Отбасы және неке ұғымдарының анықтамасы


Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   

Отбасы социологиясы

Жоспар:

  1. Отбасы және неке ұғымдарының анықтамасы.
  2. Неке - отбасылық қатынастарының тарихи типтері мен формалары, олардың даму үрдісі.
  3. Некелесу себептері мен сапасы. Отбасының қызметі мен оның құрлымы туралы қоғамдық пікірге талдау жасау.
  4. Неке келісімшарттарының социологиялық қыры.

Лекция мақсаты: Студенттерге отбасы және неке ұғымдарын түсіндіру, отбасының қызметі мен оның құрылымы туралы пікірлерге талдаулар жасау, неке келісім шартын социологиялық қырынан алып қарау.

Лекция мазмұны: Социологияның негізін салушы О. Конт қоғамды зерттеу үшін, алдымен отбасына көңіл бөлу керек деп есептеді. Ол қоғамды индивид бағыну мен басқаруға үйренетін кішкене қоғам деп есептеді. Отбасы, О. Контттың пікірінше, оның үлгісі бойынша қоғам құрылатын негізгі элемент, әлеуметтік өмір мектебі деп есептеді.

Отбасы социологиясы - отбасын әлеуметтік институт ретінде зерттейтін социологиядағы негізгі бағыттардың бірі. Негізгі мәселелері отбасылардың өз қызметін орындау сипатын, әртүрлі типтегі отбасылардың өмірін, ажырасу себептері мен салдарын және т. б зерттеу болып табылады.

Отбасы сияқты әлеуметтік институттардың табысты қызмет етуін тарихтың қозғаушы күшіне жатқызуға болады. Отбасының дүниеге келу сәті бізге белгісіз, бірақ оның пайда болуы отбасылық үй шаруасы, отбасының бірлескен әлеуметтік және өндірістік әрекеттер негізінде отбасын нығайтудағы әртүрлі қызметке байланысты.

Социологтардың отбасын бірнеше ондаған жылдар бойы зерттегеніне қарамастан, қоғамның осы бөлігін анықтауда келісімде, оны зерттеуде бірізді әдісте жоқ. Социологияның пайда болуымен есімі тығыз байланысты Огюст Конт қоғамды отбасы арқылы тану керек, өйткені отбасы - адамзат тегін жалғастырушы, ондай қоғам антропологиялық деңгейде дами алмайды, - дейді. Адамзаттың сақталуы - әлеуметтік ұйымдасу әрекетінің қорытындысы, әлеуметтік жүйенің табысты нәтижесі. Конт отбасын зерттеу, адамның өндірістік әрекетін түсіну мүмкін емес дейді. Оның отбасы тұжырымдамасында ажырасуды айыптайды.

2. Неке - отбасылық қатынастарының тарихи типтері мен формалары, олардың даму үрдісі. ХХ ғасырдың ортасынан қазіргі кезге дейін социологиялык әдістің бес түрі қалыптасты: интеракционистік, құрылымдық- функционалдық, жағдаяттық, эвалюциялық және институционалдық. Отбасы ұғымын анықтаудағы әр түрлі пікірлерді ескере отырып, төмендегі дефиницияға келісуге болады. Отбасы - ортақ тұрғын үймен, экономикалық кооперациямен, ұдайы өндірумен сипатталатын әлецметтік топ. Отбасына ең болмағанда екеуі әлеуметтік бағытталған, жыныстық қатынас жасайтын және бір немесе оданда көп өз балалары, сондай -ақ тәрбиелеуге алған балалары бар ересек жыныс өкілі кіреді.

Билік формасына қарай отбасы патриархалды (күйеуі отбасының басшысы), матриархалды (әйелі басшы), құрамына қарай - отбасы нуклеарды (ата- анасы мен балалары), кеңейтілген (нуклеарды отбасы және бірнеше ұрпақтан тұратын туыстары) болып бөлінеді. Отбасы пайда болу үшін экономика мен жеке меншіктің болуы, билік қатынасымен бағынуы, яғни отбасында, бүтіндей қоғамдағы сияқты, билікті болу тәртібі бар, онда кімнің материалдық игілігі көп, сол басқарады. Отбасында билікті бөлуге жұбайлар арасындағы махаббат әсер етеді, мұнда суйетін жұбай аз билікке ие.

Отбасын, қоғамның бір бөлігі ретінде, социологтар оның қызметін орындауға қатысты қарастырады. Отбасының қызметі дегеніміз отбасы мен аоның мүшелерінің белсенділігі, тіршілік әрекеті. Қоғамның отбасына қатысты, отбасының тұлғаға қатысты және тұлғаның отбасына қатысты қызметтерін анықтауға болады. Осыған байланысты отбасының қызметін әлеуметтік (қоғамға қатысты) және жеке (тұлғаға қатысты) деп бөлуге болады. Отбасы қызметі отбасы институтындағы қоғам қажеттіоіктерімен тығыз байланысты. Отбасының негізгі қызметтері ретінде төмендегілерді айтуға болады: репродуктивті, тәрбиелік, шаруашылық - тұрмыстық, экономикалық, алғашқы әлеуметтік бақылау, әлеуметтік - мәртебелік, демалыс және т. б.

"Отбасы" ұғымы "Неке" ұғымымен тығыз байланысты. Социологияда неке дегеніміз - отбасын қалыптастыру мен оған қоғамдық бақылау жасаудың дәстүрлі тәсілі, жыныстардың, еркек пен әйелдің ара- қатынасындағы бір - біріне және өз балаларына, ата- анасына қатысты құқықтары мен міндеттерін белгілейтін қатынас формасы .

Некенің төмендегідей формалары бар: моногамия (бір еркек пен бір әйелдің арасындағы неке) және полигамия (бір индивид пен бірнеше индивидтің арасындағы неке) .

ҚР Парламентінде неке мен отбасы туралы жаңа заңды талқылау кезінде көп әйел алу (полигамия) пікірталас болды, бірақ БАҚ-тың хабарлағанындай, әйелдер де көп еркекке шығуы (полиандрия) туралы мәселе көтергеннен кейін, көп әйел алу мәселесі күн тәртібінен алынып тасталды.

Некелік серік таңдаудың екі түрі бар: эндогомия (серіктер бір топтың ішінде) және экзогомия (неке мен белгілі бір топтан тыс, мысалы, рулар арасында болады) .

Нормативті актілерде некеге анықтама барілмейді және оның құқықтық табиғаты жөніндегі мәселе осы күнге дейін заңдылықтарда да, құқықтық доктринада да шешілген жоқ. неке туралы үш түрлі көзқарас айтылып жүр: неке - келісімшарт, неке - мәртебе, неке - сыбайластық.

Соңғы уақыттарға дейін алыс шетелдерде неғұрлыми кең тараған тұжырымдама келісімшарт негізінде болды, ол некеге отыру тәртібін, оның әрекет шарттарын, некені бұзу кезінде жұбайында болатын шығындарды заңда отыратын шарттарға, яғни келісімшартты заңдылықтармен қарастыруға негізделеді. Неке келісімшартында жұбайлар мүлкінің келісімшарт режимін белгілеу мүмкіндігі жазылады.

Келісімшарт тұжырымдамасына қарсылар неке келісімшарты болу мүмкін емес, өйткені жұбайларда заңда қарастырылған құқықтар мен міндеттер болуы мүмкін және тараптар оны өз еркімен өзгерте алмайды дейді. Жұбайлардың мүлік режимін белгілейтін неке келісімшартына отыру жағдайы, келісімшарт тұжырым дамасының пайдасы үшін жеткілікті дәлел бола алмайды, өйткені некенің мақсаты - отбасын құру, бала туу және тәрбиелеу. Сондықтан неке субьектінің заңда қарастырылған әрекеттері арындауы нәтижесінде мәртебеге ие болды. Бұл мәртебеге ие болу субьектіні үйленген адамдар санатына жатқызады.

3. Некелесу себептері мен сапасы. Отбасының қызметі мен оның құрлымы туралы қоғамдық пікірге талдау жасау. Қоғамдық пікірге талдау жасау әлеуметтік - экономикалық, саяси, нақты - тарихи жағдаилар - неке отбасылық қатынастардағы қогамдық санаға қалай әсер ететінін анықтауға мүмкіндік береді.

Некелесудің негізгі себептері:

  1. ¤зін түсінетін және өмірдің кез - келген жағдайларында қолдау көрсететін адамсның үнемі қасында болуы
  2. ¤зін біреуге керекпін деп сезіну, біреуге қамқорлық жасау тілегі.
  3. Тұқымды жалғастыру.
  4. Сүйген адамнан ажырамау үшін.
  5. Жалғыз болмау үшін.
  6. Жабдықталған, жайлы үй болуы үшін.

Отбасын құрудағы заңды және нақты көзқарасын зерттеулер барысында адамдардың некені тұрақты болуы, бірлесе өмір сүруі кезіндегі таныстығының ұзақтығына байланысты еместігін көрсетеді. Зерттеу мәліметтеріне сүйенсек: "бірлескен өмірдің басында" (63%), "бір жыл өткен соң " (32%) , "екі жылдан соң" (2. 5%), "бес жыл өткен соң " (2. 5%) .

Барлық сұралған респонденттердің тек 23. 3 % -і ғана әлеуметтік және білім деңгейі күйеуі мен қалыңдық үшін кедергі болады деп есептейді. Некеге дейінгі бұл факторлдың құндылығына жөғары білімді 51. 4 % респондент және 44. 9 % орта білімі барлар жауап береді . Көпшілігі (60%) некеге тұру кезінде әлеуметтік жағдайы мен білім деңгейіндегі айырмашылықты ескермеу керек деп есептейді .

Отбасындағы психологиялық ақуал кендай факторларға байланысты? "Жұбай таңдау теориясы" деген бар, бұл бойынша, жұбайлардың өздері отбасында қандай роль атқаратынын таңдауына байланысты болады. Бұл рольдер: а) ана мен бала қарым - қатынасына біреуге арқа сүйегісі келетін күйеуіне қамқорлық жасайды. ә) күшті де, қаділетті күйеуіне жар және көнгіш, мәпелеуді қажет ететін кішкене қуыршақ тәрізді әйеліне қамқорлық жасайды. б) қожайын мен қызметші әйелдің иерархиялық қарым - қатынасына ұқсас, яғни мейірімді күйеуіне қабілетті әйелі күтім жасайтын отбасы. в) іскер әйелі қорқып және көңілі қалған еріне басшылық жасайтын отбасы.

Отбасының маңызды қызметі репродуктивті және тәрбие беру болып саналады. "Бүгінде қанша бала болған жақсы ?" деген сұраққа: сұралғандардың жартысы екеу десе, 41%- біреу, 70%-і үшеу, 2%-төрт және оданда көп бала болғаны жақсы десе, 0. 3% біреу де болмағаны жақсы деп сыніммен айтады. Басқа бір социологиялық зерттеулердің қорытындысы бойынша, отбасындағы баланың тууын жоспарлауға мүмкіндік бермейтін себептер айқындалды:

  • материялдық жағдай мүмкіндік бермейді - 26. 4 % .
  • некеде тұрмаймын -15. 6 %.
  • Денсаулығым көтермейді -15. 4 %.
  • Тұрғын үй жоқ - қалғандары.

Отбасы мүшелерінің санының аз болуын қалайтындар тек бюджеттегілер (мұғалімдер, дәрігерлер, әскерилер және т. б. ) ғана емес, кәсіпкерлер мен бизнесмендер де бар. Неміс ғалымдары қызықты формула шығарды: ананың жасы әкесінің жасының жартысына 7 жас қосқанға тең болуы керек. Зерттеушілердің байқауынша, ата - аналары неғұрлым үлкен және даналау болған сайын, тәрбиелеу факторы соғұрлым салмақты, баланың таланты байқалып, дами алу мүмкіншілігі көп болады. Ф. М. Достоевскийдің «Алдымен - университет, сосын бала туу», - деген сөзінің жаны болса керек .

Кең тараған феминистік тұжырымдамаға сәйкес, отбасы табиғатын шын мәнінде түсіну - бұл эмоционалдық не туыстық қарым - қатынасқа талдау жасау, ал отбасының өзі - бұл әр мүшесінің мүддесі мен басқа мүшелердің және бүтіндей қоғамның мүддесі мен кикілжіңге түсетін "күрес орны". Қазіргі әлемде "ұрыс алаңын", "отбасы идиллиясы алаңына" болмаса да, ең болмағанда жұбайлық кикілжіңдердің уытын басып, қажеттілік болып жатса ажырасу салдарын жеңілдеу көтеруге мүмкіндік беретін арнайы механизмдер жасалуда.

Бұл, ең алдымен, көптеген елдерде ұзақ уақыттан бері келе жатқан және кеңес дәуірінен кейінгі елдер тұрғындар саласына тек голливуд жұлдыздары мен мұхиттың арғы бетіндегі миллиардерлерде болады дап қабылданған неке келісім шарт институты. Бұл елдерде азаматтардың келісімі сияқты некенің барлық маңызды мәселелері келісіледі, некенке толмаған ің бұзылу салдарын, тараптардың мүліктік жағдайларын, кәмелетке толмаған балалардың ажырасқан жағдайда қай ата - анасымен тұратынын, ықылассыз жұбайға қандай айыппұл салынатынын түгел көрсету қабылданған.

4. Неке келісімшарттарының социологиялық қыры. Неке келісімшарты отбасылық қатынастардың бастамасын анықтайды, бірақ некелесуге міндетті шарт бола алмайды. Заң бойнша неке келісімшарты некелесуді тіркегенге дейін де, некелік өмірдің кез - келген кезеңінде де жасалады. Неке келісімшарты жазбаша түрде жасалып, ол нотариалды түрде ресімделеді. Жұбайлардың барлық мүлкіне, оның жекеленген түрлері мен әр жұбайдың жеке мүлкіне бірлескен, үлестік не бөлістік мүлкі болады. Неке келісімшартына отыру сыртқы әсерге тәуелсіз болуы керек.

Мамандар неке келісімшартын құқықтық қырынан басқа құқықтық емес, яғни әлеуметтік, психологялық және этикалық қырларын да көрсетеді. Неке келісімшартына отыруға әр жұбай кәсіпкер болып жеке бизнесі болғанда қызығушылық танытады. Неке келісімшартына жоғарыда аталған санаттардан басқа ері мен әйелінің жас айырмашылығы едәуір болып, ерінің не әйелінің экономикалық базасы берік және алдыңғы некедегі ересек балаларының мүліктік мүддесі олардың ата - анасына ықпал ететіндей жұбайлар үшін де қолайлы.

Неке келісімшартын. а отыру маңызды қызмет атқарады: ол - білімдік қызмет, өйткені "неке мен отбасы туралы" заң мазмұнымен танысу қолданыстағы заңдылықтар арқылы отбасының өмірі туралы шынайы түсінік береді. Реттегіштік қызмет - отбасылық қатынастардағы құқықтар мен міндеттердің тұтас жиынтығы қарастырылады. Заң отбасындағы тараптардың теңдігінен шығаады, бірақ көбінесе некедегі жұбайлардың бірі кедей, бірі дәулетті болады. Бұл әсіресе, ажырасудан мсоңғы материалдық жағынан, айырмашылық әсіресе кәмелетке толмаған балалары бар отбасыларынан байқалады.

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Отбасы социологиясы
Әлеуметтік институттардың қызметтері
Әлеуметтану бойынша дәрістер
Балаларға зорлық-зомбылық көрсету, тұрмыстағы зорлық-зомбылық
Бала асырап алудың құқықтық сипаты
СОЦИОЛОГИЯНЫҢ ЗЕРТТЕУ МЕТОДОЛОГИЯСЫ БОЙЫНША ЛЕКЦИЯЛАР КОНСПЕКТІСІ (ТЕЗИСТЕРІ)
Әлеуметтік институт және процесс
Халықаралық жеке құқықтағы неке қатынастарының түсінігі
Отбасы институты және неке
Жастарды отбасылық өмірге даярлау
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz