
атқаруда. Сондықтан оны “МТС сервистер орталығы” деп аталатн болады. ... ... ... ... шектеулі көлеміне байланысты МТС – ... ... ... әр ... жете ... жоқ. ... аумақтық ауыл шаруашылығы басқармаларының бізге берген
мәліметтеріне қарағанда, өткен ... 9 ... ... ... ... 1 300-ін ауыл ... арналған астық комбаиндарының 135- ін
ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер өз ... ... алып ... ... он комбаиннның біреуін ғана. 107 комбайн жергілікті ... ... ... ауыл ... келген инвестор фирмалар қаржысына алынды.
Олар 2002 жылы шаруашылықтарға бұдан да көп комбайндар ... алып ... ... ... ... үшін ауыл шаруашылығының да тартымды бола
түскенін байқауға болады. Қалған 137 комбайнды “Казагрофинанс” ЖАҚ ... ... ... ... ... Мәселен, еліміздегі ауыл
шаруашылығы техникалары мен олардың қосалқы ... ... ... “АгромащХолдинг” компаниясы да лизингтік қызметпен айналысуда.
Бұл компаниялар негізіне техникларды шығаратын ... ... ... ... ... әрекет ететін “Ростсельмаш”
компаниясымен де ... ... ... ... ... ... бұл ... да біздің рыногымызға белсеңді қызмет көрсету ыңғай
танытуда. Сондай – ақ ... ... үшін де ... ... ашық
деп жариялап отыр. Соның нәтижесінде бізде “Лаверда”, “Класс”, “Кейс”,
“Джон-Дир” ... да ... ... ... ... еліміздің ауыл
шаруашылық тауар өндірушілер өздерінің сұраныс, мүмкіндіктеріне сәйкес
әртүрлі ... ... ... ... ... ... етуге қол
жеткізу.
Ауылдық несиелік серіктестік
Ауыл шаруашылығы саласының бүгінгі өзекті мәсәлерінің бірі шағын ... ... ... қамтамасыз ету мәселесі. Осы ... ... ... жылдарға арналған мемлекеттік аграрлық
азық-түлік бағдарламасы” қабылданды. Бағдарлама мақсаты – агроөнеркәсіптік
кешеннің және ... ... өнім ... тиімді жүйесін
қалыптастыру негізінде – елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... шешу ... 2005 ... дейін агроөнеркәсіптік
кешендерді мемлекеттік қолдаудың нақты іс – ... ... ... 2003 жылы ... ауыл ... ... үшін 40 миллиард
теңге бөлу қарастырылса, ал 2005 жылы 55 миллиард теңге бөлу қажеттілігі
қарастырылған. Ал осы ... ... ... – несиелеудің жүйеленген
механизмін құруды қажет етеді.
Нарықты экономика реформаларын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... елімізде бірнеше
несиелеудің тәсілдері мен формалары, оны фермерлік шаруашылықтарға ... ... ... Жалпылама жағдайда несиелеу – бұл жағдайда несиелер жоғары пайызбен
берілді, ... ...... ... өте ... ... несиені тиімді қолдана алмады.
2. Жеңілдетілген несиелеу. Бұл несиелеу - әрқашанда несие ... ... ... ... ... ... өспелі инфляцияда ірі қаражаттарды жоғалтып ... ... өсім ... ... ... айырмалардың өтелуі ... ... ... ауыл ... ... ... Орталықтандырылған несиелеу – бұл ұзақ мерзімге арналған бюджеттік
қарыз. Бұл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының көптеген шаруашылықтары тұрақсыз
және зиянды қызмет етуіне сәйкес, банктер – бұл несиені жалпылама
банк несиесі негізінде ... Ал бұл, өз ... ... үшін тиімсіз болды.
4. Тауарлық несиелеу мемлекет тарапынан ауыл ... ... ... мен ... май үшін ... ... Бұл -
несиелеу процессінде пайданы жеткізіп беруші ірі компаниялар мен
азық-түлік корпорациялары алды.
Ал ҚР Өкіметінің 2001 ... 25 ... №137 ... ... ... ... жарлығын жүзеге асыру мақсатында және ҚР ауыл шаруашылығы
Министрлігінің тапсырмасына сәйкес ... ... ... ... ... ... несиелік серіктестіктер ... ... ... ... ... оның ... мәнін
тоқталайық.
Жалпы, несиелік серіктестіктердің экономикалық мәні, бірінші кезекте,
ауыл ... ... ... ... ... ... ... өндірушілері өндіріс науқандылығы мен айналым құралдары
үшін ақшалай қаражаттардың жетіспеуіне байланысты – банк несиелерін ... ... ... жоғары пайыздық өсім ақысы үлкен ... ... ... мұндай несиелік өсім ақыға шыдай
алмай, ақшалай ресурстардың тапшылығына ұшырайды. Банк ...... ... сапасында өндірістік қызметтің ірі ұйымдастыру
формасына сәйкес келеді.
“Шағын” несиелеу субъектілері несие ... ... ... ие ... және ауыл ... тауар өндірушулерінің қаржылық
тұрақсыздығы мен оларды ... ... ... ... ... ... қызмет жасауға ынталанбайды. Шын мәнісінде, банк несиесі
шаруалар үшін екі ... ... ... мүмкін емес. Біріншіден, ұсақ
шаруа қожалықтары несие қаражаттарының шағын көлемін ғана ... ... ... ... үшін қалаға жеке барып, несие алудың пайдасы аз болады;
екіншіден, банктер қаладан алыс тұратын ... ... ... жұмыс
істегісі келмеді және берілген несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етуге
шаруашылықтардың кепілдемелері болмауына байланысты.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... Вильгельм бірінші Германияда ұйымдастырды.
Райффазендік кооперативтердің негізгі ... ... ... ... ірі ... ... ... ал содан кейін, несиені серіктестік мүшелері
арасында микронесие ... ... ... ... ... ету ... ... механизм арқылы көрсетуге болады. (сызба 1.1)
1.1-сызбасына түсінік беретін болсақ 1) әрбір шаруа қожалықтары мүше болу
үшін өз ... ... 2) ... ... қоры ... 3) осы
жарғылық қорды – кепілдеме сапасында банкке ұсынады; 4) Банктер – ... 5) ... ... ... ... ... бөліп, береді.
Қазақстан Республикасындағы қазіргі ұйымдастырылып жатқан ауылдық
несиелік серіктестіктердің – мемлекеттік деңгейдегі ... мен ... ... ... (1.2 ... ... көрсетуге болдаы.
Ауылдық несиелік серіктестік Ұлттық Банк лицензиясын алғаннан кейін,
өз қызметін ... ... ... ең аз ... 1 млн теңге
көлемінде есептелген. Мүше болып ... үшін ... ... ... ... көлемінде, өз үлестерін қосады. ... ... ... ... ... несиелік корпарация” қосады. Бір-ақ корпорация
серіктестің ішкі қызметіне араласа алмайды. Корпорация мен серіктестіктің
стратегиясы мен ... ... ... бойынша жұмыстың негізгі
принциптеріне сәйкес анықталады: Ауылдық несиелік серіктестік мүшелерінің
бір-біріне сенімі және ... ... ... және ... ( ... беру ... шешім
қабылдауда); ауылдық несиелік серіктестікке шаруашылықты жүргізуде
тәжірибесі бар, ... ... ... ауыл ... ... жылы Өкімет ауылдық несиелік серіктестіктерді ... ... ... ... арқылы 641,3 млн теңге бөлді және олар
қысқа мерзімге (1 жылға) арналған ... 3% ... өсім ... ... 2002 жылы орта және ұзақ мерзімге арналған несиелеуді 5% ... ... ... Оыс ... ... Республикада 27 несие серіктестігі
құрылды және, олар 675 агроқұрылымдарды құрайды.
Жалпы, аймақ негізіндегі ауылдық несиелік серіктестік қызметін ... ... ... ... Ауыл ... ... ... ауылдық несиелік серіктестігінің сараптамадан өтіп,
2001 жылы 25 шілдеде ОҚО Әділет басқармасында ...... ... ... ... ... 8 банктік операцияны
жүргізуге № 16 лицензиясын алып, қазіргі таңда ... ... жылы ... ... саны 53 ... ... қоры 42,5 млн ... өсірілді, соның ішінде, ... – 27,6 млн ... ... ... ... ЖАҚ –дікі –
14,9 млн теңгені құрады. Осы жылдың жеті айында ... 198,0 млн ... ... ... ... корпорация” ЖАҚ –нан алып 18 шаруашылыққа
таратты. 198,0 млн теңге несие қаржының 45,0 млн ... ... ... ... және ... беретін, мақта өңдеу зауытын
салу үшін 3 жылға “Ордабасы мақта компаниясы” ... ... ал ... млн теңгенің 35,0 млн теңгесі ақ егіске, 118,0 млн теңгесін мақта
егуге ... ... Жыл ...... ... қоры 82,0 млн теңгеге
ұлғайды, серіктестік мүшелерінің саны 61 агроқұрылымға өсті.
“Аграрлық насиелік корпорация” ... 140,0 млн ... ... ... ... ... берілді. Осы қаржының 110,0 млн теңгесі ... ... ... 1009 ... 100,0-150,0 мың теңге көлемінде, барлығы 110,0
млн теңге несие қаржыны 3 жылға 10% өсім ... бөлу ... ... 30,0 млн ... ... ... асыл ... мал шаруашылығын дамыту үшін
5 шаруашылыққа бөлу қаралды. Бөлінген несие ... ... ... ... ... ЖАҚ – на ... 128,0 млн теңге.
Серіктестік “Аграрлық несиелік корпорация” ЖАҚ-мен 2003-2005 жылдарға
келісім – шарт жасалып, жыл ... 300,0 млн ... ... ... ... ...... ауылдық несиелік серіктестік қызметін талдау жасай
отырып келесі қорытындылар жасауға болады.
1) 2001-2002 жылдар бойынша жарғылық ... 4,7 млн ... млн ... ... ... 18 есе өсірген;
2) 2001-2002 жылдар аралығында серіктестік 282,5 млн теңге
несие қаржыны таратқан;
3) Бөлінген несие қаржының 128,0 млн ... ... ... ... 45% құрайды. Ауыл шаруашылығын неиелендіру
тәжірибесінде, несие ... бұл ... ... ... жаңа ... ... ауыл ... өз жемісін бере
бастады. Ауыл тауар өндірушілері несиені мерзімінде қайтармаса, жаңа қаржы
ресурстарын алмайтынын ... ... ... ... ... берілген
несиенің негізгі қарызы және проценттік өсім ақысы өз ... ... ... даму ... мен ауыл ... ... ... қорытындылар жасауға болады:
1) несиелік серіктестіктер қызметін жандандыру үшін құжаттар саны
көп және рұқсат беру ... ... ... несиелік
серіктестіктерді құру үщін ... ... ... ... ... Несиелік серіктестіктер қызметінің басқарушылары мен
қызметтеріне білікті мамандарды тарту;
3) ... ... ... ... ... несие серіктестіктері облыстық, аудандық ауыл шаруашылығы
департаментері мен ... ... ... ... Ауыл ... саласының нарық инфрақұрылымын жетілдіру.
6) Ауылдық несиелік серіктестіктеріне маркетингтік ақпарат беру
және өткізумен байланысты қосымша ... ... ... Осы ... шешу – ... ... ауыл ... қызметі мен рөлін арттырып, ауыл шаруашылығы
саласының – тұрақты дамуына ... ете ... ... ... атқарылған жұмыстар
2002 жылы Аудан әкімінің банкпен бірлесе жүргізілген жұмысының нәтижесінде
“Казкоммерцбанк” ААҚ – нан 18% -ік ... ... 5- ... ... ... ... ... 25,0 млн. теңге несие
қаржы алған.
“Казкоммерцбанк” ААҚ-ның шаруашылықтарға қойған талаптарына сай, ұсақ
шаруашылықтар бірігіп 5 ... ... ... ... ... және жеке ... ... жерлерінің көлемі 2813 гектарды
құрайды.
Соңғы кездері Қазақстан экономикасының бірқалыпты ... ... және даму ... ... ...
несиелік деңгейді көтеруге, мүмкіндік береді. Айталық 2003 ж ...... ... экономикасында 825,7 млрд тенге бөлінді. Бұл несиенің
жалпы көлемінің 29,5% өнеркәсіпке, 27,8% ауыл ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке берген несиесі аталған
мерзімде 189,2 млрд тенге болды, ал ұзақ мерзімге берілген несиелер ... ... 62,8% ... ... Даму ... және ... шетел
банктері де өнеркәсіпті өркендетуге белсене қатысуда.
Азия даму банкі.
Жақында Азия даму ... ... ... жаңа 3 ... жұмыс
бағдарламасын бекітті. Онда 2004-2006 жылдары жүзеге асырылатын 190 ... –ға ... ... ... ... ... өркендету, табиғи
ресурстарды басқару, сумен қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... Мұнымен қатар банк ауылдық
жерлердегі сумен қамтамасыз ету жүйелері мен канализацияларды ұзартуға
бөлінетін 34,6 млн долл ... ... Бұл ... техникалық көмек
көрсететін 13 – жоба толықтыра түспек, олардың құны 6 млн долл.
Агробизнестегі несиелік серіктестіктердің ролі және ... ... ... ... өндірушілерінің көбісінің банктердің
қаржы ресурстарын ... ... жоқ. ... ... ... ... кепілдікке қойылатын мүліктің өтімділігінің төмен болуы.
Бұндай қиындық ауыл шаруашылығын агробизнес ... ... ... ... ... қатар ауыл шаруашылығындағы қаржы-несие
құрылымындағы өзгерістерге алып ... Осы ... ... ... ... ... ... аграрлық азық-түлік бағдарламасы”
қабылданды. Бағдарлама мақсаты – агроөнеркәсіптік кешеннің және ... өнім ... ... ... ... ... – елдің
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Осы қойылған міндеттерді ... 2005 ... ... агроөнеркәсіптік кешендерді мемлекеттік
қолдаудың нақты іс – ... ... жеке ... 2003 ... ауыл ... саласы үшін 40 миллиард теңге бөлу
қарастырылса, ал 2005 жылы 55 ... ... бөлу ... Ал осы ... ... ... – несиелеудің жүйеленген
механизмін құруды қажет етеді.
Нарықты ... ... ... асыру барысында ауыл
шаруашылығына мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... мен ... оны фермерлік шаруашылықтарға жеткізу
механизмінің тәжірибелері қолданды:
5. Жалпылама жағдайда несиелеу – бұл жағдайда несиелер жоғары ... ... ...... сектордың өте төмен табысты
байланысты несиені тиімді қолдана алмады.
6. ... ... Бұл ... - ... ... ... пайдаланбауына байланысты тиімсіз болды. Коммерциялық
банктер өспелі инфляцияда ірі ... ... ... және
пайыз өсім ақысы бойынша бюджеттік айырмалардың өтелуі өз
мезгілінде ... ... ауыл ... қарыз беруін
ынталандырмады.
7. Орталықтандырылған несиелеу – бұл ұзақ мерзімге ... ... Бұл ... ... ... ... жүзеге асыратын
болғандықтан, ауыл шаруашылығының көптеген шаруашылықтары тұрақсыз
және зиянды қызмет етуіне сәйкес, банктер – бұл ... ... ... ... ... Ал бұл, өз ... фермерлік
шаруашылықтар үшін тиімсіз болды.
8. Тауарлық несиелеу ... ... ауыл ... саласының
ағымды шығындары мен жанар-жағар май үшін ... ... Бұл ... ... пайданы жеткізіп беруші ірі компаниялар мен
азық-түлік корпорациялары алды.
Ал ҚР Өкіметінің 2001 жылғы 25 қантарындағы №137 “Агралық ... ... ... жарлығын жүзеге асыру мақсатында және ҚР ауыл шаруашылығы
Министрлігінің тапсырмасына сәйкес Оңтүстік Қазақстан облысында ... ... ... ... ... құрылды. Несиелік
серіктестіктердің қызметіне тоқталмастан бұрын, оның экономикалық мәнін
тоқталайық.
Жалпы, несиелік ... ... ... ... ... ... өндірісінің дамуындағы ерекшеліктеріне байланысты. Ауыл
шаруашылығы тауар өндірушілері өндіріс науқандылығы мен айналым ... ... ... ... ... – банк ... ... коммерциялық банктердің жоғары пайыздық өсім ақысы үлкен пайдаға
негізделген, сондықтанда шаруашылықтар мұндай несиелік өсім ... ... ... ... ... ұшырайды. Банк жүйесі – нарықтық
инфрақұрлым элементі сапасында ... ... ірі ... сәйкес келеді.
“Шағын” несиелеу субъектілері несие ресурстарына шектелген мүмкіндікте
ғана ие ... және ауыл ... ... өндірушулерінің қаржылық
тұрақсыздығы мен оларды ... ... ... ... ... ... ... жасауға ынталанбайды. Шын мәнісінде, банк несиесі
шаруалар үшін екі негізгі себепке байланысты мүмкін емес. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ғана қажет етеді,
яғни, әрбір шаруа үшін қалаға жеке барып, несие алудың пайдасы аз ... ... ... алыс тұратын “шағын” клиенттермен бірге жұмыс
істегісі келмеді және берілген несиенің қайтарымдылығын ... ... ... ... ... ... құруды негіздеуші немістің ... ... ... ... ... ... ұйымдастырды.
Райффазендік кооперативтердің негізгі идеясы, банктен ... ... ірі ... ... ... ал содан кейін, несиені серіктестік мүшелері
арасында микронесие есебінде ... ... ... серіктестіктердің
қызмет ету аясын келесі механизм арқылы көрсетуге ... ... ... ... ... ... болсақ 1) әрбір шаруа қожалықтары мүше болу
үшін өз үлесін қосады; 2) серіктестің жарғылық қоры ... 3) ... ...... ... банкке ұсынады; 4) Банктер – несие
береді; 5) серіктестік ... ... ... мүше
шаруашылықтарға бөліп, береді.
ҚР Үкіметінің 25 ... №137 ... ... ... “Аграрлық несиелік корпорация”-ны құруға алып ... ... ... ... ... мүшелеріне несие беру
болып табылады. Ал олардың капиталдық үлесі жалпы капиталдың 35-50% құрауы
тиіс. Корпорация ауыл ... ... ... ... Олардың
құрамында бағдарламаны іске асыруға мұқтаж қаржы ... ... ... ... ... ... іс-жүргізгенде
көмек береді, консультациялар жүргізеді және де ауыл шаруашылық несиелік
серіктестіктердің (АНС) ... ... ... ... ... ... несиелік серіктестіктердің іс-әрекеттерін тұрақтандыруға,
заң жүзінде ... үшін ... ... ... ... 1997
жылғы 12 сәуір айында №106 “Несиелік серіктестіктердің ... ... ... 2000 жылы 20 ... № 302 ... ... ... еңгізілді. Бұл ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін,
несиелік серіктестіктерді құру әне олардың іс-әрекетін ... ... ... ... алатын банктік операциялардың тізімі,
несиелік серіктестіктердің іс-әрекетерін бақылау және ... ... ... ережеге сәйкес несиелік серіктестік бұл ---- банк болып ... ... ... құрылған жеке тұлғалармен заңды тұлғалардың
бірлестігі және де бұл бірлестіктің мақсаты болып ... ... ... отырып қаржылай көмек беру. Бірлестіктің іс - ... ... ... операцияларды жүргізуге берілетін лицензияны
алғанда ғана жүзеге асады.
Несиелік серіктестіктің түрлері:
- несиелік-депозиттік серіктестік;
- ... ... ... ... серіктестік.
Депозиттік несиелік серіктестіктің іс-әрекетінің ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... – бұл белгілі бір банктік операциялар
жүргізе алатын заңды тұлға.
Құрамындағы заңды және жеке ... ... бір ... шоғырландыра
отырып өзара несиелендіру.
Ауылдық несиелік ... ... ауыл ... ... ... көрсетуге бағытталған несиелік серіктестік.
Несиелік серіктестіктердің іс-әрекеті Қазақстан Республикасының “ҚР
банкі және ... ... ... “ҚР ... ... туралы” заңдарымен
сонымен қатар Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... туралы”
және басқа да заңдармен және Ұлттық ... ... да ... ... ... ... және ... несиелік серіктестік Қазақстан
Рсепубликасының ... ... ... ... ... формаларда құралады.
1) коммандиттік серіктестік;
2) толық серіктестік;
3) Жауапкершілігі шектеулі серіктестік;
4) Абық акционерлік қоғамы.
Нсеиелік серіктестіктің құрамының саны оның ... ... ... 100 ... ... жетеді. Мемлекеттік кәсіпорындар мемлекеттік
лауазымды тұлғалардың рұқсатымен ауылдық несиелік ... бола ... банк ... ... ... ... лицензияр болып табылады.
Несиелік серіктесіктерді құру үшін ең төменгі жарғылық капитал мына
көлемде ... ... ... ... ... --- 100 млн тенге.
2) Несиелік серіктестік --- 10 млн ... ... ... ... --- 1 млн ... ең төменгі өзіндік капитал мына көлемде болуы ... ... ... ... --- 100 млн ... ... ... ---- 10 млн тенге.
3) Ауылдық несиелік серіктестік --- 1 млн тенге.
Несиелік серіктестік және ауылдық несиелік ... ... ... ... ... ... ... бас есепші кіреді.
Егерде несиелік серіктестік және ауылдық несиелік серіктестіктер ... ... ЖШС ... АҚ ... онда ... банктік операцияларды
жүзеге асырады:
Сур.1. АНС-ің ... ... ... ... және ... ... ... серіктестік мынадай банктік операцияларды жүзеге
асырады:
1) Ауларымдылық операциясы: заңды ... мен жеке ... ... ақша ... ... алу ... ... және жеке тұлғалардың вексельдік
(дисконт) және қарыздық міндеттемесін ... ... ... операция: несиенің барлық принциптерін қамтамасыз
ететін (төлемділік, мерзімділік және қайтарымдылық) талапта
ақшалай формада несиені ... ... ... ... және ... өтімді бағалы
қағаздарды кепілдікке ала отырып қысқа мерзімді несиелерді
ұсыну;
5) Лизингтік іс-әрекеттерді ұсыну.
Ауылдық ... ... құру үшін және ... ... ... алу үшін ... талаптарды орындауы қажет:
1) Ұлттық банкінің екінші дәрежелі банктерге қойылатын
талаптары бойынша ұйымдастырушылық-техникалық шараларды
орындауда ... ... мен ... ... мамандары болуы қажет.
2) АНС-тің 100 пайыздық жарғылық капиталын төлеуі қажет.
3) Іс-әрекеттерді жүргізуде жалпы жағдайлардың Тәртібін,
АНС-ің ішкі ... ... ... ... ... іс-әрекетін ішкі несиелік саясатына,
қаулысына, ... есеп ... ... ... ... ... жүргізеді.
Бұл саясат өкілетті органдармен бекітіліп жыл сайын ұлттық ... жылы ... ҚР ... №537 “Ауылдық несиелік
серіктестіктер жүйесі арқылы ауылшаруашылық өндірістерге ... ... ... қаулысы арқылы несие беру механизмі бекітілді.
Ақшалай ресурстар “Аграрлық несиелік корпорация” ЖАҚ – на ... ... Ол ... ... ауыл ... ... ... несиелік серіктестіктері арқылы беріледі. Қаржы
Министрлігінен ... ... ... ... және ... принциптеріне сәйкеснольдік
пайызбен 5 жыл ... ... ... ауыл ... ... несиелік еклісім жасайды. Бұл келісімде
республикалық бюджеттен қаржы ресурстарын бөлу, оның ... ... ... ... бюджетке қаржы ресурстарды қайтару мерзімі
мен тәртібі ... ... Ауыл ... ... ... ... келісімінің көшірмесін ұсынған
жағдайда бөлінеді.
Сур.2.Ауылдық несиелік серіктестік жүйесі арқылы несиелендіру механизмі.
Несиені қайтару тәртібі жоғарыдағы ... ... ... ... бұл
келісімнің бөлінбес бөлігі.Келісім құжатында қайтарымның мерзімділігі және
төлемнің көлемі беріледі.
Несиелерді алу белгілі бір ... ... АНС – ... ... басқармасына кереккті құжаттармен қоса арыз ... ... ... басқармасына ауылдық несиелік серіктестік өкілдері мен
құрылтайшылары кіреді. Келіп түскен арызды ... ... ... ... ... ... ... қойылған талаптардың
орындалуын қадағалап, несие беру туралы ... ... ... ... ... ... жиналыс қарауына беріледі. Кейін
АНС барлық арыздарды біріктіріп бір топтамасын корпорацияға тапсырылады.
Корпорация ұсынысты қарап ... ... ... ... ... ... ... қайтаруын және қамтамасыздандырылуын кем дегенде екі адам
кепілдік ... ... және де олар ... алушылардың қатарында болмауы тиіс.
Осы аралықта республикамыздың көптеген аймақтарында 27 ... ... ... Бұл 675 ... шаруа қожалықтарының
бірігуінен туындады. Олардың Жарғылық капиталының ... ... 177 ... ... 2001 жылы Үкімет республикалық бюджеттен Корпорация арқылы
АНС-ке 641,3 млн тенге аударды. Қазіргі күнде егіндік жұмыстарға 433,6 ... ... ... ... ... жылы ... тек ... мерзімді
несиелер берді (1 жыл мерзімге) 3% жылдық өсімақымен. 2002 жылы ... және ұзақ ... ... ... ... Ал ... ... 5%
құрады. Жаңа несиелендіру жүйесі өз жемісін беруде. Ауылшаруашылық тауар
өндірушілер несиені қайтармай, басқа ресурстарды ала ... көзі ... ... ... мен ... ... ... өз уақытында жүріп
жатыр.
АНС-тердің агробизнесті несиелендірудегі іс-әрекетіне сараптама.
2001-2002 жылдар аралығында ауылдық ... ... 1,2 ... тенге бөлінген.
Олардың іс-әрекетін мына кестеден көруге болады. Кестелерді сараптай
отырып келесі қорытындыны шығарамыз:
1) 2001 – 2002 ... ... ... ... ... саны 65%, ал ... Шаруа” құрылтайшыларының саны ... Бұл ... ... АНС ... кіруге қызығушылықтарының
артуын көрсетеді.
2) “Агрокредит-Ордабасы” ЖШС-ің ... ж. ... ... 17,4 есеге өскен, ал “Батыс Шаруа” ЖШС-кі 2 ... ... ... нарықтық экономикаға өміршең екендігін, ... ... ... араласқанын танытады. “Агрокредит-Ордабасы” ЖШС-ің
“Агронесиелік Корпорация ” ЖАҚ – нан ... ... ... ... 9 ... өскен.
%%
| |Құрылтайшыларының саны. |Жарғылық капитал ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... және | | | ... ... ... | | | | ... |
|жерлері. | | | | ... (млн. |
| | | | | ... ... |2002ж. ... қатынас
2001ж. |2001ж. |2002ж |2002ж.
%-дық қатынас
2001ж. |2001ж. |2002ж. |2002ж.
%-дық қатынас
2001ж. | | | |ЖШС “Агронесие-Ордабасы” Оңтүстік ... ... ... |38 |63 |165 |4,7 |82,0 |17,4 |18,8 |170,0 |9 есе |282,5 |128 ... ... ... Батыс-Қазақстан облысы Зеленовский ауданы. |35 |45 |128
|7,8 |15,0 |2 есе |31,4 |28,6 |91,1 |75,0 ... ... ... бұл ... жүйесі шаруа қожалықтарының
мүмкіншіліктерімен ... сай ... ... Ал ... ауыл ... ... тарихында ... қол ... еді. ... экономика реформаларын жүзеге
асыру барысында ауыл шаруашылығына мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... мен ... оны фермерлік
шаруашылықтарға жеткізу ... ... ... ... ... несиелеу – бұл жағдайда несиелер жоғары
пайызбен берілді, ... ...... сектордың өте
төмен табысты байланысты несиені ... ... ... ... ... Бұл несиелеу - әрқашанда несие өз
мақсатына пайдаланбауына байланысты ... ... ... өспелі инфляцияда ірі қаражаттарды
жоғалтып отырды және пайыз өсім ... ... ... өтелуі өз мезгілінде бөлінбеуі, банктердің ауыл
шаруашылығына қарыз беруін ... ... ... – бұл ұзақ ... арналған
бюджеттік қарыз. Бұл несиелеуді өкімет банктер арқылы жүзеге
асыратын ... ауыл ... ... ... және ... ... етуіне сәйкес,
банктер – бұл несиені жалпылама банк ... ... 1993 жылы ... ... 210% ... ... тауар өндірушілер үшін оысндай өсімақылық несие
қаражаттарды ... ... 1995 жылы ... ... ... ауылшаруашылық тауар өндірушілержанар-жағар
майлардың, ұрықтардың, тыңайтқыштардың, техниканың т.б.
тапшылығына ... ... ... ... ... ... ... - тауарлық несиелендіру деп тапты.
4. Тауарлық несиелеу - ... ... ауыл ... ... ... мен жанар-жағар май үшін бөлінетін
несиесі. Бұл - ... ... ... ... беруші
ірі компаниялар мен азық-түлік корпорациялары алды.
Орталықтандырылғае тауарлық несиелеу 1994-1995 жж. шаруа ... ... ... ... ... майларды, ұрықтарды,
дәндерді ұсынуы дамыды. Нәтижеде бұндай несиелендіру жүйесінен ... емес ... мен ... ... ... ... бұл несиелендіру жүйесінің реттеуші, аграрлық секторды тұрақтандырушы
қызметін ... ... яғни ... ... алу ... ... ... өндірушілердің талаптарына сай емес, өздерінің жеке
корпоративтік қызығушылықтарына сай өткізді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... несиені қайтаруын
қиналтты. Банктік қарыздан айырмашылығы ... ... ... ресурстардың тұрақты түсіп тұруын қамтамасыз етпеді.
Ең қиын жағдайда әсіресе шағын ауыл шаруашылық тауарларын өндіруші -
шаруа ... ... ... ... ... алыс ... сәйкесінше қажет несиенің аз мөлшері оларды аз қызықтыратын
несие алушы қылды.Нәтижеде банктік ... ... ... ... Республикасының қаржылық жүйесін талдай отырып, ең негізгі
қаржылық-несиелік ... ...... ... ... бағдарламасының болмауы, несиелік ресуртар ... ... ... ... мәселелерді шешуде ауыл шаруашылығын
дамытуда, ... ... ... қамтамасыз етуде несиелік
серіктестіктер құру және дамыту қажет.
Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының қаржы рыногы 2003 –жылда 12 ... 20 ... емес ... ... ... серіктестіктер,
ломбардтар, кредит беру қорлары, БТА-Ипотека/, 7 сақтандыру компаниясы,
зейнетақы ... ... ... ... ... қызмет көрсету саласын дамыту жолындағы маңызды бағыттардың бірі --
- банк жүйесінің үшінші деңгейін, яғни ... емес ... ... ... ... осы ... арқылы бос қаражатты орналастыру
белсеңділіг артуда. 10 несиелік серіктестіктер /оның 8-і ауылдық несиелік
серіктестік/, 8 ... 5 ... ... ... ... 9 филиалы.
Тиісінше, несиелік нарық қаржы нарығының ең серпінді саласы ... ... ... өзі ғана 68 ... Тенге несие берген. Екінші
деңгейдегі банктердің несиелік қоржыны бір ... ... 56% -ке ... жылда несиелік нарықта болып өткен оң өзгерістер:
Ұзақ мерзімді несиелер үлесінің жылдың басындағы ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын қосқанда, ипотекалық
несие беру көлемінің 1,4 млрд. ... ... ... ... ... несие беру көлемінің ұлғаюы --- экономикалық
нақты секторына жұмсалған несиелердің ... ... ... ... ... 49%-ті ... әсіресе, ауыл шарукашылыққа жұмсалған
несиелердің үлесі жоғары: біздің облыс үшін стратегиялық ... ... ... 2 есе ... ... мен ломбардтар тарапынан тұтынушылық несие ұсыну. 2003 ... ... ... 5 есе ... 4 ... ... ... болды.
Банктердің пайыздық саясатына келетін болсақ, заңды ... ... ... ... ... 16,35%-ті, /2002 жылдағы көрсеткішке қарсы
1,98%-ке төмен/, жеке тұлғалар үшін---20,22%-ті құрады. Бір ... ... ... ... ... ... қабылдаған, бұл 2002-жылдағы
көрсеткіштен 19,5%-ке төмен, ... ... ... үй ... алу мүмкіншіліг
туып, көпшілік осы жағдайды пайдаланып қалуды ұйғарды.
Банктердің депозиттік қоржыны көбінде халықтың сұранысына ... Ал, ... ... бойынша өзінің банктік қызметтерін ... оның ... ... банктерге қарағанда бәсекеге қабылеттілігін ғана
емес, клиентураның әлеуметтік кесімін де ... ... ... ... ... және басқа да/. Сондықтан да, мерзімді салымдардың, олардың
пайыздарының жоғары болуына байланысты, ... ... ... ... ... жарты миллионнан астам тұрғындары өздерінің жинақтарын
біздің банктерге тапсырып отыр. Бұл ... банк ... ... ... де банк ... ... дәлелі.
Ауылдық несиелік серіктестіктер де облыс экономикасына өз ... ... ... ... ... ... бойынша 543 млн. теңгені
құрады. Олардың соңғы екі жылдағы тәжірибесі мынаны ... ... ... зор. ... кез ... банк үшін ауданда филиал ашу
үшін шығынды ... және де ... ... ... ... әкімшілік
шығындарды өтемейді. Ауыл шаруашылығын қаржылық ... ... ету ... ауылдық несиелік серіктестіктер арқылы шешілуі
тиіс.
Қазақстан Рсепубликасының Үкіметінің 25 қаңтар 2001 жығы №137 ... ... ... сәйкес және ҚР ауыл шаруашылық
Министрлігінің 2001 ... 13 ... ... ... орындауда,
пилоттық жобаға сәйкес Оңтүстік Қазақстан облысында 7 ... ... ... ... Ордабасы” ЖШС. Қазіргі уақытта АНС 63 құрылтайшылар
мүшелікте. Ауыл ... ... ... Ордабасы” ауылдық
несиелік серіктестігінің сараптамадан өтіп, 2001 жылы 25 шілдеде ОҚО Әділет
басқармасында тіркеліп № ... ... ... ... ... 8 ... ... жүргізуге № 16 лицензиясын алып,
қазіргі таңда жұмыс істеуде.
2001 жылы Серіктестік мүшелерінің саны 53 ... ... қоры 42,5 млн ... ... ... ішінде, серіктестік
мүшелерінікі – 27,6 млн теңге, “Аграрлық несиелік ... ЖАҚ ... ... млн ... ... Осы ... жеті айында Серіктестік 198,0 млн теңге
несие қаржыны “Аграрлақ несиелік корпорация” ЖАҚ –нан алып 18 ... 198,0 млн ... ... ... 45,0 млн ... ... мақтасын қабылдайтын және тазалап беретін, мақта өңдеу зауытын
салу үшін 3 жылға “Ордабасы мақта компаниясы” ... ... ал ... млн ... 35,0 млн ... ақ егіске, 118,0 млн теңгесін мақта
егуге бөліп, берілген. Жыл соңына – дейін ... қоры 82,0 млн ... ... ... саны 61 ... ... ... корпорация” ЖАҚ-на 140,0 млн теңге несие қаржы алу
үшін тапсырыс берілді. Осы қаржының 110,0 млн ... ... ... ... 1009 ... ... мың ... көлемінде, барлығы 110,0
млн теңге несие қаржыны 3 ... 10% өсім ... бөлу ... ал
қалған 30,0 млн теңге несие қаржы асыл тұқымды мал шаруашылығын дамыту ... ... бөлу ... ... ... ... ... таңда
“Аграрлық несиелік корпорация” ЖАҚ – на қайтарылғаны 128,0 млн теңге.
Серіктестік “Аграрлық несиелік корпорация” ... ... ... – шарт ... жыл сайын 300,0 млн теңге несие қаржы алуға
мүмкіншілік жасалды.
“Агронесие – Ордабасы” ... ... ... ... ... ... келесі қорытындылар жасауға болады.
4) 2001-2002 жылдар бойынша жарғылық қорын 4,7 млн ... млн ... ... ... 18 есе ... ... ... аралығында серіктестік 282,5 млн теңге
несие ... ... ... ... ... 128,0 млн ... қайтарылған, бұл
өз кезегінде, 45% құрайды. Ауыл шаруашылығын неиелендіру
тәжірибесінде, ... ... бұл ... түрде жоғары.
Несиелеудің жаңа жүйесінің енгізілуі ауыл шаруашылығында өз жемісін ... Ауыл ... ... несиені мерзімінде қайтармаса, жаңа қаржы
ресурстарын алмайтынын біледі. Сондықтанда, келісім шартқа сәйкес, берілген
несиенің ... ... және ... өсім ... өз ... ... Сайрам” ЖШС. Қазіргі уақытта АНС-тің 71 құрылтайшылары бар.
Олардың Жарғылық капиталы 30,0 млн. ... ... ... ... ... егін жинау жұмыстарына серіктестік 84,2 млн теңге бөлді.
АНС “Казығұрт-несие” ЖШС. Ауылдық несиелік серіктестігін құру туралы ... 12 ... ... Республикасы Ұлттық банктің №243 Қаулысы шығып,
Оңтүстік ... ... ... ... ... тұлға ретінде
тіркеуден өтіп 2002 жылдың 10 шілдесінде №18157-1958-ЖШС нөмірлі ... ... ... 10,9 млн ... ... саны –29-ға
жетті.
Мактаарал және Сарыағаш аудандарында ауылдық несиелік серіктестіктерді құру
үшін 2002 жылдың 19 ... ... ... Ауыл шаруашылығы
Министрлігінің №79 бұйрығы шықты. Осы бұйрыққа сай Серіктестікке мүшелердің
тізімі және “Аграрлық ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банктегі Директорлар ... ... ... ... ... алу үшін ... ... ауданы мен Арыс қаласында ауылдық несиелік серіктестіктерді құру
туралы құжаттары Қазақстан Республикасы Ауыл ... ... өтіп ... ... оң ... алды. Қазіргі таңда осы
серіктестіктердің жарғылық қорына ... ... ... қаржы
қарастырылуда.
Төлеби ауданы мен Түркістан ... ... ... ... ... ... қала әкімдерінің өтініші Облыстық комиссияда қаралып,
әрбір шаруашылықты сараптамадан өткізіп қорытындысын Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы Министрлігіне шілде ... ... ... ... ... аудандарында ауылдық несиелік
серіктестіктерді құру туралы құжаттары аудан ... ... ... ... құру ... ... Ауыл шаруашылық
департаменті өз бақылауына алып қадағалап жұмыс жүргізуде.
Қазақстандағы лизингтік қатынастар механизмін жетілдіру жолдары.
Шаруа қожалық өзіне қажетті құрылғыларды лизингке алу үшін ... ... ... ... ... ... егер құрылғыларды лизингке
алу банктік несие есебінен сатып алуға қарағанда неғұрлым тиімді ... ... ... ... ... ... алуы үшін сенімді несиелік
тарихы болмаса. Осы жерде лизингтік компаниялардың ... ... ... жоқ және ... сәйкес банк несие беруден бас тартатын
клиентермен қосымша тәуекелдерге бара ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай лизингтік бизнестің бір ... ... ... нарығында бүгінгі күні қалыптасып
отырған жағдайларды ескере ... біз ... ... механизмін
жетілдіру үшін неғұрлым перспективті нарықтарды бөліп қарастыруды ... осы ... ... ... ... лизингтік қатынасқа
қатысушы субъектілер белгілі бір жетістіктерге қол жеткізуі мүмкін. Ол үшін
ең алдымен ... ... ... белгілі-бір сегменттерге бөліп
қарастыру керек.
-----------------------
Ауылдық несиелік серіктестік
АНС-тің жұмысының негізгі принциптері:
АНС-тің мүшелерінің сенімімен, ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілердің қатысуы.
АНС-тің жасайтын банктік операциялары:
Аударымдылқ операциялар.
Есепке алуа операциялары.
Несиеліік ... ... ... ... ... ... ауыл ... Министрлігі.
“Агронесиелік корпорация” ЖАҚ ауыл шаруашылық Министрлігінің қарамағында.
Ауылдық несиелік серіктестіктер.
Ауылдық несиелік ... ... ... ... ... ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ипотекалық несиелеу және оны ұйымдастыру-құқықтық негіздері62 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
«Федоров ауданының ауыл шаруашылығы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары9 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Алматы облысының ауыл шаруашылық картасын құрастыру35 бет
Ауыл және орман шаруашылықтары үшін машиналар мен жабдықтарды жөндеу және техникалық қызмет көрсету18 бет
Ауыл шаруашылында қаржы ресурстарын ұйымдастыру30 бет
Ауыл шаруашылығы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь