Кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыру

КІРІСПЕ
1 Еңбек ақыны ұйымдастырудың теориялық негіздері
1.1 Еңбек ақының мәні, қызметтері және қағидалары
1.2 Еңбек ақының формалары және жүйелері
1.3 Кәсіпорында еңбек ақы қорын пайдаланудың тиімділігі
2 «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ мысалында өнеркәсіптік кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыруды талдау
2.1 «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ.ң технико.экономикалық сипатының мәні
2.2 «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ.да еңбек ақыны ұйымдастыру талдау
2.3 «ММГ» АҚ.ның еңбеке ақы жүйесі
3 Кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыру жолдарын жетілдіру
3.1 Еңбек ақы төлеудің шетелдік тәжірибесі
3.2 Кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдіру
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе

Нарықтық экономика жағдайында өндіріс тиімділігіне әсер ететін әртүрлі факторлардың маңызы арта түседі, себебі, бәсекенің күшеюі кәсіпорындардың өмір сүру жағдайы мен дамуына тікелей әсерін тигізеді. Осы факторлардың ішінде алдыңғы қатардағы орындардың бірін – адам факторы алады, яғни экономикалық өсу мен тиімділіктің, бәсекеге қабілеттіліктің негізін заводтар мен фабрикалар немесе құрал-жабдықтар мен өндіріс қорлары емес, тікелей адам капиталы құрайды.
Еліміздегі экономикалық және әлеуметтік өзгерістерге байланысты еңбек ақы және жұмысшыларды әлеуметтік қолдау мен қорғау саласында саясат та өзгеріске ұшырайды. Бұл саясатты жүзеге асырудың көптеген функцияларын мемлекет тікелей кәсіпорындарға артқан, яғни еңбек ақының формаларын, жүйелерін, мөлшерін кәсіпорындар өздері анықтайды. Жұмысшылардың еңбек нәтижесін ынталандыруға көп көңіл бөлінеді. «Еңбек ақы» түсінігі жаңа мазмұнымен толықтырылды және сонымен қатар әртүрлі премиялар, қосымша төлемдер және әлеуметтік жеңілдіктер, ақшалай және натуралды түрдегі барлық ақы түрлерін алып жатыр.
Еңбек ақы мәселелері тек экономикалық жағынан ғана емес, сонымен қатар, әлеуметтік жағынан да маңызды болғандықтан, экономикалық теорияда және іс жүзінде ерекше орынға ие. Сол себепті бұл дипломдық жұмыстың тақырыбы біздің қоғамымыздың қазіргі даму кезеңінде өте актуальды болып табылады. Сондықтан да, Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдаған «Қазақстан - 2030» стратегиялық бағдарламасында басты міндеттердің бірі – «жалақы мен төлемдерді, зейнетақыны толық және уақтылы төлеп тұру» екендігін айтқан [1].
Әрбір жұмысшының еңбек ақысы оның жеке қосқан үлесімен және кәсіпорын жұмысының нәтижесімен анықталады. Ол салықтармен реттеледі, жоғарғы шегі шектелмейді. Ал, барлық ұйымдық – құқықтық формалардың жұмысшыларының еңбек ақысының ең төменгі мөлшері Қазақстан Республикасының заңдарымен және жыл сайын «Республикалық бюджет» заңымен анықталады.
Нарықтық экономика жағдайына көшуге байланысты еңбек ақы жүйесі түгелдей өзгеріске ұщырады. Қазақстан Республикасының 15.05.07 «Еңбек кодексі» заңына сәйкес, мемлекет кәсіпорындар мен ұйымдардың кәсіпкерлік қызметіне араласпайды, сонымен қатар, еңбек ақының мөлшерін, формаларын, жүйелерін анықтамайды, яғни оны ұйымдастырумен айналыспайды[2]. Мемлекет тек халықты әлеуметтік қорғаумен айналысады. Мысалы, еңбек ақының ең төменгі мөлшерін қояды, еңбек ақының салық салынбайтын мөлшерін бекітеді, Еңбек Кодексіне сәйкес жұмысшыларды жұмысқа қабылдау және жұмыстан шығару тәртібін бекітеді. Сондықтан, кәсіпорындар еңбекті және еңбек ақыны ұйымдастыру жұмыстарын өздері жүргізеді., бұл – олардан белгілі бір білім мен іс – тәжірибені талап етеді. Еңбек ақыны ұйымдастыру және төлеу саясаты кәсіпорынның жұмыс нәтижесіне тікелей ықпалын тигізеді. Еңбек қатынастарының жарғылық заңды түріндегі реттеу, сонымен қатар жұмысшыларға еңбек ақы төлеу облысында кәсіпорын компетенциясына кіретін еңбек ақы шарттары көрсетілген кәсіпорынның ұйымдық келісім шарты болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастырудың теориялық негіздерін зерттеу және нақты кәсіпорын мысалында талдау болып табылады. Жұмыстың осы мақсаты алдымызға мынадай міндеттер қояды:
• еңбек ақының мәнін, функцияларын, қағидаларын ашып көрсету;
• «Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамына қысқаша технико – экономикалық сипаттама беру;
• кәсіпорындағы еңбек ақының түрлеріне, жүйелеріне талдау жасау;
• кәсіпорындағы еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдірудің жолдарын қарастыру.
Зерттеу нысаны болып, мұнай – газ өндіретін «Маңғыстаумұнайгаз»
АҚ мен оның бөлімшелері алынды.
Зерттеу пәні – кәсіпорындағы еңбек ақыны ұйымдастыру туралы мәліметтер, жалақының түрлері, жұмыс уақытын пайдалануды талдау, жұмысшылардың саны мен жалақы қорын талдау, «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ – ның соңғы бірнеше жылдардағы негізгі технико – экономикалық көрсеткіштері.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Бірінші бөлімде еңбек ақыны ұйымдастырудың теориялық негіздері қарастырылады.
Екінші бөлімде «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ – ның өнеркәсіптік кәсіпорындарының мысалында еңбек ақыны ұйымдастыруға талдау жүргізілген.
Үшінші бөлім кәсіпорындарда еңбек ақыны ұйымдастыруды жақсарту, жетілдіру жолдарын қарастыруға арналған.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі болып, осы мәселеге арналған нормативті – құқықтық актілер, отандық және шетелдік белгілі авторлардың монографиялары, мерзімдік басылымдар, арнаулы әдебиеттер, сонымен қатар, тәжірибе өту кезінде алынған материалдар табылады.
Жалпы диплом жұмысы кіріспе, үш бөлімнен кесте мен сүреттен тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Қазақстан -2030. Барлық қазақстандықтардың жағдайын жақсарту.-Алматы: Қазақстан , 1997.
2.ҚР Еңбек кодексі 15.05.07
3. Конвенция 95. Еңбек ақыны қорғау конвециясы; Труд в Казахстане 2000.№6
4. Тимошенко Л.С.
5. Методические рекомендации по организации нормирова¬ния труда. Приказ Министерства труда и социальной за¬щиты населения РК № 152-10 от 22.06.2000 г. // Бюллетень бухгалтера. 2000. № 3. 10-16 июля.
6. Кенгжалина Ж.Ш. Оплата труда на промышленных предприятиях. – Алматы: Экономика, 2002.

2. ҚР заңы «Өмір сүру минимумы туралы» с 1 қаңтар 2000г. // Қазақстан Республткасының Президенті Н. НАЗАРБАЕВ Астана, 16 қараша 1999 г. № 474-I ЗРК
5. ҚР заңы «Еңбек ақының қауіпсіздігі және оны қорғау» от 28 февраля 2004 года № 528// "Казахстанская правда" от 12 марта 2004 года № 49-50
6. Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана «Повышение благосостояния граждан Казахстана – главная цель го-сударственной политики». // «Казахстанская правда» от 7февраля 2008 г. №26
7. Закон РК «О внесении изменений и дополнений в некоторые законода-тельные акты Республики Казахстан по вопросам социального обеспечения и труда» от 19 декабря 2007 года № 9-IV// "Казахстанская правда" от 27 декабря 2007 года № 200
8.Постановление Правительства РК «Об утверждении единых правил ис-числения средней заработной платы» от 29 декабря 2007 г № 1394, Алматы, 2008
9. Конвенция 95. Еңбек ақыны қорғау конвенциясы. Материалы Между-народной Организации Труда. // Труд в Казахстане. 2000. № 6.
10. Конвенция 95 «О создании процедуры установления ми¬нимальной за-работной платы». // Труд в Ка¬захстане. 2000, № 6.
11. . Инструкция о порядке взимания и расходования компен¬сационных выплат за замещение рабочих мест иностран¬ными специалистами и рабочими, аккумулирования и ис¬пользования экономического сбора и залоговых взносов, взимаемых за ввозимую рабочую силу. Утверждено прика¬зом Министерства труда и социальной защиты населения РК № 113-П от 18.07.1997 // Бюллетень нормативных ак¬тов министерств и ведомств РК. 1998. № 4.
12. Инструкция по заполнению статистической отчетности по труду. Ут-верждена приказом Председателя Агентства РК по статистике от 12 июля 2002 года № 38 – Г // Бюллетень бухгалтера № 38 2002г.
13. Методические рекомендации по вопросам оплаты труда работников. // Бюллетень бухгалтера. 2000. № 28. 10-16 июля.
16. Журавлев П.В., Карташов С.А. Технология управления персоналом.- М.: Экзамен, 2000.
17. Казахстан в цифрах. - Алматы: Агентство РК по статисти¬ке, 2001.
19. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улуч-шение благосостояния всех казахстанцев. - Алматы: Казахстан, 1997.
20. Оплата труда в условиях рыночных отношений: Методи¬ческие указа-ния НИИ. - М.: Наука, 1995.
21. Прыкин Б.В. Экономический анализ предприятия. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2000.
22. Савицкая Г. В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: Учебник. – Москва: ИНФРА – М, 2005.
23. Саткалиева Т. С. Ресурсосбережение в нефтяном комплексе Казахста-на: проблемы, пути реализации, эффективность. – Алматы: ТОО Издательство LEM, 2004.
24. Тимошенко Л.С. Трудовые отношения: Учебное пособие. - Алматы: Экономика, 1998.
25. Турысов К., Есентугелов А. Экономические реформы: состояние эко-номики, проблемы, пути и перспективы экономического развития. - Алматы: Гылым, 1996.
26. Управление персоналом: Учебно-практическое пособие для студентов экономических вузов. / Под ред. А. Я. Кибанова.- М.: ПРИОР, 1999.
27. Управленческий учет: Учебное пособие, разработанное на основе стандартов бухгалтерского учета. - Алматы, 1999.
28. Фильев В.И. Заработная плата в зарубежных странах. - М.: ЗАО «Бух-галтерский бюллетень», 1997.
29. Чечевицына Л. Н. Экономический анализ: Учебное пособие. – Ростов – на – Дону: Феникс,2001
1. ҚР Еңбек кодексі 15.05.07. // Казахстанская правда, 2007 20 мая



қосымша

30. Адамчук В.В. Ромашов О. В., Сорокина М.Е. «Экономика и социология труда». М. Юнити 1999
31. Организация , нормирование и оплата труда на предприятии. Пашуто В. 2005/320.
32. Радостовец В.К., Шмидт О.И. « Бухгалтерский учет на предприятии»- Центраудит-Казахстан. Алматы , 2002.
33. Дюсембаев К.Ш. , Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. « Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы , «Каржи-Каражат» 1998.
5. Экономика и социология труда. Учебник под ред.А.Я. Кибана М., ИНФРА-М, 2003
6. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности. Минск ООО «Новое знание» 2001 г.
7. Балабанов И.Г. Балабанов А.И. Экономика туризма
Учебное пособие. – М.: Финансы и статистика, 1994.
8 Балабанов И.Г. Экономика предприятия Учебник. –
М.: Финансы и статистика, 2001.
9.Закон РК «О труде в республике Казахстан», Алматы 2004г.
10.Приказ Министерства труда и социальной защиты РК от
15.02. 2000г. №35-п
11. Закон РК «О коллективных договорах» от 04.07.92г.№1514-
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
............................................................................
......................3
1. Еңбек ақыны ұйымдастырудың теориялық негіздері.........5
1. Еңбек ... ... ... ... ... ... формалары ... ... ... ақы ... ... тиімділігі
....................
1. «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ мысалында өнеркәсіптік кәсіпорында
еңбек ақыны ұйымдастыруды талдау
2.1 «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ң технико-экономикалық сипатының мәні
2. ... ... ... ақыны ұйымдастыру талдау.......
3. ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру жолдарын жетілдіру
3.1 Еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
................................................
Кіріспе
Нарықтық экономика жағдайында өндіріс тиімділігіне әсер ететін әртүрлі
факторлардың маңызы арта ... ... ... күшеюі кәсіпорындардың
өмір сүру жағдайы мен дамуына тікелей әсерін тигізеді. Осы ... ... ... ... бірін – адам факторы алады, яғни
экономикалық өсу мен тиімділіктің, ... ... ... мен ... ... ... мен өндіріс қорлары емес,
тікелей адам капиталы құрайды.
Еліміздегі экономикалық және әлеуметтік ... ... ... және ... ... қолдау мен қорғау саласында саясат ... ... Бұл ... ... ... көптеген функцияларын
мемлекет тікелей кәсіпорындарға ... яғни ... ... ... ... ... өздері анықтайды. Жұмысшылардың еңбек
нәтижесін ... көп ... ... «Еңбек ақы» түсінігі жаңа
мазмұнымен ... және ... ... ... ... қосымша
төлемдер және әлеуметтік жеңілдіктер, ақшалай және натуралды түрдегі барлық
ақы түрлерін алып жатыр.
Еңбек ақы мәселелері тек экономикалық ... ғана ... ... ... ... да ... ... экономикалық теорияда
және іс жүзінде ... ... ие. Сол ... бұл ... ... ... қоғамымыздың қазіргі даму кезеңінде өте актуальды ... ... да, ... ... Президенті Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдаған ... - ... ... ... міндеттердің бірі – «жалақы мен
төлемдерді, зейнетақыны толық және уақтылы ... ... ... ... ... ... ақысы оның жеке қосқан үлесімен және кәсіпорын
жұмысының ... ... Ол ... ... жоғарғы шегі
шектелмейді. Ал, барлық ұйымдық – құқықтық ... ... ... ең ... мөлшері Қазақстан Республикасының заңдарымен және жыл
сайын «Республикалық бюджет» заңымен ... ... ... ... ... еңбек ақы жүйесі
түгелдей ... ... ... ... 15.05.07 ... ... ... мемлекет кәсіпорындар мен ұйымдардың кәсіпкерлік
қызметіне араласпайды, сонымен қатар, еңбек ақының мөлшерін, формаларын,
жүйелерін ... яғни оны ... ... ... халықты әлеуметтік қорғаумен айналысады. Мысалы, еңбек ... ... ... ... еңбек ақының салық салынбайтын мөлшерін бекітеді,
Еңбек Кодексіне сәйкес жұмысшыларды жұмысқа қабылдау және ... ... ... ... ... еңбекті және еңбек ақыны
ұйымдастыру жұмыстарын өздері жүргізеді., бұл – олардан белгілі бір ... іс – ... ... етеді. Еңбек ақыны ұйымдастыру және төлеу саясаты
кәсіпорынның ... ... ... ықпалын тигізеді. ... ... ... ... ... ... қатар жұмысшыларға
еңбек ақы төлеу облысында кәсіпорын ... ... ... ақы
шарттары көрсетілген кәсіпорынның ұйымдық келісім шарты болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... ... зерттеу және нақты кәсіпорын мысалында талдау болып
табылады. Жұмыстың осы мақсаты алдымызға мынадай міндеттер қояды:
... ... ... ... ... ашып ... ... акционерлік қоғамына қысқаша технико –
экономикалық сипаттама ... ... ... ... ... ... талдау жасау;
• кәсіпорындағы еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдірудің жолдарын
қарастыру.
Зерттеу нысаны ... ... – газ ... ... мен оның ... ... пәні – кәсіпорындағы еңбек ақыны ... ... ... түрлері, жұмыс уақытын пайдалануды ... саны мен ... ... ... «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ – ның
соңғы бірнеше жылдардағы негізгі технико – ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған
әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Бірінші бөлімде еңбек ақыны ... ... ... ... ... АҚ – ның өнеркәсіптік
кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда еңбек ақыны ұйымдастыруды жақсарту,
жетілдіру жолдарын қарастыруға арналған.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі болып, осы ... ...... ... отандық және шетелдік белгілі авторлардың
монографиялары, мерзімдік басылымдар, арнаулы әдебиеттер, ... ... өту ... ... материалдар табылады.
Жалпы диплом жұмысы кіріспе, үш бөлімнен кесте мен сүреттен тұрады.
1. ... ... ... теориялық негіздері
1. Еңбек ақының мәні, қызметтері және қағидалары.
Республикада тұратын ... ... үшін ... ... ... ... табылады. Сондықтан оны көтеру адамдардын қалыпты тұрмыс
деңгейін қамтамасыз ету үшін аса ... ... ... жалақыны мемлекеттік нормалаудың жаңа жүйесі еңбек
ресурстарын тиімді пайдалану ... және ... ... ... мен ... ... ... әзірлеудің
бастапқы базасы болып табылады.
Кәсіпорын жұмысшысының табысына ... ... ... ... және әлеуметтік ақшалай төлемдер, пайдадан алынатын ... ... ... ... ... ... мен ... алатын
дивидендтер, заттай алатын өнімдер және т.б. ... ... ... ... ... мен ... қызметтерді тұтыну қорының бір
бөлігі болып табылады. Ол ... ... саны мен ... ... ... ... экономика жағдайында жалақының мәні төмендегі аспектілерден
құралады:
... - ... ... ... ... ... ... күші бағасының материалдық, заттық көрінісі болып тұтыну
заттарының бағалары (азық-түліктік және ... ... ... ... ... және басқа
төлемдердің бағалары); олар жұмыс күшінің ұдайы өндірісін, олардың
физикалық және ... ... ... ... ... ... және оның ... адамдардың жұмыс қабілетін қалпына
келтіреді);
• жалақы еңбектің саны, сапасы және нәтижесіне байланысты;
• жалақы ... ... ... де ... ... шаруашылықты жүргізуде жалақыны ұйымдастыру төмендегі
қағидаларға сәйкес жүргізіледі:
• еңбекке қарай бөлу қағидасы ... ... ... және ... төлеу);
• өндіріс тиімділігінің артуы негізінде еңбек ақының деңгейін,жағдайын
көтеру;
• еңбек ақыны еңбек нәтижесіне және ... ... ... ... ... ... ... материалдық жағынан
ынталандыру;
• еңбек өнімділігінің өсу қарқыны жалақының өсуіне қарағанда артық
болуы.
Сонымен бірге еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ағымдағы жылдың мемлекеттік бюджеті туралы
заңмен белгіленетін минимумнан төмен болмауы керек.
Еңбекке ақы төлеуді құқықтық ... екі ... ... ... ... ... ... реттеудің мемлекеттік орталықтандырылған әдісі қызметкерлер
тобының біліктілігін жіктеудің разряд аралық тарифтік коэффициенттерін ,
барлық қызметкерлердің ... ... ... ... ... ,
жалақы тарифтерін еңгізу арқылы жүргізіледі . ... ақы ... ... ... ... қаржыландырылатын ұйымдар
мен кәсіпорындарда қолданылады .
Жалақыны номиналды, яғни жалақының ақшалай мөлшері және нақты жалақы,
номиналды жалақыға ... ... ... мен ... ... ... ... көрсететін жалақы де екіге бөледі:
Ун
Ур = ... - ... ... ... - ... жалақы;
Р - тұтыну заттары мен көрсетілетін қызметтер бағасының деңгейі.
Мұндағы нақты жалақы мөлшеріне сұраныс пен ... ... ... ... сұраныс көп болған жағдайда, нақты жалақы деңгейі де
жоғары болады, ал еңбек ұсынысы жалақы динамикасына кері ... ... 1 ... ... ... ... мен ... қисығын қосып,
жалақының графикалық мөлшерін анықтауға болады [9].
СС1 ... ... ... ДД1 ...... ... ... ОП1ЕК1 төртбұрышы жалақы мөлшерін анықтайды.
Е нүктесі - сұраныс пен ... ... ... ... ... 1. ... мөлшері.
Кәсіпорындағы еңбекақының жалпы деңгейі төмендегі негізгі факторларға
байланысты:
• кәсіпорындардың шаруашылық қызметінің нәтижесі, оның рентабельділік
деңгейіне;
... кадр ... ... ... ... ... ... мамандықтардағы
жұмысшыларға;
• кәсіподақ, бәсекелестер және мемлекеттің ықпалы;
• кәсіпорынның қоғаммен байланыс саясаты.
Еңбекақы - еңбек кілісім шарты негізінде, ... ... ... саны мен ... ... ... олардың жеке тұтынуына берілетін
табыстың ақша түріндегі бөлігі. Еңбекақы экономикалық категория ретінде екі
жақты сипатта болады, бір ... ол ... адам үшін - ... ал
кәсіпорын үшін - өндіріс шығыны болып табылады.
Жұмыс күшіне деген шығындар жалақымен ғана ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, жұмысшыларды
әлеуміттік қорғау шығыстары, тұрғын ұймен қамтамасыз ету және әлеуметтік-
тұрмыстық ... ... ... Еңбекақы, кәсіпорынның қызметкерлерін
жоғары өнімді еңбек уәждемесі мен ынталандыруды ... ... ... қоры - ... жұмсаған еңбектерінің саны мен
сапасына қарай бөлініп, олардың жеке ... ... ... ... бөлігінің сомасы болып табылады және құрылымы бойынша әр түрлі
элементтерден ... ... ... ... ... ... ... қоры (ЕАҚ),
ірілендірілген немесе ... ... ... ... ... ... қоры ... үш тәсілмен анықтауғ
болады.
1. Өнім (қызмет) бірлігіне шаққанда келетін жалақының
нормативі негізінде (НЖ):
ЕАҚЖОС = Нж ... ... QI - ... өнім ... Өнім ... өскен әрбір проценттіне келетін еңбекақы қорының
өсуінің нормативі негізінде
ЕАҚЖОС = ЕАҚ БАЗ + ЕАҚ БАЗ (Нж х Ө)/ ... Ө - өнім ... ... ж – өнім ... ... ... проценттіне келетін еңбекақы
қорының өсу нормативі
3. Жұмысшылардың санына байланысты (СТ) және ... ... ... ... ... орташа жылдық еңбекақылары (ЕАЖ) бойынша:
ЕАҚЖОС = ЕАЖ х ... ... ... ... ... ... және ... тобы мен категориялар бойынша ЕАҚ есептеуге болады.
Сараланған (дифферициалды) әдісімен еңбекақы қорын (ЕАҚ) өнеркәсіптік-
өндірістік қызметкерлердің ... ... жеке және ... ... ... ... Оның құрамы ЕАҚ тарифтік, сағаттық,
күндік және айлық есптеулерінен тұрады (Сурет 3).
Тарифтік ЕАҚ ... ... мен ...... ... – жұмысшылардың ЕАҚ орындалған жұмыс көлеміне ... ... ... ... ... есептелінеді:
ЕАҚ КЕС = P x N x ... P - өнім ... ... ... есеп ... - ... бойынша өнім саны (көлемі);
K - жоспарлы тапсырманы орындау коэффициенті.
Мерзімдік – жұмысшылардың ЕАҚ жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... ... МЕР = Н x ТОС x ... Н - ... ... ... - ... ... ... сағаттық тарифтік ставкасы;
К - жоспарлы тапсырманы орындау коэффициенті.
Еңбекақы шығынының құрамына ... ... ... ... ... ... кіреді. Жұмысшылардың ЕАҚ айқарма құрылымы Сурет
4 берілген.
Жалақының ағымдағы және жоспарлы қорларының құрылымындағы ... ... 5 ... )
б ... бірқатар шығындары не болмаса ЕАҚ-на, немесе әлеуметтік
сипаттағы төлемдер қатарына жатпайды: іссапар шығындары, ... ... ... ... кәсіби дайындық шығындары,
мемлекеттік әлеуметтік қорларға міндетті төлемдер және т.б.
Еңбек ақы қоры ай, ... және ... ... ... ... ақы қоры қызметкерлердің жеке категориялары бойынша анықталады.
Өнеркәсіпте категориялар бойынша еңбекақы ... ... ... ... ... ... және ... (жылдық) жалақылары ескеріледі.
Кәсіпорындарда еңбекақыны тиімді ұйымдастыру оның ... ... ... ... ... ... ... арттыруға, өнімнің пайдасын және рентабельділігін ... ... ... ... ... – кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің жалпы нәтижелері мен жұмысшының ... ... ... ... ету, яғни еңбек өлшемі мен тұтыну өлшемі арасындағы
сәйкестікті қамтамасыз ету.
Кәсіпорындар қазіргі жағдайда, өзінің ұйымдастырушылық – ... ... ... ... ... ... және мөлшерін
өзі анықтайды. Бірақ, жұмысшылардың жұмсаған еңбегі мен олардың санаттылық
біліктілігін толық есепке алатындай ... ... әлі ... ... ... ... ең ... мөлшерін заңды түрде белгілеу
арқылы, кәсіпорынның еңбекақыға бағытталған қаражаттарын ... салу ... ... ... мен ... ... ... арқылы, мемлекеттік кепілді еңбекақыны бекітеді. Еңбекақыны
ұйымдастыру ұжымдық ... ... ... бұл келісім-
шарттар, әдетте, жұмыс беруші мен ... ... ... 1 – 3 жылға жасалады. Келісім-шарттарда ... ... ... ... мен ... ... ... қосымша
төлеулер мөлшері және бағаның өсуі мен ... ... ... ... механизмі, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан босату
талаптары, жұмыс уақыты мен ... ... ... ... ... жұмыс жағдайын ... ... ... еңбек
қауіпсіздігін сақтау және жұмысшыларға берілетін жеңілдіктер.
Еңбекақы мөлшерін анықтаушы элементтердің бірі - өмір сүру ... ... Ол ... денсаулығын сақтауға және өмір сүруін қамтамасыз
ететін ... ... мен ... ... минималдық
құрамы мен құрылымын көрсететін көрсеткіш. Адресті бағытталған әлеуметтік
саясатты ... ... ... еңбек ақының ең төменгі мөлшерін
белгілеуге, жасына қарай ... ... ... ... төлемақы мөлшері мен білімгерлердің шәкіртақысы ... ... ... ең ... мөлшері бір айда қарапайым
жұмысшыға (мамандығы жоқ) ақшалай төленетін еңбекақы, ол ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшері өмір
сүру бағаларымен және мемлекеттің экономикалық мүмкіндігімен анықталады.
Қазақстан Республикасының 2008 жылдың желтоқсанында қабылданған № 8 ... «2009 ... ... республикалық бюджет» заңына сәйкес, 2008 жылдың 1
қаңтарынан бастап белгіленген:
1. Жалақының ең ... ... - 13470 ... ... ... ... мөлшері - 4 210 тг.
3. Зейнетақының ең төменгі мөлшері - 7 900 тг.
4. Қазақстан ... ... ... төлемақылар мен басқа
әлеуметтік төлемдерді ... ... ... ... ... ... үшін, салықтар мен басқа төлемдерді есептеу ... ... ... - 1 246 ... ... ... төлемдер мөлшерін есептеу үшін, өмір сүру
минимумының мөлшері - 13470 ... ... ... екі түрлі қызмет атқарады: ... өмір ... ... ... ... ... көзі болса,
екінші жағынан - өндіріс тиімділігін арттырудың материалдық ынталандыруын
қамтамасыз ететін басты тұтқа ... ... ... ... ... ... ... айырбаста
және тұтынуда жалақының атқаратын қызметтері оның мәнін ашуға көмектеседі
(Кесте ... ... ... ... ... ... дамуына
теріс ықпалын тигізеді. Жоғары сапалы, ғылым жетістіктерін қажет ететін
өнімдерге сұранысты ... ... күші ... ... жағдайда, жаңа
техника мен технологияларды қолдану, кадрлардың ... ... ... құру қажеттілігі болмайды. Өнеркәсіптің жеке салаларында
жұмысшылардың мамандық-біліктілік ... ... ... айырмашылықтар пайда болды, олар жұмыстың
маңызы мен объективті сипаттамаларын ... ... ... - ... кешеннің кәсіпорындары шоғырланған аймақтарда
жалақының жоғары деңгейі қалыптасқан, бұл жағдай өнімнің жоғары ... ... мен ... ... ... байланысты. Ал,
жеңіл және тамақ өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы шоғырланған ... өте ... ... ақы ... ... қызметін атқармайды, ол
кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен ... ақы ... ... ... көрсетеді. Мониторинг нәтижелері көрсеткеніндей,
жалақы мөлшерін көтеру төлем қабілеттілігі төмен кәсіпорындарда орын алған.
Мысалы, мұнай өңдеу өнеркәсібінде ... орта ... 1.2 есе ... ...... кәсіпорындарда 1.1 есе өссе, экономикалық – ... ... 1.4 есе ... ... ... ... атауы | ... ... |
| ... ... ... ... ... ету, |
|Ұдайы өндірістік ... ... ... ... ... тигізетін |
| ... ... ... ... |
| ... ... ынтаны арттыру, жұмысшының |
|Ынталандыру ... ... ... ... ... деңгейін қою. |
| ... ... ... ... тірі еңбектің |
|Өндірістік - есептік ... ... ... оның ... өндіріс |
| ... ... ... |
| ... ... мен ... ал ... |
| ... ... ... – жабдықтарын сатып |
|Реттеушілік |алу ... ... яғни ... ... |
| |мен ... арасындағы пропорцияның қалыптасуына|
| ... ... |
| ... мен ... ... ... ... ... бар ... ... ... ... қағидасын жүзеге асыруға ықпал етеді.|
| ... ... пен ... ... ... ... жұмысшының адамгершілік |
| ... және оның ... ... ... ... жалақы экономикалық категория ретінде, жұмыс күшін ұдайы
өндіру және еңбекті ынталандыру ... аз ... ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік жіктелуіне және ... алып ... ... ... 10 % ең ... табысты және ең
төменгі табысты топтардың арасындағы айырмашылық 13 есеге жеткен. ... ... ... ... жолы – ... ... ... күшейту,
жалақының негізгі, ұдайы - өндірістік, ынталандыру және ... ... ... ... ... формалары мен жүйелері.
Еңбек ақыны дұрыс ұйымдастыру өндірістік мәселелермен бірдей маңызды
іс. Жалақыны ұйымдастырудың негізгі ...... ... ... жұмысшының
еңбек үлесімен байланысты етіп, жұмысшының жұмысқа ынтасын арттыру ... ... ... ... ... кәсіпорын жұмысшыларының еңбек ақысының формалары мен
жүйелерін анықтау;
• кәсіпорын жұмысшылары мен мамандарының жеке ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің лауазымдық жалақы жүйесін жасау.
• қызметкерлерге сыйақы беру көрсеткіштері мен жүйесін негіздеу.
Жалақы формалары және жүйелері, 6 ... ...... ... ... ... анықталатын, еңбек нәтижесін, жұмысшының
еңбегінің саны мен сапасының жалақы мөлшеріне байланыстылығын орнату тәсілі
болып табылады.
Еңбекке ақы төлеу ... - ... ... пен ... жалақы
арасындағы аракатынасты белгілеу жүйесі. Жалақының ... ... ... және ... жүйе жатады. Өндірісте еңбекке ақы төлеудің өзге ... ... ... Ақы ... ... жеке және (немесе) ұжымдық
нәтижелері үшін жүргізілуі мүмкін.
Жұмысшылардың ... ... мен ... ... ... бағалау
тәсілін; еңбекке еңбек ақы төлеу үшін өлшем жүргізуді ... ... ... жеке, ұжымдық және соңғы нәтижемен); еңбек пен еңбек
ақы арасындағы функционалдық басыбайлылық ... ... ... ... ... ... жалақының өзгеріс пропорциясын анықтайды.
Әртүрлі меншік формасындағы кәсіпорындарда еңбек ақы төлеудің екі
негізгі ... кең ... ... ... - ... ... ... жасалған жұмыстың көлеміне байланысты төленетін жалақы; ... ... ... ... ... ... нормативтік жұмыс уақытына
төленетін жалақы.
Бұл формалардың қайсысын ... әр ... ... ... ... ... жалақыны қолдану жағдайлары:
А) Жеке жұмысшының нақты еңбегіне ... ... ... бар болуы;
Б) Орындалған жұмыс көлемін дәл анықтау ... бар ... ... учаскедегі жұмысшылардың жұмыс көлемін немесе шығаратын өнім
көлемін ұлғайту мүмкіндігінің бар болуы;
Г) Нақты өндіріс учаскесінде жұмыс көлемін ... ... ... ұлғайту қажеттілігінің бар болуы;
Д) Еңбекті техникалық нормалау мүмкіндігінің бар ... ... ... ... Өнім ... ... арттыру мүмкіндігінің болмауы;
Б) Өндіріс үдерісі қатаң шектелген;
В) Жұмысшының атқаратын қызметі тек технологиялық процесті ... ... ... ... және ... типтері қолданылғанда;
Д) Өнім өндіру көлемін ұлғайту өнімнің сапасын кемітуге әсер ... ... ... міндеттері мен оның технико-экономикалық
жағдайларының ерекшеліктеріне байланысты кесімді ... ... ... тура кесімді, кесімді-прогрессивті, ... ... ... және ... кесімді жалақының мәні мынада: жұмысшының жалақысы өнімнің әрбір
бірлігіне бұрыннан белгіленіп қойылған расценка бойынша есептеледі.
Кесімді расценка былай белгіленеді [15]:
З = Зч х Т ... З = Зн / ... З - өнім ... немесе операцияның расценкасы;
Зч - жұмыс разрядына сәйкес келетін сағаттық тариф ставкасы
(теңге);
Т - ... ... ... - бір ... ... жұмыс нормасы.
Жұмысшының бір айда немесе басқа есепті кезеңіндегі кесімді жалақысын
анықтау үшін, кесімді расценканы жасалған өнім ... ... ... - тура ... ... ... ... ал нормадан тыс өндірілген өнім жоғары расценкамен
есептелінеді. ... ... ... ... ... шектеледі, онда
негізгі расценкадан ... өнім үшін ... ... ... ... ... базалық көрсеткіш ретінде соңғы 3 айда
орындалған норма алынады, ... ол ... ... ... ... ... – жалақы тура кесімді расценкамен және
сандық, сапалық көрсеткіштерді артығымен ... үшін ... ... ... ... Сыйақы көлемі есепті кезеңдегі негізгі жалақы
көлеміне байланысты ... ... ... көлеміне байланысты болады.
Жанама–кесімді жалақы жүйесі - өнім өндіруге тікелей қатыспайтын
жұмысшылардың ... ... ... ынталандыру үшін қолданылады.
Бірақ, бұл жұмысшылардың еңбектері негізгі ... ... ... бар. Бұл жүйемен станоктарды ... ... ... ... ... ... транспорт
жұмысшыларының еңбектері төленеді. Жанама–кесімді жалақы – қосалқы ... ... ... мен ... ... ... еңбек
өнімділігін арттыруға жағдай жасаған уақытта тиімді ... ... алу ... жанама–кесімді жалақы алатын жұмысшының күндік
тарифтік ставкасы оған белгіленген ... ... ... ... ... ... нормасына бөлу арқылы есептелінеді.
Ұжымдық (бригадалық) ... ... - ... ұжымдық формада
ұйымдастырғанда, яғни өндіріс процесін ... ... ... ... қолданылады, бұл жұмысшылардың арасында толық еңбек бөлінісі
болмауы тиіс, ... ... олар ... ... алмастыра алулары
тиіс. Бұл жүйе бригаданы өнім өндіруді ... ... ... ... ... ... ... көтеруге ықпалын тигізеді.
Ұжымдық жалақы әрбір жұмысшының жеке қосқан үлесіне қарай бөлінеді.
Жеке жалақыны есептеудің ... ... бар. ... ... ... ... ... қарай есептелінеді. Жеке расценка болса,
жеке жұмысшының тарифтік ставкасы мен бригадалық ... ... ... ... басқа әдісі де бар, онда жұмысшының
жалақысы оның жұмыс уақытымен және ... ... ... ... ... ... алынады.
Бригаданың еңбек нәтижесіне қай жұмысшының қаншалықты үлес ... ... ... ... мүшелерінің келісімімен еңбекке қатысу
коэффициенттері ... ... ... ... ... ... (ЕҚК) ... жұмысшының еңбегінің саны мен сапасын,
жұмысының күрделілігін, бригада мүшелеріне қаншалықты ... ... және ... ... ... сақтағандығын есепке алады.
ЕҚК қолданып, төмендегілерді бөлуге болады: сыйақыны, жалақы қорынан
үнемдеуден ... ... ... мен қолдану тәртібі бригаданың жалпы жиналысында
қарастырылады, оны кәсіподақ ... ... ... ... ... уақытта істелетін жұмыстарға, мейрам күндеріндегі
жұмыстарға, уақытша жұмысқа жарамсыздыққа байланысты төленетін ... пен ... ... ... бригаданың жалпы жалақы
құрамына кірмейді.
Кесімді форманың ерекше түрі болып аккордты жалақы саналады. Оның мәні
мынада: жеке жұмысшыға немесе бір топ ... ... өнім ... ... ... қоры ... Аккордты жалақы мөлшері осы жұмысқа
арналған расценқалармен және кәсіпорында ... ... ... ... жеке жұмысшылар арасында кесімді ... ... ... ... жұмысшының жұмыс істеген уақыты мен оның
біліктілік деңгейіне қарай жалақы төленеді. Бұл форманы ... ... ... ... болғанда қолданады. Мұнда өнімділік бекітілген
технологиялық режиммен анықталады және өнімнің жоғары сапалы болуына басты
назар аударылады. Мерзімді ... - ... және ... ... ... 2-ге ... Қарапайым-мерзімді жалақы
біліктілік деңгейі ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлер лауазымдық жалақы алады, ал жұмысшылар тарифтік
ставкамен есептелінетін жалақы алады. ... ... ... өздерінің тарифтік жалақысына қоса, белгілі бір сандық және
сапалық көрсеткіштерге ... үшін ... алу ... бар. Бұл ... саны мен ... арттыруға материалдық ынтаны күшейтеді.
Көптеген кәсіпорындарда жеке және бригадалық жалақы төлеу элементтері
аралас ... ... мен ... ... төлеудің
ерекшеліктері бар. ... ... мен ... ... және ... ... ... асырады.
Олардың жұмыстары, әрине, нормалауға келмейді, ... өз ... ... сай ... ... жалақы алады. Әр түрлі
біліктіліктегі лауазымдық жалақыларды ... ... алу ... жасалатын
жұмыстың күрделілігіне қарай, біліктілікті категориялау қолданылады
(экономист, 2 – категориялы ... 1 – ... ... ... ... маманға жеке категория беріледі, ол оның нақты біліктілік
деңгейін, оның ... ... ... ... ... ... ... орындауын көрсетеді. Квалификациялық
категориялар аттестациялау арқылы ... ол 3 ... ... ... ... ... ... жетуге ынталандыру
мақсатында сыйақы төлеудің бірнеше түрлері қолданылады.
Барлық ... ... ... мен ... ... ... өзі бекітеді (мемлекеттік және
муниципалдық кәсіпорындардан ... ... ... ... ... ... өзіндік құнның төмендеуіне,
отын-энергетикалық және материалдық ресурстарды ... ... ... мен ... деңгейінің жоғарылауына байланысты беріледі.
Берілетін қосымша төлемдер мен ... ... ... ... ... ... ... нормативтік құжаттарында көрсетілген.
Мемлекет оның ең төменгі мөлшерін белгілейді.
Бұл ... ... ... тиімділігі артқан жағдайда қосымша
сыйақылар алуына кепілдік береді. ... ... ... және ... ... 2-ге бөлінеді. Компенсациялық
төлемақыларды (кешкі және түнгі уақыттарда жұмыс ... ... ... ... ... ... өзі белгілейді, бірақ олар мемлекет
бекіткен мөлшерден төмен болмауы керек. Ынталандырушы ... ... ... кәсіптік шеберлігі үшін төлемдер мен ... өзі ... олар ... бар ... ... ... ... әртүрлі жүйелеріндегі жалақы есептеудің бірнеше мысалдарын
қарастырып көрейік.
Аккордтық жүйедегі жұмысшы жалақысын ... ... ... ... ... ... тапсырма - 2000, тапсырма 10 ... ал ... ... ... – 15 күн, ал аккордтық наряд
бойынша мерзімді әрбір пайыздық қысқартуына 2 % ... ... ... ... %- ын есептейміз:
.
Жұмысшының кесімді-сыйақы жалақысын есептейік, ... ... ... 20 % , ал ... ... ... % - ға ... % ... ... қарастырылған. Жоспар 100 % - ға ... ... ... - ... = 800 + .
Мерзімді-сыйақылы жалақы жүйесімен жалақы ... ... ... ... ... ... тарифтік ставкасы – 10.
Келісім-шартта ... ай ... 30 % ... ... Ай ... ... жұмыс сағаты - 112. Алдымен 112 сағатқа ... ... 112 с : 10 х 112 = 1120. ... мөлшері (1120 х 30) / 100 =
336. Сонымен, жұмысшының айлық толық жалақысы = 1120 + 336 = ... жүйе ... мен ... әрбір жұмысшының жеке қосқан
үлесін есептеп, жалақы төлеуге мүмкіндік ... ... ... ... мен біліктілігі есепке алынады. Жұмысшыларды ... ...... ... ... және біліктілік
анықтамалармен (БА) жүргізіледі.
Әртүрлі мамандық – ... ... ... ... мен ... ... ... бекітілген 1 разряд
ставкасымен анықтайды, ол ... ... ... ең төменгі жалақы
мөлшерінен төмен болмауы керек. Сонымен қатар, бірыңғай тарифтік ... ... - ... ... ... Тарифтік
ставка жұмысшылардың еңбек ақысын белгілі ... ... ... ... т.б.) ... ... белгілейді.
Тарифтік - біліктілік разряд жұмыстың күрделілігін, жұмысшының оны
орындай алу мүмкіндігін, оның ... ... ... ... ... тарифтік - біліктілік анықтамасы - ... және ... ... ... пайдаланылады, ол жұмыс
түрлеріне қарай топталған барлық ... ... - ... ... ... ... Лауазымдардың біліктілік
анықтамасы - ... ... ... ... және ... ... дифференциациялайды. Бұл ... ... ... біліктілік разрядын беруде ... ... ... ... ... мамандығына, біліктілігіне қарай
бөледі. Анықтамалар бір орталықтан бекітіледі, олар ... және ... ... ... ... нақты өндіріс орнының жұмысшыларына
арналған жергілікті маңыздағы анықтамалар құрастырылады.
Тарифтік сеткалар – еңбектің ... ... ... ақыны дифференциациялау құралы болып табылады. Ол ... ... ... ақыларының шкаласы түрінде болады, онда разрядтар саны
мен ... ... ... ... ... ... да ... сәйкес келетін тариф ставкасын – 1 разрядты тариф ставкасын қажет
разрядтың тарифтік ... ... ... ... салада еңбек ... ... мен ... ... жұмыс істейтін қызметкерлердің жалақысы
деңгейлерін жақындастыру үшін жаңа ... ... ... ... ... барлық саласының қызметкерлерін қамтиды. Бұл орайда разрядтар
аумағы бұрынғысынша қалды - бірінші разрядтан 21 ... ... ... ... айтарлықтай өзгеріске ұшырады. Мәселен, 2 кестеге
сәйкес бұрын Бірыңғай тарифтік кестедегі бірінші ... ... - 2-ге, ал ... ... ...... тең болса, жаңа
тарифтік кесте бойынша олар тиісінше — 1 және 4,24-ті құрайды.
Кесте ... ... ... ... ... ақы ... |
|разрядтары |коэффициенттер |төлеудің ... |
| | ... | |
|1 |1,0 |12 |2,20 |
|2 |1,07 |13 |2,37 |
|3 |1,15 |14 |2,55 |
|4 |1,24 |15 |2,74 |
|5 |1,33 |16 |2,95 |
|6 |1,43 |17 |3,17 |
|7 |1,54 |18 |3,41 |
|8 |1,66 |19 |3,67 |
|9 |1,78 |20 |3,94 ... |1,91 |21 |4,24 ... |2,05 | | ... ... кестенің негізіне еңбекке ақы төлеудің принципті
жаңа жүйесі алынған.
1993 жылдын 1 қаңтарынан бастап, бірыңғай ... тор ... ... ... ... қосылған болатын.
Бірыңғай тарифтік торда бірінші разрядтағы жұмысшылардан басталып,
басшылардан аяқталатын, ... ... ... ... ... ... ... торда 21 тарифтік разряд бар. 21 тарифтік разряд
халық шаруашылығында жұмыс жасайтын барлық ... ... ... ... шаруашылыктағы жүргізу нышанына, меншік нышанына және
бюджеттік ұйымдарға тәуелсіз барлық кәсіпорыпдарға арналған:
• 1-8 ... ... - ... ... 6-15 ... ... - сызықтық кызметкерлер;
• 4-11 разрядтар бойынша - орта білімді мамандар;
• 7-15 разрядтар бойынша - ... ... ... 10-20 ... ... - ... басшылары, бөлімдердің,
функционалдық кызметтердің басшылары;
• 9-21 разрядтар бойынша - ғылыми қызметкерлер.
Жұмысшылардың дәрежесі халық шаруашылығының барлық саласындағы ... ... ... ... бағдарына байланысты болған соң,
жұмысшылардың дәрежесі бір топта көрсетіледі.[18].
1.3 ... ... ақы ... ... тиімділігі
Еңбек ақыны ұйымдастыруды пайдалану тиімділігі мыналарды қарастырады:
• Кәсіпорын меншігіне белгілі бір нәтиже алып ... , ... ... ... ... ... ... жою;
• Жұмысшыны әлеуметтік қорғау;
• Еңбек ақының мөлшерін , жүйесін , нысандарын анықтауда ... және ... ... ... ... көрсеткіштердің жоспардағы көрсеткіштерден жоғары болуы;
Кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыру келесі негізгі элементтерден
тұрады:
• Еңбек ақы ... ... ... ... ... жүйені орналастыру;
• Еңбек ақы жүйесін және нысанын анықтау;
Көптеген кәсіпорындарда еңбек ақыны ұйымдастырудың келесі ... ... саны мен ... ... ақы ... Еңбек ақының дифференциациялығы жұмысшының біліктілігіне , еңбек
шартына , ... ... мен ... ... ... ... еңбек ақының жүйелік көтерілуі;
- Орташа еңбек ақының өсу қарқындылығында еңбек өндірісінің
қарқындылығын өсіру;
- Әділдік , яғни көрсетілген еңбекке тең ... ақы ... Ауыр және ... ... ... ... ... Адал және сапалы еңбекке мақсат қойғызу;
- Міндетіне , яғни жұмысына жауапкершіліксіз қарағанға ... ... ... ... ... элементтерін жеке-жеке қарастырайық.
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-да еңбек ақы екі ... ... ... және ... ... ... ... ақының жүйесі және нысаны ұжымдық
келісімшартпен және жұмыс берушінің актісімен анықталады.Өндірістің ұйымдық-
техникалық ... ... ... сай еңбек ақының жүйесі мен нысаны
қолданылады және бұл еңбек қызметінің жақсы нәтижесіне алып келеді.
2008 жылдың 1 ... ... мен ... ... 15 %-ға өсті және оның ... ... ... салыстырғанда
тарифтік ставка , қызмет айлығының төлемдері өсті (сонымен бірге ... ... ... үшін , мереке және демалыс уақытта жұмыс
жасағаны үшін , ... ... тыс ... ... ... , ... өндірістік нәтижелері үшін ... ақы , ... ... ). 2008 жылы ... еңбек ақысы маусымның
бірінен көтерілді , ал 2007 жылы ... ... ... жылмен
салыстырғанда бір ай бұрын) , сол үшін нақты ... ... үшін ... ... ... ... және 2007 жылдың екінші жарты ... ... ... ... ... ставка мен қызмет
айлығы бойынша есептелген еңбек ақы 2008 ... ... ... 2007 ... ... жарты жылдығымен салыстырғанда 16.5 ға
өсті және ол 2007 жылы ... мың ... ... 2007 жылы ... мың ... ... Ал тарифтен алынған ... ... ... сол ... ... 113,4 %-ға өсті, яғни ол 2007 жылы 53203
теңге болса , 2008 жылы ол 46897 ... ... ақы ... ... ... ақысын олардың
қызмет нәтижелеріне еңгізген салымдары бойынша дифференциациялайды, яғни
мұнай өндіру процесіне нақты және ... ... ... және де олардың
квалификациялары бойынша. Мысалы 2008 жылы ... ... ... ... жалақылары 148947 теңге құрады, ал
біліктілігі жоқ ... ... ... жалақылары 50213 теңге
құрады. Ең жоғары және ... ... ... 98734 ... жағынан қарастырғанда кәсіпорын ... ... ... ... ... және оның ... ... өндірісінің көрсеткіші еңбектің ... ... ... ... ... ... , ... айналымының көлемі , қызмет
көрсетуден түскен түсімнің ... , ... ... ... ... ... орташа тізімімен сипатталады). Кәсіпорындағы еңбек
өндірісінің ... ... ... әсер етеді. Оларға:
- Тұтынушыларға қызмет ... ... ... Жүк тасу және жүк ... ... механизациялық деңгейін
арттыру;
- Прогрессивті жоғары өнімді техника мен технологияларды еңгізу;
Бірақ осы қарастырған ... ... ... ... ... басқа да факторлар әсер етеді . ... ... ... және ... да факторлар жатады. Негізінде
еңбек өнімділігі көбінесе адамның әрекетіне, оның ... ... ... ... байланысты болады. Кәсіпорындағы
жұмысшылардың ... ... ... тағы бір ... бірі болып жұмысшыларға материалды стимул ... және оның ... ... ... ... болуы
және қызметтік мансапта әрі ... ... Осы ... ... ... ... шешуші рөл атқарады. Тірі еңбек
өнімділігінің өсуі бөлек жұмысшы өндірмесінің артуына негіз ... ... ... ... артуы және де жалпы өмірлік деңгейінің артуы.
Еңбек өнімділігінің өсу қарқыны еңбек ақы өсу ... ... ... жүруі тиіс. Осы жағдайда халықтың өмір ... ... ... өсуі және еңбек ақы деңгейі қалыпты жағдайда болады.
2008 жылы еңбек өнімділігінің өсуі 2007 жылмен салыстырғанда ... ... ... 9,9 %-ке ... , яғни ол ... алып ... ... шешуге болады. Бұл ... ... ... ... өсуі ... ... ақы өсу қарқынынан үнемі алдында
жүретінін байқауға болады ... өнім ... ... өсу ... қор өсу ... алда жүреді). Нәтижесінде өндіріс тиімділігін
арттыру үшін ... ... ... ... Бұл принциті
ұстану « Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның гүлденуі мен дамуына жол береді.
Жұмысшыларды өндіріс тиімділігінің ... ... ... ... ... ... өндірістік жұмыстарды атқарғаны үшін, әр
кварталда жұмысшыларға атқарған жұмыстары ... сый ақы ... ... 2008 жылы ... басқа да ақылар көтерілді, оларды
еңбек ақы қорына еңгізгенде 49,2 млн. ... ... . ... ... ... ... ... болған, яғни зейнеткерлерге, Ұлы Отан
Соғысының және еңбек ... ... ... ... ... ... бұл өзгерістер іссапар куәлігі бағасының жоғарлауы,
уақтылы еңбекке қабілетсіздігіне байланысты ... ... ... туу ... берілетін демалысқа ақылар, берілетін жұмыс киімдерінің,
аяқ киімдерінің және ... да жеке ... ... айта ... ... ол ... қызметіне және де өндірістік
жоспардың құрылуына қатысу деңгейіне қарамастан «Маңғыстаумұнайгаз» ... ... ... сый ... ... 30 %-ын құрайды.
Кәсіпорында болатын зиян жағдайлар есепке алынады, ... ... ... ... үшін ... ... ... жұмыс
жасайтын жұмысшылардың орташа айлық жалақыларын оператор , машинист және
басқа мамандармен салыстырғанда төмен ... ... . ... бұл да
кәсіпорынның еңбек ақыны ұйымдастыруда бір кемшілігі болып табылады.
Кәсіпорынның ... ... ... тағы бір айта кететін
кемшілік бұл жұмыс уақытының жоғалуының көп ... ол ... ... өндіріс көлемінің, өткізілген өнім көлемінің кемуіне алып
келеді.Осындай уақытта таза пайда ... ... ... ... ... ... ақыны
ұйымдастырудағы жағдайы жоғары деңгейде тұр , бірақ қалайда әлі ... ... бар және олар ... әрі ... ... ... ... тұрады.
2 «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ мысалында өнеркәсіптік кәсіпорында еңбек
ақыны ұйымдастыруды талдау.
2.1 «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның техника-экономикалық сипаттамасы.
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ - ... ... ... ірі ... бірі ... саналады. Компанияның басты офисі
Ақтау қаласында, Батыс Қазақстанда ... ... ... акционерлік қоғамы – Қазақстан Республикасындағы ең ірі
мұнай-газ өндіретін кәсіпорындардың ... Бұл ... ... ... қаласында орналасқан.
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ Бүкілодақтық Халық шаруашылық ... ... 7 ... №53-12 және ... КСР Министрлер Кеңесінің 1963 жылғы
5 қарашадағы, сондай-ақ Батыс Қазақстан халық шаруашылығы Кеңесінің ... ... ... 27 жаңасындағы №280 Қаулыларымен мемлекеттік кәсіпорын
– өндірістік бірлестік ретінде құрылды. Сол тарихы күнге дейінгі ... ... ... газ кен ... ... ... ашуда және
жеделдете игере бастауда ұланғайыр ... ... ... еді.
«Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамы – Қазақстанның мұнай саласында
ең сенімді, ең ірі мұнай өндіруші компания мәртебесіне ие ... ... кең ... ... бұл жетекші өндіріс саласының даму тарихы, бүкіл
облыстың ... ... ең ... осы ... ... алады
Негізгі тауар өнімі бекітілген талаптарға сай ... ... ... газ ... табылады.
Атқаратын қызметтердің негізгі түрлері:
- көмірсутегі шикізаттарының кен орындарын барлау;
- мұнай-газға ... ... ... ... кен ... ... құрылыс - монтаж
және жөндеу-құрылыс жұмыстарын жүргізу, автомобиль
жолдарын салу және ... ... мен газ ... ... ... ... және ... жіберер
алдында кешенді дайындықтан өткізу;
- мұнай өнімдері республика мұнай өңдеу зауыттарында
өңделгеннен ... ... ... ... ... пайдаланылатын ұңғымаларға қызмет көрсету
және жөндеу, бақылау
- өлшеу приборларын және ... ... ... ... ... орнату
және пайдалану;
- мұнай шикізаты мен мұнай ... ... ... ... рыноктарды зерттеу, маркетинг жүргізу;
- тауарлар мен қызметтерді экспорттау және импорттау
операцияларын ... ... ... ... ... ... ... фирмаларымен сауда –
экономикалық және ...... ... кен орындарын іске қосу процесстеріне ақпараттық
– есептеу ... ... АҚ ... мұнай өндірісінің 11 %
қамтамасыз етеді. Қазақстанның қор биржасының ( КАSЕ) ... ... ... 1 ... ... ... 30 % Ansdele ... Ltd
компаниясының үлесінде. Бұл компания Британияның Виргин аралында тіркелген.
Қазіргі кезде «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ баланстық қоры 969 млн. ... ... ... және газ кен ... ... ... ... өнеркәсіптік
нысандары – Қаламқас және Жетібай кен орындары ... ... ... АҚ ... ... ... 5 млн. 660 мың тоннаны
құрайды. (35. 55 бет). ... АҚ ... ... 60%-ын Қазақстанның ішкі рыногына өткізеді, ал қалған бөлігі
экспортталады. Ішкі рыноктағы мұнайдың ... ... ... және
Павлодар мұнай өңдеу зауыттары. Экспортталатын мұнай ТМД ... мен ... ... ... 1998 жылдан бастап «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ
өндірістік қызметі пайдалы (табысты) болып саналады. (31. 87 ... ... ... ... ... ... шикізат өндіру
мақсатында 8 кен орнын 25 жыл пайдалану лицензиясын алды, оның ... ... газ- ... кен ... ... Қаламқас және Шығыс Жетібай), 2- уі
мұнай- газ ( Бурмаш, ... 2-уі ... кен орны ... ... және ... газ конденсатты Жетібай кен орны. 1996 жылы қараша
айында «Маңыстаумұнайгаз» ... ... ... ... ... ... 25 жыл ... өндірісін жүргізуге лицензия берілді. 1997 жылдың
желтоқсан айында компания көмірсутегі шикізатын барлауға және ... ... , ... ... ... конденсаты кенорындарына
Ащыағар, Айрантақыр, Солтүстік ... ... кен ... ... 31 ... ... қатар Оймаш газмұнай кен орнына 25 жылға ... 7 ... ... (23-87 ... жылы ... Үкіметі «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның меншігіне
Павлодар мұнай өңдеу заводының ( ... ... 7,5 млн. ... ... 51% ... Бұл завод этильденбеген ... ... ... ... ... және ... ... отынын, мазут
өндірілді. Акция пакеттері заводтың бұрын тұтынған мұнай төлемі ... ... ... - ... ... қалған 49 % акциялары
мемлекеттің қарауында. ... ... отын ... өңдейді, қайта өңдеу
сапасы 80- 85 % құрайды, бұл ... ... ... ... ... ... ... процесстерді қолдану арқылы жүзеге асырылады:
- Мұнайды электрлік сусыздандыру және тұзсыздандыру;
- Электросусыздандырылған және тұзсыздандырылған мұнайды қайта айдау;
- ... ... ... және ... ... Бензин фракцияларын каталитикалық реформинттеу;
- Каталитикалық крекинттеу;
- Газофракциялау;
- Мұнай битумдарын өндіру;
- Кокс өндіру
- Күкірт өндіру
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ 2007 жылы 5 млн 255 мың ... ... ... 2008 жылы – 5млн. 660 мың ... ... яғни 2007 ... 7,7 % ... өндірген. Жоспарлы тапсырма – 5,4 млн. тонна.,
мекемеге ... ... ... ... орай ... Компания
құрамындағы «Қаламқасмұнайгаз»- 1.5 млн. тонна мұнай өндірген. 2008 жылдың
соңына ... 250 мың ... ... ... ... тыс ... ... қорытындысы бойынша табиғи газ өндірісі 2/3, 654 ... ... ал 2007 жылы 166, 131 млн. ... газ өндірілген еді.
2008 жылдың желтоқсанында мұнай өндіру көлемі 486,1 мың ... ... 2007 жылы осы ... салыстырғанда 4,2 % артық. Ал, газ ... жылы – 19, 369 млн ... ... бұл 2007 ... ... % ... жылы ... жоспар бойынша 5 млн. 640 мың тонна өндіруді
және жоспардан тыс 110 мың ... ... ... ... АҚ ... ... іске асыруды жоспарлаған.
Мысалы, Қаламқас кен орнында электр энергиясын өндіретін станция ... ... ... жанайтын қондырғылар орнатылды. Асар кен орнында
Жетібай кен орнын сумен қамтамасыз ету үшін 7 ... ... жаңа ... мен ... ... Осы мақсатқа жыл
сайын 15 млрд теңгеден астам қаржы жұмсалды. Әсіресе, ... ... ... мен жер ... ... (гидроразрыв) тәсілдерін
қолдану жақсы нәтижелер берді. Жерқыртысын гидроайыру тәсілі 2001 жылдан
бастап ... ... ... ... ... күнге дейін 160 ұңғыма –
операциялары жүргізілді, соның нәтижесінде қосымша 650 мың ... ... қол ... ... ... 1 ... жоспарын
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ 58 мың 400 тоннаға артық орындады (мұнай ... %-ға ... ... ... ... ... ... қоғам электр энергиясымен сенімді қамтамасыз етілген.
Қаламқас және ... ... қоса ... Маңғыстауэнергомұнай»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде 500-ге жуық адам ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігі қазіргі заманға сай
байланыс құралдарымен жабдықталған. Барлық ... және ... ... ... және ... ақпараттық технология мен байланысының ... ... Кен ... ... ... мақсатында арнайы құрылған
ғылыми- өндіріс орталығы жұмыс істейді.
2003 ж классикалық құбырлар ... ... ... ... берілді. Маңғыстау обылысының ... ... ... ... ... ... және ішкі коррозиялар әсерінен тез
қозғалыстан шығады. Ал, жаңа ... мен ... ... ... климат жағдайында 15 тен 50 жылға дейін шыдайды. Әйнек
пласт құбырлар болат құбырлармен салыстырғанда 4 есе ... Тағы да ...... ... көрсеткіштері мен төмен жылу
өткізгіштігі. Сондықтан оларды ... ... ... Завод аймағында 2 цех орналасқан. 1 цехта диаметрі ... ... ... ... ал 2 ... ... 300
милиметрден 500 милиметрге ... ... ... ... ... әйнекпласт құбырды жалғайтын, бекітетін детальдар өндіріледі.
Терендікте жұмыс істейтін мұнай ... ... және ... ... Трейдинг» жауапкершілігі шектеулі серіктес кәсіпорыны
құрылған.
«Қаламқасмұнайгаз» ... ... 2005 жылы ... және ... ... ... екіншісі кезегі пайдалануға ... бл ... ... 1988ж п ... берілген болатын. Цехтын
жобалық қуаты- ... 3 млн. ... ... ... «Маңғыстаумұнайгаз»
акционерлік қоғамда мұнай кен орындарында ... ... ... ... ... ... платикалық құбырлар өндіретін
завод құрылысы аяқталады.
«Маңғыстаумұнайгаз» ... ... ... ... ... ... үшін ... 30 млн. доллар шамасында ... 3 ... ... ... ... өнім ... менншікті және таза ... ... ... ж ... өнім ... 2003 ... алыстырғанда 5,87 есе, ал таза
пайда 5,7 ессе өскен. Бұл ... ... ... ... ... ... даму үстіндегі ... ... ... ... АҚ-ның қаржылық көрсеткіштері,
мың тенге
|Көрсеткіштері |01.01.05 | 01.01.06| 01.01.07 | 01.01.08 ... |
| | | | | |2008 ж. |
| | | | | |2005 ж. ... ... |10 894 |10 892 |10 892 027 |10 892 027|1 |
| |602 |027 | | | ... ... |20 922 |23 254 |34 144 550 |51 366 683|2,46 |
| |693 |943 | | | ... – 3 ... ... ... 374 |52 493 |86 661 087 |92 020 981|2,12 ... |373 |874 | | | ... өнім мен |26 968 |65 781 ... 223| 158 366 |5,87 ... ... |245 |992 | |346 | ... | | | | | ... өнім мен |10 378 |27 996 |31 275 487 |57 604 415|5,55 ... |083 |154 | | | ... ... | | | | ... | | | | | ... пайда |15 205 |28 090 |68 324 116 |86 663 875|5,70 |
| |824 |127 | | | |
2. ... ... ... ... ... ... талдауды шығындардың басқа түрлепін талдау сенімді
жүргізілді. ... ... ... нормативті көрсеткіштермен
салыстырады, немесе өткен есептегі, болмаса базалық ... ... ... ... ... ... ... болған
жағдайда, өткен жылдың осы кезеңімен ... ... ... Талдау
нәтижесінде жалақының ... және ... ... , ... ... ... ... немесе кем жұмсалуы,
оның өзгеру тенденциялары мен себептері ... ... ... ... уақытын пайдалануды талдауда әртүрлі индектік көрсеткіштер
кеңінен пайдаланылады.
Жалақы қорын талдау-жалпы кәсіпорын көлемінде және жеке ... ... қоры ... ... ... ... ... басталады. Жалақы қорын талдағанда, кәсіпорын
көлемінде және оның ... ... ... ... ... ... салыстырмалы ауытқуларды анықтайды.
Кәсіпорында еңбекақыны ұйымдастыру мынадай негізгі ... ... ... ... ... ... ... жүйесін бекіту
Г) Жалақы жүйелері мен формалапын анықтау
Көптеген кәсіпорындарда еңбекақыны ұйымдастыру ... ... ... ... аны мен сапасына қарай төлеу
• Жұмысшының біліктілігіне, ... ... ... ... ... топқа жатуына қарай-жалақыны диф-циялау
• Нақты жалақыны ... ... ... ... яғни ... номиналды жалақының өсу қарқынын арттыру
• Еңбек өнімділігінің өсу қарқыны жалақының өсу ... ... ... яғни ... ...... жалақы төлеу;
• Ауыр дене еңбегін және жұмыстың ... ... ... Адал ... ... және ... сапасын ынталандыру;
• Өз міндеттеріне немқұрайлы қарағандар мен ... ... ... Акционерлік қоғамында 2008 жылы еңбекақы төлеу –
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ жұмысшыларына еңбекақы төлеу және ... ... алу ... ... жүргізіледі.
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-да қолданыстағы еңбекақы жүйесі, кәсіпорын
қызметі нәтижесіне жеке жұмысшының еңбек үлесін есепке ала ... ... ... ... яғни ... ... ... өндірісі
процесіне біліктілігіне қарай нақты қосқан үлесіне сәйкес жалақы алады.
Кесте 4 көрсетілгендей, 2008 жылы ... қоры 2007 ... 645196,0 мың ... (15,4 %) ... ... өсуі ... ... себептерге байланысты болған:
- 2008 жылдың 1 маусымынан бастап жұмысшылар мен ... ... - ға ... ... ... ... жылмен салыстырғанда тариф
ставкаларымен төленетін жалақылар, лауазымдық жалақылар сонымен қатар
- еңбекақының барлық түрі ... ... ... ... жұмыс
үшінтөлемақылар, демалыс және мейрамкүндері жасалған жұмыс ... ... ... ... ... төлемақылар және
т.б.).
Компания жұмысшыларының жалақылары 2008 жылдың 1 ... ... ал 2007 ... 1 ... ... ... 1 ай ... көтерілген,
сондықтан нақты талдау жүргізу үшін 2008 жылдың ... ... 2007 ... ... жартыжылдығының көрсеткіштерімен
салыстыру қажет. Мысалы, (кесте 4) 2008 ... ... ... ... ... мен ... ставкасымен төленетін
жалақылары 2007 жылдың екінші ... ... ... ... 1604723,9 мың теңгеге жеткен, ал 2007 жылы бұл көрсеткіш ... ... ... тарифпен төленетін орташа айлық жалақылары осы кезеңде
113,4%-ға өсіп, 2008 жылы-53203 теңге болған, ал 2007 ... ... ... жұмыстар нәтижесіне берілетін сыйақылар 3,6% ... (2008 ... ал 2007 ... ... тарифпен
төленетін орташа айлық жалақылары осы кезеңде 113,4%-ға өсіп, 2008 ... ... ... ал 2007 ... теңге болатын. Өндірістік жұмыстар
нәтижесіне берілетін сыйақылар 3,6% ... ... (2008 ... ал ... ... саны мен ... ... талдау
|№ |Көсеткіш атаулары |2007 год |2008 ... ... | ... ... | |
| | | | | |
| | | | |+,- |% ... ... кезендегі жүмысшылардың |4925 |5042 |+ 117 ... ... ... ... | | | |4 ... |Жүмысшылардың нақты санын (орташа |4843 |4956 |+ 113 ... ... ... үшін ... адам | | | |3 |
| ... | | | | ... ... қоры – ... мың ... |4179221,9|4824417,|+645196,0|115,|
| | | |9 | |4 ... ... ... ... |2571240,8|3086347,|+515106,6|120,|
| |есептелген жалақы | |4 | |0 ... ... мен ... |147833,9 ... ... ... ... ... | | | |1 ... уақыттағы жүмыс үшін |94177,4 ... ... ... ... | | | |1 ... ... ... мейрам күндері |30749 |33080,7 |+2331,7 ... ... ... үшін ... | | | |6 ... ... тыс атқарылған жүмыс |22907,5 |26285,6 |+3378,1 |114,|
|3. ... ... | | | |7 ... ... ... ... ... |103,|
| | | |1 | |3 ... ... ... ... ... |бөлінетін сыйақы | |4 | |8 |
| |- бір ... ... ... ... |40673,7 ... |
|3.4.|Жүмыс істемеген уақытқа төлем (жыл |235193,5 |291525,7|+56332,2 |124,|
| |сайынғы еңбек демалыстары) | | | |0 ... ... қоса ... |7344,4 |7652,5 |+308,1 ... ... ... ... | | | |2 ... ... ... ... ... |40215,2 |50287,4 ... |125,|
| |жүмысшылардың еңбекақысы | | | |0 ... | ... ... басқа |2651,6 |3025,0 |+373,4 ... ... ... | | | |1 ... | ... ... жалақысы |71912 |81121 |9209 ... | | | | |8 ... ... ... саны ... ... ... 117
адамға артқан. Жұмысшыларының орташа айлық жалақылары 2008 жылы өткен
жылмен салыстырғанда 12,8% ... - 81121 ... ... ал 2007 жылы-71912
теңге болған. «Қаламқасмұнайгаз» ӨБ мен «Жетібаймұнайгаз» ... ... ... ... ... жалақылары да (орта есеппен) өсіп,
төмендегідей нәтиже берген ... ... ... ӨБ мен «Жетібаймұнайгаз» ӨБ-да алдыңғы қатарлы
мамандықтардың орташа айлық жалақылары
|№ п/п| ... ... ... ... |
| | |мың ... |% |
| | |2007 жыл |2008 жыл | |
| | ... |факт | |
| | ... ӨБ мен | | | |
| ... ... | | | ... ... мен газ ... оператор 5 |82645 |92202 |111,5 ... ... мен газ ... ... 4 |74525 |84069 |112,8 ... ... ... өсу қарқыны мен орташа айлық жалақының
өсу қарқының ара қатынасына талдау жүргізіп, ... ... ... ба, жоқ әлде ... ақтайтын кәсіпорын ба, соны
анықтайық.
Кестеде 6 көрсетілгендей, есептегі жылы еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... ... 9,9% асып түскен, асып
түсу (опережение) коэффициенті 1,099 (126,4/115,0), осыдан бұл кәсіпорынды
табысты (прибыльный) кәсіпорын деп ... ... жылы ... ... өсуі бір ... ... айлық
жалақысының өсуінен 2007 жылмен салыстырғанда 0,029 пунктте артқан (1,099-
1,07). Жүргізілген талдау қорытындылары көрсеткендей, кәсіпорында еңбек
өнімдерінің өсу қарқыны орташа ... ... өсу ... асып ... ... (немесе өнім өндірісі көлемінің өсу қарқыны тұтыну қоры
өсу қарқынынан асып түскен).
Кесте 6.
Еңбек өнімділігінің өсу ... мен ... ... ... өсу
қарқынының арақатынасы.
|Көрсеткіш атауы ... 2007 ... 2008 |% ... |
| |жыл |жыл ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... есептелген | | | ... ... ... ... |124,5 ... ... қызметтегі персоналдың | | | ... қоры |3 138 |3 564 |11 3,6 |
| |852,6 |847,7 | ... ... ... ... | | | ... саны |3324 |3276 |98,6 ... Бір ... ... ... | | | |
| |35487 |44845 |126,4 |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... Бір ... ... айлық |78692 |90681 |115,0 ... | | | ... ... ... ... айлық | | | ... ... өсу | | | ... |1,07 | |1,099 ... ... ... ... еңбек табыстарын
максимизациялау қағидасы сақталған. Бұл қағиданы сақтау ұдайы ұлғаймалы
өндірістің ... ... ... ... қамтамасыз етеді, сонымен
қатар «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ кәсіпорынның гүлденуінің, дамуының алғы шарты
болып ... 2008 жылы (2007 ... ... ... ... ... басқа төлемдер - 49,2 млн ... ... ... ... ... ... ... Кесте 7 көрсетілген.
Кесте 7 көрсетілгеніндей, 2008 жылы 2007 жылмен салыстырғанда жалақы
қорына ... ... ... өсуі негізінен мына статьялар есебінен
болған: ҰОС мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларына «Мұнайшы күні»
мейрамы құрметіне компанияның 19.08.2007 жылғы №985 ПИ ... ... ... ... ... ... төлемдері, босануға
байланысты демалыстарды төлеу , арнаулы жұмыс киімдерінің құны және ... АҚ ... ... ... Ережелері бойынша әрбір тоқсан
сайын сыйақылар берілген. Ол жұмысшылардың мұнай ... ... ... ... ... ... басқа төлемдер
|Жалақы қорына кіретін басқа төлемдер |Факт. 2007 |Факт. |Ауытқу |
| |жыл |2008 жыл |(+,-) ... ... ... ... |5695 |5439,5 |-255,5 ... | | | ... ... |1826,3 |1716,6 |-109,7 ... зиян үшін төлем | | | ... ... ... ... ... |3661,1 |3918,7 |+257,6 ... Уақытша жүмысқа жарамсыздық |31511,3 |33349,7 |+ 1838,4 ... ... ... ... |13058,9 |15305,5 |+2246,6 ... | | | ... көлемінің азаюына байланысты |130,5 |- |-130,5 ... | | | ... ... киім,аяқ киім бағасы |50985,7 |80085,0 ... ... ... қосымша төлемдер |8170,2 |9041,5 |+871,3 |
| | | | ... ... бір рет ... |21835 |21625 |-210 ... | | | ... ... мен ... |25201,7 |40782,8 |+ 15581,1 ... ... ... | | | |
| ... АҚ ... ... ... |211264,3 |+49188,6 |
2008 жылы жұмыс уақытының календарлық қоры 1845372 ... (366 күн ... ... ... ... ... ... мүмкін қоры 1251669 адам/күнді
құраған.
(1845372 адам/күн-491052 мейрам және ... ... ... ... ... жылы ... ... 1163308 адам/күніжұмыс істеген. Осы
берілген мәліметтерден шығатыны, календарлық қорды 2008 жылы ... 1163308 ... ... ... ... ... ... пайдалану коэффициентін
анықтаймыз:
К= 1163308 адам/күн / 1251669 ... = ... жылы ... ... ... ... ... календарлы қорының
63% құрады, ал жұмыс уақытының максималды мүмкін қорының 93% құрады
Кесте 8
Жұмысшылардың календарлық уақыт қорын пайдалануы - ... ... ... ... ... |
| | | |
| | |2007 ж.|2008 ... (%) |
|1. | Еңбегі кезеңдегі тізімдегі |4925 |5042 |102,3 |
| ... | | | ... ... ... қоры |1797625|1845372|102,7 ... ... ... ... ... |1 ... |
| ... ... күн |225405 | | ... ... ... ... адам ... |1138390|1163308|102,2 |
|5. |Себепті пайдаланылмаған уақыт |638508 |657741 |103,01 ... ... ... ... ... |95530 |102651 |107,5 |
| | | | | ... |- оқу демалыстары |461 |315 |68,3 ... |- ... ... |35638 |32444 |90,9 ... |- ... ... |29554 |30851 |104,3 ... |- мейрам мен демалыс |476690 |491052 |104,01 ... |- ... ... ... |635 |428 |67,4 ... ... ... ...... |20948 |24258 |115,8 ... |Оның ішінде : әкімшіліктің |20901 |24072 |115,17 |
| ... | | | ... |- ... ... бүзу |47 |186 |395,7 ... |- ... адам-сағат саны ... ... ... ... ... |0,63 |0,63 |100 |
| ... | | | ... |Жүмыс уақытының максималды қорын |0,93 |0,93 |100 |
| ... ... | | | ... жылы ... ... ... ... уақытының календарлы қорына және
жұмыс уақытының максималды ... ... ... 2007 ... ... ... жүмысшының календарлық уақыт қорын пайдалану
|Көрсеткіштер атауы ... 2007 ... | ... |
| |ж. |2008ж. |(+,-) ... ... ... ... (11 63 308 |231,1 |230,8 |-0,3 ... күн :5042 ... | | | |
| ... ... ... ... |129,6 |130,4 |+0,8 ... адам\ күн : 5042) | | | ... ... ... (24258 ... : |4,3 |4,8 |+0,5 ... | | | ... ... |365 |366 |+1 ... ... ... ... ... ... бір ... 2008 жылы жасаған жұмыс ... ... ... 0,3 ... кеміген, соған сәйкес жұмыс уақытын
жоғалту 0,5 күнге өскен және себепсіз пайдаланылмай қалған жұмыс уақыты ... ... бір ... ... жұмыс күшінің ұзақтығы есептегі
жылы былтырғы жылдық ... ... ... ... күні :4956 адам ... ... ... анықтау үшін алынған адам
саны)=7.44 сағ
Кәіпорында еңбек өнімділігінің артуына ықпал ететін факторлар:
- тынушыларға қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... ... өнімділігіжоғары жаңа техника мен прогрессивті жаңа ... ... ... ... ... басқа әлеуметтік,психологиялық,ұйымдастырушылық және т.б.
факторлар әсер ... ... ... ... ... ... ... өтімі,біліктілігіне байланысты.
Сонымен қатар,кәсіпорындар мен ұйымдардың еңбек өнімділігіне
жұмысшыларды материялдық ынталандырудың деңгейі мен ... ... ... ... ... ... кезеніңде бұл фактор
шешуші рольге ие болады. Жоғарыда келтірілген факторлардың барлығы сандық
есептеулерге келеді,сондықтан ... ... ... статистикалық
көрсеткіштерімен көрсетуге болады.мысалы,бір жұмысшының еңбек өнімділігімен
кәсіпорыдағы ... ... ... ... байланысты,сауда алаңы мен
тізімдегі жұмысшылардың орташа саны арасындағы байланысты көрсетуге болады.
Еңбек пен жалақының жылдық статистикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... болады.
Еңбек ақыны төлеуді ұйымдастыруда әрбір кәсіпкер мынадай мәселелерді
шешуге ... ... есеп ... ... мен ... мен ... лауазымдық жалақыларын бекіту;
кәсіпорын жұмысшыларының жеке ... ... ... мен ... ... және т.б. ... бірінші кезекте
еңбектің сапасы мен өнімділігі қызықтырады. Жұмыс орнында жай қарап отырған
үшін,әрине жалақы төлеуге болмайды.Жұмысшының жалақысы бірінші кезекте оның
іліктілігіне,орындай ... ... ... ... ... ... үш фактормен анықталады,олар:жалпы
білім деңгейімен,арнаулы ... және ... ... ... ... ... ... көбірек алуы
керек.Еңбек саны заңды түрде бекітілген ... ... ... ... уақыты да жоғары төленуі тиіс. Еңбек ақы ... өзін және ... ... ... ... деңгейде болу керек.
Жоғары еңбек ақыға кез-келген жұмысшы өз назарын аударады және ол ... ... ... бір ... ... ... істей алады.
Кесте 10
2006-2008 жылдардағы категориялар бойынша «ММГ» АҚ-ның жұмысшыларының
орташа айлық жалақылары
|№ |Категория ... ... ... |
|п/п| |мың ... |
| | | |
| | |2006г |2007г |2008г ... |
| | | | | |2007г к |
| | | | | |2005г, ... ... ... ... |113 |132 |148 947 |131,7 |
| | |097 |347 | | |
|2 ... деңгейдегі білікті мамандар |87590 |99651 |112 749 |128,7 |
|3 |Орташа ... ... ... |57829 |64406 |75044 |129,8 |
|4 ... ... ... және |46942 |51734 |56324 |120 |
| ... ... ... | | | | |
|5 ... ... ... ... |50963 |60111 |68349 |134,1 |
|6 |Ірі және ... ... |58319 |69696 |79104 |135,6 |
| ... , ... ... , | | | | |
| ... , геологиясаласындағы | | | | |
| ... бар ... | | | | |
|7 ... , машинисттер , слесарлар |62217 |71941 |82286 |132,2 |
| |және т. б. | | | | |
|8 ... жоқ ... |37147 |44638 |50213 |135,2 |
| ... ... ... |61765 |71912 |81121 |131,3 ... ... қара ... біз кәсіпорында еңбек ақы мөлшері 10-20%-ке
өседі деген тұжырым жасай аламыз. 2008 ... 2007 ... ... ақы ... 31,3 %-ға ... ... ... өсуі мынаған негізделеді:
• Еңбек өнімділігінің жоғарлауы;
• Жоспарларды жүзеге асыру;
• Елде инфляцияның өсуі;
«ММГ» АҚ-ның жұмысшыларының ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың орташа ... мен ... ... ... ... ... 11
2007-2008 жылдары бойынша «ММГ» АҚ-ның еңбек ақы қоры
|№ п/п| | ... ақы ... мың |
| ... ... ... |
| | |2007ж |2008ж ... % |
|1 |ПУ ... ... ... |113,8 |
|2 |ПУ «Жетыбаймунайгаз» ... ... |115,1 |
|3 ... жасайтын |233627,7 ... |113,6 |
| ... | | | |
|4 ... автоматизации, |54245,2 |61143,3 |112,7 |
| ... ... и | | | |
| ... | | | |
|5 ... ... |7071 |7544,9 |106,7 |
|6 ... ... ... |114,2 |
| ... | | |
| |го ... | | | |
|7 ... ... и ... |5013,4 |5615 |112 |
| ... | | | |
|8 ... ... ... |11949,5 |113,6 |
|9 ... здравоохранения, |63324,5 |69795,5 |110,2 |
| ... и ... | | | ... ... ... и |15674,9 |18222,2 |116,3 |
| ... ... | | | ... ... по ... и |43721,6 |48384,1 |110,7 |
| ... ... | | | ... ... ... ... и |35243,6 |40248,2 |114,2 |
| ... ... | | | ... |Управление по работе с |30653,1 |34883,2 |113,8 |
| ... | | | ... ... ... |68945,3 |73448,8 |106,5 |
| ... | | | ... ... ... |3468,9 |3787,4 |109,2 |
| ... | | | ... ... |9142,1 |9926,7 |108,6 |
| ... | | |
| ... | | | ... ... |4008,5 |4888,4 |122 |
| ... | | |
| |. ... | | | ... ... ... и |9983,2 |14537,7 |145,6 |
| ... ... | | | |
| ... и газа | | | ... ... ... |315875,6 |356826,2 |113 |
| ... ГО | | | ... ... ... |51076,3 |56424,2 |110,5 ... ... ... |8395,7 |11361,3 |135,3 ... ... ... |484993 |110,6 |
| ... | | | ... ... по ... ... |118,6 |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |139,1 ... ... ... |30208,3 |34394,5 |113,9 |
| ... | | | ... |Басқалар |38774,6 |46609,4 |120,2 |
| | ... АҚ ... ... ... |115,5 ... ... ... ақы қоры 2008 жылы 15,5%-ға өскенін көруге
болады. Еңбек ақы қорының жоғарлауының маңызды бір ... ... 10%-ке ... ... ... ... ... қосымша
жұмысшылырды алу да себеп болған.
Кез-келген еңбек төленуі тиіс. Бірақ кәсіпкерді тек қана ... ... емес , ... ... еңбек оның сапасы мен өнімділігі қызықтырады.
Тек жұмыс ... ... үшін ... ақы ... ... ... ... еңбектің саны мен сапасына байланысты болуы керек. Еңбек ақы
жүйесінде жұмысшының біліктілігі үлкен рол ... , ... ... ... ... оны атқара білу көп нәрсені білдіреді . Еңбектің саны ... ... ... 12
2007 - 2008 жж «ММГ» АҚ-ның орташа жалақының көрсеткіштері
|№ п/п ... ... | ... ... |
| ... ... мың |
| | ... |
| | |2007ж |2008ж ... |
|1 |ПУ «Каламкасмунайгаз» |74920 |83472 |111,4 |
|2 |ПУ ... |70386 |78458 |111,5 |
| ... по ... |239 171 |266 573 |111,5 |
|3 ... ... ... |97836 |108 410 |110,8 |
| ... и связи | | | |
|4 ... ... |94710 |104 790 |110,6 |
|5 ... ... |52378 |58538 |111,8 |
| ... | | | |
|6 ... ... и ремонта скважин |105 378 |116 979 |111 |
|7 ... ... |99 572 |110 644 |111,1 |
|8 ... здравоохранения, физкультуры |53941 |59962 |111,2 |
| |и ... | | | |
|9 ... ... и ... 274 |116 809 |111 |
| ... | | | ... ... по финансам и бухгалтерскому |106 481 |118 588 |111,4 |
| ... | | | ... ... ... ... и окружающей |94392 |104 813 |111 |
| ... | | | ... ... по ... с ... |100 776 |111 805 |110,9 ... ... ... ... |95204 |105 530 |110,8 |
|14 ... ... ... |142 467 |157 808 |110,8 ... ... |148 462 |165 445 |111,4 |
| ... ... | | | ... ... призводственно-технологич. |121 968 |135 789 |111,3 |
| ... | | | ... ... ... и ... |120 799 |134 608 |111,4 |
| ... ... и газа | | | ... ... ... ... ГО |56752 |62601 |110,6 ... ... ... |58113 |64411 |110,8 ... ... ... |94730 |105 197 |111 ... ... управление |80895 |89219 |110,7 ... ... по ... |72285 |80122 |110,8 |
| ... | | | ... ... ... питания |57673 |64651 |111,4 |
|24 ... ... ... |83701 |92458 |111,3 |
| ... АҚ ... барлығы |72678 |81121 |111,6 ... ... ... 2008 жылы ... ... жалақы 2007 жылмен
салыстырғанды 10-12 %-ға өсті .
Еңбек ақының үнемдеу ... ... ... ... ... ақы
қорын толығымен қолданғанын сипаттайды. Еңбек ақының ... ... ... жоқ ... ... ... Осы ... еңбек ақы корына
анализ жасалынады. Осы жерде өнімділігі жоқ ... ... ... ... ... ... үшін ... ақылар , еңбек ... ... ... жатады.
Еңбек ақыны үнемдеудің маңызды көзі болып өнімділігі жоқ шығындарды
жою болып табылады. ... ақы ... ... ауытқу жалақы төмендеуіне
алып келуі мүмкін.
Орташа деңгейдегі еңбек ақы жоспарынан ауытқу ... ... ... Жоғары төлемді жұмысшылар сыбағалы мөлшерінің азаюы немесе көбеюі;
✓ Орнатылған айлықтардың бұзылуы ;Осы ... ... ... ... ... ... жоқ ... болып табылады;
✓ Еңбек ақы қорына кіретін өндіріс ... ... ... ,сый ... ... көп төленуі;
✓ Жұмыс тарификациясының дұрыс орындалмауы;
3. «ММГ» АҚ-ның еңбек ақы жүйесі
Қазіргі таңда еңбек ақы жүйесі ... ... ... сай ... ... ... талаптарға сай еңбек ақыдағы бетбұрыс келесі
тапсырмаларды шешуді қарастырады :
- ... ... ... ... ... ... анықтауда және
қолдануда қызығушылығы болуы;
- еңбек нәтижелерге ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін жұмыстарға жету.
«ММГ» АҚ-да еңбек ақыны ... ... ... 7) ... ... жұмысшының қызығушылықтары ескеріледі.Нарықтық қатынастарға өту кезінде
екі жақтың да ... ақы ... ... ... ... ... керек. Кәсіпорынның әкімшілігі арасында болатын ... ... ... ұжымдық келісімшарттар заңды
келісімшрттарға ... және ... ... , ... қатынастарын
реттеумен айналысады. Бұларға:
Сурет 7. Кәсіпорында еңбек ақы ұйымдастырудың негізі
... ... ... ... әділ және ... ... ақыны ұйымдастыруы керек және Қазақстан Республикасының Еңбек
кодексінің 120-шы статьяда көрсетілген жалақыдан аз болмауы керек.
❖ Жетекшілердің , ... , ... мен ... ... ... жеке еңбек келісімшарттарымен анықталатын айлықтарына
негізделіп орнатылады.
❖ Жұмыс беруші жұмысшыға жұмыс жасаған ай үшін ... ... ... ... ... ... береді.
❖ Жұмыс уақытының айлық нормасы мөлшерінен тыс жұмыс жасағаны үшін
мынадай компенсация болады:
- Түнгі ... ... ... ... ақы бір ... ... кем төленбейді.( түнгі уақыт кешкі сағат
10-нан таңғы сағат 6-ға дейін уақытты пайымдайды)
- «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның бұйрығы бойынша мереке ... ... ... ақы екі ... ... ... және ... күндеріндегі жұмыстарға
төленетін өтемақы қызметкердің тілегі бойынша қосымша
демалыс күнімен ауыстырылуы мүмкін.
- Мерзімнен тыс ... ақы бір ... есе ... ... ... дұрыс жасалмағанында жұмысшы кінәлі болса , оған ақы төлемеу
мүмкіндігі де болады.
❖ Жұмысшы қызметінің тиімділігін көтеру ... ... ... стимул
жасайтын ақыларды белгілеуі мүмкін. Оларға:
- «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның Бас директорымен бекітілген,
үстеме мен ... ... ... ... 30%
мөлшерінде сый ақы берілуі мүмкін
- Аса маңызды ... ... ... үшін ... ... ... Директор кеңесінің шешіміне байланысты ... ... ... нәтижелерін жәнә таза пайданың болуын ескере
отырып сый ... ... ... еңбек ақыны ұйымдастыру жұмыс
кезектілігінің өтуі сурет 8 белгіленген.
Бірыңғай тарифтік ... ... ... ... 8 ... ақыны ұйымдастырудағы жұмыс кезектілігі
«ММГ» АҚ- да еңбек ақыны ұйымдастыруда ең маңызды элемент болып
негізгі ... ... ... ... бір ... таңдау болып
табылады.Еңбек ақы кәсіпорынның пайдасына байланысты болады және ... ... ... ... ... ақы ... ... ұйымдастыру оның
негізгі элементісіз , яғни-еңбекті нормалаусыз мүмкін емес , себебі ... ... ... ... мен еңбек ақыны төлеу мөлшерінің арасындағы
байланысты көрсетеді.
Еңбек нормалауды ... ... ... ... еңбек нормасының
сапасын көтеруге бағытталуы керек . Еңбек ... ... ... ... , ... , бөлімше құрылымдардың , ... ... ... ... сипатталады.Жұмысшылар мен
қызметкерлердің еңбек нормаларын жақсарту басқару құрылымын ... ... ... ... ... ... АҚ-да еңбек ақы жүйесі екі жүйені –кесімді және ... ... ... ... ... ақы жүйесі және оның нысандары жұмыс
берушінің ұжымдық актісімен және ... ... ... ... ... ... сай еңбек ақының
жүйесі мен нысандары қолданылады. Жұмыс ... ... ... ... ... ... сұрақтарын қарастырады.
Оларда жұмысшының еңбек құқықтарына шектеу салмайтын, ... ... ... ... ... ... беруші
жұмысшыларды қызықтыру мақсатында оларға көрсеткен жұмыстарына қарай түрлі
сый ақы ... ... ... ... ... ала отырып
жұмысшыларға сый ақы олардың еңбек ақысына қосып беріледі.
Орташа жалақы – ... бір ... ... ... ... ақының
орташа мөлшері.
3 Кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыру жолдарын жетілдіру
3.1 ... ақы ... ... тәжірибесі.
Еңбек ақы мен еңбекті ынталандырудың прогрессивті жүйелері мен әлемдік
тәжірибедегі негізгі тенденцияларын қарастырып көрейік.
Классикалық нарық елдері аталған (Франция, ... ... ... т.б.) шетел тәжірибелерінен үйренетін нәрселер өте көп. Бұл ... ... ... ... ... қолданылады:
- мемлекеттік реттеу – жалақының ең төменгі мөлшерін
белгілеу, салық саясаты;
- жалпы ұлттық және сала ... ... ... ... сала ... және ... – табыстарды индекса-циялаудың
жалпы тәртібі жайлы, жалақының формалары мен жүйелері жайлы, ... мен ... ( оның ... ... ... төлемақы да
бар) жайлы келісім-шарт жасасады;
- фирмалық ... ......... ставкалары мен жалақы мөлшерін анықтайды, пайдаға
қатысу жүйесін бекітеді және т.б.
- жұмыс күші нарығы - орташа жалақы деңгейін және ... ... ... бәрі ... ... ... ... бірыңғай механизмін құрайды, сонымен қатар, ... ... ... ... және ... ... ақыны ұйымдастырудың
және реттеудің нақты құралдары мен ерекшеліктерін тереңірек ... ... ... ... ақы ... қағидалары мен
негізгі тенденциялары қызығушылық тудырады, ол елде - өмір бойына жалдану
жүйесі қолданылады.
Біріншіден, бұл мемлекет аз ... ... ... жоғары дамыған
елдердің қатарына қосылды. Олар ... ... ... білді, сөйтіп,
бүкіл әлем «жапон кереметі» жайлы айта ... ... ... ... ... үйрену – «Қазақстан Республикасының 2010
жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарын» жүзеге асыра бастаған ... ... ... (2. 2 бет). Бұл ... мәні ... ... ... еңбек қана ынталандырылмайды, сонымен қатар, жұмысшының өзі де, ... ... да ... Егер ... дәстүрлі жүйеде –
жұмысшының жұмыс өтілі, мамандық шеберлігі, жасы ... ... ... ... өмір ... ... ... бұларға үлкен өзгерістер енгізді.
Бұл жүйе негізгі 3 бөлімнен тұрады: айлық жалақы, жылына 2 рет ... және ... ... ... төлемақы. Жалақының шартты
тұрақты бөлігі – 88 %, ал ауыспалы бөлігі - 12 ... ... ... төленетін сыйақылар жүйесі, кәсіподақтың
араласуымен өзінің бастапқы маңызын жойды. Қазіргі кезде сыйақының ... тек төрт ... ... ... ерте ... ... ... төлемақы 5 жылдық
жалақының орнын толтыруы тиіс (55 пен 60 жастың аралығында зейнеткер ... ... ... ... ... ... болып, біріншіден –
жұмыс сапасы, ал әр ... ... және оны ... қажетті
біліктілікке қарай белгілі ранг беріледі. Екіншіден – ... ... ... ... лауазымының өсуін ынталандыратын жалақыны
жүйелі түрде өсіру; Бұл жағдаймен таныс әрбір жұмысшы белгілі мақсатқа ... ... ... Үшіншіден - әрбір жұмысшыны «нақты табыс» ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді. Төртіншіден - қолданылатын сыйақы
жүйелерінде сыйақы алатын ... ... ... ... ... ... ... құрылымы – негізгі және қосымша жалақыдан, ... (4 ... ... түнгі және артық істелген жұмыстар үшін
төленетін ерекше ... ... ... үйге, жұмысқа барып-келу
жолақысынан құралады. (37. 40 бет). Оны құру ... ... ... ... үш коэффициент пайдаланылады:
Кб х Кжт х Кз = ... Ре - ... ... - ... деңгейі, ол жұмысшы білімінің өсуімен пропор-
ционалды ... ... ... енгізу мен өнертапқыштықтағы үлесі;
Кжт - жұмыс ... ... ... ... ... тұрақ-
сыздығын болдырмау, жыл сайын жалақының ... бір ... ... ... - ... ... ... кәсіпорын құры-лымындағы
орнын көрсетеді. Бірыңғай тариф ... ... ... ... ... ... ... тең.
Бұл жағдай жұмысшылар арасында рейтинг үшін бәсекелестікті ... ... өз ... ... ... ... динамикасын жақсы бақылау үшін тағы 3 ... ... ... = Збаз х Ре х Кп х Кжс х Ксқт ... Збаз - жалақының базалық ставкасы;
Кп - ... ... ... және ... ... ... Ол
жұмыс жасаған уақытпен пропорционалды;
Кжс - қәсіпорындағы қолданыстағы стандарттар негізіндегі жұмыс
сапасы;
Ксқт - ... ... ... ... ... ақы
төлеу үшін және білім коэффициенті көтеру үшін жасалған қор.
Еңбек ақы ... бұл ... ... - еңбектің соңғы
нәтижесі мен жұмысшының жеке үлесінің арасындағы байланыс автоматты түрде
шешімін табады, жалақының ... ... өсу ... ... ... жұмысшыларды өндіріске жаңалықтар мен прогрессивті ... ... ... кезде жалақыны жекелеу (индивидуализация) формасы
болп табылатын бонустар ... ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне берілетін сый ақы
негізгі жалақыға қосылмайды. Бонустың бірнеше артықшылықтары бар, олар:
- ... ... ... артта қалған жұмысшылардың өздерін
жоғары еңбек ... ... ... ... ... ғана ... ;
- икемділік, инфляция индексіне тәуелді емес, бонустар көлемінің
өзгеруі, олар ... ... ... ... ;
- ... ... ... формаларымен бірге қолданыла береді.
- топтың, бригадалардың, ұжымдардың ... ... ... ... мүмкіндігі бар, ол ұжымның ұйымдасуына ықпал етеді.
Бонустар жүйесі әсіресе ... кең ... ... ... реттеу саласы, ұжымдық келісім – шарттар жасау өте жақсы
дамыған. Бұл елде ... ... ... 175 ... 114
енгізілген (ратифицирована). Францияның ... ... ... ... ... ішіндегі ең озық, прогрессивті болып саналады.
«Хьюэт Менеджмент» және «Хьюэт Эссоуншэйтс» кеңес беруші топтары
жүргізген анкеталар ... ... ... : ... ... ... кәсіп
орындардың 60% - дан астамы бонус жүйесін пайдаланады, кәсіпорындардың 65
% оны ... ... ... ... қолданады, 57 % коммерциялық
қызметтерге, 45 % - басқа категориядағы ... тек 29 % ғана ... ... төлеуде бонустарды пайдаланады.
Бұл салада көшбасшы болып «I B M» компаниясы саналады, оның Француз
филиалы құрамындағы 32 мың ... 4 ьыңы жыл ... ... ... сыйақы
алады. Бонустардың орташа жылдық ... 3-4 мың ... ... ... жаңалығына патент алған жағдайда бұл сома бірнеше есе өсуі
мүмкін. Басқару ... үшін ... ... ... үшін ... Бұл ... ... дәстүрінде беріледі, яғни ақшалай
немесе сыйлықтар түрінде беріледі. Бірақ, қызметкерлер, мамандар ... ... ... алу ... аз ... ... жұмыс
мерзімінде 2-ақ рет алады). Мысалы, ... ... ... ... тек 800 коммерциялық қызметкерлер мен 200 басшылар мен
инженерлердің бонус алу мүмкіндіктері бар.
Бонус жүйесін ендіру көп жағдайда ... ... ... ... «БП ... компаниясында әрбір қызметкерлерге 3– 5
негізгі ... ... ... ... ол ... жыл ... іске
асырылуы керек. Ондағы бонус мөлшері негізгі жалақының 10 – 20 % ... ... ... жету үшін ... ... 2 жыл бойына
жұмысшылардың негізгі жалақыларын көтермей, бір деңгейде ... ... ... ... ... ... ... үйлесуі керек,
ол ақпарат жүйесін дамытады, басшылар мен ... ... ... ... ... ... ... Бранд» фирмасы 1982 ж.
ұжымдық бонустың ерекше түрін, операция «Трам-плин» ... ... ... ... ... ... 2600 адам жұмыс істейді) жеке
мақсаттар айқын көрсетілген, олар ... ... ... Басшылар мен
инженерлерге берілетін бонустар құны 8 % - дан 30 % - ға ... бұл ... ... - өндірістік бөлімнің жұмыс ... ... ... - ... жеке көрсеткіш-терімен анықталған.
Жеке және ұжымдық үлестердің мөлшерін анықтау жоғары ... ... ... іске асырылады. Осы мақсатта басшылар жұмысшылармен
жиі кездесулер өткізіп тұрады.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... шеше ... Шын мәнінде, бонус жүйесі еңбектің сандық
жағына баса ... ... ... жағына назар аудара алмайды деп
саналады. Бір мезгілде ұжымдық рухты және жеке жалақыны дамыту ... ... ... ... ... төлеудің (индивидуализация) кең таралуы
мынадай жағдайларға байланысты: жұмысшыларға қойылатын талаптардың ... ... ... біліктілікті тұрақты көтеру қажеттілігі,
мамандықтардың «өмірінің» қысқаруы, жұмыс орны үшін ... ... ... ... ... төлеу кәсіпорындардың 3% ... Оны ... ... мына ... кедергі болады:
Біріншіден, бұл саясат экономикалық өсудің жай болған кезеңінде,
құлдырау кезеңінде, инфляция ... іске ... ... ... ... өсіріп кәсіпорынның қаржылық жағдайын нашарлатады.
Екіншіден, жоғары өндірістік көрсеткіштерге ... ... ... деңгейді ұстап түруы күмән келтіреді, көрсеткіштері төмендеген жағдайда
оған қойылған жеке ... ... оның ... ... ... ... Сондықтан, көптеген басқарушылар пайдаға қатысу ... онда ... ... ... ... ... ұжымдық
рух күшейеді. Соған қарамастан, жалақыны жеке ... ... ... ... ал ... ... пайдаға қатысу жүйелерін
ендіруде.
Өнеркәсіп пен қызмет ... ... ... ... ... жүйесі
әлеуметтік-экономикалық дамудың «швед моделінде» ең күрделі элементтердің
бірі болып табылады.
Бұл жүйенің негізі ұжымдық еңбек келісімдерін жиі ... ... ... ... ... берушілер мен кәсіподақ өкілдері жаңа келісім-
шарттардың мазмұнын келісіп өзгертеді, оның ... ... ... ... ... ... ... кәсіподақтары ұжымдық келісім-
шарттарда ынтымақты жалақы ... ... ... жүргізуде, ол
мына қағидаларға негізделген: бірдей еңбекке – бірдей жалақы; ... ... ... мен ең жоғары мөлшері арасындағы айырмашылықты азайту.
«Бірдей еңбекке – бірдей ... ... ... ... халық
шаруашылығы көлемінде бірдей біліктіліктегі, бірдей интенсивті еңбекке
бірдей тарифтік жағдай жасау болып ... Оның ... ... жоқ. Бұл ... ... ... ... байланысты жалақыны
дифференциациялауға ешқандай шек қойылмаған.
Ынтымақты жалақы саясаты бірқатар мақсатты ... ... Ең ... ... бәсекелестікпен бірге, ... ... ... ... ... ... тұрақты жаңартуды
ынталандырады. Мұнда «бірдей ...... ... қағидасы сақталады,
Швецияда қалыптасқан дәстүр бойынша, ... ... ... ... ... кәсіпорындардың жұмысшылары ... ... ... бірдей жалақы алады. Егер, бір саладағы
кәсіпорындардың үшеуі – жоғары рентабельді, бесеуі – орта ... ... - ... ақтамайтын болса, осы кәсіпорындардың кез-келгенінің
жұмысшылары бірдей еңбекке – ... ... ... ол салалық келісім-шартта
көрсетілген орташа деңгейде болады.
Бұл ... ... ... кәсіпорынға пайданың қалыпты нормасын
алуға мүмкіндік береді, оларға ... тең ... ... ... мүмкіндік жасайды. Рентабельділігі төмен кәсіп-
орындарға келісім-шарттарда көрсетілген сомадан жалақыны төмендетуге швед
кәсіподақтары рұқсат ... Бұл ... ... ... ... ... жабуға итермелейді. Сонымен, ынтымақты жалақы саясаты
рентабельділігі төмен кәсіпорындардың жойылуына жағдай ... ... ... ... ... жаңартып, экономиканың
құрылымын қайтадан құрады, ал бұл жағдай жұмыссыздықтың өсуіне алып ... ... іс ... олай ... ... ... ... жұмыспен
қамтамасыз етудің ерекше іс-шараларын қолданады. Мемлекет ... ... ... ... ... ... қайта бөледі,
басқа жаңа мамандықтар алуды қамтамасыз етеді.
Ынтымақты ... тағы бір ... - ... ең ... ... ең ... мөлшері арасындағы айырмашылықты қысқарту. Жалақы деңгейін
көтеру саясаты – төменгі жалақы деңгейін ... ... ... ... тежеу болып табылады. Сонымен қатар, ұжымдық келісім-шарттарды қайта
қарау кезінде кәсіподақ жалақының ең ... ... ... барынша күш
салады. Ең төменгі жалақы алатындар жылына 90 – 95 мың крон ... ал ... ... ... – 180 мың ... ... ... Салықтар да ерекше
шкаламен салынады, салықтар төленгеннен кейінгі тұрғындардың кез-келген
категориялары табысының арақатынасы 1 : 2-ден ... ... ... ... аз ... кездеспейді.
Шет елдердің еңбек ақы төлеу іс-тәжірибесін зерттеу ... көп ... ... ... (гибкая зарплата) жүйесіне көшуде.
Бұл жүйені неоклассикалық бағытты жақтайтындар жарнамалауда ... ... ... ... мен ... ... бір-біріне тікелей
тәуелді). Икемді жалақы жұмыспен қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... дмнамикасы негізінде (ішкі жалпы өнім, еңбек өнімділігі,
инфляция, сыртқы сауда ... ... ... көтерілуін көрсетеді;
ал, микродеңгейде - жалақыны кәсіпорынның және жеке ... ... ... ... ... ... тариф мөлшерін еңбек ... ... ... ... ... ... біліктілік разряд шеңберінде
жұмысшының жұмысына байланысты 3 ... ... ... - норманы 95 % - дан төмен орындағанда;
«қалыпты» - ... ... ... ... ... - ... 105 % - дан жоғары орындағанда.
Норманы 95 – 105 % ... ... ... ... ... ... ... жалақы алады (30. 148 бет). Тариф
ставкасы 3 – 6 ай мерзімге бекітіледі. Осы ... ... ... ... ол ... өткен тоқсанда, жарты жылда ... ... ... ... Бұл жүйе - ... жүйе ... елдердің іс-тәжірибесінде қаржылық қатысу (финансовое участие)
жүйелері кең ... ... кіші ... жиі ... - ... ... ол ... еңбек өнімділігінің өсу ... ... ... ... мүмкіндік береді;
2. Батыс Еуропа елдерінің көпшілігінде пайдаға қатысу ... ... ... кең ... 60 – ... де Голль атап өткеніндей,
«пайдаға қатысу – бұл капитализм мен социализм арасындағы үшінші жол».
Пайдаға қатысуда кәсіпорынның жұмысы нәтижесі мен ... ақы ... ... ... ... ... Мұнда қосымша төлемдер белгіленген
жалақыға қосып төленеді. Пайдаға қатысудың ... ... ... ... жылына бір немесе екі рет нақты ақшамен төлеу;
- кәсіпорынның есепшотында төлемдерді белгілі бір мерзімге
дейін сақтау;
- зейнеткерлікке ... ... ... ... жүйелермен төленетін сыйақылар жеке жұмысшының жетістікте-рімен
байланысты емес, ол ... ... ... ... негізінде төленеді.
Мұндай төлем жүйесі жұмысшылар мен кәсіпкерлер арасында ... ... ... ... ... ... ... қатысу жүйесін АҚШ-тың
ірі фирмаларының - 10 % , ал Ұлыбританияның - 15 % - ы ... ... ... ... ... ... қатар, М.Вейцманның
«қатысу экономикалары» (экономики участия) концепциясында қарастырылған,
капиталға қатысу (участие в капитале) жүйесі де ... Бұл ... ... ... ... ... шаруашылығына таратылады, ... ... ... ... ... жалақыны икемді
реттеуге қол жеткізеді, дағдарыстар кезінде инфляция мен жұмыссыздықтың
өршуіне мүмкіндік бермейді. Бұл мәселе ... ... ... ... үшін де ... ... табылады .
Қаржылық қатысу жүйелері жұмысшылар мен кәсіпорынның ара ... ... ... ... ... ... ... қалу
жойылады, адам капиталына қосымша капитал жұмсауға мүмкіндік береді. ... ... ... үшін кемшілігі мынада, біздің даму жағдайымызда
жеке жұмысшыға азғана ... ... бере ... ... ... ... ... үлес қоса алмайды.
Келесі кемшілігі – қаржылық ... ... ... ... ... қояды, себебі жұмысшылар табысы экономикалық конъюктура
мен басқа факторларға байланысты екендігі белгілі.
Біздің ... ... ... ... банк және сақтандыру
бизнесінде, ірі ... ... ... ... ... ... жұмыстарды атқаратын бригадаларда жұмысшының жеке
үлесін дәл анықтау қиын. Әрине, Қазақстандағы қаржылық ... ... ... ... ... бар. Егер ... ... бұл
жүйеде жалақы төлеудің икемді, тиімді жүйесі ретінде қолданса, біздім
елімізде олар әлі ... ... ... ... ... дамыған елдерде жалақыны реттеудің екі жүйесі
қолданылады: орталықтанған мемлекеттік және орталықтандырылмаған.
Жалақыны реттеудің мемлекеттік жұйесі – жалақы қорларының ... және ... ... ... әсер ... Мемлекет жалақының ең төменгі ... ... ол ... ... негізінде жасалады, әр мемлекеттің жұмысшысының
және оның отбасының өмір сүруінің физиологиялық ... яғни ... ... азық – ... ... тауарларының, көрсетілетін
қызметтерінің тізімін анықтайды. Бірде – бір ... ... ... ең ... мөлшерінен төмен жалақы төлеуге құқығы
жоқ. Көптеген елдерде нашар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік төлем ақылардың мөлшерін, оны беру тәртібін
белгілейді; орташа жалақыны есептеудің бірыңғай тәртібін ... ... және ... ... ... – құқықтық актілер
қабылдайды.
3. Мемлекет шет елден жұмысшы күшін елге тарту ... ... ... ... бекітеді .
Әрине, швед, жапон немесе басқа бір елдің іс-тәжірибесін біздің елге
автоматты түрде ... ... ... ... ... талдап, біздің
экономикаға қажетті тиімділерін өзгертулермен енгізуге болады.
3.2 Кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдіру
Рыноктық қатынастарға ... ... жаңа ... ақыны
ұйымдастыру талап етіледі. Қазіргі уақытта бұл нақты қажеттілік және ол
ескірген , тиімділігі төмен ... ақы ... жаңа бір ... ауыстыру
керек, себебі ол жұмысшылардың потенциалын ашуға және экономиканың дамуына
кедергі ... ... ... ... ... ақыны ұйым-
дастыру, яғни оның тарифтік ақылары, айлықтары, сый ... ... ... мен ... ... ... жатпайды, яғни
өнімнің сапасының жоғарлауына және несурстарды экономдауға. Барлық сый ... ... мен ... ... стимулдық рөлдерін жоғалтты
және тарифтік ақыларға, ... ... ... ... Сөйтіп, олар еңбектің нәтижесіне байланысты емес. Бұдан басқа ол
еңбек ақыны ұйымдастыру жүйесіне кедергі ... және оны ... ... .
Бірінші тапсырма болып, еңбек ақы жүйесін жақсы ұйымдастыру,яғни еңбек
күші дұрыс орындалса, ... ... ... бір нәтижені алып келетін
кепілдіктің болуы, жұмысшының әлеуметтік ... ... ... ... мөлшерін, жүйесін ,нысанын анықтауда әкімшілік пен ... ... ... ... кепілдігі бар тарифтік ақылардан және қызмет айлық-
тардан бас ... ... ... олар ... ақы мөлшеріне, ... әрі ... ... және ... ... ... ... салады. Айлықтар мен ақыларды есептеу реттілігі қазіргі уақытта
жұмысшылардың ... бір ... ... ... ... бар .Осы жерде мынадай тұжырым жасауға болады: белгілі бір
нәтижелерге жету ... пе , егер ... да ... ақы мен айлықты алуға
болады. Осындай ұйымдасқан механизм және осындай ақы мен ақылардың төленуі
жұмысшыны серпіндіріп алады да оны ... ... ... болуында
қызықтырмайды . Осы жоғарыда айтылған жағдайлар экономикалық заңға,
әлеуметтік әділет-тілікке сай ... ... ... сый ақы тең ... ... береді.
Еңбек ақыны төлеудің жаңа бір нысанына еңбек бағасының коэффи-циенті
бойынша төлеу болып табылады. Осы коэффициентті анықтағанда соңғы 3-6 ... ... ... ... мүмкін болатын қосымша төлемдерді
есептемеген кезде. Еңбек ақы сомасын сол периодтағы жұмыс жасаған күндерге
бөлгенде ... ... ... ... ... ... болған
кезде еңбек бағасының коэффициентінің бөлшегі бүтін санға дейін көтеріледі
, ал ... ... ... ... ... санға дейін төмендейді. Еңбек
бағасының коэффициенті жылына бір рет ... ... ... ... ... деңгейі, жұмыс тәжірибесі, ... мен ... ... пайдалана білуді есепке алу ... . ... ... коэффициент Кб ( 0,8

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарық жағдайында кәсіпорында еңбек ақыны төлеуді басқару58 бет
Еңбекке ақы төлеу бойынша есеп айырысу есебін ұйымдастыру71 бет
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорында еңбекақыны ұйымдастыру31 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь