Радиоактивті сәулелердің спектрі және ядроның радиоактивті ыдыраудың түрлері


Пән: Физика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Радиоактивті сәулелердің спектрі және ядроның радиоактивті ыдыраудың
түрлері.

Радиоактивті сулелер көрінбейді. Оларды әртүрлі құбылыстар арқылы
көруге болады ( люминоформалардың сәуле тарату немесе сәулеленген
экрандардан, заттың ионизациясы, фотоэмульсияның қараюы және т.б).
радиоактивті суле таратушы заттар оңай сіңірілуі мен электромагниттік және
магниттік поледе ауытқуымен сипатталады. Көлденең магнитті поледе
радиоактивті сәулелену 3 шоғырға бөлініп кететіндігі анықталған. Теріс
зарядталған пластинкаға ауытқыған сәулелерді – альфа-сәулелер, оң
зарядталған пластинкаға ауытқыған сәулелерді – бета-сәулелер, ал тіптен
ауытқымаған сәулелерді – гамма-сәулелер деп атаған. Электромагниттік поледе
ралиоактивті сәулелердің бұлай бөлінуі қатты электромагниттік және
магниттік поледе ауытқымайтынын көрсетті, ал альфа- және бета-сәулелер
жұқпалы бөлшектер де бола алады және ауытқи да береді.
Альфа-бөлшектер (-бөлшектер) гелий атом ядросынан және екі протон
мен екі нейтроннан тұрады; оларды екі оң зарядтары болады (2*4,8*10-10
=9,6*10-10 бірл. СГСЭ) және 4,003-ге тең массасы бар. Бұл бөлшектердің
массасы электрон массасынан 7300 есе көбірік; олардың эенргиясы 2...11
аралығында тербеледі. Берілген изотоптың альфа-бөлшектерді эенргиясы
әрқайсысына тұрақты. Альфа-бөлшектерде қысқааралық және ұзынаралық
бөлшектердің көрінбейтін пайызы бар, сондықтан альфа-сәулелер
монохроматикалық болып саналады. Ауадаға альфа-бөлшектердің аралығы 2...10
см эенргияға байланысты, биологиялық тканьдерде бірнеше ондық микрометрлер
болады.
Альфа-бөлшектер салмағының көп болуы мен салыстырмалы энергияның
көбірек болуы, ионизацияның қатты көрсетілген эффектісі мен флуоресценцияны
шақыртады. Ауада 1 см альфа-бөлшектердің жолы 100...250 мың жұп иондарды
түзеді. Сондықтан альфа-сәулелердің адам мен жануарлар организміне түсуі
үлкен қауіп төндіреді.
Бета-бөлшектер (-бөлшектер) ядродан пайда болған бөлшектер
ағынынан (электрондар немесе позитрондардан) тұрады. Позитрондар – оң заряд
белгісі бар, электронға ұқсас элементар бөлшек. Ядродан пайда болған
электрондардың физикалық сипаттамасы (масса, заряды) атом қабықшасының
электрондарындай. Оларды немесе е-,+немесе е+ деп белгілейді.
Бета-бөлшектер альфа-бөлшектерге қарағанда әртүрлі энергия қорымен
ерекшеленеді (нөлден максималды санға дейін). Бұл құбылыс бета-ыдырауы
кезінде атом ядросынан бета-бөлшектерімен бірге нейтрино шашырайды.
Нейтрино жарық жылдамдығы мен жылжитын, тыныштық массасы мен үлкен сіңірілу
қабілеті бар электронейтралды бөлшек; оны тіркеу өте қиын.
Ыдыраудың әр актісінде босаған энергия бета-бөлшектер мен нейтриноға
теңдей ыдырап кетеді. Егер бета-бөлшектер ядродан энергияның көп қорымен
ұшыраса, онда нейтрино аз энергия жібереді және керісінше. Сондықтан бета-
сәлелердің энергетикалық спектрі біртұтас немесе үзілмейтін болады.
Спектрдегі бета-бөлшектердің орташа энергисы олардың шамамен 13 максималды
энергиясына тең. Максималды энергияны – Емакс., орташаны – Еорт. деп
белгіленеді.
Бір радиоактивті элементтің бета-бөлшектерінде әртүрлі энергия қоры
болатын болса, онда бір ортада олардың аралық көлемдері әртүрлі болады.
Заттағы бета-бөлшектердің жолы айналмалы болып келеді, өйткені кейде
олардың салмағы аз болған жағдайда, олар өз қимыл бағыттарын қарама-қарсы
атомдардың электрлік поле әсері арқасында оңай өзгеріп отырады. Бета-
сәулелерде альфа-сәулелерге қарағанда аз ионизация эффектісі болады. Ол
ауада ионизацияның бытыраңқы түрін құрайды.
Ауадағы бета-бөлшектердің аралығы энергияға байланысты 25 м-ге дейін
бола алады, ал биологиялық тканьдерде 1 см-ге дейін. Вакуумдегі бета-
бөлшектердің жылдамдығы 1*1010...2,9*1010 смс (жарық жылдамдығының
0,3...0,99) тең.
Әртүрлі радиоактивті изотоптар құрамындағы бета-бөлшектерінің
энергиясы әртүрлі болады.
Гамма-сәулелер () электромагниттік толқындар ағынынан құралады,
сонымен қатар радио толқындар, көрінетін жарық, ультракүлгін және
инфрақызыл сәулелер, рентген сәулелер.
Электромагниттік сәулелердің әртүрлі топтары қалыптасу шарттары мен
белгілі бір айырмашылықтарымен ерекшеленеді (толқын ұзындықтарымен,
энергиясымен).
Рентген сәулелері электр полесінде электрондар кедергісінен немесе
ионизаиця кезіндегі атомның электронды қабықшасының қайта құрылуы кезінде
пайда болады. Әртүрлі атомдар мен молекулалар қозғаннан қозбаған күйіне
ауысқанда көрінетін жарық, инфрақызыл және ультракүлгін сәулелерінің шығуын
байқауға болады.
Гамма-кванттар – бұл ядродан пайда болған сәулелер, бұлардың тыныштық
массасы болмайды. Сондықтан фотондар тек қимыл кезінде бар болады. Олардың
заряды болмағандықтан электрлі және магниттік поледе ауытқымайды. Затта
және вакуумде гамма-сәулелер энергия көзінен барлық жаққа бірсызықты және
бірқалыпты тарайды. Олардың вакуумдегі таралу жылдамдығы жарық жылдамдығына
тең (3*1010 смc).
Гамма-кванттардың тербелу тазалығы олардың толқын ұзындықтарымен
байланысты. Неғұрлым толқын ұзындықтары ұзын болса, соғырлым тербеліс
тазалығы аз болады және керісінше, яғни тербеліс тазалығы толқын ұзындығына
кері пропорционал. Неғұрлым толқын ұзындығы қысқа болып және сәулелердің
тербеліс тазалығы көбірек болса, соғұрлым оның энергиясы мен сіңірілу
қабілеті жоғарырақ болады.
Гамма-сәулелердің құрамына әртүрлі квант энергиялары кіреді. Бірақ әр
изотоп үшін олардың жиынтығы тұрақты және сызықты спектр сәулелі болып
келеді.

Ядроның өзгеру түрлері

Ядроның атомдары тұрақты, бірақ протондар мен нейтрондардың белгілі
бір қарым-қатынастарының бұзылуынан өзгеріске ұшырайды. Жеңіл атомдарда
протондар мен нейтрондар саны тейдей болу керек. Егер ядрода протон мен
нейтрондар саны көбейіп кетсе, онда мұндай ядролар тұрақсыз және өздігінен
радиоактивті өзгерістерге ұшырайды, ал соңында ядро құрамы өзгеріп, бір
элементтің атом ядросы басқа элементтің атом ядросы болып өзгереді. Бұл
процесте ядро радиоактивті сәуле шашыратады.
Ядро өзгеруінің немесе радиоактивті ыдыраудың 3 түрі бар : альфа-
ыдырау, бета-ыдырау (электронды, позитронды), электронмен қоршап алу, ішкі
конверсия.
Альфа-ыдырау. Тұрақсыз элементтің ядросынан гелий атомдарының
көрсеткіші альфа-бөлшектер шашырайды. Альфа-бөлшектер ұшыраған кезде ядро
екі протонын және екі нейтронын жоғалтып, екі протонға азайған, массалық
саны ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ядролық физика тақырыптарын факультатив сабақтарда қолдану
Ядролық түрленудің түрлері
Атом және атом ядросы
Атом ядросы
Мектеп физика курсының Атом және атом ядросы физикасы тарауы есептерін шығарудың әдістемелік жолдары
Альфа – ыдырау
Ядроның массалар ақауы және байланыс энергиясы
Иондаушы сәулелердің бағыттарын анықтау тәсілі
Радиациялық экологияның теориялық негіздері
Атом ядросының байланыс энергиясы
Пәндер