Несие ақшалары: олардың негізгі түрлері және айналыс заңдылықтары

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2


I НЕСИЕ АҚШАЛАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ ... ... ... ..3

1.1 Несие ақшаларының қажеттілігі мен маңызы ... ... ... ... ...3
1.2 Несиелік ақшалардың негізгі түрлері мен формалары ... ... ... ... ... ... 6


II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАНЫҢ ҚЫЗМЕТІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ..20

2.1 Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және оның экономикадағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.2 Қазақстан Республикасындағы банктердің несиелік қызметінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
К І Р І С П Е

Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Бас Ассамблиясы шешімі мен 1982 жылы тіршілік түрлерінің генефондысын, олардың қауымдастықтарындағы сандары ұрпақтарынан сақталатындай деңгейде болуы үшін қамқорлық пен қорғауға шақыратын Бүкіләлемдік табиғат Хартиясын алған болатын. Демек, туған табиғатымыздың тірі асыл мұрасы, оның генефондысы болмақ. Осы тірі мұрамыздың биосферадағы экологиялық жағдайы тұрақты дамуы үшін 1992 жылы Рио-де-Жанейрода Декларациясының 41 қағидасын (принципі) жарияланды. Бұнда, Бүкіләлемдік тұрақты даму БҰҰ-ң ұйымдастыруы мен әлемдік 136 елдері экологтарының басқосқан үлкен ғылыми конференциясы болып өтті. Осы қағидалардың 27-і мемлекеттер мен табиғат арасындағы қатынасқа тікелей байланысты болды. Бұдан туындайтын негізгі ұғым Бүкіладамзат қоғамы, биосферадағы биологиялық көптүрлілікті сақтауға және қорғауға міндетті болды. Егер биокөптүрлілік сақталса, жер планетасындағы биосфераның тұрақты дамуына жағдай жасалынатын болады. Олай болса, әрбір азамат, халық, ел, мемлекет өз территориясындағы тіршілік көзі болатын биологиялық көптүрлерді қорғай білуі керек, оларды ұрпақтарға сақтай білуі керек. Бұларды сақтай білмесең тірі мұра мен өлі мұра (қазбадағы табиғи-тарихи асыл мұра қазыналары) арасындағы байланыс үзіледі де, тіршіліктің биосферадағы сөнуіне әкелетіні болады. Осы ұғымды түсіндіру үшін декларация: «Мыслить глобально-действовать локально», бүкіл адамзатқа ортақ ұран тастаған. Ұранның қазақша мағынасы: Өзекті (биосфера) мәселні ойлау-өз ошағынан бастау ұғымын беретін сияқты. Бұрын да жануартану (биологиялық) сабақтарда оқушыларды сабақ тақырыбына қызықтыру (еліктету) үшін басқа жақтың экзотикасынан мысалды жиі беріп келдік. Ендігі жерде тек өз жеріңнің (өлкеңнің) мысалдарын көбірек келтіруіміз қажет. Себебі, туған жер қазынасы мен адам тарихы бірге тағдырлас байланысты болып келген. Осы байланыстылық, тағдырластық үзілмеуі керек. Байланыстылық үзілген жерде тұрақты даму болмай, керісінше делитанттық қағидаға қалыптасатыны өмірдің өзі дәлелдеп отыр.
Осы үлкен екі қағидаға қазіргі жастарды, мектеп оқушыларын тәрбиелеуде өлкелік тірі қазынаны жақсы біліп, олардың жанашыр қамқоршысы болатын қазақстандық жас ұрпақтың азаматтық сананы қалыптастыруда ұсынып отырған оқу-әдістемелік құралымыздың белгілі көмегі болмақ мақсатын көздейді. Өйткені, алқаптық жануарлар өз өлкеміздің өзімізге ең жақын жүрген, әдетте оларды жиі көріп жүрген жануарларымыз. Осыларды көруіміз, араластығымыз ұзаққа сақталса, біздің олар мен бірге тұрақты дамығандығымызды білдіреді. Біздің де, олардың да ұрпақтарымызға аяулы тіршілік ортақ табиғат кеңістігімізді сақтай білгеніміз.
1999 жылы жарық көрген Дебело П.В., Болатова К.Б «Животное Западно-Казахстанской области» кітабы өлкелік жануарлардың 53 түрі омыртқалы жануарлары мен 27 түрлі омыртқасыздарын (бунақтыденелілер). Республикалық «Қызыл Кітапқа» енгендері мен құрып кету қаупінде тұрғандары туралы биологиялық, экологиялық сипаттаулар берген. Олардың қорғау шараларын сөз еткен.
2002 жылы жарық көрген Байдулова Л.А., Болатова К.Б., Қарағойшин Ж..М «Батыс қазақстан облысының жануарлар дүниесі» (орысша, қазақша) мектептік оқушыларға арналған өлкелік қосымша оқу құралы да өлке жануарларының жүйелік қатары, ондағы жалпы тұқымдас, туыстарындағы түрлер саны мен бірқатар қысқа сипаттамалары, таралуы жәйлі сөз болды. Бірақ, өлке келбетін айқындай түсетін алқаптың түрлеріне көңіл аз бөлінген. Оның үстіне батыс Қазақстан М.Өтемісұлы атындағы университетінің жаратылыстану факультетінде ұзақ жылдар бойы өлке жануарлары туралы ғылыми-зерттеудегі жұмыстары көлеңкеде қалған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Баян Көшенова, Оқу құралы Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.

2. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 244 бет.

3. «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
4. М.С.Саниев, Оқу құралы “Ақша, Несие, Банктер”– Алматы 2001ж – 163 бет

5.« Ақша, несие, банктер »: оқу құралы Сейтқасымов Г.С. – екінші басылым.- Алматы: « Экономика », 1999.- 432 бет.

6.Бикеева Н.Ж., Бектұрғанова Қ.И. « Кәсіби экономика тілі », оқулық./ -Астана:
« Таным », 2003.- 272 бет

7. Деньги, кредит, банки: Учебник. /Под ред. Г.С. Сейткасымова. – Изд. 2-е перераб. И доп. – Алматы: Экономика, 1999. – 432 с.
        
        «Несие ақшалары: олардың негізгі түрлері және айналыс заңдылықтары»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
........................2
I НЕСИЕ АҚШАЛАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ ... ... ... ... мен маңызы ...................3
1.2 Несиелік ... ... ... мен ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАНЫҢ ҚЫЗМЕТІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУЫ
..............................20
2.1 Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және оның
экономикадағы маңызы
...........................................................................2
0
2.2 ... ... ... ... ... ... ... несие ақшалары банк жүйесінде маңызды ... ... ... ... ... орны ... екендігіне
ешбір күмән жоқ. Олай болса, бұл тақырыптың ... ... көз ... ... ... ... яғни қарызға берілген ақша капиталының
жүру формасын несие, ақша ... ақша ... және ... ... ... ... қатынастарды көрсетеді. Оның көмегі арқылы жеке және
заңды тұлғалардың мемлекеттің бос ақша ... ... ... ... және ... уақытқа қолдануға ақылы түрде беріледі.
Несиенің маңызы, сонымен бірге оны қолдау аясы елдің экономикалық
жағдайына ... ... ... ... ... ... жоспарлы түрде басқарудан нарықтық экономикаға өтуге
байланысты біздің елімізде ... және ... ... ... банктік операцияларды пайдалану жаңғыртылады, сонымен
бірге ... ... мен ... ... несие ставкасы да өзгереді.
Сонымен қатар несие қатынастарының нақты көрінісін ... ... ... сипаттайды. Несиенің негізгі екі формасы: коммерциялық және банктік
несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, ... ... ... ... ... және ... ету аясы ... Несиенің түрлері бұл белгілі бір түрдегі ... ... ... ... ... белгілі бір қасиеттерге ие.
Қазақстан Республикасының қазіргі уақыттағы экономикалық жағдайы, оның
ішінде несиелі ақша жүйесінде үлкен өзгерістер болып отыр. ... ... және оның жеке ... ... ... Сондықтан да
бүгінгі таңда Қазақстанда күрделі өзгерістер ... яғни ... ... ... несие саясатымен тікелей байланысты. Осы
жерден байқайтынымыз несие қазіргі уақыттағы ... ... ... “Несие” деген сөздің өзі, латын тілінен аударғанда “сенім” деген
мағынада, ол ... - бір ... ... ... міндетін орындауға сенім
көрсетуге дегенді білдірсе, екінші жағынан, несие, банктердің ... ... ... жаюымен ұштасып, сол арқылы ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Несиелiк ақшалар – тауар өндiрiсiнiң дамуымен, яғни ... ... және ... ... ... ... берiлуiмен байланысты пайда
болған ақшалар.
Негізінен несиелік ақшалардың негізгі түрлеріне вексель, чектер және
банкноталар жатады. Бұл несиелік ... ... ... үшін ... ... отыр және олар осы ... ... өзектілін көрсетеді
I ТАРАУ. НЕСИЕ АҚШАЛАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ.
1.1. Несиенің ақшаларының қажеттілігі мен маңызы.
Тарихтың қай кезеңінде болса да, несие, ... ... ... ... ойшылдардың назарын аудартатын. Экономика ғылымы, өзінің
пайда болған күнінен бастап несиенің проблемасымен шұғылданып ... ... ... ... несиеге, экономикалық санат ретінде, аса көп ... ... ... ... кезінде несиелік қарым – қатынас ең ... ... ... ... ... алуан түрлі практикалық
және теориялық сауалдардың шиеленіскен түйініне айналады.
Несиенің түпкі тамыры тауарлық өндірістің пайда болған кезінде ... ... ... даму ... ... да ... ... болды. Тарихтың өткен дәуірлерінің бәрінде де ... ... ... қарым – қатынасты ... және ... ... күші болды. Ол жеке тауар өндірушілер арасында мүлде ... ... ... ... ... ... және қоғамдық өндіргіш
күштерін қайта бөлудің ұтымды әдісі болды.
Осыған ... ... ... ... арғы ... қазіргі
жағдайда оны пайдаланудың керегі неде екенін түсіну керек. Оның ... ... ... несиенің экономикадағы маңызы әр түрлі түсіндіріледі.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ( әңгіме
төленетін процент жөнінде ), өндіргіш күштердің дамуына ... ... ... тән ...... ... түседі,
сондықтан экономикалық дағдарысты жоймайды, керісінше, оны тереңдетіп, оған
тікелей себепші болады деген пікір айтады. ... ... ... ... ... ... ... береді дейді. Осындай
қарама – қайшы пікірлер орын алған ... ... ... ... үшін ... ... қайдан шығады деген сауалға жауап беру ... ... ... ойлап шығару – адамзаттың данышпандық табысы. Себебі
несиені пайдаланудың ... ... ... және жеке ... уақыты қысқарады
Несие қатынастары алғашқы қауымдық құрылыстың мүдіктік жіктеліп ыдырауы
нәтижесінде бір ... бай ... және ... ... ... ... артық қалған өнімнен оны кейін қайтарып беруге келісіп, екіншісі
өз мұқтажын өтеуге ... ... ... ... ...... салық жинаушылар, шіркеу иелері мен үлкен діни ордалар, ал
қарыздар – ұсақ өнім ... құл ... мен ... Шаруалар
мен кәсіпкенрер несиені ағымдағы тұтыну мұқтажын өтеуге ғана алса, ... ... ... іс - ... ... ... нышандары алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы кезінде
пайда болып, капиталисттік тауарлы өндіріс тұсында дамуының жоғары ...... ... ... ... ... элементі болып табылады. Оның барлық шаруашылық
субъектілерімен қатар, ... те, ... те, ... жеке ... ... пайда болуын өнімдерді өндіру сферасынан емес, олардың
айырбас ... ... ... ... ... ... бір ... қолға өтуін білдіреді десе, шынымен де ... ... ... ... ... ... – бұл несиенің қозғалысының ... ... ... ... ... ... негізіне капитал
айналымын жатқызуға болады.
Көбінесе несиені ақша түрінде түсінеді. Бір жағынан қарағанда бұған негіз
де бар сияқты. ... ... ... қарыз ақша түрінде берілуде.
Бірақ бұл жерде ақша мен ... әр ... ... білдіріп, әр түрлі
қатынастарды түсіндіретіндігін естен шығаруға болмайды.
Несиелiк ақшалар – тауар өндiрiсiнiң дамуымен, яғни ... алу және ... ... ... төлеуге берiлуiмен байланысты
пайда болған ақшалар.
Несие ақшалай капиталдың ... ... ... ... отырып, несие берушілер мен қарыз алушылар арасындағы ... ... ... көмегімен заңды және жеке тұлғалардың
уақытша бос ... мен ... ... жүйе ... ... уақытша және ақылы негізде пайдалануға берілетін ссудалық
капиталға айналады.
Несие мен ссуданың арасында өзара айырмашылықтар бар.
Несие – бұл ... ... ... көзі ... барлық несиелік
қатынастарды ұйымдастырудың әр түрлі формаларының ... және ... ... бір ... ... кең ұғымды сипаттайды.
Ссуда – бұл ... шот ... ... ... ... ... бір ғана формасын білдіреді.
Экономикалық категория ретінде, несие – кәсіпорындар, ұйымдар
және бірлестіктер, сондай-ақ халық арасында ... ... құру және ... ... ... шартында белгілі бір мерзімге уақытша ... ... ... өндірістік қатынастар жиынтығы.
Несие құрылымы бір-бірімен өзара байланысты элементтерден
тұрады. Мұндай элементтерге ең ... ... ... ... ... ... бойынша несиелік қатынастар субъектісіне қарыз
беруші және ... ... ... ...... беретін несиелік қатынастың бір жағы.
Қарыз беруші – бұл ... ... ... ... ... ... Қарыз берушілерге: банктер, банктік емес мекемелер, мемлекет,
шаруашылық субъектілері және де ... ... ... – бұл несиені алушы және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастың екінші ... және ... ... бір-бірімен жақын сөздер болғанымен де,
олардың түсініктері әр түрлі. Мысалға, кәсіпорын немесе жеке ... ... ... т.б. ... ... кешігуі мүмкін,
бірақ бұл жерде ешқандай да ... ... ... ... тек ... қатынасты емес, сондай – ақ адамзаттық қатынастар жағдайын
сипаттайды. Борыш – бұл тек ... ... Ал ... ... – бұл ... ... сұранысы бар тұлға.
Қарыз беруші және қарыз ... ... ... ... ... объекті де жатады. Беру объектісі – бұл ... ... ... ... ... ... ... айтылғандай, несиенің түбірін тауарлы өндірістің пайда
болған кезінен іздеу керек. Тікелей ... ... ... оның ... екінші қолға ауысуы, несиелік қатынастың дәл ... жері ... ... ... ... несиелік қатынастың пайда болып
және өркендетілуінің, ... ... ... капиталдың айналымы мен
ауыспалы айналымы құрайды.
Өндіріс құрал – ... ... ... дәл бір уақытта ақшалық,
өндіргіш күштері және тауарлық нысанында бола алады. Өндіріс пен ... олар бір ... ... ... ауысып отырады, яғни үзбей
ауыспалы айналымда жүреді. Осы ауыспалы айналым 3 сатыдан тұрады:
І – саты: ... ... ... ... күші ... ... ... өндіріс құрал – жабдықтары сатылып алынады.
ІІ – ... ... ... ...... ... ... нәтижесінде дайын өнім пайда болады. Енді өндіргіш күштің
нысанындағы құн тауарлық ... ... Осы ... ... ... адам еңбегінің құны, яғни жаңадан пайда болған құн қосылады.
ІІІ – ... ... өнім ... ... ... құнның
тауарлық нысаны қайтадан, өзінің бастапқы нысаны – ақша ... ... ... ... ... ( өндірушінің таза пайдасы қосылады ).
1.2. Несиелік ақшалардың негізгі түрлері мен ... ... ... ретінде формаларға ие. Форма әр
уақытта ... да бір ... тән ... ... ... ... ... қажетті байланыстардың жиынтығын білдіреді.
Несиеге қатысты оның ... бұл ... ... ... ... түрлі сыртқы және ішкі ... ... ... ... көрінісі. Қарызға берілген құнға қатысты кредитор мен ... ... ... ... өзгерсе де, несиенің формасы оның бүтін
ретіндегі мазмұнын білдіреді.
Несиенің формалары, оның ... және ... ... ... мәнімен тығыз байланысты. Несие берушілер мен қарыз
алушылар арасындағы байланыстар қалай ... де, ... ... сол
күйінде сақталады.
Несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің формалары мен ... ... ... мен түрі ... ... ... ... өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын
түрін өзгертеді.
Несиенің формасы - бұл ... ... ... олардың
негізгі қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер барысында
толық сақталатын көрінісі. Экономикалық әдебиетте, ... ... ... формасы қарастырылады: коммерциялық және банктік. Тауар түрінде
берілетін несиені – коммерциялық, ал ақша ... ... ... ... Бұл екі ... бір – ... несие субъектілері, құрамы, ... ... ... мөлшері және қызмет ету аясы бойынша
ажыратылады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... үкіметаралық, фирмалық және ... Олар осы екі ... ... қолдануынан туады.
Коммерциялық несие.
Коммерциялық несие - бұл жеткізушінің сатып алушыға ұсынған ... ... ... үшін төлемді кейінге қалдыруы.
Мұнда қарыз алушы да және оны берушілер ретінде кәсіпкерлер мен бизнеспен
айналысатындар бола ... ... ... ... ... ... ... ақшаның болмай қалуы барысында туындайды. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... төлейтіндігін
куәландыратын арнайы қарыздық міндеттеме, яғни вексель қолданылады. Ол оның
иесіне белгілі – бір уақыт ... ... ... ... ... ... талап етуге құқығы бар. Несиенің бұл ... ... ... ... ... ... несиенің ерекшелігі мынада: қарыз капиталы өнеркәсіптік
капиталмен біріккен, ал оның мақсаты – тауарларды ... ... ... тауарларды өндіру және өткізу әртүрлі уақыт кезеңін және
белгілі – бір ... ... ... етеді. Қандай да бір ... өз ... ... ... ... осы тауарды қажет етіп тұрған
басқа өндірушінің қолма-қол ақшалай қаражаты болмауы ... ... ... сату ... ... ... несиенің
шектелген деңгейі бар. Біріншіден, ол жұмыс істеп тұрған капиталисттердің
резервтік ... ... ... олардың әрқайсысы
коммерциялық несие өзінің бағыты бойынша шектелген: оны өндіріс құралдарын
шығаратын салалар осы құрал – ... ... ... ... ... емес. Мысалы, машина құрылыс кәсіпорнының иесі тоқыма станоктарын
несиеге тоқыма ... сата ... ал ... фабрикасы машина құрылыс
кәсіпорнына коммерциялық несие бере алмайды, өйткені ... ... ... құрал – жабдығы бола алмайды.
Монополияға дейінгі капитализм кезеңінде коммерциялық несие ... және ... ... ... қамтамасыз ете отырып,
несиелік жүйенің негізі болды.
Қазіргі уақытта фирмалар өз өнімдерін өткізудің бұл ... ... ... отырып, сатуды белсенді қолданады. Бұл ұсақ және ... ... ... шамалылығымен, тауарлар құнының өсуімен,
банктік қарыз алуды қиындататын несиелік шектеулермен түсіндіріледі.
Коммерциялық несие Жапонияда және Францияда кең ... ... ... ... ... ... талаптар мен
міндеттемелердің үлесі орта есеппен 30 % -ға жетеді, ... ... %. ... кейінгі орында ағылшындық, американдық және германиялық
компаниялар. Төлеуді кейінге қалдыруды тек ... ... ... ... ғана ... ... қатаркредитор және қарыз ... бола ... ... қаражаттарды және банктік несие ала алатын ірі
компаниялар да пайдаланады.
Коммерциялық несиенің ... ... бірі – ... ... талп ... ... ... байланыстарының
үнемі ұлғаюы және жетілдірілуі болып табылады.
Басқа да несие формаларының жедел ... ... ... несиенің
рөлі мен оның көмегінің абсолютті шамада ұлғаюына қарамастан ... ... ... ... несие” терминімен
банктің коммерциялық мақсаттарға беретін қарыздары түсіндіріледі. Жұмыс
істеп жатқан ... бір – ... ... ... кейінге
қардыру шарттарымен сатуы коммерциялық фирмааралық ... деп ... ... ... ... ... несие төлеуді кейінге
қалдыру шартымен, сатып алушыларға қоылған тауарлар және осындай ... ... ... ... ... ретінде анықтауға
болады. Кейбір экономисттер несие көлемін анағұрлым анықтау үшін ... ... ... ... ... де ... керек деп
есептейді.
Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: ... ... – аясы ... ... ол ... алу – сату ... қосақталып жүреді. Қарыз
келісімі тауарлардың ... ... ... ... ... ... мен сатып алушы арасындағы сауда келісімі жасалған
уақытта анықталады. Әдетте төлеуді кейінге қалдырудың ең ... ... ... белгіленеді. Төлемді кейінге қалдыру тауарлардың түріне және басқа
факторларға ( мысалы, азық – түлік тауарларын ... ... ... ішінде
жүзеге асырылады ) байланысты. Төлемді кейінге қалдыру кезеңін ұзарту сатып
алушы мүддесіне сай келеді, оны ... ... ... ... ... бұл ... ... басқа факторы бәсекелестік кезінде
мәнді рөл атқаратын оның құны болып табылады. Коммерциялық несие ... ақша ... ... ... ... ... анағұрлым
жоғары деңгейде белгіленеді. Коммерциялық несие қазіргі уақытта несиенің
басқа ... жеке өмір ... ... ... екі ... ... қарыз міндеттемелерін есептеу мысалында көрінеді. Тауар
өткізуді мақсат еткен алғашқы мәміле вексель арқылы банкте ... ... ... ... оның негізінде қарыз капиталының ... ... ... ... мүмкіндігі коммерциялық несиенің
көмегімен ұлғайтылады, жабдықтаушылар банкте вексельді оның төлем мерзімі
жеткенге дейін ... ... ... біле ... өз ... ... төлемді кейін жүргізуді ұсынады, яғни ... ... ... ... алушыларға төлемді кейінге қалдыруды
ұсынуда шектелген мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Соңғы он жылдықта несиенің екі формасының арасындағы ... ... ... Банктік несиені коммерциялық несиемен салыстырғандағы
артықшылық күшейе түсуде. Коммерциялық несие көбіне бағынышты рөл ... онда ... ... ... ету ережелерінің өзгерістері
көрінеді.
Коммерциялық несиенің артықшылықтарымен ... ... де ... ... ... қозғалыс бағыты тәрізді белгілі кемшіліктерден
басқа төлемді белгілі – бір дәрежеде кейінге қалдыру мәжбүрлік сипатына ... ... ... ... жиі ... ... ... қаржылық жағдайы туралы әр уақытта жақсы хабардар болмайды, ал
бұл олардың шаруашылық қызметі үшін ... – бір ... ... ... қалдыру – банктік сфераның ықпалынан күшті әсер көреді (
атап айтқанда, ол ... оңай ... ... ... ... алатынына байланысты ). Көрсетілген кемшіліктер коммерциялық
несиенің ... ... ... ... несиеден айырмашылығы:
- қарыз беруші рөлінде банктік мекемелер емес, яғни ... ... ... ... кез – ... заңды тұлға бола
алады
- коммерциялық несие тек қана тауар формасында беріледі
- қарыз капиталы өнеркәсіптік немесе сауда капиталымен ... ... ... ... қүны сол ... банктік пайыз
мөлшерімен салыстырғанда төмен болады
- қарыз беруші мен қарыз алушы арасындағы ... ... ... ... ... бұл несие үшін төленетін ақы
тауар бағасының құнына қосылады.
Коммерциялық банктер өздерінің клиенттеріне әр түрлі несиелер ... ... ... ... ... ... ... категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
- мақсатты қорларға
- банктерге
- қаржы – несиелік мекемелеріне
2. Қаржылық емес ... ... ... ... ... ауыл ... саудаға
- дайындау ұйымдарына
- жабдықтау – сату ұйымдарына
- кооперативтерге
- жеке кәсіпкерлерге
3. Тұтыну мақсатына ... ... ... қарай:
- ... ... ( 1 ... ... )
- орта ... ( 1 ... 3-5 ... дейін )
- ұзақ мерзімді ( 3-5 жылдан жоғары )
ІІІ. ... және ... ... қарай
- негізгі қорға жұмсалатын
- айналым қаражатына жұмсалатын
IV. Қамтамасыз дәрежесіне қарай:
1. Стандартты ...... ... ... бірақ қайтуында
ешқандай күмән жоқ несиелер
2. ... ... - ... уақыты кешіктірілген, мерзімі
ұзартылған және банк үшін ... ... ... ... ... ... ережесіне сәйкес [1], күмәнді
несиелер ішінара бөлінеді: 1 – ... ... 2 – ... 3 – санатты күмәнді, 4 – санатты күмәнді, 5 – санатты
күмәнді.
3. Үмітсіз несиелер – ... ... ... ... ... ... ... несиелер.
V. Валютамен берілуіне қарай:
- ұлттық валютамен
- шетел валютасымен
VI. Қайтарылу дәрежесіне қарай:
Қамтамасыз етілген:
- ... ... ... несиесі.
Тұтыну несиесі – бұл тұрғындарға тұтыну тауарларын сатып алу ... ... ... үшін ... және ... ... несие.
Тұтыну несиесінің негізгі міндеті – ... ... ... көрсету. Бұл несие бөлшек саудамен тығыз байланысты: бір жағынан –
тауар айналымының ұлғаюымен ... ... де ... ... ... ... несиеге де сұраныс тудырады; екінші ...... өсуі ... ... сұранысты күшейтеді. Бұл тәуелділік,
әсіресе қазіргі уақытта ... ... ... ... ... бұл түрін әр түрлі елдерде салыстыру, оның дамуының әр түрлі
деңгейін көрсетеді. Италия мен ... ... ... ... ... осы елдердің ЖІӨ - не 10 % деңгейінде, ГФР және Францияда 30 %, ал
Ұлыбритания мен АҚШ – та 60 % ... ... ... ... ... тауарларды сатып алу кезінде: автомобильдерді, электр тұрмыстық
құралдарды, жихаздарды және т.б. пайдаланылады. Тауар ... ... ... ... несиесі де жиі қолданылады. ... ... ... ... көбі ... ... үлесіне тиеді. Қалған
тауарлар көбінесе қолма – қол төлеу шартымен сатылады.
70 ... ... ... елдерде жеке тұлғаларға тұрақты несиелер
ашу тәжірибесі кең таралды. Бұл жерде айтылатын нәрсе, тауарларды сырттай
каталогтардың көмегімен немесе ірі ... ... ... ... болып отыр. Тұтыну несиесінің бұл түрінің мақсаты – ... ... қалу және ... ... ... ... ... сауда айналымын ұлғайту.
КСРО – да тұтыну несиесі 60 – 70 ... ... ... ... ... ... сатып алу үшін 1 – 2 % ... 6 – 24 айға ... ... жеке тұлғаларға ұзақ мерзімді банктік қарыз формасында
тұрғын үй ... және ... ... ... ... осы үшін
мамандандырылған Мемлекеттік тұрғын үй құрылыс банкі құрылған.
Жаңа тұрғын үй ... ... ... сәйкес
азаматтарға қызмет көрсету үшін Мемлекеттік тұрғын үй ... ...... шоттары ашылады. Қарыз – жинақ шоттарын құрылысты бастауға,
аяқталмаған құрылысты жалғастыруға, жарналарды жинақтау мен тұрғын үй ... және осы ... ... ... беру үшін ... несие.
Ипотекалық несие – жылжымайтын мүліктерді : ... ... үй ... ... ... ала ... ... қарыз.
Ипотекалық несие беру – тұрғын үй саласына инвестициялар ... ... ... ... Дәл осы ... ... ... үй жағдайларын
жақсарту, банктердің тиімді және пайдалы жұмыс істеу, ... ... ... ... ... және халыққа ипотекалық несие беруді кең
қолдануға жәрдемдесетін экономикалық өсуге ... ... ... ... ... ... ... беруді екінші деңгейдегі банктер 1998
жылдан бастап жүзеге асыруда. Ипотекалық несиелер ... ... ... ... 20 %, ... жарна мөлшері 40 - 50 %- ға жуықты
құрады, несие 5 – 10 жылдан аспайтын ... ... ... ... беру ... ... дамуы кезінің өзінде
қызметтер көрсетудің бұл түрі ҚР ... аз ... ғана ... ... ... себептердің бірі халықта сыйақы төлеу мен бастапқы
жарна үшін ... ... ... ... ... ... байланысты
« Қазақстандық Ипотекалық Компания » ЖАҚ ( бұдан әрі – ҚИК ) ... ... ... ... ... 2,5 ... теңгені құрайды.
Екінші деңгейдегі банктердің ипотекалық несие беру ... ... ... ... ... ... ету құқықтарын сатып алу жолымен екінші
деңгейдегі банктерді қайта қаржыландыру ҚИК қызметінің ... ... – тің ... ... ... беру жүйесінде 7 банк және
банктік ... ... ... ... ... 2 ұйым ... ҚИК – тің бағдарламасы бойынша ипотекалық несие беру жөніндегі өз
қызметін жүзеге асыратын « Каспий », « Астана – ... » ... « ...
Кредит » банкі, « АСҚ », « БТА – Ипотека » банкі, « Нұрбанк », « ... », « ... ... », « ... банк » ... ... деңгейдегі банктер
мен қаржы ұйымдары ҚИК – тің серіктестері болып ... ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысына ипотекалық
несие беруді дербес жүзеге асырады.
2001 жылғы 1 – наурыздағы ... ... ҚИК ... ... 10 ... теңгеден астам сомаға ипотекалық несиелер бойынша талап
ету құқықтарын сатып алды.
Ипотекалық несиелерге кепілдік беру ( сақтандыру ) жүйесі ... ... атап ... жөн. ... ... ... беру (
сақтандыру ) жүйесі екінші деңгейдегі банктер мен ипотекалық несиелерді
сақтандырушы ... ... ... бойынша несиелік тәуекелдерді бөлу
жолымен ипотекалық несиелерге қолжетімділікті арттыру үшін ... ... ... ... ҚР – да 2003 жылы ... ипотекалық несиелерге
кепілдік беру қоры ( ҚИНБҚ ) құрылды. ... ... ... ... ... ) ... құру ҚР – на ... несиелер рыногын
оңтайландыруға және кеңейтуге мүмкіндік береді[2].
Сонымен, ипотекалық несиелер үшін қайтарым мерзімі бүгінгі 10 ... ... ... ... ... төлемақы жарнасы үй бағасының 20% - дан
10 %- ға дейін төмендетіледі, бұл жағдайда несие ставкасы 13 – тен 10 %- ... ... ... үй ... ... жүйесі туралы айтсақ, онда
алғашқы төлемақы жарнасы 50 – ден 25 %-ға ... ... ... ... ... сома ... 15 – тен 25 – ке ... ұлғайтылады. Бұл
жағдайда үлкен қалалардағы аз мөлшердегі өрлеу жұмыстарымен жақсартылған
жобадағы тұрғын жайдың бір ... ... құны ... әр шаршы метрі үшін
700 доллардан 350 ... ... ... ... үй ... жүзеге асыру нәтижесінде
еліміз бойынша жобаланып отырған ЖІӨ өсімі 2 %- ға жуық ... ... ... ...... және заңды тұлғаларға қатысты қарыз
алушы немесе қарыз беруші ... ... және ... ... ... несиелік қатынастар жиынтығы.
Мемлекеттік несиенің негізгі формасы – мемлекеттік займдар, сонымен
қатар қысқа ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қысқа мерзімді қазыналық міндеттемеле
( вексельдер және де т.б. несиелік міндеттемелер ) ресми түрде ... ... ... жабу ... бірақ іс жүзінде ... ... ... ... 1994 ... ... айынан бастап
қазыналық вексельдер аукционы үнемі өткізіледі.
Халықаралық несие.
Халықаралық несие – ... және ... ... ... ... ... шарттарымен беру бойынша байланысты ... ... ... ... ... ... ... және қарыз алушылар ретінде банктер, жеке ... ... ... ... ... ... және
аймақтық ұйымдар қатынасады.
ҚР – ң жетекші халықаралық қаржылық ұымдарға мүше болуы, экономикалық
реформалар жүргізу үшін ... ... ... қол ... ... жылы ... ... құру және даму банкімен 1993 жылғы
құрылымдық реформалардың үкіметтік бағдарламасын қолдауға бағытталған ... АҚШ ... ... ... займ бөлу туралы және Қазақстанның
экономикалық қаржылық, әлеуметтік қорғау, ... ... ... ... секторларына техникалық көмек көрсетуге бағытталған 38
млн. АҚШ ... ... ... ... ... бөлу ... келісімге
қол қойылды.
Еуропалық Халықаралық қайта құру және даму банкі « ... ... орта ... ... » ... 100 млн. ЭКЮ ... ... Бұл бағдарлама экономиканың төмендегідей секторларындағы
жобалар ... ... үй ... алтыны бар рудаларды қайта өңдеу,
диірмен құрылысы, косметика өндірісі, құрылыс және ... ... даму ... мен ҚР ... 1994 жылы 40 млн. АҚШ ... ... ... займы туралы келісімге қол қойылды.
Халықаралық займдарды пайдалануды ... ... ... ... қолдануда.[3]
Лизинг несиесі.
Ол – тауар түрінде берілетін несие. Лизинг деп ... ... ... ... ... ... жабдықтарды, жылжымайтын
мүләктерді жіне негізгі капиталдың басқа да элементтерін орташа немесе ұзақ
мерзімге үшінші жаққа жалға беруді айтады. ... ... ... ... компаниясы оның құнын төлеп, мүлікті меншіктеу ... ие ... ... ... бір ... ... ... кез келген
экономикалық дербес объектіні алуға ... ... жіне ... ... ... табылады халықаралық лизингтекелісімге қатысушы
субъектілер әр түрлі елдерде болуы мүмкін.
Банктік несие.
Банктік ... – бұл ... ... ... – қаржылық мекемелерінің
қарыз алушыларға ақшалай қарыз ... ... ... ... несие
коммерциялық несиенің шектеулерін жояды. Бос ақшалай капиталдар кез ... ... ... ... және ... ... ... кез – келген
бағытта қозғала алады. Тоқыма фабрикасының иесі өзінің бос ... ... ... ... ал банк бұл ... ... құрылыс
кәсіпорнына қарызға береді.
Банктік несиенің коммерциялық несие аясына қарағанда қолдану өрісі кең.
Коммерциялық несие тек ... ... ... ... ал банктік несие
қоғамның барлық топтарының ... ... және ... ... ... ... ... қызмет етеді.
Банктік және коммерциялық несиенің динамикасы әр түрлі. ... ... ... пен ... айналымының ұлғаюымен жоғарлайды ... ... ... ... дамуы кезеңінде оған ұсыныс ... ... ал ... ... ... Өндіріс дағдарыстары
әсерінен тауарлардың өндірілуі мен өткізілуі де ... ал ... үшін ... ... ... ... өседі. Өндірістің жанданып,
жоғарылаған кезінде нағыз ... ... ... ... ... үшін
банктік қарыздарға деген сұраныс ... ... ... ... ... ... несие қарыз капиталына ( қарыз алушылар
қаражаттарды жұмыс істеп ... ... ... ұлғайту үшін
пайдаланғанда ) және ақшалай қарызға ( қарыз алушылар қаражатты өздерінің
қарыздық міндеттемелерін өтеу үшін ... ) ... Жеке ... ... ... ... бұл ... қарыздың қамтамасыз етілуіне
байланысты және қарыз алушы капиталының шамасына ... әр ... ... ... алу ... ... бағалы қағаздарды кепілдікке қоя
отырып, борышқор банктен қосымша капитал алмайды. Оның көзқарасы ... – ақша ... ... ... ... болып келеді, өйткені банк арқылы
қайта бөлінген қарыз капиталы экономиканың барлық ... Бұл ... оның ... даму ... ... атқарады. Қарыз
мәмілесінің дербес сипаты бар, онда ақшалай капитал өнеркәсіптік капиталдан
бөлектенген. ... ...... ... ... алу. ... алушыға
қайтарымдылық, мерзімділік және пайыз төлеу жағдайларында қарыз капиталын
ұсынушы банктік мекеме кредитор ретінде көрінеді.
Банктік несие ... ... ... ... ... ... және сапалық өзгерістерге ұшырайды. Олардың біреуі қарыз мәмілесінің
қатысушыларымен ... ... ... ол ... ... ... және жұмыс істеп жүрген капиталисттермен шектеліп
қалмайды. Бір жағынан, қарыз капиталын беруді банктерден ... әр ... ( ... ... ... ... ... ) жүзеге асырады.
Қарыз капиталымен мәміле жасаушы жаңа типтегі мекмелер кейде “ ... ... ... атқа ие, ал бұл ... ... мәнін өзгертпейді ( мысалы,
Ұлыбританиядағы құрылыс ... ... ... ... үй ... берумен
байланысты ). Екінші жағынан, қарыз ... ... ... ... тұрған капиталисттерден басқа ( акционерлік компаниялар және ... ) ... ... – несиелік - қаржылық мекемелер, ... және ... ... органдары болып табылады. Банктік мекемелерде
қарыз алушыларға ақшалай ... ... әр ... мүмкіндіктері бар.
Несиелік мүмкіндіктер ғана емес, сонымен қатар берілген қарыздардың
көлемдері де өзгереді. Несиелік операциялардың ... ішкі және ... әсер ... ... ... ... бар ... көлемі
жатады. Ресурстардың өсуіне сәйкес оның несиелік мүмкіндіктеріне әсер етеді
және активтік операциялардың ұлғаюына жағдай ... ... – бір ... ... ... және оны қарыз алушыларға
беру мүмкіндігі бар. Қазіргі жағдайда ... ... ... – бір көзі ... ... ... мекемелер ақшалай қаражаттарды
банкаралық нарықтан қағазға алады, сонымен қатар көрсетілген мақсатқа
облигациялық қарыздарды да ... ... ... шамасына ақшалай – чектік ... ... ... ... ғана емес, оған өнеркәсіптік компаниялар, жеке
тұлғалар және мемлекеттік мекемелер ... ... ... ... да әсер ... ... ... төмендеу кезінде қарыз
капиталы нарығының коньюнктурасын ... ... ... ... ... емес, несиеге деген әлсіз сұраныс болып табылады.
Несиелік жүйе мемлекет тарапынан болатын ... ... ... және ... ... ... ... несиелік шектеулер,
активтік операциялардың жасанды түрде қысқарылуын ... ... ... ғана емес, оның әкімшілік те шектері бар.
Банктер өз саясатын ... ... ... және ... ... ... ... түрлері арасындағы қолайлы ара – қатынасты табуға тырысады.
Мысалы, ... ... ... - әр ... экономикалық кеңес беруді
қоса алғандағы, қаржылай қызмет көрсетулердің толық кешенін ұсынады.
Қарыз беруші ретінде банктердің рөлі біршама ... ... ... ... ... мүмкін деп есептеуге негіз жоқ. өйткені ... ... ... ... ... бірінші кезекте,
банктік несие есебінен қанағаттандырылуы ... ол ... ... жеке ... үшін де ... ... алудың анағұрлым
ыңғайлы формасы болып ... ... ... ... ... ... ... ал банктік несие өзінің басымдық жағдайында қалады
Несие түрлері.
Несие ... – бұл ... бір ... ... ... ... келіп шығатын белгілі – бір қасиеттерге ие оның бір түрі.
Түрдің формадан айырмашылығы – түр ... ... ... ол ... ... ... экономикалық қатынастар ретінде
түсінуді анықтайтын жіктеудің категориясы болады.
Осыған байланысты несие түрлері төмендегідей жіктеледі:
1. ... ... ... ... ( 1 ... ... );
ә) орта мерзімді ( 1 жылдан 3-5 ... ... ... ұзақ ... ( 3-5 ... ... );
2. несиелеу объектілері бойынша:
а) негізгі қорларға берілетін несие;
ә) айналым ... ... ... несиелеу әдістері бойынша:
а) қалдық бойынша несиелеу;
ә) айналым бойынша несиелеу;
Несиелiк ақшалардың түрлерi : вексель, банкнота және чек.
Өндірістегі жұмыстың ... яғни ... ... оны сату және
басқа да коммерциялық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... душар болады. Сол кезде өнімді
сатып алушы жабдықтаушымен есеп ... ... ... ... ... ... ... қайтару кезінде несие ақшаларының бір түрі –
вексель пайда ... – бұл ... ... ... ... ... вексельде
көрсетілген соманы қарыз алушыдан талап етуіне ... ... ... ... міндеттеме» деп атады.
Вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Ол – бағалы қағаз. Вексельді ... яғни ... ... ... ... ... ... яғни вексель иемденушіге береді. Вексельдің мәні –
несиеге алған ... бір ... ... ... ... келісілген жерде
өтеу үшін тауар сатып алушының (вексель берушінің) сатушыға ... ... ... ... ... дағдарысын реттеп, заттық қорлардың айналысқа түсуін
жеделдетіп, кәсіпорындағы тауар-зат құндылықтарының ... ... ... шаруашылығындағы есепті тездетеді. Вексель айналымы экономикалық
қатынастардың сан алуан жүйесін қамти алады.
Вексель нарығының қызметі – ... ... ... беру ... ақша
қаражатын бөлу. Вексель айалымының негізі ... ... ... және бірін-бірі бақылауы мен жасалатын несиелік келісім.
Вексельді ... мен оны ... ... ... мәні және оның
маңызы зор.
Вексель несиені өтемеу қаупімен байланысты болғандықтан ол ... ... ... да ... ... ... ... ретінде қабылданады.
Егер вексель беруші тауардың ... ... ... жіберілуін және
басқа да жағдайларын бақыласа, ол вексель иемденуші серіктестің тек вексель
алған уақытындағы ... ... ғана ... ... ... ол өте ... ... уақыты жеткенге дейінгі болашақтағы қаржы мүмкіншілігінде
бақылайды. Вексель келісіміне қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... қабылданған міндеттемені нақты
орындауға ұмтылуы нарықтық қарым-қатынастарды дамытуға жол ашады.
Басқа қарыз міндеттемелерінен ... үш ... ... ... ... ... ... яғни қарызды қандай жағдайға, не
мақсатқа алғандығы ... ... оның ... яғни ... қандай жағдайға алғандығына
қарамастан міндетті түрде өтеу керек;
- Үшіншіден, вексельді айналмалылығы, яғни ... ... оны ... беруіне болады. Бұл ерекшелігі вексельді айналыс қаржысы
ретінде қолма-қол ақшаның орнына ... ... ... ... вексельді сауда ақшасы деп те атайды.
Вексель – белгiлi бiр ... ... ала ... ... ... жерде төлейтiндiгi туралы борышқордың қарыздық мiндеттемесi.
Вексельдiң екi түрi бар: жай және ... ... ... ... туралы” 28.04.1997 ҚР заңында мынадай түсiнiктемелер берiлген:
Жай вексель (соло) – вексельдi ұстаушыға вексельде көрсетiлген соманы
белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... вексель
берушiнiң еш нәрсемен негiзделмеген мiндеттемесiн сипаттайтын вексель.
Аудармалы вексель ...... ... ... ... ... алғашқы вексельдi ұстауыға (ремитентке) төлеу туралы үшiншi бiр
тұлғаға (трассатқа) ... ... ... еш ... ұсынысын сипаттайтын вексель.
Банкнота – ол әр мемлекеттің өз ... ... ... ... ... бойынша төленуге тиісті процентсіз банк билеті.
Банкнотаның вексельден мынадай айырмашылықтары бар:
- ... ... егер де ... ... ... ... ал ... – мерзiмсiз қарыздық мiндеттеме;
- кепiлдiгiне қарай, вексельдi айналысқа жеке кәсiпкерлер шығарады және
оның жеке кепiлдiгi болады, ол банкнотаны ... ... ... ... оған ... ... ... банкнотаның екi түрi бар. Ол: классикалық және ... ... – бұл ... ... ... болған формасы
ретiнде алтынға еркiн алмастырылатын, яғни алтынмен қамтамасыз етiлген
Орталық банктiң ... ... – бұл ... кездегi айналысқа шығарылған Орталық банк
билетi. Олар ... ... тек қана ... ... барлық
активтерiмен қамтамасыз етiледi. Ендеше қазiр ... ... ... ... жай ... алтынмен қамтамасыз етiлмейдi, бiрақ
олардың белгiлi бiр дәрежеде тауарлық ... ... ... ... олар ... ... заңдылықтарына бағынады.
Чек – ағымдағы шот иесiнiң чектi ұстаушыға белгiлi бiр ақшалай соманы
төлеу туралы немесе ... ... ... ... ... ... банкiсiне
берген жазбаша бұйрығы. Алғашқы чектер тарихта 1683 жылы англияда ... ... ... түрлерiн көрсетуге болады:
- Ақшалай чек – банктен қолма-қол ақша алуға арналған төлем құралы;
- ... чек – ... ... ... бiр ... атына жазылады;
- Ордерлi чек – бiр тұлғаның атына ... ... ... басқа бiр тұлғаға беруге құқық бередi;
- Есеп ... чегi – ... ... ... ... ... қолданылады;
- Жол чегi – туристiк сапарларға арналған төлем құралы;
- Кепiлдендiрiлген чек – банктiң чекте көрсетiлген ... ... ... ... ... есеп ... Чек – бұл шот ... яғни чек жазып берушінің
чекте көрсетілген соманы чек ұстаушыға төлеуге өзінің банкісіне ... ... ... ... есеп айырысудың қолайлылығы мынада:
- Егер де төлеуші тауарды алғанға дейін ... ... ал ... кепіл бергенше тауарын жібергісі келмеген жағадайда;
- Сатушы белгісіз ... ... Чек ... ... ... он күн ішінде банкке төлеуге табыс етілуі
тиіс.
II ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАНЫҢ ҚЫЗМЕТІ ЖӘНЕ ... ... ... ... жүйесі және оның экономикадағы
маңызы.
Несие жүйесі– жалпы банктердің (ұлттық және ... ) және ... ... ... ... ... ... емес мекемелердің
жиынтығы.
Несие жүйесі ұғымы банк жүйесіне қарағанда кеңірек, яғни мұнда өзге де
несиелік мекемелер қамтылады. Әр елдің өзіндік ... ... ... банк ... ... қалыптасады. ҚР-дағы несиелік жүйе екі
буыннын тұрады: біріншіс – банктік жүйе, ал екіншісі – ... ... ... ... экономикалық категорияның мәні оның атқаратын қызметінен
көрінеді. Ал оның әрбір қызметі басқа категориялардан өзгешелігін
анықтайтын маңызын сипаттайды
Негізінен несие экономикалық категория ... ... ... ... ... Айналыс шығындарын үнемдеу;
- Айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру;
- Капиталдың ... ... ... ... ... ... ... дамуы енді ғана көрініс тауып отыр.
Қаржы жүйесінің және Ұлттық банктің негізгі міндеттерінің бірі болып
еліміздегі айналыста жүрген және ... енді ғана ене ... ... ... және оның айналыс ауқымын кеңейту болып табылады. Өйткені
бүгінгі таңда несиелік ақшалардың маңызы еліміз үшін зор. Оның ... ... ... ақша ... қолма-қол ақша массасының өсуі, жалпы
экономикалық субъектілердің есеп айырысуында несиелік ... ... ... және ... қаржы секторының әлемдік стандарттарға өте
бастауы болып табылады.
Қазақстанда ... ... ... ... ... және ... коммерциялық банктері осы операцияны
жүзеге асырады. Бұл операцияның дамымай отырған ... ... ... ... заңның болмауы, екіншіден банк үшін тәуекелдің жоғары
деңгейде болмауы, үшіншіден коммиссиондық мөлшердің жоғары болуы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Несиенің ... ... мәні мен ... ... мен ... ... қабілеттілігін жан – жақты ... ... ... ... ... ақша айналысының
тиімділігін қамтамасыз ету, оны реттеп отыру және ... ... ... ... ... бір қолданылатын ақша
түрі – несиелік ақшалар болып табылады. ... ...... ... яғни ... ... алу және ... уақытын
кешiктiрiп төлеуге берiлуiмен байланысты пайда болған ақшалар.
ҚР-да жалпы ... ... ... ... ... ... басқаруда несиенің мағынасы айтарлықтай өсіп отыр.
Қазіргі несиелік шаруашылығында несие ақшалары тауар айналысын
емес, сондай-ақнақты ақшалардың ... ... ... ... ... да ... ... Несиелердің бұл қызметін: чектер, векселдер,
несиелік карточкалар жүзеге асырып отыр Бұл ... іске асу ... қана ... ... емес, сондай-ақ нақты нақты ақшалардың уақытша
орнын ауыстыра отырып, ақша айналысында ... ... бұл ... ақшалар: чектер, вексельдер, ... ... ... ... ... ... несие ақшалары капитал айналымын қамтамасыз
етіп қана ... ... ... ... де ... ... отыр.
Несие ақшалардың басты мақсаты: ақша ... ... ету; ... ... ... ақша айналымының дамуына мүмкiндiк жасау.
Сондай-ақ несие өндіріске ... ... ... ... еңгізу
үшін де аса қажетболып табылады. Себебі,ондай шығындар ... ... оның ... орта және ұзақ ... ... ... қаржыландырылады.
Қазақстанда бүгінде несиелік ақшалары ұлттық экономиканың толық
қанды жұмыс жасауына өз үлесін қостып вексель, чек жене ... ... ... жүр. ... еліміздегі ақша айналысының негізгі түрлері
ретінде бүгінгі ... ... ... жоғары болып отыр. Осыған орай
елімізде басқа да несиелік ақша түрлері мен формаларын дамыту бүгінгі таңда
қажет болып отыр.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Баян ... Оқу ... ... ... ... ... - Алматы: “Экономика” 2000ж.
2. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – ... ... 2004 ж. – 244 ... ... ... ... ... Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
4. М.С.Саниев, Оқу құралы “Ақша, ... ... ... 2001ж – 163 ... ... несие, банктер »: оқу құралы Сейтқасымов Г.С. – екінші басылым.-
Алматы: « Экономика », 1999.- 432 бет.
6.Бикеева Н.Ж., ... Қ.И. « ... ... тілі », ... ... », 2003.- 272 ... ... кредит, банки: Учебник. /Под ред. Г.С. Сейткасымова. – Изд. ... И доп. – ... ... 1999. – 432 с.
-----------------------

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түгендеу5 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша нарығы жайлы22 бет
Ақша қорының есебі және тапсырмалар35 бет
Ақша ұсынысы мен ақша базасының теориялық негіздері35 бет
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь