Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау

Ғылыми әдебиеттерде сәтсіз құрылған отбасы туралы классификациялар әлі жоқ. Сәтсіз құрылған некелік жұптарды конфликтілі, кризистік және проблемді деп бөліп көрсетуге болады.
Конфликтілі ерлі-зайыптылар жұбы деп арасында болатын қызығушылықтары мен қажеттіліктері үнемі қақтығысқа түсіп, жағымсыз, өте күшті эмоционалды күй тудыратын жұптарды айтады. Дегенмен, ерлі-зайыптылар жұбы некені күшейтіп, ұстап тұратын басқа факторлардың арқасында ұзақ уақытқа сақталуы мүмкін, сонымен қатар, мұндай жағдай бір-біріне жолбермеушілік пен компромистік шешімдерге келудің көмегі арқылы да болады.
Кризистік ерлі-зайыптылар жұбы деп жұбайлардың қызығушылықтары мен қажеттіліктерінің қарама-қайшылығы ерекше сипатта болып, отбасының маңызды деп саналатын өмірлік іс-әрекет сарасын да қамтиды. Мұндай некеде жұбайлар бір-бірімен татуласпайтын, тіпті бір-біріне деген қарым-қатынаста дұшпандық позицияда болуларына дейін барады. Бұл кезде олар бір-біріне жол бермеушілікке және компромистік шешімдерге келуге де келіспейді. Кризистік некелік жұптарға құлдырауға жақын қалған немесе құлдырап кеткен отбасылардың барлығын жатқызуға болады.
Проблемді ерлі-зайыптылар жұбы деп өмір жолдарындағы ерекше қиындықтағы жағдайлар пайда болып, некенің тұрақтылығына соққы әкелетін (мысалы, баспананың болмауы, жұбайлардың біреуінің ауыр немесе ұзақ мерзімді ауруға шалдығуы, отбасын қамтамасыз етуге қажетті қаражаттың жоқтығы, қылмыс жасап бас бостандығынан ұзақ мерзімге айырылу және тағы басқа сияқты болатын өмірлік жағдайлар) мәселелер.
Некенің тұрақтылығы немесе тұрақсыздығын жұбайлардың тұлғалық және эмоционалды-психологиялық қажеттіліктерінің қанағаттануы арқылы қарастырады. Өйткені, некенің тұрақтылығы тек материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға ғана емес, сонымен қатар, эмоционалды-психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға да байланысты болады. Отбасын құрған жұбайлар көп жағдайда өздерінің ұзақ уақытқа созылған конфликтілерін ажырасу арқылы шешеді [ 13, 111 – 118 б ].
Қазіргі жағдайда бұл мәселе өте өзекті болып отыр, себебі көптеген мемлекеттерде ажырасу саны күн өткен сайын өсіп келеді.
Осының дәлелі ретінде мынандай статистикалық мәліметтерді келтіруге болады: 1999 жылдары Қазақстанда бір мың адамға 6,3 некелесу және 3,7 ажырасу жағдайы тіркелген. Сонымен қатар 25-40 жас аралығындағы некелесулер соңы ажырасумен аяқталып,осыған қоса бұл отбасылардың көпшілігінде жасөспірім шақтағы балалары болатыны анықталған.Авторлардың көпшілігі отбасының бұзылуын және ажырасуын жасөспірімдерге кері әсер тигізетіндігі жайлы айтады. Осы ажырасуға негіз болатын және де ажырасқаннан кейін әсер ететін көптеген факторларды есепке алу қажет: ажырасудың себептері балаың отбасынан
        
        Ажырасу мәселесіне  арналған әдебиеттерді талдау
Ажырасу конфликтілі жағдайлардың бір шешімі ретінде
Ғылыми әдебиеттерде сәтсіз құрылған отбасы туралы классификациялар
әлі жоқ. ... ... ... ... ... ... ... деп бөліп көрсетуге болады.
Конфликтілі ерлі-зайыптылар жұбы деп арасында ... мен ... ... ... ... жағымсыз, өте
күшті эмоционалды күй тудыратын жұптарды айтады. ... ... ... ... ... ... басқа факторлардың арқасында ұзақ
уақытқа сақталуы ... ... ... ... ... бір-біріне
жолбермеушілік пен компромистік шешімдерге келудің ... ... да ... ... жұбы деп ... ... мен
қажеттіліктерінің қарама-қайшылығы ерекше сипатта болып, отбасының ... ... ... іс-әрекет сарасын да қамтиды. Мұндай некеде ... ... ... бір-біріне деген қарым-қатынаста дұшпандық
позицияда болуларына дейін барады. Бұл ... олар ... ... және ... ... келуге де келіспейді. Кризистік
некелік жұптарға құлдырауға ... ... ... ... кеткен
отбасылардың барлығын жатқызуға болады.
Проблемді ерлі-зайыптылар жұбы деп өмір ... ... ... пайда болып, некенің тұрақтылығына соққы әкелетін
(мысалы, ... ... ... ... ауыр немесе ұзақ
мерзімді ауруға шалдығуы, отбасын ... ... ... ... ... ... бас ... ұзақ мерзімге айырылу және тағы
басқа сияқты болатын өмірлік жағдайлар) мәселелер.
Некенің ... ... ... ... тұлғалық және
эмоционалды-психологиялық қажеттіліктерінің қанағаттануы арқылы
қарастырады. ... ... ... тек материалдық қажеттіліктерін
қанағаттандыруға ғана емес, сонымен қатар, ... ... да ... ... ... ... көп жағдайда өздерінің ұзақ уақытқа созылған ... ... ... [ 13, 111 – 118 б ... ... бұл ... өте өзекті болып отыр, ... ... ... саны күн ... сайын өсіп келеді.
Осының дәлелі ... ... ... ... болады: 1999 жылдары Қазақстанда бір мың адамға 6,3 некелесу
және 3,7 ... ... ... Сонымен қатар 25-40 жас аралығындағы
некелесулер соңы ажырасумен ... қоса бұл ... ... ... ... ... анықталған.Авторлардың
көпшілігі отбасының бұзылуын және ажырасуын ... кері ... ... ... Осы ажырасуға негіз болатын және ... ... әсер ... ... ... ... алу қажет:
ажырасудың себептері ... ... ... ... ... ... ... нақты жағдайдағы ата-ананың мінез-құлқы,
ажырасу жағдайынан кейінгі жасөспірімдердің ... және ... ... мына ... ... қажет:
- жасөспірімдердің ата-анасының ажырасуына көрсеткен эмоционалды
реакциялары;
- отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің болашағына, тұлғалық дамуына тигізетін әсері.
С.С.Седельников бойынша, ажырасу жағдайында адам ... ... ... ... ... ... да,
мысалы, қарым-қатынас формасында, белсенді ... ... ... ... ... құлдырауы моральдық-психологиялық және
әлеуметтік ұстанымдарының тек қана ішкі ... ... ... ғана емес ... ... өзі өмір сүретін микроортада да
қалыптасуына алып келеді.
Көптеген жұмыстардың ... ең ... ... еңбек – ажырасқан
әйелдер мен балаларының ... ... ... ... ... Г.Фигдордың ойы бойынша, ажырасудан кейінгі дағдарыстың ұлғайып
кетуіне екі ... бар: ... ... ол ... ... ... әртүрлі жағдайларда өзіне жауапкершілік ала алмауы, ... ... ... ... немесе анасының дағдарысы.
Ажырасқан әйелдер мен ер адамдардың көпшілігі біраз уақыт өткеннен
кейін қайтадан ... ... ... ... ... бойынша 83% ер
адамдар және 76% әйелдер). Екінші рет ... ... олар өз ... қадірлей біледі, өз міндеттерін жақсы орындайды, ... ... ... Отбасындағы ажырасудың негізгі себептері мен даму динамикасы
Отбасылық ... ... ... және ... арасындағы
конфликтілердің болуы әсіресе ажырасу статистикасынан анық байқалады.
Ажырасу – бұл отбасылық өмірдің дұрыс ұйымдаспауының, ... ... ... және ... ұзақ уақытқа созылуының
мәресі.
Психологтар мен әлеуметтанушылар алдында тұрған ... ... ... ... ... ... фактісі емес, ажырасу жағдайының
әлеуметтік мәселелері мен ... ... ... ... әкелетін
жағдайлардың жиынтығын қарастыру болып табылады. Мысалы, ажырасу саны 1980-
ші жылдармен салыстырғанда 1996 – шы ... 4,6 есе ... бұл ... ... ... өзгерістердің болғандығын көрсетеді. Бұл
өзгерістер, ең ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде орын алуы,
әйелдердің білім деңгейлерінің күрт көтерілуі, әйелдердің ... ... ... ... ... ... пайда болуы.
Ажырасу мәселесінде оның географиясы да өте маңызды. Біршама ... ... ... және ... елдерінде деп көрсетілсе, Орта Азия
мен Кавказ елдерінде ажырасу деңгейі ... ... 2 – 3 ... Әйтсе де, бұған мәдени-тарихи және этнографиялық ... ... мен ... ... ... ... ... және т.б. себеп болады.
Ажырасу динамикасын қарастырудағы маңызды тағы бір ... - ол ... ... ... қала ... ... 2 – 3 есе
төмен болуы.Бұл жерде басқа да статистикалық заңдылықты ... ... ... 1000 адамына ажырасу саны қалалардың көлемінің өсуіне
байланысты болады.
70-ші жылдардың ... ... мен ... ажырасудың
мотивтерін талдауды бастаған болатын. ... ... әр ... ... ... (Л.В. ... – Киев, В.Д. Чечот –
Ленинград, В.Т. Колокольников – Минск) және т.б Олар ... ... ... ... ... ұсынды, олар өте көп, бірақ ең
маңыздыларына тоқталып өткенді жөн санаймыз.
Ең алғашқы ажырасудың мотивтері мен ... ... Н.Я. ... болды. Ол мынандай себептер: 1. ерлі-зайыптылардың
біреуінің ауруы; 2. баланың болмауы; 3. ... ... 4. ... ... 5. ... күш ... 6. көзге шөп салу, басқа
отбасының болуы; 7. маскүнемдік; 8. ... сай ... 9. екі жақ ... ... 10. ... ... жақсы көріп қалу; 11. ... ... ... және ... ... ... ... өмірдің сыни жағдайларының
көптеген жақтарын қамтиды. Бұлардың барлығы шын мәнінде ... бар ... ... ... тигізеді.
Н.Г. Юркевич ажырасудың мотивтері мен себептерінің біршама ... ... 1. ... ... ... жұбайлар сенімдерінің бұзылуы; 3. ата-анаға деген қарым-қатынастың нашар
болуы; 4. маскүнемдік; 5. некеге махаббатсыз түсу ... ... ... ... ... түсу; 6. жұбайлардың біреуінің бас бостандығынан 3 ... одан көп ұзақ ... ... ... Н.Г. ... ... классификациясын толықтырғанын байқаймыз.
Ажырасу мотивтерінің жаңа аспектілері Н.В. Колокольниковтың
классификациясында ... 1. ... 2. ... 3. басқа адамға көз салу; 4. некеге жеңілтектікпен отыру; 5.
ұзақуақыттық ... ... ... ... 6.
қатыгездік; 7. бас бостандығынан 3 жыл және одан да көп ... ... ... және жан ... ... 9. ... және басқа
туысқандардың араласуы; 11. әйелдің бала көтере ... 12. ... ... ... бұл ... ... ... толықтырады. Осыдан
келіп, ғылыми тұрғыдан ажырасу жағдайының жаңа аспектілері және ... ... ... беретіндігін байқауға болады.
Ажырасу жағдайы мотивтерінің әртүрлілігіне байланысты бұл мәселе
бойынша мотивтерді ... ... ... ... ... ... Ажырасушы жұптардың ажырасуының субъективті мотивтері әрқашан әр
түрлі болады. Мұндай мотивтер арқылы некені бұзушылардың ... ... ... ... Кей ... ... ... басқалармен ауысуы
мүмкін. Мысалы, күйеуі әйелінің отбасында лидер болуын қаламаса, сотта ... ... ... ... ... өзінің үй шаруасын дұрыс
атқармайтындығымен түсіндіруі ... үшін ... ... ... ... ... зерттеу кезінде қиындық туғызады.
Ажырасу туралы шешім - әйел мен ... ... ... ... ұзақ уақыттық мотивация процесінің жүруі кіреді. Бұл - тұлғалық
қажеттіліктер мен ... ... ... ... қалыптасқан көзқарас бойынша жан-жақты қарастырылып ... Бұл - ... өте ... формасы, оның шартты атауы ажырасу
мінез-құлқы.
Ажырасу процесі мотивтерінің ар жағында біз есепке алмайтын басқа ... мен ... ... мүмкін. Мысалы, «мінездеріміз сәйкес келмейді»
деген стереотипті ойлау. Егер жұбайлар бірнеше жылдар бойы бірге ... ... ... ... ... келмеді» деген
себеп туындамауы қажет.
1.3 Ажырасу жағдайының жасөспірімнің ... ... ... ... тек ... ғана эмоционалды-
тұлғалық сферасына әсер етіп ... ... ... ... ... ... бұзылуын да қамтиды. Бұл жерде біз жасөспірімнің ата-анасы
ажырасуын қалай қабылдайтынын, қандай ... ... ... ... балада қандай күйзелістер туындайтынын түсінгіміз келеді. Бірақ
ажырасуды қайғыру кезеңінде нені түсінуіміз керек, және бұл ... ... ... ... ... ... туындайды. Бала үшін
ажырасудың заң түріндегі актісінің ешқандай жанама ролі жоқ, яғни оның ... ... ... ... ме, жоқ әлде заңсыз түрде ме - ол оған ... ... кей ... ... ... ... некелескен болса да, ... ... ... ... тек ... рольде болуы мүмкін.
Мысалы, ажырасудан ... де ... ... ... әрі ... да ... ... тұра береді.
Сонымен, біз мынадай ой түйініне келеміз, ... ... ... ажырасудың психологиялық моменті деп белгілеу қажет.
Себебі, көптеген ажырасуларға ата-ананың ұзақ уақыттық конфликтілері ... ... ... дәлел жиі кездеседі. ... ұзақ ... ... олар ... рет ... ... ... мүмкін.
Ата-ананың осындай уақытша ажырасулары әрбір ... ... роль ... ... ... ... ... қайғырудың
критериі болып табылады. Мысалы, кейбір балалар ... ... ... ... ай ... бір жыл бойы ... ... Олар мұңаяды, бірақ, дегенмен,
денсаулықтары сау қалпында ... Ал ... ... ... ... ... мүлдем басқа болып кетеді,яғни бұл баланың
ажырасуды қалай түсінетіндігіне байланысты: әкесі ... ... ... бара ма, жоқ әлде қайтадан қайтып келе ме ... ... ... ... ... ... түрінен (ата-ананың біреуінің өлімін
қоспағанда) несімен ерекшеленеді; бұл ... ... ... бе, ... ... үйреншікті жағдайлардың өзгерісі ме; әдетте, бұл ... ... мен ... ажырасады» деп жариялауды естіген кезде пайда
болады, яғни балаға әкесі (немесе шешесі) ... ... ... ... ... олармен енді қайтып тұрмайды, және т.б. деп ... ... Бұл ... ... ... ... [ ... – 57 б ]
Балаға өзінің аффектілерін көрсетуге мүмкіндік беру, ұзақ әңгімелесу
кезінде анық ... ... және ... қорқыныштары жайлы сөйлесу,
коалиция жасауға тырыспау, яғни ... ... ... ... ... ... балаға жүктемеу – бұлардың барлығы бала
үшін күрделі жағдайда ... ... ... ... ... ... үшін ажырасу жағдайының маңыздылығын бағаламауға ... ... күнә ... ... ... сенуге немес баласы үшін ажырасу
ешқандай қорқыныш тудыратын оқиға бола ... ... ... осы
себептерге байланысты ата – аналар баланың жан айқайын байқамайды ... ... ... ... Мұндай ата-аналардың жағдайын ажырасу
арқылы келтірген ауырлықты өз ... ... ... ... өзіне ала алмау, өтірік айту, жасыру, күнәні басқа
адамға жабу тек ажырасудан кейінгі алғашқы көмекке ғана ... ... ... ... психикалық жағдайларының нашарлауының ... ... бірі ... ... ... ... деген
реакцияларын ата-аналар дұрыс түсінбей, олар ... ... ... ... бермейді. Ата-аналар баланың ... жан ... ... ... ... Баланың мінез – құлқындағы
өзгерістерді ата-ананың ... мен ... ... ... де түсінбейді. Бала көмекке сенгеннің орнына, одан ... ... ... ... ... тән аффектілер мен қорқыныштар одан сайын
күшейе түседі. Нәтижесінде, ... ... ... ......... жан ... ескермеушілер мен сындардың жұмсауын талап етеді.
Әр жыл сайын ажырасудың ... ... емес ... ... 700 мың
отбасы қосылып отырады, ең ауыры, бала ата – ... ... ... ... ... ... кері ... тигізеді.
Толық емес отбасы – бұл толық ... ...... ... ...... жүйесі жоқ кіші топ: ана - әке, әке – бала, ана –
балалары, бала – ата - әже. ... емес ... ... ... оған тән ... ... қоғамнан тыс қалу. Көбінесе толық емес
отбасы - ... бір ... одан да көп ... болуы. Мұндай отбасында
ана өзіне тән емес ... ... ... ... ... ... ... емес отбасында балалар біржақты феминистік тәрбие алады.
Вильям Сатирдің айтуы бойынша, толық емес отбасындағы бала ... ... және ... әйел ... ... ... және ... алмайды.
Баламен қалған ата – ана үшін ... жоқ ... ... ... ... яғни, жағымсыз ой қалыптастыру қиын емес. Балаларымен ... ... ... ... ... жаман деген ойдың қалыптасуына барынша
күш ... ... ... ... ұл бала әрең ... «ер адам» болу жақсы
емес дегеніне сенеді, сол себептен ол ... де ... емес ... ... рет ... құрған анасы мен тұратын ұл ... ... ... ... ... салыстырғанда үрей аз болады, әлеуметтік
жүріс-тұрысы бағытталған және танымдық мүмкіндіктерін көп көрсететіндігі
анықталған.
Зерттеулер нәтижесі ... ... ... ең ... алдыңғы
отбасынан келген балалармен қарым-қатынастың қалыптасу мәселесі тұрады.
Жасөспірімдік кезеңде балалар өгей әкенің немесе өгей шешенің ... ... ... ... да ... некелесуде алғашқы жылдар стресске
толы болады.
Балалар толық емес отбасында өскендіктен, олар ер мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу материалдары көрсеткендей, жасөспірімдердің оқу үлгерімі
көбінесе отбасылық қарым-қатынас, ... ... ... ... ... ... Шын мәнінде де, толық отбасында баланың мінез-
құлқын бақылау сапалы түрде болады. Көп ... ... ... ... ... көбін толық емес ... ... ... ... заң психологиясының ... ... ... ... орта көп ... ... келе ... тұлғасына әсер етіп оны әлеуметке ... ... ... [ 12, 229 – 335 ... ... ... көбі бақытты жұп құруға өте
тырысады және өз ... ... ... ... ... ата – ... жіберген қателіктерін өз балаларына қайталамауға
үлкен талпыныстар жасайды.
Жоғарыда айтылғандай, ата – аналардың ... ... өз ... ... ... ... Сонымен қатар, ажырасудан отбасындағы
жасөспірімдер өз қатарластарына қарағанда ертерек үйленіп, өзіне жетіспеген
эмоционалды ... өзі ... өз ... ... ... мұндай ерте некелесулер көп жағдайда ажырасуға алып келеді.
Ата-ананың ажырасуы жасөспірімнің құндылық бағыттарының ... ... ... ... ... 18 – 19 ... ата – ... студент жастардың өмірлік құндылықтар иерархиясы – эмоционалды
жақындылық, шынайы махаббат, бақытты отбасылық өмір және т.б. деген ... ... ал ... ... ... ... өз ... қабілеттіліктерін максималды түрде пайдалана білу,
яғни өзін - өзі ... ... ... да ... деп ... ... [ 4, 45 -60 б.].
Сонымен қатар, көптеген зеттеулердің нәтижесі бойынша – ... ... ... ... қалыптасқан қарым-қатынастың сипаты
маңызды деп санайды. ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар зерттей келіп,
ажырасқаннан кейінгі ... ... ... ... ... бірақ үнемі, жиі конфликтіде болатын ата-аналардың балаларымен
салыстырғанда агрессивтілігі әлдеқайда төмен екендігі анықталған.
Осы айтылғандардың барлығын ескере келіп, жалпы ... ... ... жөн ... отырмыз. Адам тағдыры көбінесе оның бейімделу
деңгейімен анықталады- бұл дегеніміз, өмірде болатын ... ... туа ... ... және өмір сүру ... ... болуы. Зерттеушілердің айтулары бойынша, бейімделу деңгейі
тәрбиелеу, оқыту, өмір ... мен ... ... ... ... ... ең ... түрі- психологиялық бейімделу. Психолгиялық
бейімделу бұл ... ішкі ... ... және ... орта ... ... ... функцияларын орындау
қызығуларына байланысты қоғамдық өмірдің мазмұнына ... түсу ... ... іс-әрекеті мен өмірінің ішкі және сыртқы ... оның ... және ... ... ... ... ... ғалым У.Джеймс және оның ізбасарлары (Р.Лазарус,
И.Гаккер, ... және т.б.) ... ... кеңінен қарастырған
болатын. Бұл бағыттың өкілдері тұлға бейімделуінің қайнар көзін жеке
адамның ... ... ... бар болуы және іс-әрекет пен өмір
жағдайларының нақты талаптарының арасындағы байланыстардың ... ... ... ... бағыттарының өкілдері
(З.Фрейд, Э.Берн,А.Адлер, Э.Эриксон және т.б.) тұлғаның ... көзі ... ... ... оның ... ортаның нормативті талаптарына, әл-Фарабилеуметтік нормалары мен
ережелеріне сай келмеуінің нәтижесінде пайда болатын ... ... ... өкілі (А.Бандура, А.Маслоу, Г.Олпорт және ... ... ... ... негізін әлеуметтік кедергілер ... ... ғана ... ... ... ортамен болатын
конфликтілер деп есептейді. Олардың айтуынша, бұлар ... ... ... ... ... бір ... ол әлеуметтік бейімделу. Әлеуметтік
бейімделу теориясын ... бірі ... орыс ... ... шығарды. Оның айтуынша, әлеуметтік бейімделу биологиялық
бейімделуден ешқандай артықшылығы жоқ, ... ол ... ... ... және ... ... тығыз байланыстырады.
Сонымен, әлеуметтік бейімделу- бұл ... ... ... ену ... ... әлеуметтік нормаларды, ережелерді,
құндылықтарды, әлеуметтік тәжірибені, әлеуметтік қарым-қатынас пен
әрекеттерді ... ... ... екі деңгейде жүзеге асырылады:
- өмірлік іс-әрекеттің әлеуметтік-психологиялық деңгейінде- тұлғаның
әртүрлі әлеуметтік-психолгиялық рөлдерді орындауы кезінде ... ... ... ... мен ... жүйесіндегі
байланыстың болуы. Сондықтан, ... ... жеке ... көрсетеді;
- тұлғаның кәсіби, танымдық және басқа іс-әрекеттік байланысы мен қарым-
қатынасы бір жүйеде қарастырылады.
Тұлғаның әлеуметтік-психологиялық бейімделуі- бұл оның ... ... ... иемдену және қандай да бір әлеуметтік-
психологиялық рөлдік функцияларды меңгеру процесі.
Әлеуметтік-психологиялық бейімделу процесі кезінде тұлға өмір мен ... ішкі және ... ... ... ... ... Ол неғұрлым жүзеге асқан сайын тұлғаның бейімделуі
жоғарылай түседі. Толық ... ... ... да бір ... ... орта ... мен оның іс-әрекетінен ... ... ... ... асырылады.
Тұлғаның бейімделуі мынандай болуы мүмкін:
- ішкі, бұл тұлғаның өмір сүру ... мен ... ... оның ... ... ... көрнеді. Мұндай жағдайда
тұлғаның сыртқы мінез-құлық формалары да, іс-әрекеті де ... ... және ... ... ... сәйкестеніп өзгереді;
- сыртқы (мінез-құлықтық, ыңғайланушылық), бұл кезде тұлғада ... ... ... және ол ... ... өзбеттілігін
сақтайды;
- аралас, бұл кезде тұлға қоршаған ортаға біртіндеп іштей ... ... Оның ... ... да ... ... бейімделулер болады, бірақ өзінің «Мені» мен өзбеттілігін
сақтайды.
Бейімделу мәселесін өте жақсы қарастырған ... ... ... адам ... ... ... әлеуметтік
құбылыстарға да бейімделе алады, мысалы құлдыққа, диктатураға және т.б.
Бірақ бұл бейімделу адамға зардап әкелу арқылы өтеді- тұлғаның ... ... ... ... ... ... акыр соңында қоршаған ортаның өзгеруне ... адам өз ... ... ... ... ... ... процесінің перманенттілігі идеясын ұсынған болатын. Бұл идея
бойынша, тұлғаның дезадаптациясының позитивтілігі тұлға дамуының ... деп ... ... ... ... ... ... өмір сүруіне сай келмейтін жағдайлардан қашып құтылмайтындығымен
түсіндіреді. Бұл ... өз ... ... мен
В.А.Петровскийлардың зерттеулерінде тапты.
Дезадаптация патологиялық және патологиялық емес сипатта ... ... ... ... және физилологиялық
функциялардың, мінез-құлықтың тасымалдануына, тұлғаның қоршаған ... ... ... ... ең ... ... ... жұмсау) дейін әкеп соғады.
Жоғарыда аталғандардың барлығын ... ... ... және ... ... ... ... сыни жағдайларда бейімделу процесін жан-жақты талдауға
мол мүмкіндіктер береді. Сол себепті, адам өміріндегі қиын да ... бірі ... ... ажырасу кезіндегі бейімделу
мәселесі, оның ішінде, ажырасу жағдайына жасөспірімдердің бейімделулерін
қарастырмас бұрын, алдымен ... ... ... ... қалай
өтетіндігіне шолу жасауды жөн көрдік.
Осы айтылғандардың ... ... ала ... ... ... ... психологиялық мәселелерін қарастырайық.
Бұл мәселені талдау кезінде біз жасөспірімнің тек ... ... ... ... ... оның ... ... ажырасу жағдайына
бейімделуі кезінде көрсететін реакцияларын, соның ... ... ... ... эмоционалды-психологиялық және
әлеуметтік ортаға бейімделуіндегі өзгерістерді ашып қарастырамыз.
1.4 Жасөспірімдердің ажырасу жағдайына бейімделудің психологиялық
мәселелері
Ата-анасының ... ... ... ... ... көп ... өте ... болады. Жасөспірімдердің өздерінің
бағалаулары бойынша, стресс тудыратын өмірлік мәселелер ... ... ... ... ... ... достарынан айырылудан)
кейінгі төртінші орында тұр. Ажырасу жағдайына байланысты жасөспірімдерде
ең көп кездестін рекациялар:
- Болған жағдайды терістеу, ... ... ... өзін ата ... ... ... ... жоқ деп сендіруге тырысады.
Олардың түсіндіргенін тыңдағысы да келмейді, ата-анасының әлі де ... ... ... ... деген үмітпен өмір сүреді. ... ... ата – ... қайтадан қосылады деген үмітпен өмір
сүрулеріне байланысты мынандай мәліметтр келтіруге болады: 5 – ... ... 65,7 % ... жасөспірімдік кезде ол көрсеткіш
азаяды, дегенмен де 16% - ды құрайды.
- ... ... ... ... ... ... әлемді
эгоцентрлік қабылдауы ретінде оны ең алдымен, жеке ... ... ... ... ... ... ... жерінде, оқу
орнында, материалдық жағдайда болатын ауысулар да алаңдатып, қобалжулар
туғызады.Осыған қоса, жасөспірімдер өз ... ... үшін ұялу ... ... ... 5, 190 – 195 ... ажырасу жағдайына деген реакциясының психологиялық
бейнесін құру үшін оның ... ... ... ... ... ерекшеліктері қайғыру реакциясы ішінде аффект түрінде болуы
мүмкін, бірақ олар сонымен қатар ерекше қорғану ... және ... ... ... ... ... невротикалық
жағдайларды бейнелеуі мүмкін. Бірақ маңызды деп ... ... ... ... ... ... ... ешбір жағдайда сырттан
көрініс таппауы керек, өйткені ... ... ... ... ретінде қабылдайды.
Жер бетінде біз өте қатты жақсы көретін адам егер бізді аяқ астынан
ешқандай ескертусіз тастап кетсе, не ... ... өте ... ... ата – ... бала үшін бұл ... ... маңызды екендігін
түсіне бермейді. Үйден кеткен әкесі тек үй ошағын, әйелін, балаларын ... ... ... да тек ата – аналарының ажырасуын қайғырып қана
қоймай, оған қоса, өзінің әкесінен мен ... ... ... ... ... бала ата – ... ... өзін кінәлі деп
санап, әкесін (немесе анасын) ұстап қала алмағандығын қатты қайғырады.
Ажырасып жатқан ата-анасының өмірінде өзінің ... ... ... да болса бөгет жасай алмау, өзінің ... ... ... әкеп соғады. Баланың ашу-ызасы ата-ананың екеуіне де
бағытталуы ... ... ... ... үшін ... ... жеке ... мен қажеттіліктері маңыздырақ болған кезде осы
арқылы олар балаға ауырлық келтіретіндіктерін ... ... ... екеуіне бірдей ашу-ызаның болуы немес тек біреуіне ғана,
яғни кімді көбірек кінәлі деп санаса, бұлардың ешқайсысы ... ... ... Біріншіден, агрессиялар – бұл өзінің объектісін ауыстыра алатын
құштарлықтар, яғни кейде бақылау ... бала ... ... ... ... анасын жек көрсе, кей жағдайларда келтірген зардаптары үшін
екеуін де бір уақытта жек ... ... ... ... аффектілермен
қатар сезімнің бейсанасы позициялары да болады.
Кінәлаудың ерекше түрі – бұл балалардың ажырасу жағдайы үшін өз –
өздерін ... Көп ... ... ата – анасын немес олардың
біреуін ғана кінәлауы өзінің жеке ... ... ... ... ... Көптеген балалр, әсіресе жасөспірімдер ажырасу жағдайын ... ... ... ... ... кейіннен ол ата – ананың қарым-
қатынасы мен араларындағы конфликтілер баласына деген қатынастан қарағанда
олар үшін ... ... ... түсінеді. Бұл баланың күтпеген
эгоцентризміне, оның ата-аналарының ортасында әлем ... ... ... Егер ... осы ... күші болса, онда ол ... ... ... ... ... мен ... жеке қарым-қатынастарының
құлдырауы деп түсінеді. Және ол өзін сәтсіздікті басынан кешірген ... деп ... ... кінә ... ата-анасы ажырасқан барлық балаларда
байқалатын өзінің толық құндылығын ... ... ... ... алу ... ... Мұндай кінә ... ... ... ... болған дау-дамай тәрбиелеуге байланысты, яғни
бала ... ... еске ... ... ... бала өзін конфликтілердің басты себебі ретінде қабылдай
бастайды.
Бала үшін бұл ... ... ... өзін кінәлі деп санау
жеткілікті түрдегі күрделі негіз ... ... ... көп ... балалар анасы мен әкесінің арасындағы конфликтіні біріктіруші
ролінде ойнауға тырысады. Ажырасу бұл әрекеттің ... ... ... ... ... кетуі- айырылу және махаббатты жоғалтып алу
алдындағы қорқыныш ... ... Бұл ... ... ... ... асырады және бұлар мәдени бейімделудің
қозғаушы күштері болып есептеледі. Осының нәтижесінде, ажырасу көптеген
балаларға ... ... ... үшін ... ... жеткіліксіз табысы
мен шек қойылған ойлары үшін жазалау деп түсінеді.
Ата-анасының ажырасуында өзін кінәлау сезімінің дамуы шын ... ... ... ... және ... ... ... осыған
ұқсас құбылыстар 30-50 % жағдайларда кездеседі. Ал Ф. ... ... бұл ... балалармен қатар жасөспірімдерде де сондай, ... ... ... да ... ... ... кінәлау сезімі қорқыныш
тудырады, яғни сазайын тарту және жеке ... биік ... ... ... ... Бірақ ата – аналарының ажырасуының себебінде ... ... деп ... балаларда біршама күрделі қобалжу күйіне
түседі екен. Мысалы, оларда: «егер мені анам ... әкем бала – ... ... мен ... не деп ... деген сияқты сұрақтар
туындайды. Осыған қоса ажырасу жағдайына түскен балаларда болатын ең үлкен
қорқыныш түрі - ол ... ... тағы да ... жоғалтып алу (немесе
керісінше) қорқынышының пайда болуы.
Бір балада мұң басым болса, басқасында ол ... ... ... ... сезініп, өз-өздерін ұяттымын деп ойласа,
төртіншілері әкесімен қоса ... да ... ... ба ... қорқынышпен
әкесінің кеткеніне не ашуланарын, не мұңаярын ... ... ... ... ... ... мүмкін – мұң, қайғы, ауырсыну сезімдері, ашу-
ыза, кінә ... және ...... барлығы баланың ата-анасының
ажырасуына көрсететін қалыпты реакциялары.
Бұлар тек жай ғана реакциялар емес, егер бала психикалық жағынан сау
болса, онда осы ... ... ғана ... ... ... ... бір түрде ғана болуы қажет.
Өзінің ата-анасын ... ... ... көретін балалардың өзі
олардың ажырасуларына ... ... ... ажырасу олардың
өмірлеріндегі ... ... ... ... ... ... ... кез-келген баланың жан жинағында болады. Олар тек жан ... ... ... ... ... жан ... қалпына келтіру үшін күрес
құралы болып та саналады.
Ажырасу жағдайынан кейінгі дағдарыстың күшеюінің екі ... ... олар ... ... ... ... келтірген ауыртпалығы үшін өзіне
жауапкершілікті ала алмау және ... ... бала ... ... ... яғни анасының ажырасудан кейінгі дағдарысы.
Аталған ... ... ... ана мен бала ... ... ... ... емес, ал бұл нақты қарым-қатынас баланың ажырасуға
байланысты ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Экономикалық қысым және сонымен байланысты ауыртпалықтар ажырасқан
ананың балаға аз ... ... ... соғады. Отбасылық ауыртпалықтар
ананың жұмыстан бос уақытта да баласына аз ... ... ... ... дейін анасымен болған кішкентай балалар енді бала – бақшаға ... ... ... ... ... үйде ... қалуға мәжбүр болады.
Жан ауыртпалығына тап болатын аналардың ... ... ... ... баласының ең қарапайым сұраныстары анасынан
баласы шектен тыс талап етіп ... ... ... ... өзгергенде, ана мен бала қарым-қатынасын тек үстіртін мәселелері.
Ана – бала ... ... жағы – тек бала ... ... Ананың осы уақытта баласына қатысты ерекше агрессияны ... көп ... ... ... ... конфликтілер күшті тітіркенушілікті туғызады.
Көрініп тұрғандай, ажырасқаннан кейін анаға баласының ... ... ... ... ... ... ... шегіне жетіп, таусылатын кездері
де болады. Ұрыс пен ... өз ... екі ... да ... әкеп соғады.
Ата – ананың жасөспіріммен болған конфликтісінде агрессивтілікті
шектен шығармай ұстап тұрудың маңызды ... ол ... ... не ... келеді, неге қарсылық білдіріп тұрғанын
түсінуде. Осылайша ... ... ... ... ... оның
көзқарасымен келісімге келе алу ... ... ... ... ... ... талаптарды өзгерту керек дегенді ... ... ата – ... ... санасса, онда онда олар баланы
қарсыласқаны үшін жазаламайды.
Отбасындағы ажырасу жағдайымен ... ... ... бар.
Көптеген аналар үшін ажырасу жаңа бастау негізі болып табылады. ... өмір жеке ... ... ... көп із ... соғұрлым
балаға ашу – ыза, ұят және т.б. сезімдерден жаза тиюі ... ... ... ажырасу жағдайымен байланысты ата-ананың мінез-
құлқындағы өзгерістер бақылауға алынды. Осыған ... ... ... ... балаға тигізер әсері қандай екендігін өз-өздеріне
есеп бере ала ма ... ... ... Сол үшін ... ... бала ... ... екендігін көрсету үшін жұмыстар жасалды, яғни осы арқылы
ата – аналар өздерінің жеке ... ... ... келтірген
ауыртпашылықтарын сезініп, келтірген ... үшін ... ... ... ары қарай дамуына жағдай жасап, оның мұңдары
мен өкпелерін, агрессивтік көріністерін түсінген болатын. ... ... ... ... ... ... ... ажырасуда өзін
кінәлі емеспін деп санайтын ата – ... да ... болу ... ... баланың қайғырулары басталып, ата-ананың кризисі
аяқталады деп айту қате ... еді. Шын ... олай ... ... ... бірге болған жұптардың ажырасу кризисін ... ... ... бар. ... жеке ... ... ... керісінше,
бірден өседі. Ажырасу көптеген ата–аналарға қосымша психикалық, әлеуметтік,
экономикалық проблемалар әкеледі.
Көптеген ата-аналардың ... жан ... ... сәл ғана ... бар. Балалар ажырасуды ең алғаш ата-
анасының арасындағы қарым-қатынасқа байланысты деп ... ... ... ... ... тастап кететіндігін түсінеді. Өкпелеу сезімдері,
болашақ алдындағы қорқыныш, ажырасқан жұбына деген ... жек ... ... ... (жиі ... ... балаға қатысты да байқалып
отырады.
Ата-анасының ажырасудан кейін баланың дамуы жайында сөз болғанда,
бір-бірімен өте ... ... екі ... ... Бірінші сұрақ
келесідей түрде болады: бала үшін толық емес отбасында өмір сүру деген нені
білдіреді, яғни тек қана ... ... ғана ... ... ... енді бірге тұрмайтын ата-анаға деген қарым-қатынас құндылығы ... Осы ... ... де ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының маңызды мәселелерін құрайды. Ажырасудың бала
тұлғасының дамуына жағымсыз әсер етуін шектейтін ... ... ... ... ... ... ... бірдей интенсивті
қарым-қатынас жасауына жағдай жасаған кезде, яғни бала бірге тұрмайтын ата
– анамен де ...... ... болса, онда балаға ата-анасының
берген көмегі ұтымды болады.
Кейбір авторлар атап көрсеткендей, көптеген балалр ата-анасы көп ... ... ... да – бала да ... әкесіне деген сағыныш жалғаса
береді. Сонымен қатар, оларда отбасының ... ... ... ... ... ... ... балалардың ажырасуға
дейінгі және одан кейінгі ... бір ... ... ... ... ... ұрыс ... мәселелерден көңілдерін
аудару, негізінде оларға бала ... ... ... еске ... қосылуларын мақсат етеді.
Баланың әкесімен интенсивті қарым-қатынас жасауының жалғаса беруінің
маңыздылығы бала мен ана ... ... ... ... ... ... ... балада өзіндік толық еместігін сезіну ... ... ... ... үшін ... ... ... дегенді білдіреді.
Басқа ата-анадан қорғаныш таба алмау мүмкіндігі бірге тұрып, бірге жатудан
ата-анаға деген ... одан ... ... ... Бұған қоса
конфликтілермен күресу жолында сәтсіздік және ... ... ... ... мұң және ... сезімі ажырасудан кейін балада өзінің
толықсыздығын сезінуінің дамуына әкеледі. Керісінше, ажырасқаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... адамгершілігін сезіну
сезімі жоғары болады. Ал баласының қамқорын есепке ... ... ... ... ... ... реніш сезімі басым болып, өз
құрбыларынан әлеуметтік жетілу және ... ... ... ... ... кеш және ... қалады. Әкесімен жақсы қарым-қатынасты
сақтаған ажырасқан отбасының ... жаңа ... ... өте жақсы
бейімделеді. Отбасында жоқ ата-анамен «жақсы», «интенсивті» қарым-қатынасты
қарастыруда оның «тек сандық», яғни сыртқы контактілерін айту ... яғни ішкі ... ... ... ... ... ... қажет. Ал бұл үшін тек баламен ғана ... ... ... ... ... ... ... қолдап тұрулары
керек.
Егер бұл іске ... ... ... әрқайсысы өз
қызығушылықтарына баланы араларындағы ұрыс-керіске тартатын ... ... ... ... түседі. Мұндай ата-аналар өздерінің жұбайлар
жайлы жақсы ... ... ... ... көп жағдайда тыңшы ретінде
пайдаланып, ажырасқан жұбайы туралы ... ... ... ... айтуға шек қояды. Балаға мұндай жағдай үлкен күйзеліс ... ... ол ... ... екеуін де жақсы көреді, ал екінші
жағынан – бала ата-анасының күткендерін ақтай алмай қалып, соның ... ... ... ... алудан қорқады. Ажырасу мәселесіне
байланысты неміс ... ... ... дәлелдегендей, ата-аналар
арасындағы агрессивті келіспеушіліктер балада тек ... ... ... ... ... олар ... бақытсыз махаббаттан емес, жек
көрушіліктен пайда болған баламыз деп ... Бұл ... ... еліктеуші
адамына қатысты сәйкестендіру процесінде де үлкен қиналысқа ... ... ... ... және өз ... мәні неде екенін көре алмайды,
көргісі де келмейді.
Көптеген балалар өздерінің аналарын әкелерінің жоқтығынан кінәлайды.
Әлсіздік пен қамқорсыздықты ... ... ... нақ ... Олар ... ... ... жоқтығын сезінуге мәжбүр ете
отырып, кінә ... ... ... ... ... жол ... болмауы оның идеализациясын тудырады. Көптеген әкелер
бала үшін барлығын қорғаушы «ханзада» деп есептеледі, олар ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жек көру пәніне
айналады. Баланың идеалды әкесі осыған байланысты ұл баласының реалды өзін-
өзі бағалауын қиындата және «Мен – ... ... ... ... ... ... - ер ... туралы реалистік көріністің болуына кедергі
келтіреді. Осыған қоса кері феномендер де бар, анасы ғана бар ... ... ... ... ... ... ер балада жыныстық
сәйкестену және қыз ... ... ... ... қатты
күйзеліске ұшырайды. Осыдан келіп, Валлерштейн әкенің тек өмірлік бағдарға
ғана емес, сонымен қатар әртүрлі мамандықтар жайлы мәліметтің ... ... ... уақыттық қарым-қатынас құру ... ... ... орны ... ... атап ... ... ата-
аналарына бала қызығушылығына қатысты белгілі мінез-құлықтың болуын
көрсетеді, бірақ осымен ... ол ... тағы бір ... еске ... ... ажырасқан ата-аналар атанулары үшін, олар өздерінің
некелерін психикалық жағынан жақсы ... ... ... ... ... істей білуге үйренуі керек және олар өз-өздеріне келіп, ... ... ... ие ... керек.
«Ажырасқан» бала.
Баланың және ата-ана өзінің арман-тілектері арасындағы қарама-
қайшылықтарды жеңе білу және тану ... ... ... ... балаға
келтіретін жасырын ауыртпалықтың қатарында орналасқан. ... кінә ... ... ... бала мотивтерін есепке алуға тура
келеді, мысалы, бала қызығушылығын өздерінің және ... ... «Мен ... ... бала ... ант жасадым» деген сөздермен аяқталады. Нәтижесінде баланың
ажырасуға ... ... ... ... ... мазалайтын
маңызды мәселе ретінде емес, керісінше, баланың ажырасуға ... ... жеке ... ... ... шешу ... ... жасөспірімде жиі ретте әкеге қатысты кризис
туындайды. Әдетте, ... ... ... ... ... ... ... пассивті болады. Ол өзін қылмыскер емес, жәбірлеуші
деп есептейді. Оның ... ... ... ... ... және ол ата-ананың ниетімен жүзеге ... ... ... өзіне көңіл аудартуға және ауырсыну мен қорқыныш сезімі, сонымен
қатар айырылуды шектеуге бағытталған. Тек қана ... ... ... ... балаларда ата-ананың ... де ... ... ... ... ... керек деген арман бірге жүреді.
Осымен ... ... кері ... жүретін күшті тенденциялар байқалады,
әсіресе, қамқорлықты қолға алмаған адамға, яғни - әкесіне бағытталған.
- Бала анасын ... ... ... соған қатысты балада қорқыныштың
әсерінен анасына деген агрессия пайда ... ... ... бала ... одан ... ... бола бастайды. Бұл агрессия
баламен бірге тұрмайтын ата-анасына көшетін болса ... ... ... ... ажырасумен байланысты көптеген балалар өздерінде кінә
сезімін дамытып алуларынан ... ... үшін ... ... ... ... ... Кейбір балалар керісінше, өкпелерін өз саналарында сақтап, әкелерін
кешірмейді (көп жағдайда өмір бойы). Олар өздерін ... деп ... атқа ... үшін ... алуға тырысады.
- Кей кездері анасына бағытталған жағымды талпыныстар әкесіне ... ... ... ... идентификациялануы да оның әкесінен
бас тартуына әсер етеді.
Осы және басқа да мотивтер балада әке махаббатына қарама-қарсы ағысты
туғызады, яғни ... ... ... ... ... ... Бұл
психодинамикалық мәселе мынадан тұрады: өкпе, кінә сезімі ... ... ... әкесіне қарсы тітіркендіргіштің дамуы шын
мәнінде баланың психикалық мәселелерін кеңейтеді. Көп жағдайда балалар
ыстық махаббат пен жек көру ... ... ... ... ... тура ... жағдай, ол өз агрессияларын әкелеріне жұмсауларына
байланысты анасына деген қарым-қатынас сақталады.
Ата-ананың ажырасуы қай уақытта болмасын балаға үлкен ... ... ... ... бойынша ажырасулардың ұзақ уақыттық
әсердің ерекше және ерекше емес түрлерін ажырата білу керек ... ... ... дейінгі, ажырасу кезіндегі және
ажырасудан кейін дамуының ... ... ... протогенді
процестерінің мүмкіндігін жоғарылатады. Осындай ... ... ... психикалық бұзылыстар (симптомдар, мінез қырлары) және
де кейіннен невротикалық ауруға шалдықтыратын аса жоғары диспозицияның
болуы. Бұл ... ... ... ұзақ ... ... емес түрі ... болады, өйткені ажырасуды бала өзінде өмір бойы
бейсаналы түрде сақтап жүретін конфликтілердің маңызды эмоциялық факторы,
яғни ... болу ... ... ... ... ... ажырасудан кейін
көрсетілетін көмек жасалынуы қажет. Көп зерттеулерде ажырасу жағдайынан
кейін ... ... ... мен ... ... ... ... едәуір айырмашылық кездескен. Мұндай балалар, яғни
дер кезінде психологиялық көмек алғандар ажырасудан кейін көптеген айлар
бойы конфликтіге ... ... ... ... ... ... ... жалпы шиеленіс өсе түскен, бірақ ажырасудан
кейін отбасылық жағдай қауіпсіздікті ... ... ... өтуі ... ... қорғаныстарын біршама босата алды
(әсіресе балалар әлі жеткіншектік жасқа жетпеген кезде).
Әрине, жағымсыз ... ... ... ... төмендеп кетуі
мүмкін. «Тиімді емес» ажырасудан кейінгі ... ... ... ... деген психикалық ... ... ... ... нәтижесінде балада постравматикалық
күйзеліс, яғни шыдамына шек қойған қорқыныштардың жарылысы болады. Осыдан
келіп шығатын мәселе бала үшін екі ... ... ... ... ... ... ... көптеген айларға созылатын немес көп рет
қайталанып отыратын ауырсыну сезіміне айналуы. ... не ... ... ... бұл ... ... ата-анасының арасындағы
конфликтілердің ... ... қана ... ... ... ... ... жасөспірім психикасының дамуына әсерінің келесі мәселесі
агрессиямен байланысты.
Конфликтілер агрессиялы қозулармен қатар ... ... ... ... ... ... ... болып келетін
сияқты: өкпелеу, негізгі қажеттіліктерден бас ... ... ... ... және кінә сезімі баланың ата-ананың біреуіне
немес екеуіне бірдей агрессияның күшеюіне әкеледі. Конфликтілерді өңдеу
нәтижесі әр ... ... ... Бала ... ... ... ... Осының әсерінен ол өзінің ары қарай жалғасатын өмірінде
басынан өткен сәтсіздіктер мен адалсыздықты, тітіркенуі мен ашу - ... ... ... ... ... ұзақ ... ... өзін толық сезінбеу ... Егер ... ...... және ... ... ... алмадым деп сезінсе; егер олар өз отбасын сақтап қалмауда өздерін
кінәлі сезінсе; егер отбасынан кеткен ... ... ... ... ... ... алғандай сезінсе; егер өздерінің сексуалды сәйкестігінде
сенімді болмаса; егер олар ... үшін ... ... орнын баса
алмайтынын сезінсе; егер олар ... ... ... ... ... егер ... кінә сезімі өздеріне жаңа бір қате жасап
қоюына қорқыныш тудырса және т.б. Балада өзі туралы көріністердің барлығы
бейсаналы түрде ... ... көп ... ата - насы ... өмір бойы ... лайық емеспіз деп ойлап, сәтсіздікті қайта
басынан кешіру қорқынышын алып жүреді.
Балаларда бұл ... ... ... ... ... ол ... қарым-қатынасында, кейіннен – жеткіншектермен қарым-
қатынаста ең соңында – кәсіби және қоғамдық ... ... ... Бір
жағынан, бұл өзін толық сезінбеу сезімімен байланысты, осы ... ... ... ... деп ... не ... ... не өзінің
артықшылығын үнемі дәлелдеп отыруға мәжбүр болады.
Ата – анасы ажырасқан жасөспірімдердің ең көп ... ... бір ... – ол ... ...... болып табылады. Бұл
жыныстық даму ... ... ... ... ата – ... ... ... – қатынас тығыз қалыптасып, нағыз серіктестікке ұқсайды.
Мұндай жағдайда ата – анаға баланы үйден шығару ... ... ал ...... ... әкесін) мүлдем жалғыз қалдыру да дәл сондай.
Осыған қоса ... ... орта ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы үйіне тәуелді ... ... ... Егер ... ... шығу ... аспаса, онда қашып шығуға
тура келеді. Кінә сезімінің дамуына жол бермейтін «қашып шығудың» бір ... ... ... алу ... табылады. Жалпы алғанда, жақсы бейімделіп,
сол себептен қашу ... ... ... қыз ... ... Олар ... конфликтілерді пайдаланып, «сәйкес ... ... ... [ 1, 199 – 220 ... зерттеулерге қарағанда ажырасудан кейін балалардың
бейімделуі оның анасының ары қарайғы ... ... ... ... ... ... ... тұра ма, әлде азаматтық некеде бола ма, жоқ ... ... үзе ме т.б. ... ... түрде басқа ер
адаммен бірге тұрған жасөспірімдерде бейімделу өте ауыр өтеді. ... ... ... болады. Көп жағдайда әкелері балаларымен кездескенде
аналарының қылығын кекетіп, жақсы ... ... сол ... ... ... ... ... бұл проблеманың бәрін шешуге болады. Ол үшін жалғыз бала
тәрбиелеп отырған әйел өз балаларына ер ... ... ... түсініктеме
қалыптастыратындай іс-әрекет жасамау керек. Өзі бұрыннан танитын немесе
сыйласатын ер адамдар мен балалардың арасында ... ... ... ... ... білу ... ... емес отбасында ұл балаларға өте қиын болады: олар
қоғамды әйел билейді, ал ерлер ешкім емес ... ойға ... де ... ... олар өз ... қорғаумен болады да, өз жеке ... де ... ... олар өздерінің гетеросексуалды
құмарлықтарын сезінбейді де. Кейбір жағдайларда керісінше, жасөспірімдер
аналарына ... ... ... ... да ... Осының барлығының нәтижесінде
жасөспірімдер әйелдерге жаман іс-әрекет ... ... ... ... ... ата-ананың ажырасу жағдайы тек ұл балаға ғана ... ... ... ... қыз ... да ... кері әсер етеді. Қыз
балаларға да, ұл балаларға секілді әйел мен ер ... ... ... ... тән болады. Нәтижесінде олардың жыныстық
идентификациясы өте ... ... ... ... ... емес ... яғни ... қалған ата-ана 13%-дан 40-45 % аралығында болып отыр. Мұндай
отбасылар: ажырасудың ... ... ... өлімінен, сонымен
қатар егер олардың біреуі жұмыс барысымен ... ... ... немесе ата-
аналары мүлде бірге тұрмаған отбасылар.
Жоғарыда бөлінген толық емес ... ... өз ... бала дамуына да әсері әр түрлі болады:
- ажырасқан отбасыларда жасөспірім көп жағдайда ата-анасының конфликтілі
дисгармониялық қарым-қатынасына куә ... ... ... ... ата-аналарының бірге болғандарын еске түсіру
көбіне жағымды эмоциялар тудырады;
- анасымен ғана болатын балалар – нақты, реалды ... ... ... ... ... тек қана ... бар отбасылар саны көбейіп келеді. 1980
жылы Ресейде тұрмыс ... ... ... 10,6 % ... 1999 ... 27,9% -ды ... отыр.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Поли және моноэтностық топтарға арналған әдебиеттерді талдау49 бет
Эмпатия мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау35 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет
Жанұяның құрамы және түрлері6 бет
Көз шарасының аурулары6 бет
Неке және отбасы туралы жалпы түсінік. Отбасылық құқық16 бет
Неке туралы жалпы түсінік4 бет
Некені бұзу және ажырасу түсінігі49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь