Кәсіпорынның негізгі қорлары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ, БАҒАЛАУ МЕН МОРТИЗАЦИЯСЫ
1.1 Негізгі қорлардың экономикалық мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Негізгі қорлардың тозуы мен амортизациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

2 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫН ПАЙДАЛАНУДЫ СИПАТТАУ
2.1 Кәсіпорынның негізгі капиталын пайдалану тиімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.3 Кәсіпорынның негізгі қорларының амортизациясын есептеу ... .. ...22

3 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ ЖОЛДАРЫН ЖАҚСАРТУ
3.1 Негізгі құралдарды тиімді пайдалану шаралары ... ... ... ... ... ... ... ...28
3.2 Амортизацияны есептеудің жеделдетілген тәсілін қолдану және негізгі капиталының ұдайы өндірісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
КІРІСПЕ

Нарық жағдайында шаруашылық субъектілерінің табысты жұмыс істеуі үшін осы заманғы ғылыми теория мен тәжірибені бірге ала отырып, әдістері мен тәсілдерін қолдана білудің маңызы зор, сондықтан нарықтық экономика пәндерінің арасында кәсіпорын экономикасы, оның ішінде негізгі өндірістік қорларды тиімді пайдалану жолдары елеулі орын алады.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өту нәтижесінде кәсіпорындар үшін жаңа экономикалық мүмкіндіктер ашыла бастады [1].
Нарықтық баға белгілеу жүйесі кәсіпорындарды неғұрлым мол пайда әкелетін бағыт-бағдарын көрсетіп қана қоймай, сонымен қатар кәсіпорындардың өздерінің өндірістік потенциалын толығымен пайдалану жолдарын іздеуді ұйғарды.
Өндірістік процестің негізгі элементтерін пайдалануды жақсартуға бағытталған шешімдер қаншалықты тиімді болса, кәсіпорынның жағдайының соншалықты тұрақты болуы да сөзсіз.
Нарықтық қатынастарда экономикалық тұрақтылығын сақтау үшін кез келген кәсіпорын өнім өндіруге немесе қызмет көрсетуге кететін шығындарды максималды түрде азайтуды көздейді. Өндіріске кететін шығындарды минимизациялау нұсқаларының бірнеше түрлерін көрсетуге болады. Солардың ішінде ең негізгісі болып табылады: кәсіпорынның негізгі қорлары, құрамы мен құрылымы, тозуы мен амортизациясы және пайдалану мен талдау жасау.
Кәсіпорын өндірісінің тиімділігін жоғарылатудың маңызды факторының бірі – негізгі қорларды қажетті санымен, ассортиментімен қамтамасыз ету және жалпы көлемде пайдалану болып табылады.
Әр кәсіпорын үшін негізгі қорлардың тым ескіруіне жол бермеу, кәсіпорынға мөлшерден жоғары шығындардың асып кетуін болдырмайтын нұсқаларының тиімдісін таңдау – негізгі қағидалардың бірі болып есептеледі.
Талдау жасау барысында негізгі қорлардың құрамы мен жағдайын, тозу деңгейін, негізгі қорлар мен құралдарын пайдаланудың тиімділігін қарастыру қажет.
Курстық жұмыстың тақырыбының өзектілігі – кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалануды талдау, амортизацияның ерекшеліктерін ашып көрсету және оларды пайдалану жолдарын жақсарту мәселелерін зерттеуді талап етеді.
Курстық жұмыстың мақсаты – кәсіпорынның негізгі қорларын талдау және пайдалану жолдарын зерделеу, теориялық танымды негізге ала отырып, негізгі қорларды тиімді пайдалану туралы білімдерді жүйелеу, ашып қарастыру және жетілдіруді көздейді.
Курстық жұмыстың міндеті:
1. Кәсіпорынның негізгі қорлардың құрылымдық бөлімдерімен қамтамасыз етілуі мен жалпы және жеке көрсеткіштері бойынша пайдалану деңгейін анықтау, негізгі қорларды пайдаланудың қызмет көрсету көлеміне әсер етуін есептеу, кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалану деңгейін зерделеу және негізгі қорларды тиімді пайдалану резервтерін ашып қарастыру.
2. Кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалану жолдарын жақсарту ерекшеліктерін анықтау.
3. Негізгі қорларды тиімді пайдалану жолдарын іздеу және оларды рационалды түрде және үнемдеп пайдалану.
4. Берілген мәселелерге байланысты арнайы әдебиеттерде кездесетін ғылыми әдістер жинақтамасын жүйелеу және ортақ мақсатқа келістіру.
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімінде кәсіпорынның негізгі қорларының экономикалық маңызы, бағалау мен амортизациясы қарастырылған.
Екінші бөлімінде кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалануды «К & К - TALDYKORGAN» мысалында талдауы қарастырылды.
Үшінші бөлімінде кәсіпорынның негізгі қорларын тиімді пайдалану , жеделдетілген амортизацияның және негізгі қорлардың ұдайы өндірісінің ерекшеліктері көрсетілген.
Бұл жұмыстың теориялық негізін отандық ғалымдардың еңбектерінен және Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінен алынған.
Зерттеу объектісі ретінде «К & К - TALDYKORGAN» негізгі қорларды, құрылымын, құрамын, техникалық жағдайын, оларды тиімді пайдалануды жақсарту жолдары көрсетіледі. Сонымен бірге, компанияның болашақтағы дамуын, нарықта алатын орнының ерекшелігін қарастырылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» ҚР Президентінің халыққа жолдауы 2010ж.
2. Бабаев Ю.А. Теория бухгалтерского учёта: Учебник для вузов. – 2-е издание., переработанное и дополненное. – М.: ЮНИТИ – ДАНА, 2001. – 304 б.
3. Мельник М.В., Герасимова Е.Б. Анализ финансово-хозяйственной деятельности предприятия.: Учебное пособие М.: Форум, - 2008. – 192 б.
4. Үмбеталиев А.Д., Керімбек Ғ.Е. Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік: Оқу құралы.-Астана: «Фолиант» баспасы, 2005.-176б .
5. Қуатова Д.Я. Кәсіпорын экономикасы. Практикум.-Алматы: Экономика, 2006.- 106б .
6. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы - Алматы: Экономика, 2003.- 252б.
7. Базарбеков Ж. Негізгі қорларды жіктеу // Бухгалтер бюллетені.-2005.- №37.- 4-6 бб.
8. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Минск.- 2002.- 687б.
9. Ковалев В.В, Волкова О.Н. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Москва.-2004.- 424б.
10. Экономика предприятия. Учебник/Под ред.проф. Сафронова Н.А. – М: «Юристъ», 2000.- 584 б
11. Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности: Учебник.- М.: Финансы и статистика, 2000.- 251б
12. Киреев В.Д., Пронченко А.Г. Экономика предприятия. Ростов н/Д: «Феникс», 2003.-506б.
13. Ниязбекова Р.К., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы. Алматы: Экономика. – 2008 – 791б.
14. Экономика предприятия. Учебник. Под ред. Горфинкеля В.Я., Швандара В.А. М: 2007, - 670б.
15. Сергеев И.В., Веретенников И.И. Экономика организаций (предприятий). М.: ТКВелби, Прспект, 2007 – 560б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...............................................................
............................................3
1 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ,
БАҒАЛАУ МЕН ... ... ... ... мәні ... ... ... тозуы ... ... ... ҚОРЛАРЫН ПАЙДАЛАНУДЫ СИПАТТАУ
2.1 Кәсіпорынның негізгі капиталын пайдалану тиімділігін
талдау............................................................
...........................................19
2.3 Кәсіпорынның ... ... ... ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ ЖОЛДАРЫН ЖАҚСАРТУ
3.1 Негізгі ... ... ... Амортизацияны есептеудің жеделдетілген тәсілін қолдану және
негізгі ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің табысты жұмыс істеуі үшін
осы заманғы ғылыми теория мен тәжірибені бірге ала ... ... ... ... ... ... зор, сондықтан нарықтық экономика
пәндерінің арасында кәсіпорын экономикасы, оның ішінде негізгі ... ... ... ... ... орын ... нарықтық экономикаға өту нәтижесінде кәсіпорындар үшін
жаңа экономикалық мүмкіндіктер ашыла бастады [1].
Нарықтық баға ... ... ... ... мол
пайда әкелетін бағыт-бағдарын ... қана ... ... ... ... ... потенциалын толығымен пайдалану
жолдарын ... ... ... ... ... пайдалануды жақсартуға
бағытталған шешімдер қаншалықты тиімді ... ... ... тұрақты болуы да сөзсіз.
Нарықтық қатынастарда экономикалық тұрақтылығын ... үшін ... ... өнім ... ... қызмет көрсетуге кететін шығындарды
максималды түрде азайтуды көздейді. ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Солардың
ішінде ең негізгісі болып табылады: кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен ... және пайдалану мен талдау жасау.
Кәсіпорын өндірісінің тиімділігін жоғарылатудың маңызды факторының
бірі – негізгі қорларды қажетті ... ... ... ... ... ... пайдалану болып табылады.
Әр кәсіпорын үшін негізгі қорлардың тым ... жол ... ... жоғары шығындардың асып ... ... ... ...... қағидалардың бірі болып
есептеледі.
Талдау жасау барысында ... ... ... мен жағдайын,
тозу деңгейін, негізгі қорлар мен құралдарын ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі – кәсіпорынның ... ... ... ... ... ашып көрсету
және оларды ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – кәсіпорынның негізгі қорларын талдау
және ... ... ... ... ... ... ала
отырып, негізгі қорларды тиімді пайдалану туралы білімдерді жүйелеу, ашып
қарастыру және жетілдіруді көздейді.
Курстық жұмыстың міндеті:
1. ... ... ... ... ... ... мен жалпы және жеке көрсеткіштері бойынша пайдалану
деңгейін анықтау, ... ... ... ... ... әсер ... есептеу, кәсіпорынның негізгі қорларын
пайдалану деңгейін зерделеу және ... ... ... резервтерін ашып қарастыру.
2. Кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалану жолдарын ... ... ... қорларды тиімді пайдалану жолдарын ... және ... ... және ... ... Берілген мәселелерге байланысты арнайы әдебиеттерде кездесетін
ғылыми әдістер жинақтамасын жүйелеу және ... ... ... жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімінде кәсіпорынның негізгі қорларының ... ... мен ... ... ... ... негізгі қорларын пайдалануды «К & К -
TALDYKORGAN» ... ... ... ... кәсіпорынның негізгі қорларын тиімді ... ... ... және ... ... ұдайы өндірісінің
ерекшеліктері көрсетілген.
Бұл ... ... ... ... ... еңбектерінен
және Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінен алынған.
Зерттеу объектісі ретінде «К & К - ... ... ... ... техникалық жағдайын, оларды ... ... ... ... ... бірге, компанияның болашақтағы
дамуын, нарықта ... ... ... ... ... НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ, БАҒАЛАУ
МЕН АМОРТИЗАЦИЯСЫ
1. Негізгі қорлардың экономикалық мәні мен маңызы
Кәсіпорынның бірқалыпты ... ... ... ең ... ... керекті еңбек құралдары мен көздерінің болуымен ... ... ... көзі ... ... қорларды жатқызуға ... ... ... ... ... ... ... қана негізгі қорлардың іс ... ... ... ...... ... ... рет қатысатын, өзінің
бастапқы құнын сақтай отырып, дайын өнімге біртіндеп ... ... бір ... [2, ... әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... Соның ішінде кеңінен таралған
нұсқаларын ұсынуға болады:
Кәсіпорынның негізгі өндірістік қорлары – еңбек құралдарының құндылық
белгісі. Негізгі қорларды басты ... ... ... ... ... ... құнын біртіндеп ауыстырады: өндірістік циклдардың қатарының
өтуімен немесе бөліктермен, тозу мөлшеріне қарай ауыстырады.
Кәсіпорынның ... ... ... – бұл еңбек құралдары болып
табылады, олар көптеген өндірістік ... ... ... нысанын сақтай отырып, тозу көлеміне қарай дайын ... ... ... ... қорлар – еңбек құралдарының құндылық сипаты болып табылады.
Негізгі құралдардың ... ... оның өз ... дайын өнімге
біртіндеп көшіру, яғни өндірістік ... ... ... мен ... ... ... ... – кәсіпорынның өндірістік материалдық-техникалық базасы
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... қарулану деңгейіне байланысты болады[5,
100б].
Өндірістік үдеріске ... ... ... ... қарай негізгі қорлардың құрамына өндірістік және өндірістік
емес объектілер кіреді.
Өндірістік бағыттағы негізгі қорларға:
... ... Ауыл ... ... ... Байланыс,
− Сауда,
− Ғимараттар,
− Құрылыстар,
− Машиналар,
− Жабдықтар мен ... да ... ... ... ... процесіне ұзақ уақыт қатысады.
Өндірістік емес ... ... ... ... ... ... Білім беру,
− Мәдениет,
− Спорт салаларына бөлінеді.
Олар ... ... ... ... ... олар ... ұдайы өндіруге қажетті жағдай жасай отырып, оның нәтижесіне жанама
әсер етеді[6, ... ... ... ... ... қорлар активтік және
пассивтік болып бөлінеді.
Актив бөлігі (машиналар, құрал-жабдықтар) тікелей өндіріске, өнімнің
(қызмет, жұмыс) ... мен ... ... ... ... ... қордың ғимарат, құрылыс және өндірістік
процеске қажетті жақтарын құрап, жағдай жасайды[7, 25б].
Негізгі ... ... ... мақсаты мен атқаратын қызметіне қарай
мына топтардан тұрады:
− Үйлер;
− Ғимараттар;
− Өткізбелік тетіктер;
− Күш ... ... ... мен ... ... ... және ... бағдарламалық құралдары;
− Тасымалдау құралдары;
− Құрал-саймандар мен жабдықтар;
... және ... ... Өнім және ... ... ... өсімдіктер мен көшеттер;
− Кәсіпорындардың, мекемелердің меншігіндегі жер телімдері және басқа
да негізгі қорлар деп бөлінеді. [7, 25б]
Басқа ... ... ... ... ... ... ... құралдары және т.б. кіреді[8, 64б].
Негізгі қорлар ... ... ... ... ... ... маңызы әрқалай болады. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... тікелей
байланысы бар, яғни олар жұмыс машиналары, құрал-жабдықтар, ... және ... ... ... пен ... сапасы
және көлеміне үлкен әсерін тигізеді.
Өндірістік қорлардың басқа бөліктері өндіріс үрдісінде жанама ... ... олар ... мен ... пайдалануда
қажетті жағдайлар ұйымдастырады, себебі, машиналар ... ... ... табылады. Кәсіпорынның материалдық-техникалық базаның деңгейі
негізгі қорлардың ... ... саны мен ... қарай
анықталынады.
Меншіктік қатынасына қарай қорлар өзіндік және уақытша жалға алынған
болып бөлінеді. Өзіндік қорлар кәсіпорынның ... ... ... ал ... алынған қорлар басқа кәсіпорындардың меншігіндегі қорлар
болып есептелінеді және ... ... ... ... ... негізгі өндірістік қорлар бойынша шаруашылық айналымын
жүргізу үшін мынадай сатылардан тұрады:
− Негізгі ... ... ... ... қорды толық қалпына келтіру үшін ... ... ... ... асыру жолдары.
Кәсіпорынның және басқа да әр түрлі салалардың негізгі қор құрылымы
мынадай ... ... ... ... ... мен ... Өндірістің техникалық деңгейі,
− Мамандыру және т.б.
Амортизация – негізгі қорлардың құнын олардың көмегімен өндірілетін
тауарлар мен ... ... ... біртіндеп толтыру. Негізгі
қорлар өндірістік процесте:
... ... ... ... ... құралдардың есебі:
− Негізгі қорлардың техникалық құрамын;
− Кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... ... да ... анықтау үшін қажеттілік.
Негізгі қордың ақшалай нысандағы есебі:
− Негізгі қордың жалпы мөлшерін, динамикасын, құрылымын;
− Амортизациялық ... ... ... ... ... ... ... салымдарының және инвестицияның экономикалық ... ... ... ... ... негізгі құралдар пайдалану дәрежесіне
қарай келесі негіздемелерге ... ... ... ... ... құру ... ... құрылу кезеңдеріне, қайта құрастыру, модернизация ... ... ... ... бөлінеді.
Объектілерге құқықтық иемдену тәуелділігіне қарай негізгі құралдар
былайша жіктеледі:
... ... ... ... ... ... құралдар
объектілері (соның ішінде жалға өткізілгендер);
− Шаруашылық жүргізу немесе ... ... ... ... ... ... ... объектілері;
− Ұйымнан жалға алынған негізгі құралдар объектілері[11, 137б].
Кәсіпорынның өндірістік тиімділігі нарықтық экономиканың ... бірі ... ... ... ... ...
бұл екі өлшемнің жалпы түрдегі өндірістің сандық көрсеткіштердің ... яғни ... ... ... және ... ... тиімділігін есептеп шығару үшін кәсіпорын ... ... ... ... рентабелділігі:
П
Р нк = х ... ... – таза ... н – негізгі капитал.
Рентабелділікті реттеудің экономикалық әдісмтемелерге ... ... ... ... ... (қор
қайтарымы) жатады.
Өзіндік капитал рентабелділігі:
П
Р өк = х ... ... ө – ... ... ... ... негізгі өндірістік және ... орта ... ... ... ... ... ... ж ... ... б − ... ... яғни қызмет түрлері бойынша кәсіпорын
байлансындағы ... ... ... және АӨҚ − ... өндірістік және айналым қорларының орта жылдық
құны[12, 149б.].
Кәсіпорынның негізгі қорларының тиімділігін көтеру барысында ... ... ... ... қ = ... ...... өнім ... (ақшалай түрінде);
Ф орт. – негізгі өндірістік қордың орташа жылдық құны.
Бұл формула негізгі өндірістік ... ... ... ... ... Ол ... мен еңбек қордың жарақтанғандығының
арасындағы ... ... ... Егер де ... қор ... ... қарқыны өте жоғары өсетін ... онда ... оңды ... ... есептеледі. Өйткені, осы жағдайда ғана
өндірістің ... ең ... ... ... Қор ... ... – өнімнің қор сыйымдылығы (Ф с). Бұл өнімнің ... ... ... ... ... (теңге).
Қор сыйымдылығы:
Ф орт.
Ф с = ... ... ... ... және өнімнің қор сыйымдылығының
төмендеуі негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру үшін олардың
жүктеме деңгейлерін, әсіресе олардың активтік бөлігін арттыру, ... ... ... ... технологияны, билікті қызметкерлерді
пайдалану қажет. Сонымен ... ... ... ... ... ... және жеке ... арқылы есептеп шығаруға,
өзгерістердің ... болу ... ... өнім ... ... ... негізгі қорлардың қаншалықты ықпал ететінін есептеуге,
кәсіпорынның және құрал-жабдықтардың ... ... ... ... ... құралдардың тиімді пайдалану ... ... ... тиімділігі зор.
Талдау жасау ... ... ... көлемін, олардың
динамикасы мен құрылымын зерттеуден басталады. Біз айтып ... ... және ... емес ... ... ... ... жоғарылатудың маңызды
факторларының бірі – ... ... ... ... олардың
керекті мөлшерде, ассортиментте және толықтай пайдалануы күтіледі.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... белсенді бөлігін (жұмыс машиналары мен құрал-жабдықтар) және ... де ... ... ... бірге, бөлек топтарды өзіндік қызметі
бойынша (өндірістік бағыттағы ғимарат, қоймалар, ... ... мен ... ... ... ... мен ... көлік құралдары және
т.б.) бөліп ... ... ... ... ... ... ... жоғарылату резервтерін шығарып көрсетуге
қажет болады.
Келесі талдау жасаудың қадамы – ... ... ... ... ... ... Машиналардың кейбір түрлерімен,
механизмдерімен, құрал-жабдықтармен, ғимараттармен қамтамасыз ... ... ... ... және жоспарлы көрсеткішінің
салыстыру қажеттілігімен орындалады.
Келесі формуларда кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қамт = ... өнд
Мұнда:
S өнд – өндірістік алаң ауданы, га
Қормен ... және ... ... ... ... ... деңгейін, жалпы өнімі көрсеткіштерін қамтамасыз
етілуі еңбектің қормен қарулануы мен техникалық қарулануы ... ... ... ... ... ... жылдық өндірістік қорлардың
құндылығының ең көп ... ... ... ... ... ... ... қарулану деңгейі өндірістік жабдықтардың ең көп
ауысымдағы ортатізімдік жұмысшылар санының қатынасымен ... ... ... ... ... ... сәйкес болады. Еңбек
өнімділігінің өсімі ... ... ... ... ... кәсіпорын үшін тиімді болып есептелінеді.
Қормен қарулануы:
Ф орт.
Ф қ.қ. = ... ... өөп – ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігін жоғарылатуға
бағытталған нақты жобаларды ... ... ... үшін ... ... ... ... туралы толық талдаулар жасалуы
қажеттілігін ... Осы ... ... ... қорларды
пайдаланудағы кемшіліктерді тауып, оларды шешу жолдарын анықтау қажеттілігі
пайда болады. Келесі формулада ... ... ... ... ... ... ... есептеп шығарады.
Интенсивті коэффициент:
Ө ф
К инт. = ... ... ф және Ө м – ... фактілі және мөлшерлі өнімділігі.
Келесі формуламызға қарап, кәсіпорынның негізгі қорларды пайдалануда
өндірілетін өнімнің ... ... ... ... коэффициентті
қолданады.
Экстенсивті коэффициент:
Т ф
К экс = ... ... ... экст = ... ... ф – ... ... ... ... уақытының қоры;
Т к және Т п – құрал-жабдықтың календарлы және жоспарлы (тиімді) жұмыс
істеу уақытының қоры.
Кәсіпорынның интенсивті және ... ... ... ... формуланы пайдаланып, интегралды
коэффициентті шығара аламыз.
Интегралды коэффициент:
К и = К ... х К ... ... ... негізгі қорлардың құрамы мен ... ... тозу ... ... тиімділігін ашып көрсетіледі.
Негізгі өндірістік қорлардың нәтижелілігін арттырудың аса маңызды
факторларының бірі – жабдықтардың пайдалануын ... Ол үшін ... ... қалуын азайту, ауыстыру коэффициентін көбейту жолымен
қол ... ... ... ... ... ... ету мерзімі) өндірістік
процесс барысында техникалық прогресс ... да, ... ... түрлерін жасауға кететін тиімділігі жоғары ... ... ... да ... зор ... ... және айналым қорларды үнемді, әрі рационалды
пайдалану әрбір кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қалыпты жағдайда қызметі үшін негізгі
құралдармен бірге айналым ... ... ... олар ақша құралдары
ретінде қолданылып, негізгі қорларды және ... ... ... кетеді. Кез келген кәсіпорынның басты ... бірі – ... ... ... мен ... ... және капитал алымдары
мен негізгі қорларды қайтарымын үлкен көлемде ұлғайту, себебі, ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Негізгі құралдарының сандық өсімі мен ... ... ... прогрестің негізінде құралған болса, онда ол еңбек өнімділігінің
жоғары қарай өсуінің шешуші қадамы ретінде есептеуге ... ... ... ... ... негізгі қорлардың
жалпы құндылығының үлес ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы бойынша талдап,
олардың жұмыс істеуге жарайтын қалыпта сақтау және ... ... ... қорлардың тозуы мен амортизациясы
Негізгі қорлар кәсіпорын қызметіне бірнеше ұзақ жылдар бойы қызмет
етеді де, физикалық және ... тозу ... ... ... адам ... ... ... әсерімен, техникалық
және экономикалық факторлардың ықпалы ... олар ... ... ... ... ... әкеледі, сөйтіп
алдағы кезде өз ... ... ... болмайды.
Негізгі қорлардың тозуы –құндылықтарының пайдалану кейпінде не болмаса
жұмыс ... ... ... қорлардың тұтынушылық ерекшеліктері мен
бөліктік ... ... ... ... негізгі өндірістік қорлары өндірістік ауыспалы айналымын
жасайды. Ол ... ... ... ... ... тозуы;
− Амортизация;
− Негізгі қорларды толық қалпына келтіру үшін қаражаттың ... ... ... ... қаржы жұмсау арқылы ауыстыру.
Өндіріс процесіне ... ... ... кез ... Табиғи;
− Сапалық тозуға ұшырайды.
Негізгі қорлардың табиғи немесе ... ... ... ... ... ... және ... қорлардың пайдалануға тікелей
қатыспай-ақ түрлі сыртқы факторлар ... ... ... ... ... тот ... ... пайда болады.
Негізгі қордың табиғи тозуы – олардың өндірістік тұтыну барысында және
табиғат күшінің әсерінен ... ... ... ... Табиғи тозған
негізгі қорларды біртіндеп жөндеу, қайта құру ... ... ... бұрыңғы қалпына келтіруге болады.
Табиғи тозу жөндеу, қайта құру және ... ... ... ... ... келеді. Экономикалық әдебиеттердің көрсетуі бойынша
физикалық тозудың мына ... ... ... ... фэ
И ф = ... ... ф және Т н – ... ... және ... ... ... мерзімі.
Негізгі қордың сапалық тозуы – қор ... ... ... сапалы өнімдер шығаруы жағынан жаңа үлгіден
кейін қалуы. ... ... ... елдерде негізгі қорды
ауыстыруда сапалық тозу қажеттілік ... ... ... ... табылады.
Негізгі қорлардың сапалық немесе моральдық тозуы техникалық прогреске
өндіріс ... ... және ... байланысты болып келеді.
Техника мен технологияны жетілдіру ... ... ... ... қорлардың
арзандауына ықпал етеді. Осыған орай, пайдаланудағы ... ... ... бөлігін жоғалтып құнсызданғаны байқалады.
Келесі формула арқылы біз ... ... ... ... моральді тозу:
Ф баст – Ф қалпына келтіру
U u 1 = ... ... ... ... – НҚ қайта қалпына келтіру құны.
Екінші ретті моральді тозу:
N 2 – N 1
U u 2 = ... х ... ... 1 , N 2 – жаңа және ескі ... өнімділігі.
Сапалық тозудың екі нысанын көрсетеді.
Бірінші нысаны бойынша, ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде олардың
құндылығының жоғалтуы байқалады. Жаңа машиналар арзандай түсіп, ал ... ... ... ... ... ... ... ескіреді.
Сапалық тозудың екінші нысаны бойынша, өнімділігі ... ... ... ең керемет негізгі қорлардың пайда болуы
еңбек құралдарының құндылығының жоғалтуларына себепші болады.
Сапалық тозу – ... ... ... ... ... ... тозу заңдылығын зеттеу негізінде берілген еңбек құралдарының
экономикалық ескіру мерзімі ... ... ... өз ретінде негізгі
қорлардың бекітілетін нормативті мерзімнің негізінде жатады.
Машиналардың, ... ... мен ... ... ... ... және ... тұқымдарын, көпжылдық өсімдіктермен
сұрыптарын өндіріске енгізуге байланысты ... ... ... ... әрі ... ... жағынан тиімсіз болып
қалады.
Негізгі қорлардың сапалық тозуын мынандай факторлар арқылы анықтайды:
өндірісте және ... ... ... ... ... – жаңа ... қолданған кезде
пайдаланудағы машиналар мен ... ... ... ... ... және ... ... күштерінің
еңбекке қамтылуындағы, жұмысшылар біліктілігінде, өндірісте орналастыру
географиясындағы өзгерістер ... және ... ... мен
жабдықтар санының азайтылуын талап етуі ... тозу ... ... қорлар өзінің ... ... ... ... ... ... жаңа үлгіден қалып
қоятынын білдіреді. ... ... ... ... олардың
активтік бөлігінен дүркін-дүркін ... ... ... ... ... қазіргі экономикада айырбастудың анықтаушылық
қажеттіліктің басты факторы – сапалық тозу болып табылады[19, ... ... ... ... ... және ... жағынан
тозады. Олардың жекелеген бюджеттері негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... неғұрлым қысқа мерзімде тозады.
Кәсіпорынның негізгі міндеті болып саналатыны – ол негізгі өндірістік
қордың шамадан тыс ескіріп қалмауына жол ... ... ... ... ... жеке және сапалық ... ... ... жұмысының нәтижесі осыған байланысты ... ... ... ... уақытынан бұрын тозып кетпеу үшін ... ... ... тұру ... Ұйымдастыру техникалық белгілеріне қарап
жөндеуді күрделі және жай етіп бөледі.
Күрделі ... ... ... ... ... ... тозу ... азырақ жекелеген бөліктерін қалпына
келтіруді айтады.
Машиналардың, жабдықтардың және көлік құралдарының күрделі ... бір ... ... ... ... ... бөлшектен барлық тозған
детальдары мен ... ... ... ... ... ... жинауды және сынақтан өткізуді, жүйелі түрде жүргізіліп
отыратын жөндеуді айтады.
Негізгі қорлардың тозу ысырабын ... ... ... ... ... ... ... қор қайтарымы, ауысымдылық
коэффициенті, жабдықтау жіктемесінің коэффициентін арттыруы мүмкін.
Бұл көрсеткіштерді ... ... ... негізгі
қорлардың құрылымын жетілдіру, жабдықтардың әр түрлі бос ... ... ... және ... ... ... жүргізудің
жаңа нысанын дамыту есебінен мүмкін болады.
Амортизация – негізгі ... ... сол ... ... мен қызметтерге бірте-бірте көшіру: ақша қаражаттарын мақсатты
шоғырландыру және тозған ... ... ... ... ... олар ... өзінің тұтыну құнын жоғалтады.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... ... ... ... Бірінші жағына,
амортизациялық аударымның тым жоғары ... ... ... ... ... орай ... ... жарамдылығы төмендейді, алатын
пайдасының мөлшері де ... Сол ... ... ... ... ... қысқарады.
Екінші жағынан, амортизациялық аударымның ... ... ... ... ... ... қаржының айналым мерзімін
ұзартады, ал бұл олардың ... ... әкеп ... Міне, осының
салдарынан, бәсекеге жарамдылығы төмендеп, өздерінің рыноктағы жайғасымы
ысырап ... ... ... ... және өзінің балансында
тұрған негізгі құрал-жабдықтардың баланстық ... ... ай ... ... ... ... ... мемлекет белгілеген
негізгі қорлардың құнын өтеудің жылдық ... ... ... ... ... ... сомасын анықтайды. Басқаша айтқанда, өтелім
мөлшері – бұл ... ... ... ... ... ... процент есебіндегі қатынасы.
Амортизациялық аударымның мөлшері олардың қызмет есепке алғанда
бастапқы (баланстық) ... ... құны ... ... байланысты амортизацияның мөлшері мына төмендегі ... бқ - Қ ... А = ... х 100 ... бқ х М ... А − негізгі қорлардың жыл ішіндегі амортизация мөлшері, %
Қ бқ − негізгі қорлардың бастапқы (баланстық) құны,
Қ ж − ... ... қ – ... ... қызмет мерзімі.
Амортизация мөлшері негізгі қорлардың құнын өтеудегі жылдық проценті
болып есептелінеді. Ол экономикалық тұрғыдан негізделіп, негізгі ... ... ... ... ... қажет. Оларды есептегенде мақсатқа сәйкес
негізгі қорлардың қызмет ... мына ... ... сай ... өте ... ... ... төзімділігі;
− Сапалық тозу (бірінші және екінші түрлері);
− Техникамен қайта жарақтандырудағы келешекке арналған жоспар;
− Жабдықтау балансы;
− Жаңғырту және ... ... ... ... қорлар жөнінде пайдаланатын есептеу техникаларын,
жаңа үдемелі ... ... мен ... ... ... ... төлемді қолдауы мүмкін, ал ... ... ... ... ... экспорттауды кеңейту.
Амортизациялық қор – негізгі қорлардың ... ... үшін ... ... ... болып табылады. Ол капиталдық салымдардың қаржылық
ресурсы ретінде есептеледі. Амортизациялық қор ... ... ... істеуіне арналған, ескі негізгі қорларды жаңа
құралдармен ауыстыру, ... ... тең ... құралдармен ауыстырады.
Алайда, ғылыми-техникалық прогрестің жылдам ... ... ... ... жұмыс істеуін кеңейтілген қайнар көзі
ретінде қабылданады.
Жылдам техникалық ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа және ... өндірістік механизмдер мен
аппараттардың түрлері ескі техникаларды ... ... ... айтып өтелік, өндірістік үрдісте саны көп
өндірістік ... ... ұзақ ... бойы ... етеді, уақытысымен
тозу процесіне ұшырап, табиғи нысанын сақтай ... ... ... ... ... ... Осындай негізгі қорлардың
ерекшелігі оларды неғұрлым ... және ... ... етіп жасалынады.
Негізгі қорларды өндірістік процесінде жұмыс істеуі мен ... ... ... ... және ... ... бар ... сипаттамасы болады. Келесі формулаларды пайдалана отырып, біз
негізгі ... ... ... ... ... сомасын
есептей аламыз.
Толық қалпына келтіру амортизациясы:
Ф баст. + Ф ж А ... қк = ... х 100% = ... н х Ф ... Ф ... н – ... ... ... ... ... ... тозуына қарай күрделі жөндеуге, модернизациялауға
кететін ... ... осы ... ... ... ... ... маңызды тетігі – амортизациялық қорды
пайдаланудағы бекітілген тәртіпті ұстанумен ... ... ... өз ... ... қорды пайдалалану туралы сұрақтарды
шеше алады.
Амортизациялық қорды бейберекет пайдалану кәсіпорынның негізгі
қорларының ары ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да бұл мәселені шешу барысында, ... ... ... ... ... жол ... ... Тек
сонда ғана кәсіпорындарды негізгі капиталы ... ... ... мүмкін.
Негізгі құралдар ұзақ уақыттық кезеңі ішінде шаруашылық қызмет
процесінде бола ... ... ... ... бұл ... ... ... айырылу.
Физикалық тозу негізгі құралдарды пайдалану және сыртқы факторлардың
әсер ету нәтижесі болып саналады.
Моральдық тозу соның нәтижесінде ... ... мен ... даму ... ... ... нәтижесіндегі процесті білдіреді.
Негізгі құралдарды моральды тоздыратын факторлар:
1.Өндірістегі жабдықтар мен жабдықтардың ... ... ... ... ... ... процестің жетілуі (жаңа технология ... ... мен ... ... мүмкін емес);
3. Шығарылған өнім номенклатурасының жаңаруы мен өзгеруі (бұл орайда
ескі машиналар мен жабдықтар жаңа өнім шығаруға ... ... ... ... ... мен ... ... азайтуға
субъектіден талап ететін, кейбір тауалар сұраныстың ... ... ... ... ... еңбекпен қамтылуындағы,
өндірістің географиялық орналасуындағы өзгерістер.Олар өндіріс ... ... мен ... ... ... ... етуі мүмкін;
6. Өнеркәсіптің өңдеуші салаларындағы шикізат құрамының жиынтығындағы
өзгеріс, өнімнің жекелеген түрлерін өндіру ... ... ... ... ... ... ... әкеп соқтыруы мүмкін.
Моральды тозудың нәтижесінде физикалық тозу басталғанға дейін негізгі құрал
объектілерін ... ... ... ... ... тозуды
болдырмас үшін негізгі құрал объектілерін қайта құрады және ... және ... ... кітаптардан, фундаментальді
кітапханалардан, фильмдер қорынан, сәулет пен ... ... ... ... мен ... ... ... құралдардың барлығы
моральды тозуға бейім.
Амортизация – бұл ... ... ... ... амортизацияланатын
құнын жүйелі бөлу түрінде тозудың құнмен ... ... ... амортизация сомасы белгілі бір кезең ішінде ... ... ... ... құнын көрсетеді. Амортизацияланатын құн
пайдалы қызмет мерзімі ... ... ... ... айналатын
қосалқы бөлшектердің болжанатын құны ретінде негізгі құралдардың түсуі
кезінде анықталатын ... құн мен жою құны ... ... Амортизациялық жарналар (аударымдар) әрбір есепті кезең үшін
өнімдердің тауарлардың, жұмыстар мен ... ... және ... ... аударымдар амортизация нормалары бойынша жасалынады.
Амортизация нормасы- бұл амортизациялық ... ... ... құралдардың жылдық орташа құнына қатынасы.
Негізгі құралдарға амортизация (тозуын) ... ... ... ... өтеу көзін таба білуден тұрады. Бұл көз ... ... қосу ... ... Амортизациялық жарналардың
сомасын көбейту немесе азайту шығыстарды бұрмалауға алып келеді, мұнан
жиынтық ... ... ... ... ... орын ... ... салудағы дәлсіздіктерге әкеліп соғады.
Жұмыс істеген бүкіл кезең ішіндегі амортизациялық жарналардың ... ... ... ... ... және ... ... айырмаға теңестірілуі тиіс.
Амортизацияның әдістері
Амортизация кәсіпорында ай басында бар негізгі құралдарға есептеледі.
Кіріске алынған негізгі құралдар келесі ... ... ... ... ... ... ... құралдар келесі айдан бастап есептеуі
тоқтатылады.
Ол бухгалтерлік есеп ... ... ... 2420 ... ... мен ... шотында жүргізіледі.
№ 16 ХҚЕС талаптарына сәйкес амортизацияның 4 әдісі бар:
• құнды біркелкі есептеп шығару әдісі;
... ... ... ... ... ... ... есептеп шығару әдісі.
Құнды біркелкі есептеп шығару әдісі неғұрлым қарапайым әдіс ... Осы әдіс ... ... ... құны ... жұмыс істейтін мерзімінің ішінде шаруашылық субъектісінің
шығындарына бір қалыпты қосылып отырады. Бұл әдіс ... ... ... тек қана объектінің жұмыс істеу мерзімінің ұзақтығына
байланысты деген болжамға ... Бұл әдіс ... әр ... жылда
негізгі құралдарға есептелетін амортизациялық аударым сомасы осы ... ... ... ... ... сомасын, яғни
бастапқы құн мен қалдық құнының айырмасын ... ... ... ... ... ... бөлу ... есептеліп шығарылады. Бұл ... яғни ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдарға есептелетін амортизациялық аударым сомалары жыл сайын тұрақты
мөлшерде жүргізіледі.
2 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ... ... ... ... негізгі капиталын пайдалану тиімділігін талдау
Кәсіпорынның негізгі капиталдың жалпы соммасында әдетте негізгі
қорлар үлкен үлес ... ... ... санына , құнына , техникалық
деңгейіне, пайдалану тиімділігіне ... ... ... ... өнім ... оның өзінідік құны, пайда, рентабелділік, қаржылық
тұрақтылықтың жағдайы. [15,245б.]
Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін жалпылама ... ... ... негізгі өндірістік қорлардың ортажылдық құнына
қатынасы), қор қайтарымы (өндірілген немесе өткізілген өнімнің ... ... ... алып ... кейін сомасын негізгі өндірістік
қорлардың ортажылдық құнына қатынасы ), ... ( ... ... ... ... бір теңгесіне салынған күрделі
салымдардың үлесі көрсеткіштер ... ... ... ... де ... Ү нөқ = НӨҚ1 – НӨҚ0 х IЖӨ ... , НӨҚ0 - сәйкесті бзистік және есептік ... ... ... ... ... - өнім ... ... индексі.
Қорлардың ортажылдық құнын есептеу барысында тек қана ... ... ғана емес ... ... резервтегі және жалға
берілгендер де есепке алынады. [13,313б.]
Жеке көрсеткіштер кейбір машиналар, жабдықтар, өндірістік ... үшін ... ... ... жабдықтың бір данасына шаққан
өнім көлемі, өндірістік алаңның 1 ... ... өнім ... ... өсы ... ... ... деңгейі
бойынша жоспардың орындалуы , шаруа аралық салыстырмалар зерттеледі.
Негізгі өндірістік қорларды ... ... ... ... қор ... болып табылады. Оның деңгейі тек ... емес ... ... ... ... Осы
көрсеткіштердің ара байланысын келесідей көрсетуге болады:
П ЖӨ П
R нөқ = ... = ... х ... = ҚҚ х Rжө ... НӨҚ ... СӨ П
R нөқ = ... = ... х ... = ҚҚ х ... НӨҚ ... нөқ – ... өндірістік қорлардың рентабелділігі;
П - өнімді сатудан алынған ...... ... қорлардың ортажылдық құны;
ЖӨ, СӨ - сәйкесті өндірілген немесе сатылған өнімнің құны;
ҚҚ – қорқайтарымы;
Rжө, Rсө - ... ... ... ... рентабелділігі.
[13,432б.]
«К & К - TALDYKORGAN» ЖШС-нде негізгі өндірістік қорларды пайдалану
тиімділігін талдау үшін келесі кестені ... ... ... 1 - ... ... пайдалану тиімділігін талдау үшін бастапқы
мәліметтер
|Көрсеткіш |2008 |2009 | ... |
| |жыл |жыл |2008 ... |
| | | ... ... өнімнің көлемі(ЖӨ), мың тг |96000 |100800 | + 4800 ... ... ... пайда, мың тг |17900 |19296 |+1396 ... құн, мың тг: | | | ... ... ... ... |12715 |14000 |+1285 ... ... (НӨҚ @) |7680 |8400 |+720 ... ... (Б) |120 |127,27 |7,27 ... ... коффициент: | | | ... ... ... (ҮС@ ) |0,604 |0,6 |-0,004 ... ... |140,8 |137,8 |-3,0 ... нөқ),% | | | ... ... (Rжө), % |18,65 |19,14 |+0,49 ... ... тг: | | | ... өндірістік қорлардың(ҚҚнөқ) |7,55 |7,20 |-0,35 ... ... (ҚҚ@) |12,5 |12,0 |-0,5 ... ... ортажылдық | | | ... (К) |64 |66 |+2 ... ... ... ... (Т), мың.| | | ... |240 |226,51 |-13,49 ... ... ... ... | | | ... (Тбір) |3750 |3432 |-318 ... |500 |470,4 |-29,6 ... (Күн) |250 |245 |-5,0 ... ... ... | | | |
| |2 |1,92 |-0,08 ... ... «К & К - TALDYKORGAN» ЖШС-нің 2008, 2009 жылдардың |
|бухгалтерлік балансы ... ... ... ... ... ... болады: негізгі
өндірістік қорлардың рентабелділік деңгейі 2007 жылы 2006 ... 3% ... Қор ... және ... рентабелділігі
өзгергені есебінен анықтау үшін абсолютты айырмалар әдісін пайдалануға
болады.
Қор рентабелділіктің ... ... ... анықтауға болады:
негізгі өндірістік қорлардың қор қайтарымы есебінен:
R нөқ = ∆ ҚҚ х Rжө =(7,20 – ... = - 6,53% ... өнім ... ... ... нөқ = ҚҚ х ∆Rжө = ... – 18,65)= +3,53% ... есептен қарап отырғанымыздай қор қайтарымы 0,35-ке төмендегеніне
байланысты ... ... ... ... 6,53% ... ... рентабелділігі 0,49%-ға көбейгендіктен қор рентабелділігі 3,53%-ға
көбейді. Нәтижесінде қор рентабелділігі 3,5%-ға төмендеді(6,53-3,53).
Негізгі өндірістік қорлардың қор қайтарымына әсер ... ... ... негізгі өндірістік қорлардың жалпы сомасында қорладың
активті бөлігінің үлесінің өзгеруі және қорлардың активті бөлігінің ... ... әсер ... = ҮС@ х ... ... ... айырмалар әдісімен факторларлық
есептің нәтижесінде келесі шығады:
-активті бөлігінің үлес салмақтың өзгеруіне байланысты қор қайтарымы
0,05 тг. ... - 0,604) х 12,5 = ... ... ... қор қайтарымының өзгергеніне байланысты қор
қайтарымы 0,30тг азайды((12,0 – 12,5) х 0,6 = -0,30тг)
Нәтижесінде қор ... ... ... ... ... қор ... ... оның құрамынан, жұмыс істеген уақытынан және ортасағаттық
өнімділігінен тәуелді.
Талдау үшін ... ... ... ... х Тбір х ... = ... ... қор қайтарымының факторлық моделін кеңейтуге болады
егерде жабдықтың ... ... ... уақытын жұмыс істеген күнін
(Күн), ауысым коэфициентін (Кауыс) және ... ... ... [19.291б.]
Технологиялық жабдықтың орташа жылдық құны оның санын(К) бірлігінің
орташа құнына (Б) көбейту арқылы есептеуге болады:
К х Күн х ... х Ұ х СағӨ Күн х ... х Ұ х ... = --------------------------------------- = ---------------------------
------- (23)
К х ... қор ... ... ... ... ... ... есептеуге болады:
Күн ж х Кауыс ж Х Ұ ж х СағӨж 250 х 2 х 7,5 х ... = ... = ... = 12,5 ... ... ... көрсеткішін анықтау үшін жабдықтардың
бірлігінің құнның жоспарлы көрсеткіштің орнына нақты ортажылдық құнын ... ол ... ... ... тек құрылымның өзгеру есебінен болуы
мүмкін:
Күн ж х Каус ж Х Ұ ж х ... 250 х 2 х 7,5 ... ... = ----------------------------------------- = --------------------
---- = 11,7857тг
Бн
127,27
Жабдықтардың құрылымының ... ... ... 0,71143 тг (11,7857 – 12,5) азайды.
Содан кейін жабдықтардың нақты құрылымы және нақты жұмыс жасаған күні
және қалған ... ... ... ... ... ... н х Каус ж Х Ұ ж х СағӨж 245 х 2 х 7,5х ... ... = ... = ... = ... 0,2357 ... (11,55 – 11,7857) азайюы жоспардан артық
жабдықтардың жұмыс істемей ... ... ... болып табылады(орта
есеппен жабдықтардың әр бір ... ... бес ... ... ... ... ... осы
факторлардың әсері ... бір ... ... ... ... ... активті бөлігінің нақтылы үлес салмағына
көбейту жолменен ... ... ... ... қалай
өзгергенін есептеу үшін әр бір ... ... ... ... ... ... негізгі өндірістік қорлардың ортажылдық
нақты қалдықтарына көбейту ... ал ... ... ... ... ... – негізгі өндірістік қорлардың қорқайтарымның
жоспарлы деңгейіне. [13,444б.]
Қорлардың рентабелділігінің ... ... ... әсері факторларының әсері белгілі бір факторлардың есебінен
қорқайтарымның абсолютті өсімін ... ... ... ... арқылы анықталынады. [15,310б.]
2.2 Кәсіпорынның негізгі қорларының амортизациясын есептеу
«К & К - TALDYKORGAN» ... ... ... ... Оның бастапқы құны
200 000тг., ал жою құны ... ... ... ... 5 жыл. ... ... ... аударымды есептейік:
20000000 – 200000
------------------------- = 360000
5
360000 / 12 = 30000
Бұл станоктың барлық амортизацияланатын ... ... ...... яғни ... құны мен жою ... айырмасы, ал оны
пайдалану мерзіміне бөлу арқылы бір жылдық амортизациялық аударым ... Бұл ... ... мерзімі 5 жыл болғандықтан ... ... ... 100% ... деп ... ал бір ... ... мөлшерін (100/5 = 20%) сол соманың 20% (пайыз) деп
те табуға болады. Бұл жағдайда жоғарыдағы көрсеткішке тең сома ... х 20% = 360 ... ... ... ... бес жыл бойы ... ... көруге болады
Кесте 4 - Станоктың қалдық құнын анықтау
|Мерзімі ... ... ... ... құны |
| ... |жылдық ... ... ... | ... | | | | ... | | | | ... |2 000 000 ... |---------- |2 000 000 ... |2 000 000 ... ... |1 640 000 ... | | | | ... |2 000 000 ... ... |1 280 000 ... | | | | ... |2 000 000 ... |1 080 000 ... |
|ж/аяғында | | | | ... |2 000 000 ... |1 440 000 ... |
|ж/аяғында | | | | ... |2 000 000 |360 000 |1 800 000 |200 000 ... | | | | ... ... & К - ... ЖШС-нің қаржылық есепке қосымшасы |
Өндірістік әдіс.
Бұл әдіс объектінің ... ... ... оны ... негізделген. Егер жоғарыда, яғни алдыңғы ... ... ... 5 (бес) жыл ... ... ... ... 15 (он бес)
миллион дана өнімді жасауға негізделген болса, онда ол ... жыл ... ... аударым сомасы бұл әдіс бойынша станок ... бәр дана ... ... ... ... әр жылда осы
станок арқылы өндірілген өнім санына көбейту арқылы табылады.
Бастапқы құн – қалдық құны әр ... ... ... өнім саны х өндірілген өнім саны =
2000000 - 200000
=-------------------------- х әр ... ... өнім саны ... х әр ... ... өнім ... бір дана өнім өндіруге есептелетін амортизациялық аударым
мөлшері бұл әдіс бойынша жоғарыда ... 0,12 ... ... яғни ... (12) ... станок
бірінші жылы 4 миллион
екінші жылы 4 ... жылы 3 ... жылы 2 ... жылы 2 миллион өнім өндірсе, онда оған әр ... ... ... мөлшері
бірінші жылы 480 000тг = 4 миллион х 0,12 = 480 000
екінші жылы ... = 4 ... х 0,12 = ... жылы ... = 3 миллион х 0,12 = 360 000
төртінші жылы 240 000тг = 2 ... х 0,12 = ... жылы ... = 2 ... х 0,12 = ... 5 - ... өндірістік әдісі бойынша амортизациялық аударым
кестесі
|Мерзімі |Бастапқы |Өндірілген |Амортизация|Жинақталға|Қалдық |Айға |
| ... ... ...... ... | | ... |тозу | |ген |
| | | ... ... | ... | | | | | ... |
| | | | | | ... ... | | | | | | ... |2 000 000 |-----------|-----------|----------|2 000 000 |-------|
|кездегі | |-- |--- |-- | |-- ... ... | | | ... | ... | ... |480 000 |480 000 | |40 000 ... ... | | | ... | |
|ж/аяғында | ... ... ... | |40 000 ... ... | | | ... | ... | ... ... ... | |30 000 ... |2 000 000 | | | ... | ... | ... ... ... | |20 000 ... |2 000 000 | | | ... | ... | ... ... ... | |20 000 ... ... :«К & К - TALDYKORGAN» ЖШС-нің қаржылық ... ... ... ... ... ... аударғанда өсу, жиналу деген мағынаны
білдіреді.
Кумулятивті әдіс деп ... ... осы әдіс ... ... ... ... сомасын есептейтін формуланың алымы
негізгі құралдардың пайдалану ... ... ... санына тең болып, ал
бөлімі ол активтің пайдаланатын ... ... ... ... тең ... байанысты. Бұл формула мына түрде жазылады:
Қалған жылдар саны
АА = ------------------------------- х ... құн ... ... ... ... пайдалану мерзімі 5 (бес) жыл деп ... онда ... жыл ... ... 15-ке (он бес) тең, яғни (1+2+3+4+5).
Бұл 15 саны кумулятивтік сан. Әр жыл үшін ... ... ... ... ... жылы ... жылы 4/15
үшінші жылы ... жылы ... жылы 1/15 –ге ... бастапқы құны 2 000 000 (екі миллион) теңге, қалдық құны
200 000 (екі жүз) теңге болған жағдайда онығ ... ... ... (бір ... ... жүз мың) теңгені құрайды (2 000 000 -
200 000). Ал жылдық амортизациялық аударым ... ... ... жыл АА = 5/15 х ...... = 600 000
2- жыл АА = 4/15 х ...... = ... жыл АА = 3/15 х (2 000 000 – ... = ... жыл АА = 2/15 х (2 000 000 – ... = ... жыл АА = 1/15 х ... – 200 000) = 120 000
Сандардың қосындысын, яғни кумулятивтік санын неғұрлым ... ... үшін мына ... ... х (N + ... ...... қосындысы;
N – негізгі құралдардың пайдалану мерзімі (жыл).
Біздің кәсіпорынымыз бойынша
5 х (5+1) 5 х 6 ... ... = -------- = ... = 15
2 2 ... ... ... ... мерзімі 10 жыл ... ... сан 55-ке тең ... х (10+1) 10 х 11 ... ... = -------- = ... = 55
2 2 ... – қалдық әдісі. Бұл әдіс бойынша негізгі құралдарға
амортизациялық аударым ... ... ... біркелкі есептен шығару
әдісімен жүргізіледі. Ол үшін негізгі құралдардың бастапқы құны онығ жұмыс
істейтін ... яғни ... ... жылы санына бөлініп, әр есепті
жылға тиісті амортизацияның пайызы анықталады. Бұл ... ... ... деп ... Одан кейін табылған пайыз мөлшері (100% ... ... екі ... ... құралдардың бастапқы құнына емес,
әр есепті жыл басындағы әлі амортизацияланбаған қалдық құнына, ... ... ... ... ... ... ... станоктың амортизациялық
аударымын осы әдіс бойынша есептейтін болсақ, төмендегідей көрсеткіштер
табылады. Станоктың ... ... 5 (бес) жыл, ... ... ... ... әдісі бойынша жылдың амортизациялық ... ... ... Ал ... ... ... ол ... екі еселеніп алынады,
яғни 4% болады. Бұл белгіленген амортизациялық аударым ... ... ... әр ... ... соңында қалған қалдық ... ... ... ... тек ... ... ... ең соңғы жылында қалдық құнының сомасы ... ... ... ... ... Ал ... ... өндіріс
шығындарына қосылатын амортизациялық аударым ... ... ... 7 - ... ... ... ... құралдарға
амортизациялық аударым есептеу кестесі
|Мерзімі |Бастапқы ... ... ... ... |
| ... ... сомасы |тозу сомасы |құны ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
|Сатып | | | | | ... | | | | | ... ... ... |------------ |2 000 000 |----------- |
|1-ші | | | | | ... ... |40%х2 000 000 = ... ... |66 667 |
| | ... | | | ... ... |40%х(2 ... |720 000 |40 000 |
|ж/аяғында | ... | | | |
| | |= 480 000 | | | ... ... |40%х(2 ... ... |24 000 ... | ... | | |
| | |) = | | | ... ... |288 000 ... ... |14 400 |
|ж/аяғында | |40%х(2 | | | |
| | ... | | ... ... |) = 172 800 |1 800 000 |200 000 |4 933 ... | |159 200-100 000 =| | | |
| | |59 200 | | | ... ... :«К & К - TALDYKORGAN» ЖШС-нің қаржылық есепке қосымшасы ... ... есеп ... жылы екі ... алынған
амортизациялық аударым сомасының мөлшері әр уақытта өткен (алдыңғы) жылдың
аяғындағы негізгі құралдардың қалдық құнының сомасына ... ... тозу ... ... ... пайыз арқылы табылған сомаға
өсіп отырып, тек соңғы жылы ғана ... ... ... құны ... болатындай, шектеліп алынады. Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... бұл кестеде соңғы, яғни
бесінші жылы амортизациялық аударым сомасы 59 200 теңгемен ғана шектелген.
Амортизациялық аударым негізгі ... ... құру мен ... ... кезігде және ол толық тоқтап тұрған жағдайда, сондай-ақ
толық ... ... ... ... практикада баяу амортизациясы деп аталатын әдіс ... ... ... ... ... оны тек қана ... жағдайда ғана
пайдаланады. Бұл әдістің мәні мына ... ... онда ... ... ... жылында тозу сомасы аз мөлшерде есептен шығарылып, ал
келесі ... ол ... арта ... ... әдіс ... ағымдағы және болашақтағы есеп беру кезеңдерінде көрініс табады.
3 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚОРЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ ЖОЛДАРЫН ЖАҚСАРТУ
3.1 Негізгі құралдарды ... ... ... ... маңызды мақсаттарының бірі ең алдымен оның
тиімділігін ... және ... ішкі ... толығымен
пайдалану есебінен өндірісті қамтамасыз ету. Ол үшін ... ... ... ... керек.
Өнеркәсіп өнімінің өндірісінің көлемін ұлғайту келесілер есебінен
жеткізіледі:
1. негізгі қорларды іске ... ... ... ... ... ... пайдалануды
жақсарту.
Өнеркәсіптің, олардың салаларының және ... ... өсуі ... ... ... қол жеткізіледі, және сонымен
бірге қайта ... және ... ... ... ... ... жүзеге асады. Жалпы өнеркәсіпте өнім өндірісінің өсімін жыл ... іске ... ... ... ... ... ... жатқан негізгі
өндірістік қорлар арқылы алуға болады.
Негізгі өндірістік қорларды ... ... ... ... өнімнің натуралды және құндылық (ақшалай) бірліктерде және
уақыт бірліктерінде ... ... ... ... үшін өнім ... көлемінің тек натуарлды көрсеткіштері
пайдаланылады. Негізгі қорларды пайдаланудың ... ... ... ... бір типтік өнім өндірілетін ... ... ... пайдаланылады. Өндірістік күш-құаттарды
жоспарлау және қазіргі жағдайларын ... ... ... ... ... ... және т.с.с . негізгі өндірістік
қорларды пайдаланудың ... ... ... ... ... өнеркәсіптің негізгі өндірістік қорлардың ... ... ... жалпы сипаттамасын көрсетпейді.
Шаруашылық қызметті жалпы талдау үшін , күрделі салымдарды жоспарлау
үшін, өнеркәсіптің барлық ... ... ... және ... іске қосу үшін ... тиімділігі көрсеткіші, негізгі
қорлардың бірлігіне есептегенде өнім өндірісі - ... ... ... ... ... ... ... қорқайтарымының кері
көрсеткіші – қорсыйымдылығы ... ... ... ... ... құндылық және натуралдық өлшемдер
бірліктері қолданылады.
Негізгі қорлардың неғұрлым ... ... ... ... ... ... күш-құаттардың жаңасын іске қосу
қажеттіліктерді төмендетуге ... ... ... ... пайдалануына жеткізеді(тұтыну қорына пайдадан салымдардың үйлесін
көбейтуге, тұтыну қордың ... ... ... ... және автоматтандыруға бағыттауға және т.с.с. ).
Негізгі қорларды ... ... ... бірге олардың
айналымдарын жеделдету деп саналады. Бұл физикалық және моралдық ... ... ... ... ... ... негізгі
қорлардың қарқынын жеделдетуге мүмкіндікті туғызады. Негізгі қорларды
тиімді пайдалану қазіргі ... ... ... тағыда басқа
басты мақсатпенен тығыз байланысты - өндірілетін өнімнің сапасын ... ... ... ... ... сапалы өнім жедел өткізіледі
және жоғары сұранысқа иеленеді.
Жұмыс істеп жатқан негізгі ... және ... ... ... және ... ішінде жаңадан іске қосылғандардың
пайдалануын жақсарту келесі есебінен жеткізілу мүмкін:
-өндірістік ... және ... ... пайдалану
интенсивтілігін жоғарлату;
-оларды толтыру экстенсивтілігін жоғарлату. Өндірістік күш-құаттарды
және негізгі қорларды анағұрлым интенсивті ... ең ... ... жетілдіру есебінен жеткізіледі.
Өнеркәсіп кәсіпорындардың тәжірибесі жабдықтардың бірлігінің ... ... ... қалыптасқанын көрсетеді:
-станоктарда, машиналарда және агрегаттарда ең жауапты бөлшектер
мен тораптар нығайтылады;
-өндірістік ... ... ... ... ... ... өндірістік үрдістер мен операциялар механикаландырылып
және автоматтандырылып қана қоймайды, сонымен бірге көп ... ... және ... пайдалануды баяулататын қосалқы және ... да ... ... ... ... машиналар
модернизацияланады және анғұрлым жетік жаңаларменен ауыстырылады.
Негізгі қорларды қарқынды ... ... ... ... жоғарлайды; бір текті өнімнің өндірісінің ... ... ... ... ... ... оны ... өнімнің
сапасы және берілген технологияның талаптарына ... ... ... және ... ... басқа да біраз
шараларды жұргізу жұмысының ... ... ... ... Өз ... бұл еңбек заттарын өңдей ... ... және ... ... ... бірлігіне немесе
өндірістік алаңның 1 шаршы метіріне өнім ... ... ... ... ... негізгі қорларын қарқынды пайдалану
жолы олардың техникалық қайта жарақтануды, негізігі ... ... ... ... Өнеркәсіптің біраз салаларының жұмыс жасау
тәжірибесі ... ... ... фабрикалар мен зауаттардың техникалық қайта
жабдықтауды көрсетеді. ... бұл ... ... ... ... ... үшін өте ... қорларды пайдалану экстенсивтіілігін жақсарту бір ... ... ... тәүлік, ай, тоқсан жыл барысында) жұмыс істеп
жатқан жабдықтардың жұмыс уақытын ұлғайтуды ... ал ... ... және оның ... звеносында бар жалпы жабдықтардың
құрамында жұмыс істеп жатқан ... ... және үлес ... ... ... уақытын көбейту келесі есебінен қол жеткізіледі:
Әр бір өндірістік ... ... ... бір топтарының
өндірістік күш-құаттар арасындағы пропорцияларды қолдау , кәсіпорынның
цехтары ... ... әр бір ... ... ... бір
өндірістердің арасында, өнеркәсіптің салаларының дамуының ... ... ... және ... халық шаруашылық бойынша пропорцияларды
қолдау;
Негізгі ... ... ... ... пайдаланылатын өндіріс
технологиясын ұстану, жабдықтарды дұрыс пайдалануға ықпалдасатын өндірісті
және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру, ... ... және ... ... алу, ... ... ... тұрып қалғандарын
қысқартатын және жендеу арасындағы кезеңді ұлғайтатын өз ... ... ... ... ... ... шығындарында негізгі өндірістік операциялардың үлес
салмағын көбейтетін шараларды ... ... ... ... ... ... ... қысқарту,
кәсіпорынның жұмысынынң ауысымдылығын ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі жұмыссыз тұрып қалған уақыты қысқарту және мүлдем ... ... шикі ... ... ... жартылай фабрикаттармен
негізгі өндірісті өз уақытында қамтамасыз ету;
Жабдықтардың бір тәулік бойы жұмыссыз ... ... ... ... ... ... көтеру.
Кәсіпорындарда жұмыс істеп тұрған станоктар, ... ... ... ... ... бір бөлігі ... ... ... ал тағы бір ...... ... өз ... жасалған монтажы, және сонымен бірге жоспарлы
жөндеуде және резервте тұрғанғандарды ... ... ... іске қосу негізгі қорларды пайдалануды жақсартаты.
Жабдықтардың жұмысының ... ... ... мақсатты
шешу барысында ең алдымен көптеген кәсіпорындарда ең ... ... ... ... ... ... ... жоқ екенін естен шығармау керек.
Негізгі өндірістік қорларды, өндірістік күш-құаттарыды пайдалануын
жақсарту және ... ... ... мәселелерін табысты шешуіне ірі
өндірістік бірлестіктерді ұйымдастыру үлкен әсер ... ... ... ... ... ... өндірістің мамандандырылуына және
техникалық қайта жарақтануына ... ... ... ... тән емес өнімнен бас тарту, ірі индустриалды орталықтарға
тартылатын, жұмысшы күштің ... ... ... және ... мамандандырылған өнеркәсіп объектілерін құрастыру.
Жұмыс істеп жатқан кәсіпорындарда мамандандырылуын дамытуға бағытты
жүзеге асыру барысында бұл оның ... ... ... және ... ... ... ... жұмысшы күшті босатады,
сонымен негізгі ... ... ... ... ... ... көтереді.
Ауысымдылықты көтерудің ... ... бірі ... ... және ... ... ... және ең
бірішінден қосалқы өндірістерде, өйткені бұл механикаландырылмаған ... ... ... ... квалификацияланған жұмыстарға
ауыстыруға мүмкіндік жасайды.
Көтеру-тасымалдау, жүкті тиеу және түсіру және ... ... ... ... ... ... ... және
қосалқы өндірісті механикаландыру деңгейінде орын алатын диспропорцияларды
жою үшін, қосалқы жұмыстардың біраз көлемін босатуда, ... ... ... ... ... ... үшін, жұмыс күшін қосымша
тартусыз жұмыс жасап жатқан кәсіпорындарда ... ... ... ... ауысымдылық коэффициентін көбейтуде негіз
болып табылады. Жұмысшы күште ... ... ірі ... қайта құрастыру, кеңейту, өндірісті механикаландыру және
автоматтандыру, өндірісті және ... ... ... ... ... ... ... қорларды пайдалануын жақсартуда
мәселені шешуде өте ... ... ... ... ... ... ... көтерудің маңызды
жолы бұл жабдықтардың артық санын азайту және ... ... ... іске қосу болып табылады. Еңбек құралдарының көп санынын жұмыс
істемей тұрғаны өндірісті өсіруге мүмкіндікті азайтады, ... ... ... ... ... ... жоғалтуларына әкеліп
соқтырады, өйткені ұзақ уақыт бойы сақталынып тұрған ... іске ... ... ... ... ... ... тұрған басқа жабдықтар
моралдық тозған болып шығуы мүмкін және олар ... ... ... ... ... пайдалануды жақсарту көп жағдайда ... ... ... ... ... ... жабдықтардың басқада түрлеріне қызмет көрсететін жұмысшылардың
шеберлігінен ... ... ... және ... негізгі қорларды пайдалануды жақсартуда маңызды шарттарының
бірі.
Белгілі болғандай ... және ... ... ... көп ... ... қорларды пайдалану деңгейі тәуелді.
Жоспарлаудың және экономикалық ... жаңа ... ... ... ... ... көрсеткіштерін
талдау жаңа экономикалық механизм, оның ішінде ... ... ... ... көтерме бағаларды қайта қарастыру, ... ... үшін жаңа ... ... ... ... ... негізгі өндірістік қорларды пайдалануды
жақсартуға ықпалдасады.
Технология бойынша жаңа ұсыныстарды еңгізу жолымен еңбек ... ... ... талпыныстарын естен шығармау керек, бұл
орайда қорларды жаңарту үшін марапаттаудың мақсаты оны ... ... ... ... ... ... Жаңа техника
бойынша шаралар үшін марапаттау жүйенің негізінде келесі ... ... ... ... ... ... барлық кезеңдерінде
ынталандыру жүргізу, оның ішіне ... және ... ... ... сый ақыларды төлеу де жатады.
-негізгі қорларды жаңартатын жұмысшыларды алдымен марапаттау;
-жұмысты атқаруда ... ... ... бойынша белгілі бір
жұмысшыларға арнайы сый ақылардың көлемін анықтау.
Өнеркісіптің басқарудың барлық звеноларында ... ... ... ... ... кез ... шаралардың кешені өнім
өндірісінің көлемін ұлғайтуын қамтамасыз ... ... ... ең ... ... резервтерін тиімді және толық пайдалану есебінен
және машиналар мен ... ... ... ... ... ... көтеру, жұмыссыз бос тұрып қалуын жою, жаңадан
іске қосылатын күш-құатты меңгеру мерзімін қысқарту, ... ... ... интенсивтендіру. Негізгі қорларды пайдалануды ... ... ... орны өте ... ... ... жеделдетілген тәсілін қолдану және
негізгі капиталының ұдайы ... ... ... ... ... ... ... белгіленген пайызбен есептеліп шығарылған бір жылдық ... ... ... ... ұдайы өндірісте негізгі қорлардың тозу орнын толтыру үшін
қаржы жинақтау түрін білдіреді. Амортизацияның міндеті - ... ... ... толтыруға байланысты амортизациялық қор оның орнын толтыру
құнына сәйкес болуы тиіс. Осылайша, амортизация өндірісті ... ... ... жай ... ... көзі болып табылады. Бірақ, амортизациялық
аударымдар негізгі қорлар қызметін аяқтаған соң ғана қалпына ... Сол ... осы ... ... ... ... ... қор
түрінде сақталып, толығымен тозған еңбек құралдары табиғи ... ... ... ... тұрады. Бұл уақыт жеткенге дейін машиналар ... ақша қоры ... ... ... ... амортизациялық қордың өзі
жинақтау көзі болып табылады.
Амортизация ұдайы даму өндірісінің көзі болып та ... ... ... өте келе ... құралдарын жасау жөніндегі еңбек
өнімділігі арта түседі де негізгі қорлар ... ... ... ... еңбек құралдары жаңа, ... ... ... ... ... бір ... қор түрінің қызмет
мерзімі біткенге дейін жинақталып жатқан амортизациялық қор ... жаңа құн ... ... ең ... ... қорлар тозуының орнын
толтыруға кұрылғандықтан, оның сомалық мөлшері қор ... ... ... авторлар талабына сәйкес). Бұл ... ... ... ... ... ... асыру қажет - бастапқы құн ... ма, ... ... ... ... пе?" ... жағынан, амортизацияны қалпына
келтіру құны бойынша жүргізу қажет, өйткені негізгі қорлар, ұзақ уақыт бойы
техникалық серпілістің ... түсе ... ... ... ... Ал ... негізгі қорлардың кең көлемде ұдайы даму ... ... және ең ... ... жыл ... ... ... отыру қажет болады.
Сондықтан, негізгі қорлар ... құны ... ... ... ... ... ... сипатына байланысты
емес, өнеркәсіп саласы мен кәсіпорын теңдестігінде тіркелген барлық негізгі
қорларға жүргізілетіндігін есте сақтаған дұрыс.
Амортизациялық ... дәл ... үшін ... ... ... қажет. Амортизациялық мөлшер деп негізгі қорлар
құнының белгілі бір пайызын айтады. Бұл ... ... ... мемлекет деңгейінде бекітілген болуы тиіс және ... ... ... ... ... ... серпілістің,
негізгі қорларды пайдалану шарттарының өзгеруіне ... ... де ... түрде қайта қаралып отыруы тиіс. қты ... ... ... ... ... ... ету ... анықтау
аса маңызды, әрі күрделі жағдай туғызып отыр. Ең алдымен, негізгі қорлардың
жекелеген түрлерінің өзгеріс беталысы туралы ... алу үшін ... ... ... ... ... ... анықтау қажет. Бұл әдістердің,
әсіресе негізінен заттық тозу факторымен ... ... ... ... ету ... ... ... зор. Сондай-ақ негізгі
қорларды қайта бағалау құжаттарын пайдалануға болады. Сарапшылық ... ... мен ... ... ... ... соның негізінде толық
қызмет ету мерзімі табылады. Бірақ бұл әдіс әр кісінің пікіріне байланысты,
әрі сапалық ... ... ... ... еткен мерзімін толық жөндеуге жұмсалған
шығындарға сүйене отырып анықтау әдісі де ... ... яғни ... оны ... ... ... ... бастапқы құнынан асып түскенге
(жеткенге) дейін қызмет етеді. Бұл әдіс ... ... ... ... нақты ауыстыру мүмкіндігі мен материалдық ... ... ... ... ... ету мерзімі мен
амортизациялық мөлшерін ... ... ... ... ... ... т.б.) және ... (ғимараттар, кұрылымдар, өткізу
кұралдары) деп бөлуге болады.
Егер бірінші топ үшін өнеркәсіптің басқа ... ... ... ету ... мен ... ... ... әдісі
қолданылатын болса, жылжымайтын қор бөлігі үшін ол ... ... ... бұл элементтері пайдалы қазбаның кен ... ... және ... қызмет ету мерзімдері кен орнындағы
өңдеу жұмыстарының уақытына, дәлірек айтсақ, осы кен ... ... ... ... ... ету ... ... Олар басқа нысандарға
жатпайды. Тау-кен кәсіпорнының қызмет мерзімі кеніш қорының ... ... ... көлеміне байланысты болғандықтан, оны анықтау үшін оңтайлы
қызмет мерзімі мен жылдық өнімділігін білу кажет. Өндіруші ... ... ... ... ... ету мерзімі де осы секілді
болады (әрине, олардың кейбірі бұкіл ... ... ... ... ... ... ... тау-кен қазбалары шектеулі уақыт қызмет
етеді).
Бірнеше жүздеген жыл қызмет ... ... ... ... плотиналар, каналдар, темірбетонды және тас көпірлер және т.б.)
ерекше қызығушылық тудырады. Бірақ ... ету ... аса ұзақ ... бұл ... құралдары да міндетті түрде амортизациялауды қажет
етеді, себебі оларды құруға аса көп ... ... ... қазіргі кезде
олардың қызмет мерзімі тым жоғары (кейде 500 ... ... ... мөлшері өте төмен болып отыр. Демек, осы тәріздес
нысандардың ... ... ... ... анықтау қажеттілігі
туындайды.
Өндірістік негізгі қорлардың қызмет ету мерзімі деп ... ... ... мақсатына сай қызмет еткен уақыт кезеңін айтамыз. Бұл
мерзімге негізгі қорлардың заттық және техникалық ... ... ... себебі, біріншісі шектеусіздеуге болса, ал екіншісі олардың
қызмет ету ... ... ... ... ету ... ... де ... қызмет ету мерзімі), амортизацияны
санау мерзімімен де сәйкес келмеуі мүмкін.
Іс жүзінде өнеркәсіптегі құрал-жабдықтың орташа жасы оның ... ету ... ... бұл ... ескі ... үлесінің
артуына себеп болады. Мұны былай түсіндіреміз: жаңа құрал-жабдықты жасап
шығару көлемі техникалық жағынан ескірген кұрал-жабдықты ... ... ... ... ... тиісті ауқымы мен тиімділік
деңгейін ... ете ... ... Ақаулық ведомосы мен
тапсырыс нөмірі ... ... ... ... ... бөлшектер,
өнім жасауға арналған жұмыскер киімін алу үшін кұжат толтырылады.
Жөндеумен байланысты барлық шығындар өндірістік шығындар ... ... ... ... ... ... ... қарай ерекшеленуі
мүмкін: ол уақыт бірлігіне (бір жылға) - негізгі қор құнының ... (%); ... өнім ... - ... ... ... (тонна - км
жүріс жолы, ұшу сағатына) сәйкес белгіленеді. Өнеркәсіпте амортизациялық
мөлшерлерді белгілеудің алдыңғы екі ... ... ... ... ... элемент - оны есептеу
әдістері ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорлардың қызмет етуінің әр ... ... ... ... ... ... ... (өнімнің құны
қосылған) тікелей әсер етеді.
Амортизацияны есептеу әдісі деп, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ оған өнеркәсіптің әр түрлі саласында
амортизациялық аударымдарды жүргізу ... ... ... ... ... ... бірге бүкіл қызмет мерзімі ішіндегі негізгі қорлар ... ... ... де кіреді. Амортизациялық мөлшерлерді анықтау кезінде
негізгі қор құнының орнын ... ... мен ... ... да ... қажет.
Амортизациялық мөлшерлерді белгілеу сипатына қарамастан әр түрлі
құрылуы мүмкін: егер негізгі қорлар құны олардың қызмет ету ... ... ... ... отыратын болса - біркелкі мөлшермен (бір ... ... ... - ... және кемімелі мөлшер (жеделдетілген әдіс)
арқылы ... ... ... ... ... бір ... ... бойынша
есептеу әдісі неғұрлым колайлы болып келген. Бұл әдіс негізгі қорлардың
пайдаланылу ... ... де, ... ... ... ... басқа да ... ... ... ... ... кемімелі мөлшерде дәл осылай ... ... ... ... ... бұл әдіс ... жоспарлауды жеңілдетуге және есепке алуға мүмкіндік береді.
Негізгі корлардың тез тозуына әкелетін қалыпты жұмыстан ... ... ... ... зиянды әсері, құрал-жабдыкқа ... ... ... және т.б.) ... коэффициенттері арқылы ескеріледі.
Амортизацияны есептеуде келесі әдістер қолданылуы мүмкін:
а) кұнды бір қалыпты (түзу сызықты) есептеп шығару әдісі;
ә) құнды орындалған жұмыстың, ... ... ... ... ... ... әдісі (өндірістік әдіс);
б) жылдамдатып есептеп шығару әдістері: қалдық құнының кему (қалдықты
азайту) ... ... ... ... ... шығару әдісі (кумулятивтік
әдіс).
Әр түрлі негізгі капиталға түрлі әдіс қолдануға болады. Субъектінің
таңдап алған амортизациялық аударымын анықтау әдісі есептік ... ... бір ... ... ... ... ... сақтауы тиіс.
Бюджеттік мекемелер бойынша негізгі капиталдың тозуын есептеу ... ... ... ... яғни мекемелерге қатысты мемлекеттік
меншік құқығының субъектісі қызметін жүзеге асырушы мемлекеттік орғандарға
беріледі.
Амортизацияны бір қалыпты есептеп ... ... ... ... ... ... ... бұл әдісте нысанның амортизацияланатын ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектінің
шығындарына бір қалыпты қосылып отырады. Бұл әдіс ... ... ... тек қана ... ... істеу мерзімінің ұзақтығына
байланысты деген болжамға негізделінген. Бұл әдіс ... әр ... ... ... ... амортизациялық аударым сомасы осы негізгі
капиталдың барлық ... ... ... ... ... құн мен ... құнының айырмасын нысанның пайдалану ... ... ... ... бөлу ... ... шығарылады. Бұл әдіс
бойынша негізгі капиталға есептелетін амортизациялық аударым сомалары жыл
сайын тұрақты мөлшерде жүргізіледі.
Негізгі капиталды ... ... ... ... табыс алынатын
болып топшыланса ғана, бір қалыпты әдіс пайдаланылады, яғни ол нысанның
пайдалылығының біртіндеп азайғанын ... ... ... ... ... асыру үшін
керекті еңбек құралдарды және материалдық жағдайларды қамтамасыз ету керек.
Олар өндірстік күштердің маңызды элементтері болып табылады және ... ... ... ... құралдар өте жоғары орын алады, өзінің
жиынтығында олар ... ... ... ... өндірістік күш-құатты анықтайды. Ұзақ уақыт бойы пайджалану
барысында негізгі құралдар кәсіпорынға ... және ... ... ... ... ... ... қасиеттері қалпына келеді;
кәсіпорынның ішінде ауысады; ескіріп ... ... ... әрі ... ... үшін кәсіпорыннан шығарылып алынады.
Үздіксіз ғылыми-техникалық прогрес негізінде еңбек құралдарын ... ... және ... ... – бұл ... ... ұдайы
өсуінің шешуші алғы шарты.
Жедел техникалық прогрес жағдайында техниканың жетілдірілуі үнемі
өтуде, ескі техиканы ауыстыратын ... ... ... механизмдердің
және аппараттардың түрлері құрастырылуда. Өндірістік үрдісте негізгі
қорларды ... ... ... ... жаңа негізгі қорларды
шығаруға ... ... ... ... ... ... да, ... бірге дұрыс жоғары тиімді пайдалану жағынан да өте жоғары маңызға
иеленеді.
Негізгі және ... ... ... және ... пайдалану
кәсіпорынның бірінші деңгейдегі мақсат болып табылады.
Негізгі қорларды тиімді пайдаланғанын ... ... ... ... ... ... ... бағалауға болады.
Жалпылама сипаттайтын маңызды көрсеткіштер бойынша – ... және ... - осы ... ... үш жыл бойы ... қорлар соңғы жылы
тиімді пайдаланылды. Сонымер қатар еңбектің ең жоғары өнімділігі 2006жылы
қалыптасты, яғни бұл жылы ... бір ... ... ... саны
алдыңғы жылдармен салыстырғанда көп келетін. Бұл ең алдымен жалпы құрылымда
жоғары үлес салмақты алатын жаңа ... ... ... болды. Сонымен
бірге кәсіпорында негізі ... ... ... ... ... ұлғайтуға болады, бірақ ол үшін еңбектің өнімділігін көбейту
керек.
Негізгі ... ... ... ... ... ... да өте ... орын алады. Осы мақсатты шешу қоғамға қажетті
өнімді өндіру ... ... ... ... мүмкіншіліктің
қайтаруды ұлғайту және халықты ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын төмендету, өнімнің
өндірісінің рентабелділігін өсіру, кәсіпорынның жиналымдарын көбейту болып
саналады.
Негізгі ... ... ... оның ... ... деп
санауға болады, соңғысы өз кезегінде физикалық және моральдық ... ... ... ... ... ықпалдасады, негізгі
қорларды жаңарту қарқынын жетелдетеді. Негізгі қорларды тиімді ... ... ... ... ... тағы басқа мақсатымен
тығыз байланысты - ... ... ... ... ... нарықтық
бәсеке жағдайында жоғары сапалы өнім ... ие ... ... ... жатқан кәсіпорындардың негізгі құралдарды ... жолы - ... ... ... ... мен ... әсіресе
негізгі құралдардың жоғары тозуы тән кәсіпорындар үшін жедел ... ... ... ... ... Бұл ... ... ... және ... ... ... кәсіпорындардың
сәйкесті техникалық қайта жарақтануға көңіл ... ... ... тән емес ... ... алып тастау, ірі
индустриалды орталықтарға тартылатын, жұмысшы күштің резервтері ... және ... ... ... ... ... ... барлыңғы кәсіпорындардың бәсекелік артықшылықтарын
қамтамасыз ететін ... ... және ... ... ... ... шешу бойынша шаралардың қатарына
жатқызылады.
Өнеркәсіп кәсіпорындардың ... ... ... жаңа ... оның ... кәсіпорынның
мүлігіне салықты көбейту (өндірістік қорлар үшін қосымша төлем ақыларды
нақты еңгізу), ... және ... да ... ... үшін жаңа ... ... мүмкіндік негізгі өндірістік
қорларды пайдалануына ықпалдасады.
Негізгі қорларды анағұрлым толық пайдалану өнім ... ... ... жаңа ... ... іске қосу қажеттілік
азаяды, ал сонымен кәсіпорынның пайдасын тиімді пайдалануға (тұтыну қорға
пайдадан ... ... ... ... ... көп ... үрдістерді механикаландыруға және ... ... ... ... ... ... ... көтеретін техникалық,
ұйымдастырушылық және экономикалық факторлары бойынша кәсіпорындардың
ұдайы жұмысы ... ... ... ... ... ... жатқан нарықтық қатынастар жағдайында бәсекелік
қабілеттілігінің өсірудің кепілі болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... – жаңа ... ...... ... ҚР Президентінің халыққа жолдауы 2010ж.
2. Бабаев Ю.А. Теория бухгалтерского учёта: Учебник для ...... ... и ... – М.: ЮНИТИ – ДАНА, 2001. –
304 б.
3. Мельник М.В., ... Е.Б. ... ... ... Учебное пособие М.: Форум, - 2008. – 192
б.
4. Үмбеталиев А.Д., ... Ғ.Е. ... ... ... Оқу ... ... баспасы, 2005.-176б .
5. Қуатова Д.Я. Кәсіпорын экономикасы. Практикум.-Алматы: Экономика,
2006.- 106б .
6. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оқу ... ... ... 2003.- ... ... Ж. ... ... жіктеу // Бухгалтер бюллетені.-2005.-
№37.- 4-6 бб.
8. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Минск.-
2002.- ... ... В.В, ... О.Н. ... ... деятельности
предприятия. Москва.-2004.- 424б.
10. Экономика предприятия. Учебник/Под ред.проф. Сафронова Н.А. – ... 2000.- 584 ... ... М.И., ... А.Д. ... ... ... Учебник.- М.: Финансы и статистика, 2000.- 251б
12. Киреев В.Д., Пронченко А.Г. ... ... ... ... ... ... Р.К., ... Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы.
Оқу құралы. Алматы: ... – 2008 – ... ... ... Учебник. Под ред. Горфинкеля В.Я., Швандара
В.А. М: 2007, - ... ... И.В., ... И.И. ... ... ... ТКВелби, Прспект, 2007 – 560б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
Кәсiпорынның өндiрiстiк қорларының теориялық негiздерi29 бет
Кәсiпорынның негiзгi өндiрiстiк қорларын кешендi түрде талдау20 бет
Кәсіпорынның айналым қорларын басқару57 бет
Кәсіпорынның негізгі қорларын пайдалану көрсеткіштерін талдау91 бет
Кәсіпорынның негізгі қорларын талдау75 бет
Кәсіпорынның өндірістік қорлары11 бет
Кәсіпорынның өндірістік қорлары жайлы16 бет
Кәсіпорынның өндірістік қорлары жайлы ақпарат44 бет
Кәсіпорынның өндірістік қорлары жайлы мәлімет4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь