Неологизмдердің жасалуы және оның аудару жолдары

Кіріспе
1. Неологизмдер және оларды аударудың теориялық негіздері
1.1 “Неологизм” терминінің түсінігі және мазмұны
1.2 Ағышын тіліндегі неологизмдердің ерекшеліктері
1.3 Аудару барысында неологизмдердің мағынасын анықтау әдістері
1.4 Неологизмдерді аудару әдістері
2. Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясындағы авторлық неологизмдер
2.1 Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясында авторлық неологизмдердің құрылу тәсілдері
2.2 Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясында авторлық неологизмдерді аудару әдістері
2.2.1. Функионалды алмастыру әдісі
2.2.2 Калькалау әдісі
2.2.3 Транслитерация әдісі
2.2.4 Аралас аудару әдісі
2.2.5 Аудармашылық окказионализмдер
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе


Аудару адамның рухани әрекетінің бір түрі ретінде, өте ерте заманнан келе жатыр. Ол сондай-ақ әлемдік мәдениет тарихында маңызды рөл атқарған. Мәдениет ғасырлар бойы дайындалып, ғасырлар бойы өмір сүреді. Әрбір жаңа ғасыр өткен мәдениетке жаңа мән-мағына әкеледі. Адамдардың ғана емес, сонымен қатар, халықтардың да тарихи жады деректерді іріктеп, таңдауға бейім. Мәдениетте ешқашан бірыңғай ықпал етуші, бірыңғай қабылдаушы субъект бола алмайды. Мәдениеттегі байланыс қашанда көпжақты, көпқырлы, ең аз дегенде, екіжақты. Сол мәдени байланысты баянды ететін бірден бір тиімді құрал аударма екендігін көне тарих көптеп дәлелдейді. Аударма ісі өткен тарихта болсын, бүгінгі күнімізде болсын мәдениеттерді байланыстыру құралы ретінде қызмет етіп келеді. Аударма – тілдік қонақжайлылық, кеңпейілділік, кеңшілік түрі. Аударма өзге тілді өз тіліңдей қабыл алып, өзге тілге мейірбандық таныту. Ол беталды жасалған тегін әрекет емес. Аударма – өз тіліңді қайта ашудың, өз тіліңді байытудың, соның әсерінен өз мәдениетіңнің көкжиегін кеңейтудің пәрменді құралы. Ендеше, аударма мәселесі мәдени ортақтасуды жүзеге асыратын мәдениеттер сұхбаты мәселесімен иық тіресе жүрері сөзсіз.
Аударма – мәдениетаралық қатынастың маңызды құралы, өйткені ол бір тілдік мәдениет айғағын екіншісіне таныстырушы орталық буын. Мәдени қарым-қатынасқа көп түскен, яғни өзге мәдени әлемнің когнитивті тәжірибесімен кеңінен таныс мәдениеттің тілінің аударуға бейім келетіндігі, соның нәтижесінде аударма ісінің үдере өрбитіндігі де белгілі жайлар.
Аударма-комплексті үдеріс. Түпнұсқаны дұрыс, әрі нақты жеткізу үшін, ауарма тілінде тек қажет сөздерді тауып қана қоймай, оларды сәйкес грамматикалық үлгіде жеткізе білу қажет. Оған қоса көп жағдайда еш есептен шығаруға болмайтын стилистикалық факторлар да араласады. Аудару- басқа тілде айтылған нәрсені, екінші бір тілде толық, әрі дұрыс білдіру.
Қазіргі таңда қазақ тіл білімі ғылымында арнайы зерттеуді талап ететін салалардың бірі – аударманың теориясы. Бұл сала – қазақ тілтанымы үшін әлі жетілмеген, тиісті деңгейдегі ғылыми сипатын ала қоймаған тіл білімі салаларының бірі. Сондықтан бұл ғылымның негізгі бағытын айқындап бере алатын бірқатар ұғым-түсініктердің даралана қоймау себептері де осыған тікелей байланысты. Қазіргі қазақ тіл білімінде аударма мәселесімен түбегейлі айналысып жүрген ғалым А.М.Алдашева докторлық диссертациясында «…қазірге дейін аударма теориясының басты дәйектемелері, шешуші негіздері, аударматану ғылымының басты обьектісі мен ұстанымдары, әдіс-тәсілдері мен бірлік тұлғалары, аударманың нормасы, тәржіма ісіне қойылатын талаптар сияқты маңызды жағдаяттардың анық-қанығы ғылыми тұрғыдан анықталған емес»,– деп атап өткен. [1-45б] Қазақ тіл білімінде аударматану мәселесі – ХХ ғасырдың соңғы жылдары ғана қолға алынған жаңа салалардың бірі. Сондықтан қазақ тіл біліміндегі аударма теориясы да, аударма практикасы да, аударма іс-тәжірибесінің теориялық тұғыры да енді қалыптасып келе жатыр.
Зерттеудің өзектілігі отандық әдебиеттерде неологизмдерді аудару әдістерінің аз зерттелуімен, оларды аударуда туындайтын қиындықтармен тығыз байланысты. Атап айтқанда неологизм табиғатын тану үшін кешенді, жүйелі түрдегі зерттеу жұмысын жүргізу қажеттілігі қазіргі таңдағы аударма ғылымының жаңа бағыттарымен байланысты.
Дипломдық жұмыс жаңадан пайда болған сөздерді, әдеби шығармада және публицистикада жазушылар мен журналистер енгізген авторлық неологизмдерді аудару мәселелеріне арналған. Ал енді авторлық неологизмдерге келетін болсақ, олар мәтінге жаңа идея, жаңа шабыт, эмоционалды мәнерлілік береді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты неологизмдерді теориялық тұрғыдан зерттеп, қазіргі ағылшын тілінде жаңа өзгерістер мен адам баласының жетістіктеріне байланысты жаңадан пайда болған неолгизмдерді аудару әдістерін ұсыну. Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қаралды:
- “Неологизм” терминінің түсінігі және мазмұнын анықтау;
- Аудару барысында неологизмдердің мағынасын анықтау әдістерін қарастыру;
- Неологизмдерді аудару әдістерін көрсету;
- Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясындағы авторлық неологизмдерге талдау жасау;
Дипломдық жұмыстың зерттеу нысаны ретінде Джон Рональд Руэл Толкиеннің «The Lord of the Kings» трилогиясындағы неолгизмдер қаралған.
Неолгизмдерді талдау барысында 43 мысал қарастырылған.
Зерттеудің дереккөздері. Зерттеуіміздің негізгі дереккөздеріне ең алдымен лингвистикалық деректемелерді жатқызамыз. Мәселен түсіндірме, тіл білімінің терминологиялық сөздіктері, анықтамалықтар мен ғылыми-көпшілік әдебиеттер, мерзімді басылымдар, түрлі салалық терминологиялық сөздіктер (Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Т. 1-10. – Алматы: Ғылым, 2002 [26]; Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік (неологизмдер) / Алматы: «Рауан», 2000. [25]; Ағылшынша-қазақша, қазақша-ағылшынша терминдер мен атаулар сөздігі/Мемтерминком бекіткен терминдер мен атаулар сөздігі. Құрастырушылар Ш.Құрманбайұлы, С.Сапина) [27]; Longman. Dictionary of contemporary English. [28]
Зерттеу әдістері. Неологизмдердің табиғаты, заңдылықтары мен ерекшеліктерін, қалыптасу және даму жолдарын зерттеу барысында А.А.Реформатский, В.П.Даниленко, А.В.Суперанская, Н.В.Васильева, Н.В.Подольская, Е.С.Кубрякова, А.А.Уфимцева, Г.О.Винокур, В.М.Лейчик, А.Байтұрсынұлы, Қ.Жұбанов, Ә.Қайдар, Ө.Айтбайұлы, М.М.Копыленко, Е.Жанпейісов, Т.Жанұзақов, К.Ш.Хұсайын, Н.Уәли, Ж.Манкеева, З.Қ.Ахметжанова, Л.Қ.Жаналина, Ш.Құрманбайұлы, Б.Момынова, М.Малбақов, Р.Шойбеков т.б. ғалымдардың еңбектеріндегі теориялық тұжырымдарға сүйендік. Зерттеу барысында сипаттамалы, салыстырмалы, ретроспективтік әдістер, сондай-ақ тілдік деректерді түрлі компонеттік, концептуалдық талдау және интерпретациялау, жаппай сұрыптау, жүйелеу, салыстыру, талдау, синтездеу тәсілдері қолданылды.
Зерттеудің теориялық құндылығы. Зерттеу жұмысының барысында неологизмдердің қазақ тіл білімі аталым теориясының үлкен арнасы ретінде танылып, өзінің ерекше зерттеу нысаны, ғылыми ұстанымдары, түрлері мен үлгілері анықталды. Зерттеудің нәтижелері қазақ тіл білімінде аталым теориясын дамытады, уәжтану, терминжасам мен сөзжасам теориясына нақты үлес қосады. Зерттеу барысында жасалынған тұжырымдамалар мен нәтижелер неологизм мәселелерінің дамуына, қалыптасуына септігін тигізеді.
Зерттеудің тәжірибелік құндылығы. Зерттеудің нәтижелері неологизмдер жөнінде жаңа пайымдаулар жасауға мүмкіндік береді. Дипломдық жұмыстың негізгі материалдары мен теориялық тұжырымдарын жоғары оқу орындарында аударма теориясы салаласынан оқулықтар мен оқу құралдарын жасауда, арнайы семинар мен арнайы курстық, аудиториялық дәріс оқуда пайдалануға болады. Сонымен, өз шешімін күтіп тұрған басқа да ұқсас құбылыстардың аражігін ашуда септігін тигізіп, неологизмдік терминология салаларына қатысты болашақ зерттеулерге жол ашады. Ең бастысы, зерттеу барысында алынған нәтижелер мен тұжырымдардың бірқатары неологизмдік аталым үдерісінің ғылыми принциптерін белгілеуге негіз болады.
Дипломдық жұмыстың теориялық негіздемесі болып қазақ тілінде осы кезге дейін аударма теориясы мәселелері бойынша қорғалған зерттеу жұмыстары, неолгизмдердің ағылшынша - қазақша сөздігі, отандық ғалымдардың және шетел ғалымдарының еңбектері қарастырылды..
Диломдық жұмыс құрылымы бойынша кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
Кріспеде диломдық жұмыстың мақсаты, өзектілігі, міндеттер қарастырылған. Бірінші бөлімде неоогизмдердің және оларды аударудың теориялық негіздері қарастырылған, Екінші бөлімде Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясындағы авторлық неологизмдері зерттелген. Қорытындыда жалпы дипломдық жұмысты талдау бойынша қысқаша түйіндер жасалған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі


1. Алдашева А.М. Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер. – Алматы, 1999. – 161 б.
2. Құрманбаев Ш., Сыбанбаева А. Қазақ тілі. Жоғары оқу орындары заң факультеттерінің студенттеріне арналған оқу құралы. Алматы, 2001.
3. А.З.Қазанбаева. Қазақ тілі (экономика факультетінің студенттеріне арналған). Қарағанды. 2003.110 бет.
4. Сыздық Р. Қазақ тілінің анықтағышы. - Астана, Елорда, 2000 ж.
5. Хасенов Ә. Тіл білімі. - А., 1996, 2002
6. Мұсатаева М.Ш. Двуязычная лексикография: тенденции и перспективы. – Алматы: РИО ВАК РК, 2000. –204с.
7. Маслова В.А. Когнитивная лингвистика: Учебное пособие.–Минск.: Тетра Системе, 2004. –225 с.
8. Попович А. Проблемы художественного перевода. – БГК им. И.А.Бодуэна де Куртенэ, 2000. – 280 с.
9. Әлісжанов С. Қ. Қазақ терминологиясы: теория және тәжірибе. Астана, 2005.
10. Қайдар Ә. Терминнің үш тұғыры // Қазақ терминографиясының өзекті мәселелері (республикалық ғылыми-практикалық семинар материалдары). Астана, 2004.
11. Құрманбайұлы Ш. Терминологияны стандарттау мен реттеу туралы // Терминологиялық хабаршы №4(14), 2005.
12. Ілеспе аударма [Мәтін]. Алматы: «Ғылым» баспасы, 2007 ж.
13. Тарақов, Әнуар Сауатұлы. Аударма психологиясы және мәдениеті. Алматы: «Қазақ университеті» баспасы 2005 ж.
14. Тарақов, Әнуар Сауатұлы. Аударма әлемі Алматы: «Қазақ университеті» баспасы 2007 ж.
15. Иманасова Ж. Аударма - астарлы өнер немесе қос тілді жетік білу қажеттіктері/ Ж. Иманасова //Ақиқат. - 2008. - №4 . - 34-38б.
16. Королева Н.Н. Лингвопереводческий анализ Англоязычнях неологизмов. Алматы: 2002 ж.
17. Исследование неологизмов современного английского языка в лингвокультурологическом аспекте // Вестник университета “Кайнар”. –Алматы, 2000. -№4. –с,67-73.
18. К проблеме перевода неологизмов в области экономики (на материале английского и русского языков) // экономическое образование на рубеже нового тысячелетия: Проблемы взаимодействия языка и экономики: -Алматы: КазГУ – МОиМЯ им.абылай хана, 2000. –с.130-135.
19. Цвиллинг М.Я. Переводные эквиваленты неологизмов в словаре и тексте. М: 1984
20. Цвиллинг М.Я. Переводные эквиваленты неологизмов в словаре и тексте. М: 1984
21. Заботкина Б.Н. Английские неологизмы. – Киев: Наукова думка, 1998
22. Кабакчи В.В Английский язык межкультурного общения, М., 1993
23. Казакова Т. А. Практические основы перевода. Учебное пособие. – СПб.: Лениздат; Издательство «Союз», 2002
24. Лопатин Н.М. Рождение слова. Неологизмы и окказиональные образования. – М.: Наука, 1973
        
        Тақырып: Неологизмдердің жасалуы және оның аудару жолдары
Кіріспе
Аудару адамның рухани әрекетінің бір түрі ретінде, өте ерте ... ... Ол ... ... мәдениет тарихында маңызды рөл ... ... бойы ... ... бойы өмір ... ... жаңа
ғасыр өткен мәдениетке жаңа мән-мағына әкеледі. Адамдардың ғана емес,
сонымен ... ... да ... жады ... ... ... ... ешқашан бірыңғай ықпал етуші, бірыңғай қабылдаушы субъект
бола алмайды. ... ... ... ... ... ең аз
дегенде, екіжақты. Сол мәдени байланысты баянды ететін бірден бір тиімді
құрал аударма екендігін көне ... ... ... ... ісі ... ... бүгінгі күнімізде болсын мәдениеттерді байланыстыру құралы
ретінде қызмет етіп келеді. Аударма – тілдік қонақжайлылық, кеңпейілділік,
кеңшілік түрі. Аударма өзге ... өз ... ... ... өзге ... ... Ол беталды жасалған тегін әрекет емес. ...... ... ... өз тіліңді байытудың, соның әсерінен өз мәдениетіңнің
көкжиегін кеңейтудің пәрменді ... ... ... ... ... жүзеге асыратын мәдениеттер сұхбаты мәселесімен иық ... ...... ... ... ... ... ол бір
тілдік мәдениет айғағын екіншісіне таныстырушы орталық буын. ... ... көп ... яғни өзге ... әлемнің когнитивті тәжірибесімен
кеңінен таныс мәдениеттің тілінің ... ... ... соның
нәтижесінде аударма ісінің үдере өрбитіндігі де белгілі жайлар.
Аударма-комплексті үдеріс. Түпнұсқаны дұрыс, әрі нақты жеткізу ... ... тек ... ... ... қана қоймай, оларды сәйкес
грамматикалық үлгіде жеткізе білу қажет. Оған қоса көп жағдайда еш ... ... ... ... да ... Аудару- басқа
тілде айтылған нәрсені, екінші бір ... ... әрі ... білдіру.
Қазіргі таңда қазақ тіл білімі ғылымында ... ... ... ... бірі – ... ... Бұл сала – ... тілтанымы үшін әлі
жетілмеген, тиісті деңгейдегі ғылыми ... ала ... тіл ... ... ... бұл ... ... бағытын айқындап бере
алатын бірқатар ... ... ... ... де ... ... ... қазақ тіл білімінде аударма мәселесімен
түбегейлі айналысып жүрген ғалым А.М.Алдашева ... ... ... ... ... басты дәйектемелері, шешуші негіздері,
аударматану ғылымының басты обьектісі мен ... ... ... тұлғалары, аударманың нормасы, тәржіма ісіне қойылатын талаптар
сияқты ... ... ... ғылыми тұрғыдан анықталған емес»,–
деп атап өткен. [1-45б] Қазақ тіл білімінде ... ...... ... ... ғана ... ... жаңа салалардың бірі. Сондықтан
қазақ тіл біліміндегі аударма теориясы да, аударма практикасы да, ... ... ... да енді ... келе жатыр.
Зерттеудің өзектілігі отандық әдебиеттерде неологизмдерді аудару
әдістерінің аз ... ... ... ... қиындықтармен
тығыз байланысты. Атап айтқанда неологизм ... тану үшін ... ... ... ... ... қажеттілігі қазіргі таңдағы аударма
ғылымының жаңа бағыттарымен байланысты.
Дипломдық жұмыс жаңадан пайда болған ... ... ... ... ... мен ... ... авторлық неологизмдерді
аудару мәселелеріне арналған. Ал енді ... ... ... олар ... жаңа идея, жаңа шабыт, эмоционалды мәнерлілік береді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты неологизмдерді теориялық тұрғыдан зерттеп,
қазіргі ағылшын ... жаңа ... мен адам ... ... ... пайда болған неолгизмдерді аудару әдістерін ұсыну. Осы
мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қаралды:
- “Неологизм” терминінің түсінігі және ... ... ... ... ... мағынасын анықтау әдістерін
қарастыру;
- Неологизмдерді аудару әдістерін көрсету;
- Д. Р. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың зерттеу нысаны ретінде Джон Рональд Руэл Толкиеннің
«The Lord of the Kings» трилогиясындағы неолгизмдер қаралған.
Неолгизмдерді талдау барысында 43 ... ... ... Зерттеуіміздің негізгі дереккөздеріне ең
алдымен лингвистикалық деректемелерді жатқызамыз. ... ... ... терминологиялық сөздіктері, анықтамалықтар мен ғылыми-көпшілік
әдебиеттер, мерзімді басылымдар, түрлі салалық терминологиялық сөздіктер
(Қазақ ... ... ... – Т. 1-10. – ... ... 2002 ... орысша-қазақша терминологиялық сөздік (неологизмдер) /
Алматы: «Рауан», 2000. [25]; ... ... ... ... ... ... терминдер мен атаулар ... ... ... [27]; Longman. ... ... English. ... ... Неологизмдердің табиғаты, заңдылықтары мен
ерекшеліктерін, ... және даму ... ... ... ... А.В.Суперанская, Н.В.Васильева,
Н.В.Подольская, Е.С.Кубрякова, ... ... ... ... ... ... М.М.Копыленко,
Е.Жанпейісов, ... ... ... Ж.Манкеева,
З.Қ.Ахметжанова, Л.Қ.Жаналина, Ш.Құрманбайұлы, ... ... т.б. ... ... ... ... ... барысында сипаттамалы, салыстырмалы, ретроспективтік ... ... ... ... ... ... талдау және
интерпретациялау, жаппай сұрыптау, жүйелеу, салыстыру, талдау, ... ... ... ... ... ... барысында
неологизмдердің қазақ тіл білімі аталым теориясының үлкен ... ... ... ... ... ... ... ұстанымдары, түрлері мен
үлгілері анықталды. Зерттеудің нәтижелері қазақ тіл білімінде ... ... ... ... мен сөзжасам теориясына нақты үлес
қосады. Зерттеу барысында жасалынған ... мен ... ... ... қалыптасуына септігін тигізеді.
Зерттеудің тәжірибелік құндылығы. Зерттеудің нәтижелері неологизмдер
жөнінде жаңа пайымдаулар жасауға ... ... ... ... ... мен ... ... жоғары оқу орындарында
аударма теориясы салаласынан ... мен оқу ... ... ... мен арнайы курстық, аудиториялық дәріс оқуда пайдалануға болады.
Сонымен, өз шешімін күтіп тұрған басқа да ... ... ... ... ... неологизмдік терминология салаларына қатысты
болашақ зерттеулерге жол ашады. Ең ... ... ... ... мен ... бірқатары неологизмдік аталым үдерісінің ғылыми
принциптерін белгілеуге негіз болады.
Дипломдық жұмыстың теориялық негіздемесі болып қазақ тілінде осы кезге
дейін ... ... ... ... қорғалған зерттеу жұмыстары,
неолгизмдердің ағылшынша - қазақша сөздігі, отандық ғалымдардың және ... ... ... ... құрылымы бойынша кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан
пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
Кріспеде диломдық ... ... ... ... ... бөлімде неоогизмдердің және оларды аударудың
теориялық негіздері қарастырылған, Екінші ... Д. Р. ... ... ... ... ... ... Қорытындыда
жалпы дипломдық жұмысты талдау бойынша қысқаша түйіндер жасалған.
I Бөлім
Неологизмдер және оларды ... ... ... “Неологизм” терминінің түсінігі және мазмұны
Тіл-тілде жаңа пайда болған және оның жаңа сөз екендігі аңғарылып
тұратын лексика ... ... деп ... [3-69б] ... ... тілінен аударғанда — тілдегі ... жаңа сөз ... ... ... ... ... өзгешелігі тек жаңалығымен,
өлшенбейді. Кей сөз пайда болысымен актив лексика қатарына ... ... ... Енді бірі ... ... ... ... Мұның өзі
неологизмдердің қандай ұғымды аңғартатындығында ... ... ... ... ... бірге бүкіл әлемді таңдандыра келген, ал қазір
актив лексикаға қосылған жай сөздер. Тіпті ... ... ... тіліне енген
болған веб сайт, интернет, сөздері де күнделікті баспасөз ... ... ... ... ... өту процесін бастан кешіріп жатыр. Бірақ
кей неологизмдер өзінің жаңа қолданысқа түскендік белгісін ұзақ сақтауы да
мүмкін. ... ... жем, ... ... ... ... ... уақыт болса да, көпшілікке түсінікті болатындай дәрежеге жете алған
жоқ. Себебі олар мал ... ... ... ғана ... Пассив лексика қатарындағы неологизмдер мен көнерген сөздерді ... ... ... аз ... Оның ... ... ұмытылу процесі мен неологизмдердің актив лексика ... ... ... ... ... дегеніміз - актив лексика қатарына енбеген жаңа
сөздер. [2-88б]
Неологизмдердің бір түрі ретінде қаралып ... жеке ... жаңа ... жайы ... ... жеке автордың
стильдік мақсатта қолданған өзіндік ... сол ... ... ... беруі, актив лексика қатарына енбеуі де әбден ... ... ... сап, ... ... міне қаласып", - деген өлең қатарындағът жаңа. қоғамды
көтеріңкі стильде ... айту үшін ... ... сөзі ... ... ол
актив лексикаға кірмейді.
Мұхтар Әуезов шығармаларында да ... ... ... ... ... Ол да жазушының өз қолданысы болып табылады.
Сонымен неологизм түсінігінің дәлме-дәл анықтамасы мен ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
күнге дейін шешімін таппаған мәселе болып табылады.
«Неологизм» түсінігін тереңірек қарастырған А.З.Қазанбаева ... ... ... ... зерттеулерді саралай отырып екі
түрлі көзқарастарды байқауға болады. ... ... ... ... ... тіл қалыптастырушы үлгідегі сөздермен сәйкес келсе,
екіншіден ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Мысалы, reactor - ядролық реактор, biocide-
биологиялық соғыс және т.с.с. ... ... ... де тілде белгілі бір мағынаны
белгілейтін жаңа синонимдерді қалыптастырады. ... бұл ... ... тән, яғни сөздерге жаңадан мән, сипат, ... ... және ... сөз бояуларына ықпал етеді. Мысалы,
boffin (көбінесе әскери мақсаттарда құпия жұмыспен айналысатын ғалым) ... ... ... ... ... ... семантикалық бояуға ие.
Осы лексикалық инновациялардың пайда болуына, тіл тұрақтылығына,
қолдану жиілігіне байланысты біртектілік ... ... ... ... ... ... ... ішінде қолданудан шығып кетуі мүмкін. Көбіне
жаңа сөздердің пайда болуы жаңа ассоциациялардың ... ... осы ... сөз ... ... өйткені тіл және жалпы лексика
қарым-қатынас құралы ретінде өз қызметін атқарады, сөздерге қатысты жаңа
түсініктерді бекітіп, қайта ... ... ... ... пайда болған
неологизмдер біраз уақытқа дейін таралмай, тілдің құрылымдық талаптарына
жауап беретін сөздер ғана кейіннен ... ... ... ... сөздік қорға ауысады. [3-65б]
Жаңадан қалыптасқан сөздер тез арада орталыққа еніп, ... ... ... сөздік құрамға кіреді. Негізінен жаңадан қалыптасқан сөздер
ғылым, техника, мәдениет, ... ... ... болса, ал неологизмдер
сөйлесу барысында қалыптасады.
Жаңа қалыптасқан сөздер мен ... ... ... ... ... субъективті критерийлерді қолданудың мәні
зор.
Енді ыңғайлы болу үшін «неологизм» термині ретінде лексикалық ... ... де, жеке ... де сипаттайтын сөздерді
белгілейтін боламыз.
1.2 Ағышын тіліндегі неологизмдердің ерекшеліктері
Қазіргі ағылшын тілінде жаңа ... ... ... ... бар, ... ... жаңа ... сөзқұрау, конверсиялық
(өзгерту), қысқарту, адьективизациялық, субстиантивтік (бір есімнің екінші
есімге ... кері сөз ... ... ... тәсіл,
дыбыстардың кезектесуі және сөздегі екпіннің ауыстырылуы ... және т.б. ... ... ... ... да бірдей қолданыла
бермейді және әрқайсысының өзіндік сөзқұрылым ... ... ... Жаңа ... мен ... ... тәсілдер жаңа
сөзқұраудың негізгісі болып табылады. [6-82б]
Жаңа сөзөнімділігі мен сөзқұраудың көмегімен 88% жаңа сөздер құрылады
(3000 зерттелген ... ... ... ... ... ... жаңа сөздерді
аз көлемде құрайды, және сөзқұраудың ... ... ... үшіншіге жатқызуға болатын тәсілдер, сөздерде ... мен ... ... аз ... және қазіргі кезде дерлік
қолданылмайды. Осыған байланысты бөліп көрсету керек:
- аз ... ... ... ... бұл ... аффикс, сөзқұру тәсілінің сөзқұру
элементі ретінде, осы ортада ... ... ... шектеулі.
Өнімділік, әртүрлі тілдік бірліктің басты сипаттамаларының бірі
болып табылады. ... ... ... ... ... ... жаңа сөзқұрұлуында орталық механизмнің жұмысын атқарады, ... ... ... ... ие. ... өнімділік мағынасы,
моделдерден басқа, аффикстерге де, сөзқұру элементтерінің негізіне және де
сөзқұру тәсілдеріне де таралады, ... ... ... ... кең ... ... осы факт, зерттеушілердің арасында, осы мағынаның жекеленген
аспектілері мен оның негізгі сипаты ... ... ... жоқ екендігінің
себебі шығар.
Сөзқұру негізіндегі «өнімділік» синонимдік термин екенін атап ... - ... ... ол ... ... қабілеті,
мысалы, сөзқұру элементі мен жаңа сөзжасаудың. Модель, ... ... ... ... негізі болуы мүмкін және ... ... ... жаңа ... аз ... құрұлады немесе тіптен
құрұлмайды.
Л.Гилберт сөзқұрау тәсілінің өнімділігі ретінде неологизмдер ... ... ... ... ... ... мына топтарын бөліп
көрсетуді ұсынады:
1. Жеке дыбыстардан немесе ... ... ... ... ... Бұл ... жаңашылдық, жасандылық
байқалады. Дыбыстардың мұндай үйлесімділігі, грек немесе латын тілдерінің
морфемімен ... ... ... ... ... ... ... талшықтар полимері
сөздері болады: polysterol, nylon, ets. Немесе, физика, химия, оптикада
және т.б. қолданылып жүрген ......... ... ... неологизм деп аталады.
Бұл топқа одағайда туындаған сөздер кіреді.
zizz (қысқа түс) – ... ... ... ... имитациясы;
to buzz (телефон соғу) – ... ... ... ... тұрғанымыздай, керіодағайлық неологизмнің негізі – дыбыстардың
және дыбысқа еліктеудің имплекациясы.
Сонымен қатар, осы топқа жаңа одағай ... ... ... ... ... yuck – ... ... білдіретін одағай;
Wow – таң қалу, масаттану;
Ouch бір жерінің қатты ауырғанынан кенет айқайлап ... – адам бір ... ... алғанда айқайлап жібері.
2. Шеттен алып пайдаланылған неолоизмдер [16-99б]
Бұл топтың неологизмі, күшті неологизмге жатады. ... ... ... ... ... ... ... дистрибуция
жатады. Оларда салдар болмайды, олар ... ... ... ... ... ... аып ... төрт топқа бөлуге
боады:
а) Өз еркімен шеттен алу. Бұл ... ...... тілі –
француз тілі. Ауысып алу өсуінің жаңа тенденциясы, ол ... және ... ... ... ... ... ... алудың өсуі болып
табылады. Бұл категориядағы неологизмдер ... ... ... ...... ... Duma - ... тұрмыс:
petit dejeuner – азғантай таңғы ас.
ryokan – риокан (дәстүрлі жапон стиліедегі қонақ үиі).
Ғылым және техника және т.б.
б) Бұл топқа варварлық ... ... – олар ... ... ғана ... ... мысалы: dolue vita , perestroika,
glasnost [17-132б]
в) Үшінші топқа – ксенизмдер жатады. Бұлар шындықты, ... ... ... ... өзіне тән емес неологизмдер, мысалы:
Kung – fu (кунг –фу)
Ninjia – ниндзя,
Guro- бутерброд түрі.
Ксенизм, барлық ... ... ... 14% ... және ... жаңа ... ... Төртінші топты – калька құрайды (басқа тілдің ... ... ... 25 жылда, ағылшын тілінде кальканың мөлшері бірден азайып
кетті. Заботкина қолданылып жүрген ... ... үш ... ... jf the death ( ... dialogue des sourds ) – сөз
таластыру, мұнда қатысушылар бір–бірінің дәлеліне назар ... time ( ... ... ...... график;
Photonovel (исп.тілінен Photonovela) – ... ... ... ... қоспасы бар комикс стилінде.
II . Тілдік ... ... және осы ... ... ... неологизм. Мұнда бірнеше топты бөліп көрсетуге болады: [18-
93б]
Аффикстік нелогизм. Аффикстік бірлік, Кэнонның мәліметтері ... жаңа ... ... 24% құрайды және болар болмас дәрежеде
күрделі сөздерге жол ... Жаңа ... ... қолданылып жүрген
аффикстердің саны, және олардың дистрибуциясы қазіргі ... өте бай ... Жаңа ... ... ... 25 ... 103 жұрнақ, 127 осымша
(префикс) және жартылай қосымшалар қолданылады. Әрине, жаңа аффикстер ... ... ... ... ... жаңа сөздерде аздаған
ғана мөлшерде болады.Олар көп емес: -on, -ase, -nik, mansship, eco-, mini-
, maxi-, mega-, cine-, - oholic, -gate, ... dtal-a-, flexi-, ... ... ... ... ... олар қатаң түрде
терминделгендігі және нақты ғылыми–техникалық ортаға ... ... ... бөлшек, histosol–ылғал топырақ, nudnik–жазушылық стиль,
ecological –экологиялық, mini - bikini ... ... ... ... ... ... алып
тастаудың нәтижесі, сонымен, аффикстер өздерінің мәнін кеңейтеді ... ... ... aholic, ... ... ... norkoholic
кең таралған alckoholic сөзінен), өзінің мағынасын кеңейтіп ... ... ... ... ... coffeholik,
осы принциппен келесі сөзқұру бірліктері кеңейтіліп және өзгертілді ... ... anti-, - ... Соңғы онжылда қосымша сөз ролі айтарлықтай өсті. Ал,
моделдің мөлшері, сол күйінде ... ... кең ... моделдер: N + N
->N немесе A+N->N, ... ... ... – rise – ... ... – cap – жұмысшы.
Ratflink – сатқын.
Hard – line – ымырасыз көзқарас.
Earthday – жер тәуліктері.
Сөздердің көлемі көбеюде, оның ... ...... ... рейганомика, Рейганның саясаты, оның басқару ... ... ... ... ... ... иесі болып табылады. [22-
74б]
Part II + А
Laid – back - ... ... ... ... ... ... ... жерден өзекті модель болғанымен, ол жаңа болып ... ... ... қатыстылығ және герундиалдық формасы ... ... ... ... етістіктің көмегімен құрылатын сансыз көп таптарды
сөздер құрайды.
V+PP
Осы моделмен ... ... ... ... ... ... ... –up - дене жаттығулары арқылы бұлшық еттерді ... –in – ... ... write - off – ... шыққан;
lie –in – қарсылық демонстрациясының жатын түрі;
a pay out - төлеу.
Компонентті комбинациялық құрылымның тенденциясы ... 500 ... ... ... ... күрделі сөздің 12%) үш компоненттен
тұрады:
Middle – of- the –read – орташа,
Head – to –head – ... ... – to –use – ... ... ... –it ... - өзің ... дәстүрлі моделдер. Бірақ, қазіргі кезде ағылшын ... жаңа ... ... ... ... олардың ішіндегі ... ...... баскетбол,
B-ball- волейбол,
N+Numeral->N
Cats 22 – a directive that is impossible to obey violating somebody,
or some other, egually ... – 22 амал ... «Cats 22» ... ... романы шыққаннан кейін, тіл ғылымында ... ... ... +N->A
Off-the-shelf- пайдалануға дайын
N+ Particle ->A
Hands –on-тәжірибелік
Бұданда да ... ... ... ... ... Phrase ... ... неологизмдер. Конверсияланған неологизмнің моделі N-
>V немесе V->N ... ... ... ... Бұл, ... зат есім-етістіктен аффиксті жолымен жеңіл құрылатынымен
байланысты. Бұл етістікке де тән, ... a seeker – a person, who ... going to a ... but doubts in some points of the ... ... құдайға сенуші. [22-68б]
Конверсияланған неологизмге, аффикстік немесе сөзқұру жолымен ... ... ... ... типі ... тән:
work-to-rule (Заботкина мысалы) жұмысшылардың еңбек келісім ... ... ... ... етіп ... ... ... негізгі моделінен бөлек N->V
және V->N басқалары да бар, мысалы:
Prefix-> N or A
Huper – ...... ... бір нәрсе, немесе:
Abbr -> V, мысалы:
R.S.C.P. ( фр.тілінен Responder sil vojs plait ) – жауап беріңізші,
өтінем ... ... ... ... ... ... қайта оралайық.
N(жансыз)->V. Сонымен, конверсия мәні неологизмнің ... ... ... ... конверсияда ұғымның мазмұны баиды, жаңа сапалар
қосылады.
Төртінші топқа ... ... ... ... соңғы онжылда анағұрлым өнімді және морфологиялық неологизмнің
құрылуының жүйелі амалы болып табылады. Бұл амал ... ... ... тіл
күшін үнемдеуде, тілді ұтымды көрсету тенденциясы. Қысқартудың төрт ... ... ... ... ... қысқартылған сөздер).
Аббревцияға ... ... ... ... және әдетте аббревиатура
терминдерден гөрі жиі қолданылады: [22-91б]
Е.V.A. (extra vehicular activity)- ашық космостағы ... (rapid eye ... тез ... фазасында көздің қимылы.
Абревиатуралар әрпімен айтылады.
Неологизмдер –аккронимдер:
WAY (world Assembly of Youth)- жастардың халықаралық ассамблеясы;
NORAD (North Amerigan Air Defence ... ... ... ең ... ... ... (сөздің соңындағы бөлігінің
акоп - келтесі).
Doc -> ... ... ... ... ... неологизмнің
ішінде осы тип бірлігінің көбею тенденциясы байқалады. ... ... ... ... ... ... бір ... келте эленменті мен келесі
сөздің толық түрі ... ... ... + ... ... ... негізгі массасы бұқаралық-ақпарат құралдарында және
жарнамаларда қолданылады. Олар ... ... ... ... ... ... әсер ... ағылшын тіліндегі неологизм құрылымының бірнеше негізгі
амалдарын қарастырдық. [21-47б]
Лингвистер атап көрсеткендей, ... атап ... ... жасау ортасында басты өнімді жұрнақ– er жұрнағы болып табылады.
Соңғы 15-20 ... ... ... моделі + er жұрнағы негізінде,
едәуір мөлшерде ағылшын неологизмдеоі құрылды: baby – boomer, ... ... ... дүмпуі кезінде туылған нәресте (қазіргі
кезде ұрпақ baby – boomers, yuppies ... ... ... 70-ші ... ... (me- decade ) ... өтіп), өте қызықты кітап; all-
nighter- yuppies түні бойына созылған ... ... ... ... сабақ. Осы тенденциямен толық сәйкес түрінде, жұрнақтық
моделдің ... өте ... сөз ... ... ... ... тілінің өнімді ... ... ... ... ... ... Көбінесе
морфологиялық сөз жасау амалы қолданылады – айрықша және қайталанбайтын
авторлық ... ... құру ... ... жұрнақтық, сөзқосу,
күрделі құрылымды модельдері қолданылады.
Ассоциативтік байланыс негізінде қайтадан құрылған тіл ... ... ... ұғыну үшін, ол жеңіл танылатын, ... ... ... ... ... ... ... мағынасын анықтау әдістері
«Неологизм» терминіне анықтама бердік, ендігі кезекте аудару барысында
неологизмдерді ... ... ... ... қарастырамыз:
неологизмнің мағынасын анықтауда сөздікті пайдалану, неологизмнің мағынасын
контекстен анықтау, ... ... ... үшін құрылымын талдау.
1 Неологизмнің мағынасын анықтауда сөздікті пайдалану
Неологизмдерді аударудағы негізгі қиындық-ол жаңа сөздің маңыздылығын
анықтау. Негізінен неологизмді аударудың маңыздылығын ... ... ... ... неологизмнің қай сөздік типке жататындығын ... ... ... ... ... жаңа сөз ағылшын-қазақ сөздігінде болмаса, онда ол сөзді ағылшын
анықтамалық сөздігінен ... ... Кең ... ... ... сөздер» (New Words Section) атты бөлімдер бар. Сонымен қатар ең соңғы
басылымдарда шығарылған сөздіктерді пайдалану ұсынылады. Кіші және ... ... ... ... ... шығарылатынын есте ұстау керек.
Бірақ сөздік қорының шектеулі болуына байланысты бұл сөздіктер маманның
қажеттілігін қанағаттандыра алмайды.
Қазақ ... ... ... ... арнайы сөздіктерде
тіркеледі. Олардың ішінде Мұстапа Бұралқыұлының «Қазақ тілінің ... Т. ... ... ... ... сөздігі: 50 мыңға жуық
сөз бен сөз тіркесі», А. Ысқақов, Н. Уәлилер ... ... ... ... он бес ... С. Қ. Әлісжановтың «Қазақ терминологиясы: теория
жіне тәжірибе» еңбектерін атап көрсетуге ... ... ... ... объективті себептерге байланысты толық мөлшерде жаңадан пайда
болған сөздерді бейнелей ... ... ... ... ... жеке авторлар енгізген жаңа сөздерді, яғни «тосын»
неологизмдерді ... ... ... ... ... аз өмір ... және
тез жойылып кетеді. [4-79б]
2 Неологизмнің мағынасын контекстен анықтау
«Неологизм» терминін анықтау барысында, аудармашы неологизмге алғаш
рет тап ... ... ... ... де ... Сондықтан
неологизмнің белгілерін негізінен контексттен анықтауға тура ... ... ... мағлұматқа толы болады. [4-72б]
Сөзді аудару процессінде негізінен 2 кезең ерекшеленеді:
1. контексттегі сөздердің ... ... бұл ... тіл ... ... ... ... барысындағы бірінші кезең жоғарыда айтылғандай
шешуші ролді ойнайды. Екінші кезең тек ... ... ... да,
аударылуға тиіс тілге ең ыңғайлы тәсілдермен шешу қажет.
Жалпы контекст түсінігі ... тар ... ... және кең ... ... ... ... мағыналы контекст дегеніміз-сөйлем шеңберінен шықпай, ... ... ... ... ... айтамыз. Кең
мағыналы контекст дегеніміз–сөйлем шеңберінен тыс ... ... ... Кең ... ... ... ... белгілеу
мүмкін емес, ол топтық сөйлемнің мәтіні, абзац, тарау немесе ... ... ... ... ... да ... ықтимал. Неологизмдердің
мағынасын анықтауда макроконтекстті яғни сөйлем ... тыс ... ... ... қажет, себебі онда көмекші сыбыр сөз бар. [5-
81б].
Тар мағыналы контекстті синтаксистік және лексикалық ... ... ... [5-88б]
Синтаксистік контекст-белгілі бір сөз немесе құрамдас ... ... ... атаймыз. Лексикалық контекст
лексикалық бірліктің, сөз және ... сөз ... ... ... ... синтаксистік контекстті ескеретін болса неологизмнің
қай сөз табына жататындығын ... ... ... ... лексикалық контекст шешуші роль атқарады.
3 Неологизмнің мағынасын анықтау үшін құрылымын талдау
Негізінен жаңа сөздер ... ... бар ... мен морфемалар
барысында пайда болады. Осы сөздер мен морфемаларды талдау неологизмнің
мағынасын ... ... ... көмегін тигізеді. Бұл үшін ағылшын
тіліндегі сөздің жасалу ... ... білу ... Ал енді сондай
әдістерді қарастырайық:
1. Бұрыннан бар ... тағы бір ... ... call сөзі ... тілінде «атау», «шақырту», «шақыру»,
«сымтетік қоңырауы», «қоңырау» және тағы басқа ... ... ... ... биржалық істердің дамуына байланысты бұл сөздердің жаңа
мағынасы ... ... ол ... опцион колл» сөздерімен белгіленді (белгілі
бір уақыт ішінде келісілген бағада құнды қағаздарды сатып алу құқығы), банк
ісінің дамуына байланысты бұл сөз ... ... ... ... несиесін төлеу жөніндегі алымшыға банк тарапынан қойылған талабы»
деген мағынаға ие болды. [6-105б]
2. Сөздердің бірігу жолымен ... ... сөз ... ... ... және көп таралған
әдісінің бірі сөздердің бірігуі. Сөздердің бірігуі ... ... ... жоғалтпаған. Қазіргі ағылшын тіліндегі барлық жаңа сөз
қалыптастырушылардың үштен бірі – ... ... ... ... ... ... ... форма ретінде екі негіздің
жанасуынан пайда болады. Мысалы, carryback- «шығындардың ... ... ... ... (АҚШ) ... өз ... ... және т.с.с.
Бүгінгі таңда ағылшын тілінің нормалары бірдей ... ... ... ие ... негіздерінің бірігіп, сөз тіркестерін
жасауға жол береді, сондықтан да аудармшыға қай жағдайда күрделі ... ... ал қай ... сөз тіркесі екенін ажырату қиынға соғады.
Салыстырайық: "closing bank " – бірнеше банк ... ... ... " closing bank " ... жатқан банк және т.с.с.
Қазіргі таңда күрделі сөздер мен сөз ... ... ... бар. Ағылшын тіліндегі неологизмдерді аударуда ... ... ... Бұл қағидалар бойынша барлық қосылып немесе
дефис (сызықша) арқылы жазылғандар сөздерді ... сөз ... ал ... ... сөз тіркестері ретінде қарастырады.
dividend-right certieicate-«дивиденд алуға құқық беретін сертификат».
dear-money policy ... ... ... арқылы несиені
шектеу».
fill-or-kill order -« клиенттің брокерге тез арада жойылатын немесе
жоққа шығарылатын ... ... ... ... ... ... сөздер бірігетін
жағдайда олардың біреуі түсіп қалады:
net + etiquette = netiquette «Интернетке ... ... ... ... бұл ... ... жағдайда орынды болып табылмайтындығын
ескеруіміз қажет, келесі сөйлемде “cyberrape” ... r әрпі ... ... ... sections of the American press are upping the case still ... using an even more emotive term ... to describe the actions of
Jake Baker, a ... American student. (The ... ... ... басылымдар өте сезімтал «кибер-зорлау» сөзін
пайдалану арқылы отқа май ... ... ... американдық студент Джеймс
Бейкердің іс-әрекеттеріне байланысты шыққан сөз). [7-115б]
Бірақ көп жағдайда ... бір ... ... ... атап өтуіміз керек. Мысалы, man-made - «қолдан жасалған, ... ... %- ... ... 82 ... арқылы, 12 %- бірге
жазылғандар. [6-136б]
Күрделі ... ... ... ... ... біле ... ... аудармашы барлық құрылымның маңыздылығын
анықтай алады:
Graphite bombing caused power lines destruction turning off ... in Belgrade ... (Fox News Direct, 1999). ... ... ... екі бөліктен құралған, life
(«өмір») және support («қолдау»), яғни мұнда ... ... өмір ... ... ... ... ... ал s –суффиксі әңгіме көпше
түрдегі санаулы зат есім ... ... ... тұр. ... ... ... ... бұл неологизмді «тіршілік ету жабдығы» деп
аударуға ... ... ... жару ... ... ... ... зақымданып, нәтижесінде Белград ... ... ... ... ... ... Д. Мешков айтып өткендей, күрделі неологизмдер екі жолмен жасалады:
сөз тіркестерінен және үлгі ... ... ... екі ... Жаңа күрделі сөз ешқандай дайындықсыз, шын ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы сөздің құрамдас ... ... ... екі ... ... ... ... күрделі сөздің жасалуы. Мұндай жолмен ... сөз ... ... ... ... ... – armor which are ... (рыцарларлық қару-жарақтарды гимн
айтуға сиқырлау.) Байқап тұрғанымыздай сөздер әр түрлі сөз табынан құрылған
және ... ... ... Тағы бір ... ... (curse) (бұғау лағнеті) күрделі сөзі leg – «аяқ», lock ... ... ... және –er ... жасалған. Аудару
барысынды функционалды алмастыру әдісі қолданылған. Себебі алмастырмай,
тікелей аударса «аяқ ... деп ... Ал ... ... ... ... ... жоқ, яғни лексикамызда ондай сөз кездеспейді.
Сондықтан да функционалды алмастыру әдісін пайдаландық. [8-128б]
How he had managed to climb through the portrait hole was ... because his legs had been stuck together with what they ... once as the ... ... ... тесікке қалай кіріп кеткені жұмбақ ... ... ... Бұғау Лағнетімен оралғаны бір көргеннен белгілі еді.
Үлгі бойынша күрделі сөздердің жасалуын төмендегідей қарастыруға
болады:
а) ... ... ... ... жаңа ... ... ... неологизмі үш құрамдас бөліктен жасалған: ash (күл, қалдық
табыт, to ash – күлге айналу) , wind ( to wind – ... ... ... ... ... ... – er ... Аудару үшін
функционалды алмастыру әдісі қолданылған. Сондай-ақ бұл сөзді контекстен
мағынасы бойынша аударуға болады:
A thin, pale-grey serpent with glowing red eyes, it will rise from ... of an ... fire and slither away into the shadows of ... in which it finds itself, leaving an ashy trail behind ... жіңішке сұп- сұр жылан өзінің жалындаған, жалынды ... ... ... оттың күлінде туылады және өзінің артынан күлді
із қалдыра отырып, әйтеуір бір ... ... ... ... ... ... алмастырылуы бойынша неолгизмдердің жасалуы.
deathday party сөз тіркесі әр түрлі әдебиеттерде әр-қалай ... ... ... ... ... Deathday неологизмі birthday
(туылған күн) сөзіне ұқсас death day (өлім күні) сөз тіркесінен ... және ... ... ортақ семантикалық ұқсастықтарды
ажыратуға ... ... ... ... ... аудару үшін функционалды ... ... ... said ... “I bet there aren't many living ... can say they've been to one of ... be ... мүшелтойы ма?» – деп айқайлап жіберді Гермиона «–Ант ... тірі ... ... ... мейрамда ешкім болып көрмеген – бұл
деген керемет қой!»
3. Неологизмдердің жасалуының аффиксті әдісі
Бұл жол ... ... ... ... ... ... қазіргі ағылшын тіліндегі аффикстерді білуі тиіс және ол сөздерді
құрамдас бөліктерге ... ... алуы ... ... ... вексель арқылы ақша алушы, ... ... (fly kites ... бармай тұрып қаражатты алу үшін жалған
чектерді пайдалану» )
Көбіне осы жолмен қалыптасқан неологизмдер сатирикалық ... ... ... беттерінде:
...that they taste the same in Peking as they do in London or ... and so it was that world ... was born by ... (The
Independent, 1998).
Бұл жағдайда мақаланың иесі өзінің заңы, тәртібі бар және басқа да
экономикалық заң ... ... елде ... «Макдональс» жүйелі
мейрамханаларының едәуір тез дамуын оқырмандар назарына салады:
... бұл тағамдардың дәмі Лондон немесе Нью-Йорктегі сияқты Пекинде ... ... ... ... ... ... ... жағдайда мақала иесі «Макдональс» жүйелі мейрамханаларының едәуір
тез дамуын оқырмандар ... ... ... арқылы жеткізді,
нәтижесінде гамбургерномика неологизмі қалыптасты.
4. ... ... ... бір ... ... ... өтуін, яғни
бір сөздің әр-түрлі сөйлем мүшесі ретінде қолданылуын айтамыз. Бірақ кейбір
ғалымдар (А.И. Смирницкий, В. Н. ... ... сөз ... ... омонимді кездеседі және парадигмаларымен ерекшеленеді деп
есептейді. ... ... ... ... E-mail me/us to жиі
кездестіреміз. Мұндай неологизмнің белгілерін анықтау ... ... ... ... бұл ... ... ... жататындығын
анықтаймыз. Сөйтіп, E-mail (электронды пошта) сөзінің мағынасын біле отырып
былайша аударамыз: «Хаттарыңызды электронды пошта арқылы мына ... ... ... ... енген кірме сөздер.
Кірме сөздер дегеніміз - өзіндік сөзжасам тəсілімен емес, басқа тілдің
ықпалымен жасалған немесе олардан енген сөздер, яғни шығу ... ... ... сөздер əрбір тілдің лексикасында да бар. Сөздік құрамына басқа
тілден сөз енбеген тіл жоқ ... ... ... ... ... сөйлейтін халықтар өзара бір-бірімен əр түрлі қарым- қатынаста
болады да, ... сөз ... ... ... ... ... ... аз немесе көптігі тарихи жəне психологиялық жағдайлармен де
байланысты болып келеді. ... ... ... араб ... енген
көптеген сөздер бар. Ағылшын тілінің лексикасынан роман тілдерінен енген
сөздерді өте жиі кездестіруге болады. Болгар ... ... ... ... саны өте көп . ... ... ... ену сипаты түрліше болады. Бір тілден екінші
тілге ... ... ... ... мен ұғымдардың ауысып келуімен
байланысты. Сөздердің жаңа заттар немесе жаңа ұғымдармен ... ену ... сөз ... ... жəне ... ... болып саналады.
Тіл-тілдің лексикасында ауызша енген кірме сөздер де, жазбаша ... ... де бар. ... ... енген сөздердің көпшілігі тұрмыс қажетіне
байланысты зат атаулары болып келеді: мысалы, темір, алтын, орамал, сандық,
т.б. Мұнымен ... ... ... мəдениетке байланысты ұғымдардың да
атаулары болады: əдебиет, ғылым, мəдениет, ... ... ... ... ... тəн ерекшелік сол – олар ... ... ... ... орфоэпиялық ерекшеліктеріне
бағынып, соған сəйкестендірілген. Жазбаша ... ... ... сөздер,
көбінесе ғылыми-техникалық əдебиет пен ... т.б. ... ... ... ... бір ... ... қолданылатын сөздер болып
табылады. Бұлар өркениет ұғымдарына телінген ... болу ... ... бұл ... ... ... мен ... байланысты
интернационалдық сөздер болады да, олардың тілден тілге ауысуы, кең түрде
таралу қасиеті ... ... ... интернационализм тобының ішінде,
əсіресе, грек, ... ... ... ... осы ... жасалған сөздер жиі ұшырасады. Ғылыми-техникалық терминдерді
жасауда: телефон (грек тілінен tele – алыс, phone - ... ... ... ... ... ... ... autos – өзі, ... ...... ... т.б. ... ... атау үшін, сол
кездегі дəстүр бойынша, ежелгі классикалық тілдердің сөздері ... ... ... ... ... ... пайдаланған. Жазбаша
түрде енген сөздерге тəн қасиеттің бірі сол – ... ... ... ... ... жазылу қалпын сақтайды. Шет тілден енген сөздердің
басым көпшілігі өздерінің ... ... ... ... ... ұшырамайды. Дегенмен де уақыт озған сайын ... ... ... ... ... фонетикалық, грамматикалық жəне семантикалық ... ... ... ... тілдік сөздердің қабылдаушы ... ... ... ... құбылысын шет тілдік бір
сөздің əрбір тілдің дыбыс заңдарына сəйкес əр түрлі болып өзгеруінен айқын
аңғаруға ... ... орыс ... ... ... ... ... қазақ
тілінде доға, сома болып өзгеріледі.
Шет тілден сөз қабылданғанда, сөздің (оның) ішкі формасы, дəлелдемесі
ұмытылады. Мысалы: “бидің бір түрін” білдіретін ... шығу тегі ... foxtrat ... ... ... ... ... (лисий шаг)
деген сөз. Орыс тілі мен қазақ тілінде, ... ... ... де ... арғы ... шығу тегі мүлдем ескерілмейді, ол жағы бізге тіптен
белгісіз, оған мəн беріп жатқан ешкім де жоқ.
Then his ... rang, or rather squeaked ... It ... to get away from the wretched ... wherever you are ... Of all the ... in Europe, only Britain has more mobile
telephones.
Кейіннен қоңырау ... ... оның ... шырылдады.
Италияның қай бөлігінде жүрсеңіз де жабысқақ телефониолардан ... ... ... ... ... тек Ұлыбританияда ғана ұялы
сымтетіктер көп кездеседі.
The Soviets had Sputnik, but the ... had their ... No contest. ... ... ... шығарса, американдықтар
ашық үлгідегі асхананы ашты. Бәсекелесуге тұрмайды.
-кері ... ... ... ... ... қысқарту жолымен
етістіктің пайда болуын айтамыз. Мысалы, televise «теледидардан көрсету»,
television «теледидар» сөзінен шыққан.
6. Бітіп тұтасу.
Бітіп тұтасу – бір ... ... ... мен ... ... сөздің немесе
екі кескін түбірдің бірігуі.
forex reserve (forex = foreign + exchange) –«шетел ... ... ... (impex = import + export) - ... ...... сөзден құрастырылған зат есім жасалуының бір
түрі, жасалу барысында сөздердің негіздер емес, қалауынша ... ... ... ... әдістерінің ішіндегі бұл әдіс ... ... ... ... ... ... бөледі, мысалы, , B-unit
(Barclays currency unit) - «Барклейз банк ... ... ... ... Fed Wire - ... ... банктердің электронды байланыс
жүйесі. (АҚШ)
1.4 Неологизмдерді аудару әдістері
Тіларалық байланыстар барысында неологизмдерді жеткізудің бірнеше
жолдары ойлап ... ... ... әдісі. Бұлай аталудың себебі
бұл әдісті қолдануда ауда,у жарғысы дыбыстық (тыныс белгілерінде) немесе
графикалық ... ... ... ... құрылымы
аударылып жатқан тілге өз мағынасын сақтап аударылады. Бірақ бұл әдістің
аударымсыз деп аталғанымен шындығына ... ... ... ... ... ... оның бар ... алғышарты ретінде аудару үшін ... ... ... ... ... өзіндік бөлігі болып саналады және
шет ... ... ... ... ... ... ... ертеден жазу
болмаған тілдік байланыс дәуірінде ... ... ... де ... ... Біздің дәуірімізде бұл әдісті қолдануда бірнене шектеулер
қойылған (тілдік, саясат, стилистикалық, түрлі ... ... және ... ... әдісі бойынша ағылшын сөздерінің қазақ тілі әріптерімен
жазылуын айтамыз, мысалы, put - «пут» (опцион), Nikkei ... ... ... құнды қағаздар курсының индексі) және т.с.с.
Транслитерация әдісін ... ХІХ ... ... ... ... Осы әдіс үшін ... ... сөзінің айтылуын білуі шарт емес
болатын және ол тыңдаушының қабылдауымен шектеледі.
Қазіргі ... ... ... көп ... ... бірі -
транскрибирлеу әдісі, мұнда сөздің орфографиялық емес фонетикалық формасы
ескеріледі, ... және ... ... ... ... ... Транскрибирлеу дегеніміз - ақпаратты транскрипция
көмегімен жазу немесе мәтінді айырып оқу. № 1 кестеде қазақ ... ... ... ... көрсетілген. [15-37б]
1-кесте
| ... ... ... | ... | ... ... ... |
|фонетикалық | ... | ... | ... ... | ... | | | ... | | | |
| ... | ... |
| ... | | |
| | |N |н, ң |
|I |и (ий) |f |ф |
|i |и |v |в |
|e |э (е) |T |с, т |
|1 |э |D |з, д ... |а |c |с |
| %, O |о |z |з |
|0 |а |S |ш (щ) ... |у |Z |ж ... |е, (э) |h |х (г) |
| | |p |п |
| ... |b |б |
| | |t |т ... |эй (ей) |d |д ... |ай |k |к ... |ау |g |г ... |ой |7 |ч ... |оу (о) |8 |дж ... |и |l |л ... |э (эй) |r |р ... |о |j |й ... |у |w |у (в) |
| | |m |м |
| | |n |н ... ... ... редукцияланған дауыстылар орфографиялық жолмен беріледі,
сондай-ақ Dorset ['d%sIt] — ... ... ... Boston ... — Бостон
және т.с.с. Тек қана кейбір қалалардың атауларында -mouth [mFT] ... деп ... ... Plymouth — Плимут, Portsmouth — Портсмут.
2. екі еселенген дауыссыздар былайша беріледі:
дауыстылар арасында: Bonners Ferry — ... ... ... ... ... ... — Черчилль; boss — босс Дауыссыздың алдында және
одан кейін берілмейді: ...... Seattle — ...... k әрпінің алдындағы дыбысталмайтын l әрпі, сол сияқты b әрпінің
алдындағы p, l ... ... t ... былайша беріледі:
Folkestone ['fe4kstFn] — Фолькстон; Campbell ['k1mbel] — Кэмпбелл; Whistle
[wIsl] — ... Plumb [pl0m ] — ... ... ... әріптер айтылмайды: Knoxville — Ноксвилл
Барлық ұяң дауыссыздар орфографиялық жолмен қазақша қатаңданатын
жағдайда беріледі. Сондай-ақ of [Fv, ov] ... "ов" емес "оф" ... ... ... ... ... айтуға мүмкін болмаған жағдайда,
жазуға мүмкіндік береді. Мысалдар қарастырайық: Jones — Джонс, News — ... т.д. Тек қана бір ... Charles — ... деп ... белгілері әдісін қолдануда транслитерация элементтерінің әрдайым
кездесетіндігін есте ұстау қажет. Кестедегі мағлұматтарды нәтижелей келе
транскрибирлеуде ... ... ... ... ... ... транслитерациясын;
-ашық дауыстылардың транслитерациясы;
-жұп дауыссыздардың берілуі;
- сөздің айтылуының бірнеше нұсқасы болғанда, графикке ... ... ... ... ішінде өзінше орны бөлек калькалау әдісін айтуға
болады, оның неологизмдерді жеткізудің ... ... және ... ... ... орны ерекше. Калькалаудың «Аударымсыз» жолы
сөздің ішкі пішінін ... ... ... ... ішкі ... ... ... Калькалау аударылатын немесе шеттен келетін
сөздің ішкі пішінін ... ... ... ... пайдаланылатын
қарапайым лексикалық бірліктер арасында тіларалық екіжақты ... ... ... ... ... әдіс ... дәлме-дәл аударумен туыстас,
бүтін баламасы ... ... ... ... ... қосу
арқылы құралады. Осыдан келе, калькалауға күрделі сөзден ... ... ... үшін multicurrency сөзі multi және currency
сөздерінен құралған, ал ... ... ... ... мағынаны
білдіретін жұрнақ) және «валюта» болып аударылады, ал екеуін қосқанда
«көпвалюталы» сөзі шығады; ... ... (market) = inter- ... ... ...... (нарық)". [17-108б]
Калькалау әдісінің артықшылығы болып оның көмегімен алынған ... және ... ... оның ... ... ... ... толық
ұқсастыққа дейін баруы табылады. Қысқалық пен әсерлі ... ... ... ... және қоғамдық-ғылыми жұмыстарды кеңінен
қолдануға мүмкіндік береді.
Сипаттамалық баламалар неологизмдерді ... ... ... ... ... сипаттаушы әдістерде
неологизмдерді жеткізуде аударудың нұсқасы болып ... ішкі ... тек қана шет ... ... ... ... ал сол
уақытта калькалауда аударудың нұсқасы болып шет ... ... ... ал ... жағы ... ішінде қалып қояды.
Сипаттамалық аударма әр-түрлі ... ... ... ... ... open outcry ... ... қолданып, «ашық айқай» ретінде
аударуға болатын еді, ... ... ... пен сұранысқа тез мән бермеу
мүмкін емес, ал айналадағы бәсекелестікті көргенде ... ... ... ... бұл ... мағынасын ашпайтындықтан тиімсіз болады.
Айтылған ... ең ... ... ... ... табылады.
Сонымен терминнің мағынасын түсініктеме сөздіктен табу жеткілікті болады.
The Oxford Dictionary for the Business World ... open ... ... былай түсіндіріледі: “a meeting of commodity brokers
with dealers in order to form a ... Traders usu. form a ... the person shouting out bids and ... бұл ... ... ... Тікелей сатушы және сатып алушымен байланысу ... ... ... ... ... ... біз түсініктемелік деп
қарастырамыз, себебі ... ... ... ... ... Түсініктемелік аударма сөзді түсіндіріп айтуға бейім, бірақ
сонда да ол аударма болып қалады және ... ... ... ... да ... баламаны ұтымды пайдаланғанның өзінде өзіне тән
кемшіліктері ба. Солардың бірі болып көпсөзділік болып табылады.
Басқаша айтқанда ағылшын ... ... ... ... ... асады. Осы әдісті сөздіктің ... ... ... анық ... ... ... қолданылады.
2. Сипаттамалық аударма әдісті басқа тәсілмен де іске ... ... ...... қабылдау әдісі, аударылатын тілдегі
сөздің баламасы ретінде ... ... ... ... ... ... байланысы бар бұрын айтылған сөз пайдаланылады. Ал басқа жағдайда
бұл жерде денотативтік ... ... ... ... ... арқылы
семантикалық беттесуге жетуі мүмкін. Мағынасының толық көлемі бойынша
сәйкес келуі бойынша мысалдар келтіруге ... order interval – ... ... ... ... ... managed floating rate–
"түзетпелі құбылмалы курс". [18-130б]
Мағынасының толық көлемі бойынша сәйкес келуі - өте сирек жағдай. Орын
ауыстырып ... ... ... өте жиі ... ... тілі көлемі және мағынасы бойынша ... ... ... тілімен жеткізіледі. Мұндай трансформация шоғырлас
немесе ығыспалы болуы ... ... ... ... ... ... оның
мағынасы кеңейеді, ал екінші жағдайда мағынасы бойынша сәйкес ... ... ... трансформацияның мысалы ретінде transition
country – "ауыспалы экономикалы мемлекет" (мағынасын сөзбе сөз аударсақ –
"ауыспалы мемлекет"), ... country – ... ... ... ... сөз аударсақ – "өнеркәсіпті мемлекет").
Келтірмелі аудармада ығыспалы мағыналы баламалар жиі ... ... ... ... ... ... ... мағынасы табылмаған
жағдайда қолданылады. Мысалы: exchange rate – "айырбас курсы" ... ... ... ... және ... ... ... негіздерін
қорытындылай келе төмендегідей түйіндер жасаймыз:
Тіл-тілде жаңа пайда болған және оның жаңа сөз екендігі ... ... ... ... деп ... ... грек ... аударғанда — тілдегі жаңалық, жаңа сөз
деген ұғымдарды білдіреді.
Ағылшын тілінде жаңа ... ... ... ... ... ... қатарына жаңа сөзөнімділігі, сөзқұрау, конверсиялық (өзгерту),
қысқарту, адьективизациялық, ... (бір ... ... ... кері сөз ... ... семантикалық тәсіл, дыбыстардың
кезектесуі және сөздегі екпіннің ауыстырылуы (фонологиялық тәсәл) және
т.б.жатады.
Өнімді сөз ... ... ... ағылшын тілінің өнімді сөз
жасалуының жалпы тенденциясымен толық сәйкестік ... ... сөз ... ... ... – айрықша және қайталанбайтын
авторлық лексикалық бірлік құру үшін, ... ... ... құрылымды модельдері қолданылады.
Морфологиялық атап айтқанда жұрнақтық сөз жасау ортасында басты өнімді
жұрнақ– er жұрнағы болып табылады.
Аудару ... ... ... ... ... жеке-жеке
қарастырдық: неологизмнің мағынасын анықтауда сөздікті ... ... ... ... ... ... ... құрылымын талдау.
Тіларалық байланыстар барысында неологизмдерді ... ... ... ... ... ... әдісі,
транскрибирлеу әдісі.
II Бөлім
Д. Р. Толкиеннің “Сақина ... ... ... ... ... ... қолдану жолдарына қарай сөздің
жасалу және аудару әдістері қарастырылған. Сөздердің ... ашу үшін ... Руэл ... «The Lord of the Rings» ... ... ... Талдау жасау мақсатында сөздікпен сәйкес келетін
сөздер таңдалып, түрлі аудармашылардың еңбектері көрсетілген, ... ... мен ... қарастырылған.
2.1 Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясында авторлық
неологизмдердің құрылу тәсілдері
Толкиеннің неологизмдерін ... ... ... ... ... ... кең ... және өнімді әдістер мыналар: сөз ... ... ... ... және ... ... ... қосу әдісі арқылы жасалуы.
Мысалы, Snowmane сөзі - snow және mane екі сөзінен, Wormtongue сөзі
worm және tongue сөздерінен, ... сөзі watch және wood ... сөзі wind және lord ... Quickbeam сөзі quick және beam
сөздерінен құралған. Және тағы ... ... ... ... ... «The Lord of the Rings» ... ... дердің
құрылу әдістерінің ішінде сөз қосудан кейінгі екінші орында тұрады. Мысалы,
Bywater сөзінде water сөзіне by ... сөзі ... ... ... кішкентай мақұлық дегенді білдіреді. Easterlings
және тағы ... ... ... аталғандай, семантикалық неологизмдер- бұл барлық сөздіктерде
мағынасы айтылған неологизмдер, ал бірақ Толкиеннің ... ... ие. ... ... ... ... сондай бірнеше
неологизмдер байқалды. Мысалы, Men – басшылар, Hill – Жарқабақ, Bag End –
Дорба.
2.2 Д. Р. ... ... ... трилогиясында авторлық
неологизмдерді аудару әдістері
Толкиеннің неологизмдерін зерттеу барысында авторлық неологизмдерді
жеткізудің ең тиімді тәсілдері анықталды, ... ... ... ... ... және ... Осы ... қарастырайық.
2.2.1. Функионалды алмастыру әдісі
Whitfoot – Таптатабан сөзі екі негізден құралған, whit – a ... ... күн; Whit ... күн, n-тамшы және foot-аяқ, табан
(Мюллер, 2001). Осы сөздің ... ... ... ... ... ... тұр, ... «тапта» бөлігінің қайдан пайда болғаны
белгісіз, өйткені ... - to trample, to stamp with the feet. ... ... ... бұл ... ... кішкентай адамша, хоббит-
болғанымен ергежейлер ... ... ... біреуі. Whit сөзінің
мағынасы тамшы дегенге сәйкес ... ... онда бұл ... ... ... байқаймыз. Сөздің бірінші компоненті сөз мағынасын ашып бере
алмаған соң, тірі жанның айрықша ... ... ала ... жеке ... ... тапты. Аудармашылар функционалды
алмастыру әдіс пайдалануға шешім қабылдады, өйткені осы әдіс ең ... ... took old Will Whitfoot the Mayor, first, and they have taken ... more. [32, 340б.].
Бірінші біздің басшымызды, қария Вил Таптатабанды алды, сондай-ақ
топтап отырғызды. [33-939б]
Wormtongue-Шіріксөз неологизмін алайық, бұл ... ... ... ... ... келген кейіпкердің есімі. Сөз екі негізден құралған:
олар- worm -жауын құрты, құрт, төмен саналы адам және tongue -тіл, ... ... бұл ... ... ... ... ... алмастыру
арқылы ұсынады: tongue -құрт, ... ... адам ... ... ... бұл сөз ... өзін ақтау мақсатында
жиіркенішті заттарды айтатын адамды сипаттауда қолданылады.
Think you that ... had poison only for ... ... them, the teacher of ... ... ... ... Теоденнің тек естуін ғана ... ма? ... ... Саруман айтты.
Saruman turned to go, and Wormtongue shuffled after him. ... ... ... шапты. [33-957б]
Sandyman -Құмтық сөзі екі негізден құралған, ... ... ... sandy -шекер, құмды және man -еркек, адам. Соңғы құрамдас бөлігінен
бұл кейіпкердің есімі екендігі ... ... осы ... ... оқырман кейіпкер туралы теріс пікірде қалуы мүмкін, өйткені «тық»
сөзі аударма барысында ... ... ... ... ... ... кейіпкер-сатқын, көптеген бақытсыздықтарға айыпты ... ... ... ... ... ... ... see here, Master Sandyman, I have a score to pay in this ... don’t you make it any longer with your jeering, or you’ll foot a ... big for your purse. ... ... бірақ сіз есте сақтаңыз, мен сізбен есеп айырысу үшін
қайтып келгенмін, тіс қайрайтын болсаңыз-сізбен де ... бұл ... ... ... ... ... екі негізден құралған. Мүкін бірінші
сөздің негізінде ағылшын сөзі ... - шөл, ... дала және land ... ел; ... жеке ... ... ... Шығарманың мәтінінде бұл
бұрын мекен болған, кейіннен тоналған жер мағынасын беріп тұр. Орыс тілінде
де «глухомань» сондай мән ... ... ... деп ... функционалды алмастыру тәсілі пайдаланылған.
Every Elf in Wilderland has sung songs of the old Onodrim and ... sorrow. ... ... Эльф ... ... туралы жанашырлық
өлеңді естіген және есінде сақтайды. [33-463б]
Bracegirdle - Месқарын кейіпкерлердің бірінің есімі, екі негіз ... ол brace – n ... және v (make fast) ... ... v to
make smth stronger by supporting it; n smth that is used to ... or support smth және girdle – n ... ... ... ... ... функционалды алмастыруды қолайлы деп санаған
сияқты. Өйткені, шығарма мәтініндегі ... өте ... кісі ... ... қарнын ұстап тұруға арналған дегенді білдіреді.
For the collection of Hugo ... from a ... on ... ... Hugo was a great borrower of books, and worse than ... returning them. [30, 86б.]
«Толықтырушыдан Гуго Месқарынның кітапханасын толықтыру үшін» - кітап
сөресі (бос). Гуго бөтен кітаптарды ... ... ... және ... ... да ... ... - Шапшаңбек неологизмі жүріп, сөйлей алатын таңғажайып, ірі
ағаштың есімі. Екі негізден құралған quick -тез, ... ... ... ... ... және beam – жылға, діңгек, белағаш, сәуле,
жарқырау. Аудару негізінде екінші құраушысы beam сөзінің ... ... ... ... сөзі ... Бірақ аудармашылар кейіпкердің сыртқы
белгілерін жеткізу үшін функционалды алмастыруды ... bowed like a tree bending in the wind and handed to ... great keys of ... shape, joined by a ring of steel. [32-312б]
Жел үстіндегі ағаш ... ... ... де, ... ... ... екі ... кілтті берді. [33-916б]
Crickhollow сөзі – Кролдар үңгірі (аталған ... ... ... мекендеген жердің атауы. Сөз екі негізден құралған, crick -
Longman. Dictionary of contemporary English сөздігі. Мюллер сөздігі ... n a sudden, painful ... of the muscles, ... in
the back or the neck; v to do smth that produces a crick in your back ... ... ... ... v -бұлшықетті тарту, екінші ... ... ... ... ... ... ... аталған сөзді аударудың бұдан басқа дұрыс ... ... ... ... ... ... ... Сөздің екінші бөлігі-тереңдік, үңгір сөзінен алынған, ал
Ожегованың сөздігінде балка-үңгір, қазаншұңқыр мағынасын білдіреді делінсе,
hollow-сөзі де сондай мағынада тұр. ... ... ... сөз ... ... аудармашылар аталған сөздің аударудың ең ... ... ... had not made any definite plans, but had vaguely thought of going
down to Crickhollow together first, and resting there a bit. ... ... ... жоқ еді, ... ... ... жеріне барып,
сонда бір аптадай рахаттанып өмір сүруді ойлаған. [33-937б]
Flourdumpling - Бауырсақ неологизмі ... ... ... ... ... - ... ... және dumpling-алма, қамырға оралып
пісірілген, қортық. Сөз өте жақсы үлгіде ... ... сол ... шығарма кейіпкерінің сыртқы келбетіне, бейнесіне сәйкес келеді.
Аталған кейіпкер кішкентай бойлы ... ... ... ... ... ... береді. Ожегова сөздігінде «пончик» сөзі ... ... ... ... ... ... толық, семіз бала немесе әйел туралы
айтылуда. Аудармада функционалды алмастыру тәсілі қолданылған.
They took old ... ... ... ... ... - ... ... сөзқұрау әдісі арқылы, екі негіздің
қосылуынан пайда болған, олар lock-сарай, қамал және ... ... ... үшін ... ... алмастыруды қолданылған.
Шығарма мәтіні ... бұл ... ... ... өз ... ... ... отыратын жер. Аударма ... бұл сөз ... ... ... ... мағына беріп тұр және функционалды ... ... Will Whitfoot had been in the ... longer than any,… [32-
340б]
Вил Таптатабан қария Түзетапан жерінде барлығынан да көп отырды. [33-
939б]
Skinbark-Белтамыр неологизмі ғажайып ... ... ... Сөз ... ... ... ... қабық, қабық және bark -қыртыс (ағаш).
Бұл сөздің ... ... ... ... ... тұр. ... аудармада
қазақ тіліндегі «тамыр» сөзі қарама-қарсы ... ие. Егер ... ... ... және ... ... «тамыр» жер астында көрінбей тұрады.
Аудармашылар функционалды алмастыру тәсілін қолданды.
Skinbark lived on the ... west of ... That is ... worst trouble has been. ... Изенгардтан батысқа қарай тау шатқалдарымен сүйсінді, айту
керек, ең сенімсіз мекендер. [33-439б]
Bywater-Жағалау сөзі шығармадағы ... ... ... ... жасалу жолының аффиксті әдісімен қалыптасқан. Автор аталған ... ... ... нәтижесінде water-су сөзіне мәні жақын
екендігін ... ... ... үшін ... ... ... ... «су»-«өзен» болуы да мүмкін.
But I would dearly like to see Bywater again,… [32-130б]
Жалғыз өкініштісі, мен енді ... көре ... ... ... ... ... ... кейіпкерлерді
атаған Хоббиттер-аталған шығарма авторының ойынан ... ... ... ... ... сөз ... аффиксті тәсілімен жасалынған.
ling -жұрнағы ағылшын тілінде кішкентай жәндік дегенді білдіреді.
half ... ... ... ... ... мән ... ... сөзді аудару барысында функционалды алмастыруды
қолданған, «Невысоклик» сөзі ... ... адам ... ... what of the king’s esquire? The ... ... кішкентайға, патша эксвайрына не болды? [33-816б]
Easterlings-Шығыстықтар аталған ... ... ... ... ... мекендейтін халықтың атауы.
east-шығыс сөзінен шығуы мүмкін, себебі Easter-сөзі Пасха мәтініне
тура келмейді. Бұл ... er ... ... субъектісін көрсетсе, ling
-суффиксі –кішкентай жәндік ... ... ... ... ... жалғауы- s. Бірақ ... осы ... ... ... ... да ... «шығыс» сөзімен сәйкес ... ... ... ... ... host of ... had turned back out of ... [32-184б]
Шығыстықтар Анориэннен шабуыл жасай бастады.... [33-829б]
Underhill-Беласу неологизмі кейіпкердің есімі, сөз қосудың ... ... ... ... ... ... деген мағына
береді. Жоғарыда аталған қосымша зат есім hill ... ... ... ... Бұл ... сөзбе-сөз аударатын болсақ онда «тау астында»,
«тау беткейінде» дегенді білдіреді. Бірақ аудармашылардың алдында ... ... ... ... ... ... алмастыру
әдісін қолданған.
I will give you a traveling name now. When you go, go as ... ... мен ... басқа есім ойлап табайын. Сен Беласу болып ... ... ... - Men - ... ... тілінің кез-келген
сөздігінен бұл сөзді табуымызға болады. Бұл көптік зат есім- man сөзінен
шығып, ... ... ... ... pl ... ... ... күйеу дегенді білдіреді. Аударма барасында авторлық неологизм
функционалды алмастыру ... ... ... ... алмастырылған
Ожегованың сөздігінде «басшы» -белгілі бір нәрсені басқарушы, меңгеруші,
қызметкерді айтамыз. Осылай ... ... ... ер ... ... иесі деп санап, сондықтанда басшы бола алады деп есептеген
болар.
The Chief doesn’t hold with beer. ... that is how it ... now I reckon it’s his Men that has it all. ... сыра ішпейді, басқаларға да ішкізбейді. Сол ... ... ... ... ... тек Басшылар үшін ғана. [33-938б]
Семантикалық неологизм Hill - Жарқабақ, шығармадағы ... ... ... ... ... сөздіктерінде hill -шатқал, көтеріңкі аймақ
дегенді ... ... «The Lord of the Rings» ... бұл ... ... ... ... функционалды алмастыру әдісі
қолданылған.
…new holes were dug in the ... face, back into the Hill, ... were lined with brick. ... оңтүстік бөлігінде жаңа үңгірлерді қазып алды және оларды
кірпішпен ... ... ... ... ... ... ... ел
Хоббитанияның бір бөлігінің атауы. Аудармашылар ... ... ... «bag» -қапшық, сөмке, чемодан болса, Ожегова сөздігінде
«торба» -қапшық мағынасын білдіреді.
…before even the removal of the new mill, was the cleaning of the ... Bag End,… ... ... ... ... тұрып, Жарқабақ пен Дорбаны тазалауға
кірісті.. [33-960б]
Shire -Хоббитания сөзі ... ... ... ... ... ... тілі ... shire-графтық деген сөз, бұл
сөзді калькалаудан өтіп, оны «Шир» ретінде қолдануға ... еді. ... ... ... ... ... ... барысында
функционалды алмастыру әдісін қолданды.
May the Shire live for ever unwithered! [32-167б]
Хоббитания ғасырдан ғасырға гүлдене берсін! [33-817б]
2.2.2 Калькалау әдісі
Watchwood - ... ... сөзі екі ... ... watch - n , ... ... ... 2) вахта; 3) қарауылдау, қарауыл; в), 1) аңду, көру;
2) қарауылдау, күзету; 3) қарауылдау, сақтау және wood – n ... ... ... ... ... ... бір топ адамды аудармашылар осы
сөзді сөз тіркесі арқылы ... және ... ... ... ... сөз қосу ... ... аударса «Барлауорман» дұрыс болмас
еді.
The Watchwood we will call it. Not a squirrel will go here. ... ... ... болып аталады. Тап болған әрбір тиынды сол сәтте
байқайды. [33-549б]
Snowmane -Ақжал сөзі -өте көркем аңның атауы. Сөз екі ... ... ... ақ және ... ... ... бұл ... калькалау
тәсілімен аударған. Бірақ бірінші сөз snow -қар ретінде ... ... ... the king cried to Snowmane and the horse sprang away. ... ... Ақжалға айқайлады және содан соң ол орнынан қозалды. [33-
787б].
Treebeard- Қарт ағаш сөзі ... ... ... ... ... Ең ... ... қарамастан ол өте батыл ... екі ... ... tree ... ... беттегі
өсінділер. Бірінші компоненттің аудармасынан аталған кейіпкерлердің ерекше
тіршілік иесі екендігін байқасақ, ... ... ... ... өз ... өмір ... қойған сақалының барлығы ... ... ... ... beard ... ... сәйкес «қарт»
сөзімен алмастырад және орындарын ауыстырды.
Treebeard repeated the words thoughtfully. [31-75б]
Қарт ағаш ... ... ... ой елегінен өткізді. [33-431б]
Treebeard fell silent, striding along, and yet making hardly a sound
with his great feet. ... ағаш ... ... адымды және дыбыссыз аттай басып, сонан ... ... ... неологизмі бұл да ағаштың атауы. Сөз екі ... leaf ... lock ... ... ... ... аудару
барысында калькалау әдісін ... ... ... бұл ... ... деп ... has grown sleepy, almost tree-ish, you might say: he hs taken
to standing by himself half-asleep all through the summer with the ... of the meadows round his knees. ... ... ... ... ... деп айту ... мүмкiн : жаздап
тұрады және қалғиды, шөппен тiзеге ... ... өстi. ... ... кейіпкер есімі сөз екі негізден құралған:
wand -сиқырлы таяқша; таяқша және limb -соңы, ... ... ... ... мүмкін, сондай-ақ қазақ тіліндегі кішірейткіш-сыпайылық жұрнағы –ша
қолданылған. «Шыбықша» ... атау ... ... көрініп,
кейіпкердің жұмсақ мінезді баязы екендігін көрсетті. Аудармада калькалау
әдісі қолданылған.
…ah! The ... of ... of Wandlimb the ... in ... of our youth! ... ... ... жеңілаяқты Шыбықша сияқты, менің Фимбретилиім
секілді сұлу ешкім болмады. [33-440б]
Smalborrow- Үңгіршік неологизмі кейіпкердің ... екі ... small ... ... ... ... және borrow -үңгір,
тесік. «Үңгір» ... ... ... ... өңделген, ал «small» сөзі қазақ
тіліндегі кішірейтілген сыпайылық ... ... ... ... кейін қойылып
өңделген.
«Hey, come here Smallborrow!» he called. «I want a word with you.» [32-
339б]
«Ей, Үңгіршік, мұнда келші»-деп шақырды ол. ... ... ... [33-938б]
Frogmorton-Бақашық неологизмі жергілікті жердің ... Осы ... ... ... ... ... frog-бақа мағынасын
білдіреді. Шығарма мәтінінде бұл ... ... ... ... ... ... ... міндеті тұрды. Осы сөздің
аудармасы ... ... мен ... ... ... ... келеді.
As evening fell they were drawing neat to Frogmorton, a village right
on the Road, about ... miles from the Bridge. ... ... ... ... ... екі милл қашықта жол ... - ... ... ... ... ... дегеніміз сөз мазмұнында дыбыстардың берілуін айтамыз.
Біз бұл сөздердің дыбыстылуын білмегендіктен ... ... ... ... ... аудармасын зерттеу барысында
транслитерацияның бірнеше мысалы ... ... бұл ... ... ертегі халықтың атауы. Мысал келтірейік.
Hobbiton-Хоббитания –Хоббиттер мекендейтін мемлекет. Осы ... ... ... қосқан, өйткені қазақ тілінде
дыбысталуына қарай елдің ... ... ... Дания, Ұлыбритания және
т.б.
One of the first things done in Hobbiton,… [32-366б].
Хоббитанияда жасалынған алғашқылардың ... ... ... сөзі ... ... ... аударылған халықтың
атауы.
…the mumakil of the Harad dragging through the lanes amid the ... towers and engines. ... ... ... отты алаңдарда алып қамалдар мен қабырғалы
сарайлар салды [33-777б].
Gorgun -горгундар, бұл да ертегі халықтың атауы.
Kill gorgun in ... You hate gorgun too. [18, ... ... ... ... Саған да горгундар жау. [33, 781б.].
Pukelmen-Пукколдар, бұл сөздің аудармасында функционалды алмастыру мен
транслитерация әдістерінің элементтері бар ((men ... ... suddenly he ... the ... [32, ... ... оның ... Пукколдар түсті. [33, 781б.]
Orcs -Оркилер, халықтың атауы.
…and spread stamping ruin among the orcs ... that guarded ... ... топырлаған оркилер... [33, 778б.]
Жоғарыда аталған халықтардың барлығы басты қаһармандық жауы болған.
Келесі ... ... ... ... ... шөптің атауы, күш
берумен жараланғандарды емдеуде қолданылған.
…and galenas by the noble, and other names in other tongues ... [32, ... ... және ... ... ең ... ... тілерде...
[33, 817б.].
Rimmon -Римон және Druadan -Друадан екеуі де ... ... went through Druadan to Rimmon with great wains. [32, ... мен ... ... ... жүрді. [33, 782б.].
2.2.4 Аралас аудару әдісі
Windlord- Желаяқ шығармадағы көптеген ... ... ... екі ... құралған, wind -жел, тыныс алу, бос сөздер, рух және
lord ... ... ... дегенді білдіреді. Сөздің бірінші бөлігі
калькалау, екінші ... ... ... арқылы аударылған. Жел
билеушілері сөзі шығарма мәтініне тура келсе ле, ... ... ... Бірақ аталған кейіпкер желмен ... ... ... ... жел ... ұшып жүрген, сонықтан Жел билеушісі
деген атау тура келмес ... came Gwaihir the ... who built his eyries in ... peaks of the ... ... when ... was young.
[32, 269б.]
Аяқ жетпейтін Шеткі таулардағы ... ... ... ... ... әлі жас ... ... болды. [33, 885б.].
Brandybuck-Брендиқоян неологизмі кейіпкердің тегі, екі ... brandy ... ... және buck ... ... ... және
т.б.). Аудармашылар аталған сөздің тек бірінші бөлігін ғана транслитерация,
екінші бөлігін аударуда калькалау немесе модульдеу, мәндік дамыту әдістерін
қолданған, ... ... ... ... еркегі» мағынасын
береді.
As a matter or fact I’m a Brandybuck… [31, ... ... ... ... ... ... [33, ... Leaf -Ұзынқұйрықты неологизмі. Толкиеннің «The Lord of the
Rings» шығармасындағы жергілікті жердің атауы. Сөз ... ... мына ... ... ... bottom -терең, түп,
төменгі, төменгі бөлік және ... ... ... ... мына ... ... long - ұзын ... leaf-«жапырақ»
сөзін - «құйрық»сөзімен функционалды алмастыру арқылы ... ... ... сөзі ... anyway I have some stuff of my own. Come on now! ... ... is. [32, ... қазір дәрі-дәрмектер ... Ал! ... өзі. [33, ... ... ... шығармадағы қараңғы және қорқынышты мекеннің
атауы. Сөз екі негізден құралған, mirk = murk – n қараңғы, түнек және ... ... ... ... ... ... калькалау тәсілімен
аудрылған, ал аудармада бірінші компонентке функционалды алмастыру әдісі
пайдаланылған.
There was songs about the hunt … sung among Elves and Men ... to Gondor. [31, ... ... ... өлеңдер бар: Ызалы орманнан Гонодорға дейін адамдар
да, эльфтер де оларды айтқан.
2.2.5 Аудармашылық окказионализмдер
Толкиеннің авторлық неологизмдерінің ... ... ... тілі ... ... ... ... келгенін бірнеше рет байқадық. Осы
мысалдарға кеңінен ... - ... ... ... ... және ... көркемдігімен
ерекшеленетін жылқының есімі. Ағылшын - қазақ тілі сөздігінде ... ... ... деген мағынаны білдіреді. Осы сөзге сәйкес
келетін аудармалар қолданылғанда шығарманың ... ... ... ... Сондықтан олар өзіндік аудармашылық окказионализмді ойлап ... ... ... ... ат ақ ... ... the plains ... was flying, needing no urging and ... [31, ... ... ... ... ... ... Оны түртудің де,
бағыттаудың да қажеті жоқ еді. [33, 558б.].
Landroval -Оққанат кейіпкердің есімі сөз ... ... ... ... мүкіндіктерін ескере отырып аудармашылар аудармашылық
окказионализмді қолданған.
…and Landroval, the greatest of the Eagles of the North… [3, ... да ... ... ұлы ... [33, 885б.].
Noakes- Керемен неологизмі кейіпкердің есімі. Сөзді мұқият ... бұл сөз ... ... ... есім ... ... аудармашылар «Керемен» деп аударған шығар.
«But what about this Frodo that lives with him?» asked Old Noakes ... [30, ... ... ... ... еді өзі Фродо да барма?»-деді Жағалаудан
шыққан ...... ... ... ... ... ... алып баратын
далалық өлкенің атауы. Bree- сөзі ... ... ... ... ... ... келетін аудармалық оккозионализмді
ойлап табады.
«Go at ones! Ever since that night at Bree we have been a nuisance ... [32, ... тағы да ... ... Таулықта тап болдық қой. [33, 817б.].
Took -Қоян неологизмі кіші бойлы, аяғы мен қолы ... ... ... ... ... ... took – past- алу, басып алу, жаулау дегенді
білдіреді. Аудармашылар сөзді аударуда окказионализмді қолданып кейіпкердің
сыртқы сипатын көрсету үшін ... ... Tooks, we can’t live long on the heights. (3, 167). [32, ... да ... ... бұл ... өмір сүру ... емес.
[33, 817б.]
Сонымен, Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясындағы авторлық
неологизмдерді қарастыра отырып келесідей түйіндер ... ... ... неологизмдерді қолдану жолдарына қарай сөздің
жасалу және аудару ... ... ... мәнін ашу үшін Джон
Рональд Руэл ... «The Lord of the Rings» ... ... ... ... ... барысында неологизмнің пайда болуына
әсер ететін кең тараған және өнімді әдістер мыналар: сөз ... ... ... әдісі және семантикалық неологизмдердің қалыптасуы.
Толкиеннің неологизмдерін зерттеу барысында авторлық неологизмдерді
жеткізудің ең тиімді тәсілдері анықталды, ... ... ... ... транскрипция және транслитерация.
Аудару барысында жиі қолданылғаны – функционалды алмастыру әдісі
(Burrows), ... ... ... ... тілінде сәйкестік табу
өте қиын. Одан соң транскрибирлеу және ... ... ... жеткізудің таптырмас әдісі калькалау (Watchwood – ... Snowmane ... ... қолданылды.
Толкиеннің неологизмдерінің аудармасын ... ... ... ... анықталды. Негізінен бұл жергілікті жердің
және ертегі халықтың атауы боып ... ... ... ... ... ... тілі сөзінің ағылшын тіліне сәйкес келгенін бірнеше рет дәлелденді.
Қорытынды
«Неологизмдерді аудару жолдары» ... тіл ... ... өте аз ... ... жұмысты жазу барысында тақырыпты
барынша терең, әрі түсінікті етіп талдау жұмыстары жүргізілді.
Зерттеу жұмысымызды қорытындылай ... ... ... ... жаңа ... ... және оның жаңа сөз ... ... ... ... неологизмдер деп атайды.
«Неологизм» түсінігін анықтаған зерттеулерді саралай отырып екі түрлі
көзқарастарды ... ... ... ... термині тілде жаңадан
қалыптасқан тіл қалыптастырушы ... ... ... ... екіншіден
бұрын-соңды болмаған, белгісіз түсініктерді, затты, ғылым ... ... ... грек ... ...... жаңалық, жаңа сөз
деген ұғымдарды білдіреді.
Егер жаңа сөз ағылшын-қазақ сөздігінде ... онда ол ... ... ... іздестіру қажет.
Сөзді аудару процессінде негізінен 2 кезең ... ... ... ... ... б
- ұл мағыналарды тіл құралдары арқылы аудару.
Тар мағыналы контекстті синтаксистік және лексикалық ... ... ... ... жаңа ... пайда болуының көптеген әдістері бар,
олардың қатарына
- жаңа сөзөнімділігі;
- сөзқұрау;
-конверсиялық (өзгерту),
- ... ... ... (бір есімнің екінші ... кері сөз ... ... семантикалық тәсіл;
- дыбыстардың кезектесуі;
- сөздегі екпіннің ауыстырылуы (фонологиялық тәсәл) және т.б.жатады.
Өнімді сөз жасау, қазіргі ... ... ... өнімді сөз
жасалуының жалпы тенденциясымен ... ... ... ... сөз ... ... қолданылады – айрықша және қайталанбайтын
авторлық лексикалық бірлік құру үшін, транспозиция, ... ... ... модельдері қолданылады.
Морфологиялық атап айтқанда жұрнақтық сөз жасау ортасында басты ... er ... ... табылады.
Негізінен жаңа сөздер тілдегі бұрыннан бар сөздер мен ... ... ... Осы ... мен ... талдау неологизмдердің
мағынасын ашуға септігін тигізеді. Ол үшін ... ... ... ... әдістерін білу керек екендігіне көз жеткіздік:
- Бұрыннан бар сөзге тағы бір мағына беру;
- Сөздердің бірігу жолымен ... ... ... аффиксті әдісі;
- Басқа тілден енген кірме сөздер;
- Бітіп тұтасу;
- Аббревиация.
Ағылшан тілінде сөзқұрау тәсілінің өнімділігі ретінде неологизмдер
келесі ... ... жеке ... ... дыбыстардың өзіндік конфигурациясынан
құрылатын, фонологиялық неологизмдер;
ә) шеттен алып пайдаланылған ... өз ... ... ... тәсіл, ксенизмдер, калька.
б) тілдік жүйедегі үлгілерден, және осы ... ... ... ... аффикстік, сөзқұрау, конверсияланған
неологизмдер.
в) қысқа ... ... ... ... ... қағидалары
ерекше маңызды. Бұл қағидалар бойынша барлық қосылып немесе дефис (сызықша)
арқылы жазылғандар сөздерді күрделі сөз ... ал ... ... ... ... ... қарастырады.
Аудару барысында неологизмдерді анықтаудың келесі әдістерін жеке-жеке
қарастырдық:
- неологизмнің мағынасын анықтауда сөздікті пайдалану;
- неологизмнің ... ... ... ... мағынасын анықтау үшін құрылымын талдау.
Сондай-ақ неологизмдерді аударудың бірнеше әдіс-тәсілдерін теориялық
және ... ... ... ... әдістерге төмендегілер
жатады:
Неологизмдерді жеткізудің квазиаударымсыз әдісі;
- Транслитерация әдісі;
- Транскрибирлеу әдісі;
- Калькалау әдісі;
- Сипаттамалық баламалар әдісі;
- Келтірмелі аударма әдісі;
Сипаттамалық ... ... ... калькаланбайтын
әдістеріне жатады, ... ... ... ... ... ... нұсқасы болып сөздің ішкі құрылымына
байланыссыз.
Келтірмелі аудармада ығыспалы мағыналы ... жиі ... ... әдісі аударылатын тілде тиісті сәйкес ... ... ... ... ... екінші бөлімінде Д. Р. ... ... ... авторлық неологизмдерді ... ... Осы ... ... неологизмдерді қолдану жолдарына қарай
сөздің жасалу және аудару әдістері қарастырылды. Сөздердің ... ашу ... ... Руэл ... «The Lord of the Rings» ... ... келтірілді.
Авторлық неологизм күнделікті тілдік құбылыс ретінде қабылдануы тиіс.
Бұл сөздердің сөздік құрамында да кездеспесе де ... ... ... ... жаңа ... ... ... толтыруға үлкен
үлес қосуда. Жаңа сөзді білдіруді және жеткізудің түрлі әдіс-тәсілдері
арқылы қарастыру керек.
Сонымен ... ... ... ... неологизмдерді аудару процессі
екі кезеңнен өтеді:
1. Неологизмнің мағынасын анықтау (аудармашы соңғы баспамен шығарылған
ағылшын энциклопедиялық сөздігін ... ... ... ... ... ... ... анықтау).
2. Қазақ тілі құралдарымен жеке аудару ... ... ... ... ... ... функционалдық
алмастыру және аффиксті әдістер.
Джон Рональд ... ... ... ойдан құрастырылған
объектілер мен субъектілерді белгілеу үшін ... ... ... ең ... ... сөз қосу (Wingfoot) арқылы
жасалған сөйлем құрылысы табылады, ... сөз қосу ... ... ... ... ... ... аффикстеу (Bywater, Halfling) әдісі
тұр.
Толкиеннің неологизмдерін ... ... ... пайда болуына
әсер ететін кең тараған және өнімді әдістер мыналар: сөз ... ... ... ... және ... ... ... авторлық неологизмдерінің аудармасын ... ... тілі ... ... ... ... келгенін бірнеше рет дәлелденді.
Аудару барысында жиі қолданылғаны – функционалды алмастыру ... ... ... ... ... тілінде сәйкестік табу
өте қиын. Одан соң транскрибирлеу және ... ... ... ... ... ... калькалау (Watchwood – Барлаушы
орман, Snowmane -Ақжал), кеңінен қолданылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Алдашева А.М. Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер.
... 1999. – 161 ... ... Ш., Сыбанбаева А. Қазақ тілі. Жоғары оқу орындары заң
факультеттерінің ... ... оқу ... ... 2001.
3. А.З.Қазанбаева. Қазақ тілі (экономика факультетінің студенттеріне
арналған). Қарағанды. 2003.110 бет.
4. Сыздық Р. ... ... ... - ... ... 2000 ... Хасенов Ә. Тіл білімі. - А., 1996, 2002
6. Мұсатаева М.Ш. Двуязычная лексикография: тенденции и ... ... РИО ВАК РК, 2000. ... ... В.А. Когнитивная лингвистика: Учебное пособие.–Минск.: Тетра
Системе, 2004. –225 с.
8. Попович А. Проблемы художественного перевода. – БГК им. ... ... 2000. – 280 ... ... С. Қ. ... ... ... және тәжірибе. Астана,
2005.
10. Қайдар Ә. Терминнің үш тұғыры // Қазақ терминографиясының ... ... ... семинар материалдары).
Астана, 2004.
11. Құрманбайұлы Ш. Терминологияны стандарттау мен реттеу туралы ... ... ... ... ... аударма [Мәтін]. Алматы: «Ғылым» баспасы, 2007 ж.
13. Тарақов, Әнуар Сауатұлы. Аударма ... және ... ... ... ... 2005 ж.
14. Тарақов, Әнуар Сауатұлы. Аударма әлемі Алматы: «Қазақ университеті»
баспасы 2007 ... ... Ж. ... - ... өнер ... қос ... ... білу
қажеттіктері/ Ж. Иманасова //Ақиқат. - 2008. - №4 . - 34-38б.
16. Королева Н.Н. Лингвопереводческий анализ ... ... 2002 ... ... неологизмов современного английского ... ... ... // ... университета “Кайнар”.
–Алматы, 2000. -№4. –с,67-73.
18. К проблеме перевода неологизмов в ... ... (на ... и ... ... // ... ... на рубеже
нового тысячелетия: Проблемы взаимодействия языка и ... ...... ... ... 2000. ... Цвиллинг М.Я. Переводные эквиваленты неологизмов в словаре и тексте.
М: 1984
20. Цвиллинг М.Я. ... ... ... в ... и ... ... Заботкина Б.Н. Английские неологизмы. – Киев: Наукова думка, 1998
22. Кабакчи В.В Английский язык ... ... М., ... Казакова Т. А. Практические основы перевода. Учебное пособие. – СПб.:
Лениздат; Издательство «Союз», 2002
24. Лопатин Н.М. Рождение слова. Неологизмы и ... ... М.: ... 1973
Сөздіктер тізімі
25. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік (неологизмдер)
25-том . Алматы: «Рауан», 2000.
26. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. ... ... ... ... ... ... мен атаулар сөздігі /
Мемтерминком бекіткен терминдер мен атаулар сөздігі. Құрастырушылар
Ш.Құрманбайұлы, ... ... ... ... Longman. ... of contemporary English.
29. Russian dictionary; Oxford, 2000
Тәжірибелік материалдар әдебиетінің тізімі:
30. J. R. R. Tolkien The Lord of the Rings, Part I, М., ... J. R. R. Tolkien The lord of the rings, Part ... ... J. R. R. Tolkien The lord of the rings, Part ... ... Джон ... Руэл Толкиен Властелин колец, «Яуза» «Эксмо», 2004

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компьютерлік неологизмдер83 бет
Неoлoгизмдердің жaсaлуы52 бет
Неологизмдер және оларды аударудың теориялық негіздері19 бет
Сөйлемнің дәлме-дәл аудармасы20 бет
Жалпыланған түрдегі технологиялық операцияларды жобалау мәселелері7 бет
Қазақ бөлiмiнде оқитын студенттердiң тiлдiк санасындағы неологизмдердiң идентификациясы (психолингвистикалық талдау).41 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь