Оқушылардың экологиялық тәрбиесінің өзекті мәселесі

МАЗМҰНЫ




КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1.ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Экология және экологиялық тәрбие туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Мектептегі экологиялық тәрбиенің міндеттері, мазмұны және оны ұйымдастыру түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Экологиялық тәрбиедегі адамның өндірістік іс.әрекеті ... ... ... ... ... ... ...10
2.ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕСІНІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕСІ
2.1 Экологиялық тәрбиенің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.2 Экологиялық тәрбие берудін кейбір жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.3 Экологиялық білімнің тәрбиелік өзектілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
КІРІСПЕ
Адам баласының өмір сүру ортасы — табиғат әлемі. Сондықтан да ол оның біртұтастығының сақталуына, тазалығына, үйлесімділігінің болуына және ондағы биологиялық өзара қарым-қатынасы мен тепе-теңдіктің бұзылмауына мүдделі Сонымен бірге адам баласы өзінің қайта жаңғырту белсенді әрекетімен қатар, ондағы табиғи процеске араласады, оларды бұзады, табиғат байлығын өз қажетінше пайдаланады. Егерде оның бұл әрекеті қадағалаусыз болып, ол экологиялық заңдылықты ескермесе, онда адам баласының өміріне қатер төніп, табиғаттағы биологиялық тепе-тендік орны толмас зардапқа әкелуі мүмкін. Соңдықтан да экология, бір жағдайда қоғамдық, ал екінші жағдайда аумақтық көлемдегі маңызды мәселе. Ол үшін жекелеген әрбір ел өзінің аумағындағы қоршаған ортаны сақтауға аса жауапкершілікпен көңіл бөлуге міндетті: ауаның таза болуын қадағалау, орман, тоғайды құртып, жойып жібермеуді болдырмау, сол үшін де күресу, өзен, көлдердің ластанбауын, жер қыртысын сақтап, оны орынды пайдалануға ықпал ету т. б.Адам баласы үшін табиғат-таным және эстетикалық қарым-қатынас нысанасы. Эстетакалық тұрғыдан жетілген ондағы құбылыстар эстетакалық тұрғыдан дамыған адамға терең рухани ләззат береді Оның құпия тылсым сырына терең бойлап ғылыми дүниетанымының қалыптасуына ықпал етеді Осыдан барып адамның экологиялық мәдениетінің негізін қалайтын жалпыға бірдей міндетті бастауыш экологиялық білім және тәрбие беру қажетті туындайдыАдам мен табиғат, қоғам мен ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіптік өндірістің қазіргі таңдағы көптеген жарамсыз технологияларымен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың шама – шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үздіксіз сарқылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Мұндай аппатты зардаптар Қазақстанның Семей, Қызылорда (Арал өңірі), Батыс Қазақстан (Нарын, Азғыр, Тайсойған), Орталық Қазақстан (Саршаған, Байқоңыр, Балхаш), Оңтүстік Қазақстан (созақ) аймақтарында көрініс тапты, олар табиғи экологиялық жүйе тұрғысында, экологиялық жағдайы өте нашар жерге айналды, ал экологиялық әлеуметтік тұрғыда экологиялық зардапты ауданның бірі болып саналады. Экологиялық апаттар биоортадағы жағдайларға еткен әсері арқылы дүние жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда.
Экологиялық проблеманың пайда болуы ең алдымен әлеуметтік – экономикалық факторларға байланысты және бұл проблемаларды техникалық құралдармен де, жеке адамның, топтасқан қауымының қоршаған ортаға көзқарасын, қатынасын қайта бағдарлау жолымен де шешуге болады. Адамзт экологиялық тұрғыдан қоғамды дамытудағы көзқараспен байланыстағы жаңа менталитетті қалыптастыру қажеттігін мойындайды. Әлеуметтік әрекет құралы ретінде қоғамдық экологиялық таным әлеуметтік бақылаудың барлық механизмдерін дұрыс іске асыруды қамтамасыздандыруы қажет, ұрғылықты халық қоршаған ортаны жақсарту мәселесін, сонымен бірге оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру мәселелеріне аса назар аударған жөн.
Осы тұрғыда жеткіншектердің экологиялық ой - өрісін дамыту, экологиялық мәдениетін қалыптастыру проблемасының көкейкестілігі күннен – күнге арта түсуде. Ғалымдардың пайымдауынша, экологиялық білім мен тәрбие барлық тіршілікке қатысты ішкі жауапкершілік сезімі мен парызды дамытуы қажет, өйткені тіршілкті ортаны сақтау мен адамның денсаулығы қоғамның құндылық жүйесіндегі ең маңызды категорияның бірі болып саналады.
Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа жолына түскен кезде жас ұрпақты ізгілікке, парасаттылыққа баулитын экологиялық білім мен тәрбие берудің маңызы арта түсуде. Себебі «табиғат – қоғам - адам» жүйесіндегі қарым – қатынастардың шиеленісуі жылдан – жылға күшейіп, экологиялық зардаптар жердегі тіршілікке қауіп төндіріп отыр.
Осыған орай, Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Республика білім және ғылым қызметкерлерінің ІІ сьездінде сөйлеген сөзінде «жалпы адамзаттық құндылықтың мән – маңызын түсінетін, ой - өрісі дамыған, білімді, экологиялық мәдениетті тұлғаны қалыптастыру жаңа ғасырдың күн тәртібінде тұрған басты талабы», - деп көрсетуі бұл проблеманың көкейкестілігін айқындай түседі.
Курстық жұмыстың мақсаты: оқушылардың экологиялық білімі мазмұнын теориялық - әдіснамалық тұрғыда негіздеу және әдістемелік жүйесін жасау.
Курстық жұмыстың міндеті:
1. Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының әдіснамалық – теориялық негіздерін анықтау.
2. Қазақстанда экологиялық білім жүйесінің қалыптасу кезеңдерін негіздеп, мазмұндық сипаттама беру.
3. Оқушылардың экологиялық білімділігін қалыптастыру моделін жасау және жүзеге асырудың алғышарттарын анықтау.
4. Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының тұжырымдамасын жасау.
5. Оқушыларға жаңа технология бойынша экология пәнін оқыту әдістемесін негіздеу және оның тиімділігін тәжірибелі – эксперимент жүзінде тексерістен өткізу.
6. Оқушылардың экологиялық білім мазмұны бойынша оқу - әдістемелік кешен жасау.
Курстық жұмыстың объектісі: - жалпы білім беретін мектептің оқу – тәрбие процесі.
Зерттеу пәні – оқушылардың экологиялық білімі.
Зерттеудің теориялық және практикалық маңызы: Экологиялық тәрбиенің маңызы, мектептегі экологиялық тәрбиенің міндеттері, мазмұны және оны ұйымдастыру түрлері. Экологиялық тәрбиені ұйымдастырудың әдістемелік жолдары, сабақтан тыс кезінде оқушыларға экологиялық тәрбие беру
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Бұзаубақова К.Ж. Жалпы орта білім беретін мектептерде сабақтан тыс жұмыстарды өткізу барысында окушыларга экологиялық білім мен табиғат қорғауга тәрбиелеудің педагогикалық негіздері. // П.ғ.к. атағын алу үшін дайындалған диссертация. Тараз. 1997.
2. Жалпы білім беретін мектепте табиғат қорғау жұмысын күшейту туралы (әдістемелік хат) мектептегі тәрбие жұмысы. Алматы. 1978. 160-6.
3. Қазмағамбетова З. Экологиялық тәрбие беру // Бастауыш мектеп.
4. Лихачев Б. Т. Педагогика: Курс лекций. - 4-е изд.,перераб. и доп. ~ М.: Юрайт-Издат, 2003.
5. Сәтімбеков Р. Табиғат қорғау (кластан тыс жұмыстарға арналған методикалық нұсқаулар). Алматы. 1992. 16-17-6.
6. Табиғатты қорғау /Оқу құралы. - Алматы: Қайнар, 1990.
7. Экологическое образование школьников /Под ред.Зверева И. Д., Суровегиной Т. И. - М., 1983.
8. Экологическое и эстетическое воспитание школьников./Под ред. Печко Л. П. - М., 1984.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
................................................3
1.ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... және ... ... ... ... ... ... міндеттері, мазмұны және оны
ұйымдастыру
түрлері...................................................................
..........................8
3. ... ... ... ... іс-
әрекеті...........................10
2.ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕСІНІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕСІ
2.1 ... ... ... ... ... кейбір
жолдары...........................................16
2.3 ... ... ... ... өмір сүру ... — табиғат әлемі. Сондықтан да ол оның
біртұтастығының сақталуына, тазалығына, үйлесімділігінің ... ... ... ... ... мен ... ... Сонымен бірге адам баласы өзінің қайта жаңғырту белсенді әрекетімен
қатар, ... ... ... ... ... ... табиғат байлығын өз
қажетінше пайдаланады. Егерде оның бұл ... ... ... ... ... ескермесе, онда адам баласының өміріне қатер ... ... ... орны ... ... әкелуі мүмкін.
Соңдықтан да экология, бір жағдайда қоғамдық, ал ... ... ... ... мәселе. Ол үшін жекелеген әрбір ел өзінің ... ... ... аса ... ... ... міндетті: ауаның
таза болуын қадағалау, орман, тоғайды құртып, жойып жібермеуді болдырмау,
сол үшін де ... ... ... ... жер ... ... ... пайдалануға ықпал ету т. б.Адам баласы үшін табиғат-таным және
эстетикалық қарым-қатынас нысанасы. Эстетакалық ... ... ... ... тұрғыдан дамыған адамға терең рухани ләззат береді
Оның ... ... ... ... бойлап ғылыми дүниетанымының қалыптасуына
ықпал етеді Осыдан барып адамның ... ... ... ... ... ... бастауыш экологиялық білім және тәрбие беру қажетті
туындайдыАдам мен табиғат, қоғам мен ортаның ... ... ... ... ... таңдағы көптеген жарамсыз технологияларымен
қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, ... шама – ... ... ... ... ... төнді: табиғат қорлары үздіксіз сарқылысқа түсті,
ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. ... ... ... мен ... ... ... ... аппатты зардаптар Қазақстанның
Семей, Қызылорда (Арал өңірі), Батыс Қазақстан (Нарын, Азғыр, Тайсойған),
Орталық Қазақстан ... ... ... Оңтүстік Қазақстан (созақ)
аймақтарында көрініс ... олар ... ... жүйе ... ... өте ... жерге айналды, ал экологиялық әлеуметтік
тұрғыда экологиялық зардапты ауданның бірі болып ... ... ... ... ... ... арқылы дүние жүзінің әрбір
аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда.
Экологиялық проблеманың ... ... ең ... әлеуметтік –
экономикалық факторларға байланысты және бұл проблемаларды ... де, жеке ... ... ... ... ... қатынасын қайта бағдарлау жолымен де ... ... ... ... қоғамды дамытудағы көзқараспен байланыстағы жаңа
менталитетті қалыптастыру қажеттігін мойындайды. Әлеуметтік ... ... ... ... ... әлеуметтік бақылаудың ... ... іске ... ... ... ... ... ортаны жақсарту мәселесін, сонымен бірге оқушыларға ... мен ... беру ... аса назар аударған жөн.
Осы тұрғыда жеткіншектердің экологиялық ой - ... ... ... қалыптастыру проблемасының көкейкестілігі күннен – күнге арта
түсуде. Ғалымдардың ... ... ... мен ... ... ... ішкі ... сезімі мен парызды дамытуы қажет,
өйткені тіршілкті ортаны ... мен ... ... ... құндылық
жүйесіндегі ең маңызды категорияның бірі болып саналады.
Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа ... ... ... ... ... парасаттылыққа баулитын экологиялық білім мен тәрбие
берудің маңызы арта түсуде. Себебі «табиғат – ... - ... ... – қатынастардың шиеленісуі жылдан – жылға күшейіп, ... ... ... ... ... ... ... Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Республика білім және ғылым
қызметкерлерінің ІІ ... ... ... ... адамзаттық
құндылықтың мән – маңызын түсінетін, ой - ... ... ... ... ... ... жаңа ... күн тәртібінде
тұрған басты талабы», - деп көрсетуі бұл проблеманың ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын
теориялық - әдіснамалық тұрғыда негіздеу және әдістемелік жүйесін жасау.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ...... анықтау.
2. Қазақстанда экологиялық білім жүйесінің қалыптасу кезеңдерін негіздеп,
мазмұндық ... ... ... ... білімділігін қалыптастыру моделін жасау және
жүзеге асырудың алғышарттарын анықтау.
4. Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының тұжырымдамасын жасау.
5. Оқушыларға жаңа ... ... ... ... ... ... және оның тиімділігін тәжірибелі – эксперимент жүзінде
тексерістен өткізу.
6. Оқушылардың экологиялық ... ... ... оқу - ... ... жұмыстың объектісі: - жалпы білім ... ... оқу ... процесі.
Зерттеу пәні – оқушылардың экологиялық білімі.
Зерттеудің теориялық және практикалық маңызы: Экологиялық тәрбиенің
маңызы, мектептегі экологиялық ... ... ... және ... ... ... тәрбиені ұйымдастырудың ... ... тыс ... оқушыларға экологиялық тәрбие беру
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Экология және экологиялық тәрбие туралы ұғым
Экология биология ... бір ... ... ... ... ... ... аса ғана пайда болды. Экологиялық зерттеулер өткен ғасырда
Ч.Дарвин еңбектерінде сипат алғанымен, ... ... ... ... ...... Экология термині гректің «экос» - үй,
тұрақ, мекен және «логос» - ... ... ... ... ... мекен туралы
ғылым деген мағынаны білдіреді. Яғни, тірі ағзалардың ... ... ... ... ... ... және ... отырып зерттейтін ғылым.
Экологияның зерттейтін мәселелері жанды ... ... ... ... ... ... өмір сүру және ... оларға
ықпалы.
Э.Геккельдің экология ғылымына берген анықтамасына кейіннен көптеген
толықтырулар енгізіліп, ... ... ... ... мен
мақсат–міндеттерін кеңейте түсті. Алғашқыда тек тірі ... ... ... ... ... ... өзінің зерттеу аумағын дамыта отырып,
адамзат, қоғам, табиғат ортасындағы қарым – ... және ... ... ... іс ... ... ... кешенді ғылымға айналды.
Экология – ағзалардың арасында ... ... ... ... ортамен байланыстыра отырып зерттеумен қатар, табиғаттағы
өзгерістерді, құбылыстарды, табиғи заңдылықтарды, биосфера ... ... ... ... отырып зерттейтін кешенді
ғылымдар жиынтығы. Ал, ... ... ең ... ... биосфера
шегіндегі ғаламдық мәселелерді ... ... ... ... ... Адам, қоғам, табиғат арасындағы қарым – қатынастарды
үйлестіре отырып, табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... ... зерттеу нысаны–биологиялық және географиялық микро
және макро экожүйелер мен оның ... пен ... ... тіршілік
ырғағы.
Экология ғылымының негізгі зерттейтін мәселелері:
- ағзаның бір – бірімен ...... мен ... ... ... биоценоз, экожүйелердегі уақыт пен кеңістікке байланысты туындайтын
өзгерістер;
- ... ... оны ... пайдалану және қорғаудың ғылыми –
теориялық негіздері;
- ... ... ... ... ... ... ... биосфера шегіндегі географиялық заңдылықтардың тұрақтылығын сақтауды
қамсыздандыру;
- биосферадағы тіршілікті ... ... ... ... ... ... үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие беру және ... әдет – ... ... ... ... ... болып табылады.
Табиғаттағы барлық тірі және өлі организмдер бір – ... ... ... ... жылдар бойы дамып, өркендегендіктен ондағы
өзара байланыстылық өте тығыз болып ... ... ... өмір сүреді –
деп жазған болатын К.Маркс. Ол табиғаттан бөлініп кете ... ... адам ... біте ... ... бұдан миллиондаған жылдар адам пайда болмастан ... ... ... ... ... нәтижесінде біздің планетамызда күрделі
өзгерістер болды. ... ... ... ... ... газ ... құрылды, дүние жүзілік мұхит пен құрлық ... ... ... ... бетінде заттар алмасуы үздіксіз жүріп тұрады. Осының нәтижесінде
табиғатта белгілі бір баланс сақталады.
Дәлірек айтқанда, табиғатта ... ... ... тірі және ... ... ... – қатынаста, тепе – теңдікте болу процесі сақталып
қалады.
Табиғат – ... бір – ... ... ... ... ... Олардың біреуінде болған жағымды немесе жағымсыз
өзгерістер басқаларына әсер ... ... Егер өте ... жаз ... экологиялық жүйеге күн көзінің радиациясы зиянды әсер етсе, бұл құбылыс
басқа экологиялық жүйеде де ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қоршаған ортаның жағдайына қарай жануарлардың ...... ... ... ... көзі қатты ысыған кезде, жануарлар, аңдар, құстар
өздеріне пана іздейді.
Жануарлардың топырақпен байланыстылығын ... ... ... ... ... ... ете отырып, химиялық элементтер мен
суды керексінеді. Ал, жануарлар жайылымдағы шөпті жей отырып, топыраққа ... ... 80 ... ... 90 пайыз калийді қайтарады. Малдың көңі
топырақты тыңайтудағы басты құралдардың бірі ... ... қоры ... ... ... қалпына келетін табиғи
ресурстарға жатады.
Қазіргі планетамыздағы ... ... ... ... 26 ... ғана
орман алқаптарының еншісіне тиеді. Бұл ағаштарды кесіп, жойып жіберу қиын
емес. Ал, оны ... ... үшін ұзақ ... ... ... есебі бойынша, біздің ормандарымыздан жылына 1500 млн.
метр куб. дейін ағаш дайындауға ... ... ... оның 1,3 ... жүр, соның өзінде ағаш қоры дұрыс пайдаланбағандықтан, орманға
үлкен зиян келуде.
Кесілген ағашты сақтауда, тасмалдауда өте көп ... бар. ... ... ... ... ... ... сақтауда оларды зиянды жәндіктерден қорғаудың маңызы зор.
Оның механикалық, химиялық, биологиялық жолдары ... мен ... ... үшін:
1) Жер бетін лас нәрселерден тазарту керек.
2) Топырақ құнарлылығын сақтау керек.
3) Улы өсімдіктермен күресу керек.
Елімізде өсімдіктің 5,6 мыңнан астам түрі ... Оның 760 – нан ... ... ... ғана ... басқа жерде кездеспейтін
өсімдіктер, 1500 түрі пайдалы өсімдіктер қатарына жатады. 300 – ден ... ... » ... өзі ... қорықтар, су қорғайтын, ағаш өсетін ормандар
болып ... зор зиян ... ... өрт ... ... орман
жануарлары да үлкен зиян ... ... ... ... – адамдар, 90
пайыздан астамы солардың кінәсінен ... ... өрт ... ... аңшылық кезңнде шала жанған оқ – дәрілерлің қалдығынан, автомашина
маторынан, т.б .кетеді.
Әсіресе өртке қауіпті кезең сәуір ... ... ... айында,
ағашта жапырақ аз болғанда, тамыздың құрғақшылық ... ... ... өрт кең етек ... ... үшін ... ... кеңінен түсіндіру жұмыстарын
жүргізу, қолда бар құралдармен өртті ... ... ... ... Өрт
сөндіруде авиацияның көмегі зор. Соңғы жылдары өртің шыққан жерін ғарыштан
бақылау ... ... жел ... қарсы күресін күшейту үшін бір жылдық
өсімдік Мектептегі экологиялық тәрбиенің ... ... және ... ... ... ... ... алмастырып отыру керек.
1.2 Мектептегі экологиялық тәрбиенің міндеттері, мазмұны және оны
ұйымдастыру түрлері
Қазіргі кезеңдегі жастар тәрбиесінің ... ... бірі – ... ... мен ... ... ... ғылыми мағлұматтарды білім және
тәрбие процесінде ... ... ... ... ... ... мәдениеттілігіне байланысты. Осыған орай, ең басты
міндеттердің бірі - ... ... ... ... теориялық және практикалық біліммен қаруландыру. Бұл ... ... ... ... ... ... биология, география,
астрономия пәндері. Бағдарламаларындағы оқу материалдарын дәрістерде терең
түсініп, сыныптан және ... тыс ... ... тиімді қолдана
білуге оқушыларды үйрету және ... ... ... ... негіздерімен қаруландыру үшін осы пәндер ... ... ... еске ... ... бағдарламасын жасайды.
Көрсетілген пәндер бойынша экологиялық ... сол ... ... ... керек. Мысалы, география пәні бойынша: жерді
қорғау, тиімді пайдалану, орман – тоғайларды, өсімдіктерді қорғау, ... ... ... ... ... ... күрес жүргізу, ауаның
тазалығын сақтау, өндіріс орындарын, өндірістерді, топырақ ауа жағдайларын
есепке алып, тұрғын ... ... ... қамтамасыз ету.
Оқушылардың білім деңгейін көтеру үшін кейбір теориялық және
практикалық мәні бар ... ... ... ... ... олармен лекциялар, практикалық жұмыстар, кештер, саяхаттар арқылы
танысады.
Шамамен осындай әуенді пайдаланып, тікелей ... ... ... бойынша экология бағдарламасын құрастыруға болады.
Енді экологиялық тәрбие жұмыстарының бірнеше түрлерін қарастырайық:
1. Ауыл мектептерінің оқу – ... ... ... ... тұқымының
көшеттерін өсіріп, оларды қалаларды, ауылдық ... ... ... ... мемлекеттік орман шаруашылығына үнемі көмек ... ... олар ... ... мүшесі. Сонымен бірге
орманды қорғау және ағаш ... ... да ... ... ... істейтін жұмыстарының түрлері:
- көшет материалдарын өсіру, ағаштар отырғызу, ... ... ... ... орман – тоғайдағы зиянды жәндіктермен күресу;
- дәрі – дәрмектерін ... ... т.б ... ... ... ... ... және олардың есебін алып отыру,
- фенологиялық бақылау жүргізу.
3. Оқушылар ауыл шаруашылық тәжірибе жұмысымен айналысады.
Тәжірибе жұмысы ... ... ... ... ... ... ... және Терістік облыстарының топырағы мен ... ... ... ауыл шаруашылық тәжірибе жұмыстарын әртүрлі
тақырыптарда жүргізіледі: «Кубань 3», «Дубробский-129»күріш ... ... және кең ... ... әсер етуін
анықтау, «Сәбіз егісәіндегі арамшөптерді керосин және соляр майымен
тазалау» ... ... ... ... ... ... дала
жағдайында ауыл шаруашылық дақылдарының сорттарын ... ... ... ... ... ... «Исимский-100» бидайы,
«Днепровский - 438» жүгерісі, ... тез ... ... т.б.
Сонымен, оқушылар дала жағдайында тәжірибе жұмысын жүргізу ... ... ... ... мен ауа ... есепке алып, дәнді және бақша
өсімдіктерінің сорттарын, ... ... ... ... ... ... ... егістік жерлерде өсетін арамшөптермен күрес
жүргізеді.
4. Оқушылар түрлі табиғатқа зиян келтіретін ... ... ... ... ... ... улы заттарды, минералдық
тыңайтқыштардың экологиялық мәдениетті саналы, жете түсінуіне сақтау және
қолдану ережелерін бұзушыларды әшкерелейді.
5. ... ... ... мектепте жаппай шаралар ұйымдастырылады.
Олар: кештер, лекциялар, әңгімелер, ... ... ... ... ... қорғау тақырыптарына ... т.б. ... бәрі ... саналы жете түсінуіне, табиғи
ортаны қоғау мен ... игі әсер ... өте ... құралдардың
бірі.
Егер экологиялық құлық және еңбек іс–
әрекеттерін ұштастырып, тікелей табиғи байланысты жүргізсе, олардың жақсы
нәтиже беретіндігіне ешқандай күмән ... ... ... ... ... ... және ... еңбек іс - әрекетінде экологиялық білімді қолдана
білу, іскерлікке төселу.
2. ... ... және ... ... ... ... қоғамдық
пайдалы еңбекке қосу.
3. Әрбір ... ... ... және ... ... ... мақсаты: қоғам мүшелерін өздері ... ... ... ... ... ... жұмысына тарту, зерттеуді жүргізудің
әдістері мен тәсілдеріне үйрету, мектепті экологиялық жұмыстың орталығына
айналдыру.
4. Қоғам ... ... ... ... ... ... ... штабтар құрады, жорықтар, саяхаттар ұйымдастырады.
1.3 Экологиялық тәрбиедегі адамның өндірістік іс-әрекеті
Қазіргі кезеңде ең көкейтесті ... бірі – бұл ... іс - ... ... ... ... ластануы, бұзылуы.
Жер бетінде зиянды, әсіресе улағыш заттардың қалдықтары өте көп. ... да, су ... да ... ... бәрі қоршаған ортаға ... ... ... ... қалдығы және атомдық қопарылыстың радиоактавтік
тұнбасы бірте – ... адам ... ... ... ісік ... ... Әсіресе, атомдық өнеркәсіптің дамуы және оның адам
денсаулығына ... ... өте ... ... ... жер ... – 90 элементі аз мөлшерде болса да кез – ... ... ... ... ... Бұл элемент табиғатта болмайды, тек
қана соы уақыттағы атомдық өнеркәсіптің және ядролық сынаудың арқасында
пайда ... ... ... жер ... ... ... барлық тірі
жәндіктердің денесіне енген.
Бәрімізге белгілі 26 сәуір 1986 жыл ... ... АЭС – ... ... жарылуынан бүкіл тұрғын халықтар үлкен экологиялық апатқа
ұшырады. Украина және Беларуссия тұрғындары туған ... ... ... ... аудандарына орналастырылды. Чернобыль 30 жыл бойында
жабық зона ... ... , ... бәрі тірі жәндәктер үшін өте қауіпті. ... ... бас ... ... ма ... Оны ... бақылауға
алып, энергияның басқа табиғи түрлерімен (мұнай, газ, күн ... жер ... ... ... ... қажет.
Тағы да еске түсіретін нәрсе, ол теңіздер және ... ... ... бері ... ... ... ... , миналар, оқтар бір
кезеңдерде су астындағы жер сілкінуінің әсерінен қопарылып, су ішіндегі ... ... ... ... ... көзі ... ... бәріміз де табиғатты қорғауда, сақтауда және оны ... ... ... ... ... ... Міне, осы тұрғыдан
барлық жастарға экологиялық білім және ... беру ... ... ... ... көрсетілуі керек.
Экологиялық тәрбиенің негізгі мақсатттары:
1. Экологиялық нормалардың, ережелердің, қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... қараушыларға жол бермеу,
3. Жастардың бойында экологиялық мәдениетін қалыптастыру:
а) тұлғаның мінез – құлқында;
ә) қоғамдық пайдалы еңбек және ... ... ... ... ... , күтуде және жақсартуда;
б) экологиялық білімді ... ең ... ... еңбекте.
Экологиялық тәрбие еңбек тәрбиесімен байланысты. Өйткені ... - ... ... адам қоршаған ортаға тікелей әсер етеді.
Жалпы білім беретін мектептерде ... ... мен ... әртүрлі сыныптар және пәндер бойынша, қоғамға ... ... ... ... ... іске ... сынып оқушылары табиғат байлығын ауыл ... ... ... ... сабақтарында алады. Олао үй мүліктерін, киім
... ... т.б. ... ... ... ... ... танысады.
Бастауыш сыныптардың оқу бағдарламасы оқушыларды төмендегі
іскерлікті , дағдыны қалыптастыруға бағытталған:
- ... даму ... ... бақылау жүргізу;
- мектеп және қоғамдық мүлікті ұқыптылықпен ... ... ... ... суды үнемі пайдалану.
Орта және жоғарғы сыныптар оқушыларын кең көлемде экологиялық біліммен
қаруландыру қажет.
Қазіргі жағдайда өндіріс табиғатқа күшті әсер ... ... ... ... орай ... ұтымды пайдаланудың ғылыми білімге
негізделетінін оқушылардың түсінуі ... ... ... іс ... ... ортада әртүрлі өзгерістердің болуы мүмкін. Сондықтан
қоғамның өндіргіш күштерін ұнамды ... ... ... , оның ... жүктемеге орнықтылығын есепке алу талап
етіледі.
Оқушылар табиғи ортаны күтуеде, қорғауда ...... ... қорықтарды басқаратын қызметкерлерге көмектеседі, жабайы
аңдарды, өсімдіктерді қорғау жұмысына қатысады.
Оқушылар ауыл ... ... әр ... ... ... олар ... түрлеріне байланысты негізгі мәселелермен таныс
болуы қажет: жерді пайдалану негіздерін, ... ... ... ... ... мөлшерін, минералдық тыңайтқыштарды, улы химиялық
заттарды беру мөлшерінің мерзімін технологиялық ... ... ... ... оқушылардың экологиялық білімінің белгілі жүйесін игеру,
табиғатты қорғау, оның ... ... ... ... ... дұрыс дүние тану көзқарасын қалыптастыру.
Өндіргіш күштердің тез қарқынмен дамуы, еңбек өнімділігінің артуы,
халқымыздың хал – ... ... ... ... ... ... пайдаланумен тығыз байланысты. Елімізде соңғы жылдары табиғат қорғау
жұмыстары толығырақ қолға алына бастады. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... әрі қарай жетілдіру көзделуде.
Бұл мақсатты жүзеге асыруда халқымыздың, әсіресе ... ... ... ... ... роль ... Алға қарай табиғатқа тек
тұтынушылық жағынан ғана қарап қоймай, оның ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады. әрбір өнеркәсіп
орнының, колхоздың, совхоздың, геологиялық барлау орындарының т.б. ... ... етіп ... ... ... ... сақталуына, табиғатты
қорғауға тұрақты көңіл бөлулері тиіс. Ол үшін еңбек ұжымының ... ... ... табиғат қорғау жөніндегі нақтылы ережелермен тагысып, оны
бұлжытпай орындауды өз міндеттеріне алғаны жөн.
Қазіргі кезде адамның қоршаған ортамен қарым – ... ... ... ... ... Жер шарындағы халық санының жедел өсуі және көптеген
елдердің индустриалды ... ... ... пайдалануды еселеп арттырып,
адамның табиғатқа әсерәнің көлемін өсіре түсуде.
Соңғы жылдары ... ... ... ... жер бетінен өсімдік және
жануарлардың көптеген түрлерінің ... ... – ақ ... ортаның
шектен тыс ластануы айырықша белең болып отыр. Кейбір елдерде, әсіресе
дамыған елдерде ... орта ... ... ... адамдардың
денсаулығы төмендей бастады. Осының бәрі қоғамды қоршаған ортаны қорғау
мәселесіне ерекше ... ... ... сақтау және қалпына келтіру
мәселелерімен нақтырақ айналысуға, сондай – ақ оның ... ... ... Табиғаттың өзгертуді қаламайтындығы белгілі.
Ондағы өзгерістер баяу, байқаусыз өтеді, өзін -өзі реттеу мен өзін - ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында қоғам мен табиғаттың ... ... ... жаңа ... ... қалыптасты. Материалдық өндірістің көлемі
еселеп өсіп, шикізатты өндіру барған ... ... ... ... ... ... байлықтар жеделдетіліп игерілді. Ғылыми – техникалық прогресс
нәтижесінде жасалынған табиғатқа әсер ... ұлан – ... ... ... және адам баласының өсіп отырған ... ... ... ... ... ... бара – бар ... алып келді. Жер ... ... ... ... су
тасқындары, жанартаулар атқылаулары, зілзала ... ... ... тепе – тең , тіпті, олардан асып түсетін жағдайға ... ... мен ... ... адам ... табиғи ортаны
асқтау мен оның ластануына жол бермеуге, қамқорлық танытуға ... ... ... бірнешеуі төмендегідей:
- табиғи ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік беретін аз ... ... ... жаппай өндіріске ендіру және ортанның ластануын
барынша азайту;
- су шығынын ... ... ... беретін сумен жабдықтаудың қайтымды
және тұйық айналымдарын кең қолдану;
- топырақтағы ылғалдың жиналуын, атмосфералық ауадағы газдардың тепе ... ... ... ... ... ... сақталуы және
қалпына келтірілуі;
- жылу мен энергияның дәстүрлі көздерінің атмосферадағы көмірқышқыл газының
жиналуы мен ... ... ... алуға мүмкіндік беретін табиғи
көздермен алмастырылуы болады.
2.ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕСІНІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕСІ
2.1 Экологиялық тәрбиенің маңызы.
Қазіргі кезде "экология" ... ...... бір-бірімен және қоршаған ортамен ... ... ілім ... - жануарлар өсімдіктер микроорганизімдердің өзара ... ... ... ... ... ... бөлігі.
Экология — тірі организмдердің тіршілік ... ... ... ... ретінде қарастырады.
Олай болса "экология" қоғамдық сананың формасы ... ... мен ... ... ішкі ... әрекеттесуін және қоршаган
ортамен өзара қарым-қатынасының заңдылығын зерттейтін ... ... ... ... ... өзекті мәселелерді шешу, ең
алдымен адамның оған ... ... ... ... ... ... санаға экологиялық білім ... ... ... әлемі мен өсімдіктер дүниесі және олардың
өмір сүру ортасы жайында жалпы ... ... ... ... ... қарым-қатынасының ... ... ... ... және ... ... оның
құрамдас бөлігі болып табылады. Олар адам баласын ... ... ... ... ... ... ... жер қойнауын атмосфера және
орман тоғайларды өндіріске пайдалануда келеңсіз оқиғаларға тап ... ... ... Адамнан табиғтты пайдалануда ... ... ... ... ... ... етеді Ол өндірістік
және ауылшаруашылық нысандарды құруда экологаялық ... ... ... және ... кері ... ... өндірістегі кейбір
технологиялық ... ... пен ... ... пайда болады.
Адамның экологиялық санасына тағы да оның табиғатты және қоршаған
ортаны қорғау заңдылғын ... ... ... ... ... күрес
жүргізудегі талпынысы немесе әрекеті жатады. Сондықтан да экологиялық сана
қоғамдық сананың формасы ретінде маңызды қызмет ... ... Ол ... ... ... өмір сүру ортасы
ретінде және эстетикалық тұрғыдан жетілуіндегі оның маңызын ... ... Ол ... ... ... ... ... талдау жасау,табиғатпен ақылға сиятындай орынды
қарым-қатынас жасау ... ... ... ... асады;
Тәрбиелік кызметі. Ол оқушыларды табиғатқа ... ... ... ... көрініс береді. Олардағы
жауапкершілік ... мен ... ... ... ... ... ... сұлулығын шаттана сезіну ... ... ... асады. Бұл
оқушыларда табиғатты қорғау әрекетін жандандыруға ... ... ... ... ... оған деген махаббат сезім патриоттық ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру —
Қазақстанда.Білім берудің ғана жүйелері мен әлемде ... ... оқу ... ... ... қаржыландыру экологиялық білім
беретін ұстаздарға қамқорлық; жасау, мектеп алдындағы ... ... ... ... күттірмес өзекті мәселесі.
Экологиялық тәрбие экологиялық білім берудің құрамдас бөлігі.
Экологаялық тәрбие — табиғаттың барлық субъектілеріне ... ... ... ... ... ... — бұл тек ... болмайды", ластануға болмайды
деген жалаң ұран, үндеу тастау немесе ... ... ғана емес ... не себепті олай етуге болмайтындығын түсіндірумен байланысты жүзеге
асады.
1977 жылы ... ... ... ... ... -
қоршаған ортадан қорықпай, керісінше одан ләззат алу" негізіне ... ... мән ... Ол үшін біз ... ... әдемі де
көркем жерлерді сақтап және оны ... ... ... ... бұл ... ... ... мектептің алдында тұрған негізгі
міндеттердің бірі болып табылады.
Экологиялық қызметін ... ... ... ... ... қалыптасуына зор ықпал етеді. Ол экологиялық білім; табиғатты
қорғау әрекетіне аса құштарлық, оны ... ... және ... ... ... ... мен ... қамтиды. Немесе олардың қоршаған ортаға саналы көзқарасы,
ізгілікті қарым-қатынасы мен пайдалы ... ... ... ... ... тәрбиелеу қажттілігі XX-ғасырдың ... ... Ол ... орта ... ... ... ... экологиялық; дағдарыстың ... ... ... ... ... ... ... экологиясы"
ұғымын термин ретінде алғаш рет академик: Д.С.Лихачев 1980 жылы ... ... ... факторынан құралған адам тіршілігінің
объективті негізі — мұраларды сақтау, сол ... ... ... ... ... ... ... экологиясының
заңдарын сақтамаған жағдайда ол ... ... ... ... әкеліп соқтыратынын ескертеді. Экологиялық мәдениет ұғымынның
пайда болуы, экологиялық қауіпсіздкті болжау, қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ету ... ... ... ... көрсетеді".
Адам баласын жер шарының, жалпы әлемнің экологаялық жағдайы осыдан
шамамен алғанда 300 жыл ... ... ... Дегенмен, экология
мәселесін жоғары ғылыми тұрғыда зерттеу академик Бородинның қолдауымен ... ... ... қана ... ... ... ... өзінің
зерттейтін нысанасын кеңейте отырып бүгінде ол адам баласын ... ... ... зерттейтін (дене, биологиялық, химиялық т.б.) дербес ғылым
саласына айналды.
Экологиялық тәрбиеде болсын, жалпы тәрбиелік мақсатта болсын ... ... ... ... ... ... ... азаматты
тәрбиелеуге міндеттіміз. Дегенмен, ... ... ... ... әр ... ... ... Жоғарыдағы деректерден
байқағанымыздай; қоршаған ортаны қоршау (ауа, су, топырақ, ... ... ... мен ... өзара әрекеттесуін кешенді түрде үйлесімділік,
тепе-теңдік жағдайда жүргізуді қажеттілігі ескерілмеді. Нәтижесінде адамның
табиғтқа парықсыз ... ... адам ... өмір сүре ме, ... ... ... жалпы адамзатты алып жағдайына альш келді.
Тәжірибе көрсеткендей, біздің кешегі мектеп бітірушілеріміз бүгінде
сол табиғатты қорғап-қоршап, тиімді пайдаланудың ... ... оны ... ... ... Бұл біздің тәрбиедегі нашар жетістітіміз болуы
керек. Сол үшін де мектеп мұғалімдері экологиялық тәрбиеде тек ... ... ... ... ... ата-аналарымен де көптеген жұмыс ... ... ... ... ... берудін кейбір жолдары
Қазақстан Республикасының 2005-2010 жылдарға арналған білімді дамытудың
мемлекеттік бағдарламасында "Адамзат ... ... ... түрде
меңгеру деген білім мақсаты қазіргі ақпараттық ағымның үндеуіне байланысты
пайдасыз болып ... ... ... ... білік, дағдыларды механикалық
турде беру емес, ақпараттық-интеллектуалдық ресурстарды өз бетімен ... ... ... идея бере ... ылғи даму үстінде болатын және
жылдам өзгерістегі әлем жағдайында іске ... ... ... ... саналады" деп атап көрсетілген.
Иә, қай мемлекеттің де негізгі тірегі - білімді де білікті, ... ... ... ... да қоғам талабына сай қоғамды көркейтетін,
дамытатын жастар ... - ең ... ... ... ... ... заңында мемлекеттік саясат негізінде ең ... рет ... жеке ... ... интеллектуалдық дамуы, жеке ... ... ... ... ... енгізіліп отырғаны мәлім. Біздің
қазіргі мектептің маңызды мәселелерінің бірі: оқушылардың шығармашылық
белсенділігін ... және ... өз ... алуы және оны ... ... ... шешу үшін ақпаратқа және саналы еңбекке бейімдеу, ғылым мен
мәдениет саласында белсенді қызмет етуге тәрбиелеу ... ... - ең ... ... ... ... табиғатты
көріктендіру, болашақ ұрпаққа бай мұра қалдыру деген сөз. Әрбір саналы,
сауатты қоғам мүшесі осы үш ... ... ... ... борышым деп
білсе, табиғат артық ысырап болмайды, ел қазынасы ортаймайды.
Табиғатты қорғаудағы мақсаттың өзі, бір ... ... ... ... ... ... ... болса, екіншіден, қоғам мен
мемлекетке керектігін пайдаға жарату. Алайда ... алу үшін оның ... ... ... түсу жағы ескерілуі тиіс.
Экология - (грекше "oikos" - үй, мекен жай және "logos" - ... тірі ... ... және ... ... ортамен байланысын
зерттейтін ғылым. Бұл терминді 1866 жылы ұлты неміс австриялық ғалым ... ... ... ... ретінде XX ғасырдың басында ... ... ... ... дегенмен де тек биология
ғылымының саласы ғана болып отыр. ... ... ... "табиғат" деп
аталады да, "экология" тек ғылыми ұғым болып табылады.
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру деп ... ... ... саналы көзқараспен қарап, оның байлықтарын ... ... ... ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаны қорғауға белсене араласатын
көзқарасты қалыптастыруды айтамыз.
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі барынша күрделі,
сан ... және өте ... ... ... ... ... ... назарын ерекше аударып отыр.
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға білім беру мен тәрбиелеудің
негізгі жолдарын атап ... ... ... ... ... академик Н.Сарыбеков. Оның табиғат қорғауға тәрбиелеу жайлы көптеген
еңбектері ... ... ... ... ... ... орта және
жоғары оқу орындарында пайдаланылуда.
Жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие ... ... ... ... ету ... ... ... саясатпен, экономикамен, адамгершілікпен, ғылыми ... ... ... ... асырылуы керек.
Қазіргі таңда оқушыларға экологиялық ... беру мен ... ... ... ... және мектептен тыс жұмыстардың
орны ерекше. Оқушылардың сабақтан тыс жүргізілетін тәрбие жұмыстары көбіне
сабақтан тыс ... ... тыс ... деп аталады. Бұл жұмыс мұғалім сабақ
үстінде жүзеге асыратын тәрбие жұмысын толықтыра және тереңдете ... ... ... ... мен ... ... ... ашудың,
олардың белгілі бір нәрсеге қызығуы мен ынтасын оятудың құралы ретінде ол
оқушылардың бос уақытын ұйымдастырудың формасы ... ... және ... мінез-құлыққа жаттығуын ұйымдастырудың, адамгершілік ... ... ... ... ... ... атқарады.
Сыныптан тыс жұмысқа сабақтан бос кезінде жүргізілетін, тәрбие мен
білім беру сипатында ұйымдастырылатын ... мен ... бар ... ... кезде тәрбие жүйесінде мектептен тыс жұмыстар едәуір орын
алады. Сыныптан тыс жұмыстардың ... ... бар. ... ... ... ... ... тыс жұмыс ерікті негізінде
өткізіледі.Оқушылар ынта мен бейімділіктеріне байланысты өз ... ... ... ... ... тыс ... өз ... бойынша көп
болып және жеке атқаратын жұмыстарға қатысады. Сыныптан тыс ... ... ... оның ... ... ... болмайтындығында. Оның мазмұны мен формасы негізінен алғанда
оқушылардың ынталары мен ... ... ... ... жағдайдағы сыныптан тыс тәрбие жұмысының мәні: ондағы қоғамдық
пайдалы іс-әрекеттің сыбағалы салмағының артқандығында. Егер ... ... ... тыс жұмыста өзара сөйлесу және көңіл көтеру фор-малары оасым
болып ... ... ол ... ... мол бағытқа ие болып келеді.
Сыныптан тыс жұмысқа қойылатын талаптардың ең маңыздыларының бірі: оның
өмірмен тығыз ... Кез ... ... ... қоғамының жұмысы
айнала қоршаған өмірмен танысуға және оны гүлдендіруге ... ... ... ... тыс ... ... беру бағытында жүргізілетін жұмыстардың
түрі өте көп. Бірақ, бәрінің де мақсаты - баланы жан-жақты жетілдіру, оның
бойында ... ... ... қалыптастырып, оны аялай білуге
тәрбиелеу және эстетикалық сезімін ... Тек ... қай ... ... ... дегенде міндетті түрде ескерілетін нәрсе:
оқушылардың жас ерекшелігі, жүргізілгелі отырған жұмыс ... ... ... ... ... біртіндеп ғылым негіздерін оқуға көшулеріне
қарап, табиғи байлық қорының көп турлі ... ... ... ... ... ... түсінеді. Табиғаттану-жаратылыстану ғылымдары:
өсімдіктану, жануартану, жағрапия, физика және химия, математика, қоғамтану
және т.б. пәндерді оқу барысында, сондай-ақ жас ... ... ... ... ... экскурсиялық-туристік стансаларында,
мектептің оқу-тәжірибелік үлескісінде жүргізілетін көптеген тәжірибелер ... жас ... ... ... оның ... ... ... түсіне білуге көмектеседі.
Қазіргі уақытта жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық
білім беру мен ... ... ... ... тыс ... орны ... ... тыс жұмыстардың сан алуан түрлері бар.
Жалпы білім беретін мекгептерде ... ... ... ... тыс ... мақсаттарына қарай төмендегідей етіп
топтауға болады.
1. Оқушылардың өз ... ... ... ... ... ... ... салу;
туған жердің өсімдіктері бойынша турлі қатырмалар (гербарилер) жасау;
табиғат сырын ... ... әр ... ... ... альбомдар шығару;
табиғат кереметтерін ашатын әр турлі ғылыми көпшілік әдебиеттер оқу.
2. Оқушылардың табиғат аясында істейтін жұмыстары:
оқу-тәжірибе улескісінде жұмыс;
табиғат ... ... ... ... ... және ... шығу арқылы табиғаттану;
әр турлі бағыттағы танымжорықтар мен экологиялық соқпақтар.
3. Оқушылардың ... ... ... ... ... арналған ғылыми оқулар мен конференциялар;
аудандық, облыстық табиғат қорғау мекемелерінің қызметкерлерімен, атақты
табиғат зерттеушілерімен, ғалымдарымен кездесу;
табиғат қорғауга ... ... ... кітапханасында "Табиғат қорғау - парызымыз" ғылыми-көпшілік
әдебиеттер көрмесін ұйымдастыру;
айына бір рет ... ... " ... ... ... табиғат зерттеушілер үйірмесі;
факультативтік сабақтар;
табиғат қорғауга арналған тәрбие ... және оның ... ... ... ... ... Қоғамдық пайдалы еңбек:
оқушылардың өндірістік еңбек бригадасын құру;
жасыл жасақшылар тобын құру;
табиғат десанттары ... ... ... ... ... ... айлықтар өткізу.
5. Оқушылардың экологиялық білімдерін тексеру жұмыстары:
—экологиялық олимпиадалар өткізу.
—"Жасыл өлем викторинасы", "Табиғат сыры неде?", т.б. жарыстар,
байқаулар ... ... ... ... ... жұмыстары (рейдтер
ұйымдастыру).
6. Оқушылардың табиғатты аялауға сүйіспеншілігін арттыратын мерекелік
іс-шаралар:
табиғат қорғау кунін (5 маусым) атап өту;
Наурыз мерекесі;
маусымдық ... ... куз", ... той", ... ... және ... ... өлкетану жұмыстары:
экологиялық соқпақ ұйымдастыру;
мектепте "Табиғат муйісі" табиғат бурышын ашу;
этнографиялық-экологиялық мұражай ашу;
ауылдағы (қаладағы) табиғи ескерткіштерді қамқорлыққа алу, ... ... ... ... ... ... ... мен жануарлар дуниесін зерттеп,
қазіргі уақытта сиреп, жоғалып бара жатқан ... ... мен ... ... оларды "Туған жердің қызыл кітабына' енгізу;
"Жасыл аптека" клубын құру;
"Құсбегі" ата жолы клубын ұйымдастыру және ... орта ... ... мектептерде жоғарыда көрсетілгендей мектептен
тыс жұмыстарды өткізгенде оқушылардың ата-анасы мен ... ... ... ... Әрбір пән мұғалімі өз пәндері бойынша табиғат қорғау
бағытында сыныптан тыс ... ... ... Пән ... ... ... ... онкүндіктер өткізгенде ондағы ұйымдастырылатын
іс-шараларды табиғат қорғау жұмыстарымен байланыстыруы керек.
Табиғаттану саяхаттары, ең ... ... ... ... ... ... және кең байтақ. Отанымыздың басқа
аудандарына деген сүйіспеншілік сезімін тәрбиелеуге себін тигізеді, табиғат
құбылыстары, жануарлар мен өсімдіктер дүниесі жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жоспарлайды. Танымжорық мақсаты
оқушыларға эстетикалық тәрбие бере ... ... ... ... және
оқулықтағы материалдарды жете меңгерте білуі тиіс. Мысалы, ол оқулық
материалдарымен ... ... ... ... ... әр ... гүлін алып, оқулықтағы "Гүлдің құрылысы" тақырыбын еске
тұсіріп, түсінік бере келе, бір оқушыға ... "Күз" атты ... ... ... А.Ғалымбаеваның 'Сары гүл" атты суретін
көрсетіп, магнитофоннан Е.Рахмадиевтың "Алматы кеші" әнін ... не ... ... ... ... Бұл ... ... шабыт береді.
Мұғалім жорық кезінде де сабақ ... ... ... ... ... ... ... Эстетикалық тәрбие табиғат қорғау
мәселелерімен сабақтас, тығыз байланысты, оқушыларда эстетикалық ой ... ... ... ... жол ... Ал бұл оқушыларда туған
ауылы, оскен табиғатын сүйіп, оның байлықтарын көзінің қарашығындай қорғау
керектігі жағдайында ... ой ... ... ... мен ... Экологиялық білімнің тәрбиелік өзектілігі
Қазіргі уақытта экологиялық тәрбие беру жер ... ... ... тиісті бүкілхалықтық мәселеге айналып отыр. Қоршаған ортаны қорғау
мен оның байлығын ... ... ... ... орын ... ... ... қаулы-қарарларының
қабылдануы, экологиялық тәрбие беру қажеттілігінің күннен-күнге арта ... ... ... оқу ... ... ... ... оқу-
тәрбие жұмыстарының әр түрлі формалары мен әдістерін ... ... мәні - ... ... ұқыпты қарауға үйретіп, оның
байлықтарын үнемді пайдаланудың маңызды мәселе екенін ұғындыру, табиғатқа
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... Біздің елімізде "...әрбір азамат табиғатты
аялауға, оның байлыктарын кһрғауға міндетті" деген талаптар ... ... ... жүзеге асырылып жатпағаны мәлім. Тоқырау ... ... ... ... ... ... тигізді. Бірыңғай
экономикалық өндірістік мүдделер басшылыққа алынып, экологиялық талаптар
ескерілмегендіктен, еліміздің, яғни, Қазақстанның да ... ... ... ... беретін мектептерде табиғат қорғау жұмыстарын күшейту
туралы" әдістемелік хатта оқыту үрдісінде ... ... ... ашып ... оқушылардың табиғатқа жауапкершілік
қатынасын тәрбиелеу ісіне козғау салады. Қазіргі ... ... ... ... ... оқушылардың табиғатқа жауапкершілік
қатынасын қалыатастыру кажеттілігі бүгінгі бастауыш сынып теориясы мен
әдістемесінде ... ... ... ... әдісін ізгілендіру,
экологияландыру міндетін алға қойып отыр. Ал бұл міндет осы ... ... және ... ... және ... ... негіздеуді қажет
етеді.
Экологиялық тәрбие жұмысы балалардың жас ерекшеліктеріне сай ... ... ... ... ұтымды болатындығына К.Ушинский
ерекше назарын аударған. Оның "Детский мир", ... ... деп ... ... және онда ... ... хайуанаттар мен құстардың
тіршілігі, адам және оның еңбегі жөнінде көптеген ... ... ... мен ... ... қатынасты педагогикалық аспектіде қарастырып,
"Табиғат дауысын ата-аналар да, қоғам да, тәрбиешілер де, заң шығарушылар
да аяғына ... ... ... ... ... жақсы емес, ... адамға тек
оның заңдылықтарын білу және олардың күшін пайдалану ғана қалады" ... ... ... ... ... сене ... оны "ой ... "ұлы
тәрбиеші" деп бағалайды. Өзінің жастық шақ өмірінің негізінде қорытынды
жасай отырып ол ... мені ... тағы деп ... бірақ өзімнің
өмірлік әсерімнен жер бетінің әсем ... ... жан ... орасан мол тәрбиелік мәні, ықпалы бар, тіпті ойымен тәрбиешінің
ықпалынан да бәсекелесуі қиын ... ... ... ... ... ... эстетикалық түйсінуге балаларды ... ... ... Н.Рыбников, В.Сухомлинский, т.б. еңбектері
арқылы негізделген. В.Сухомлинский "Табиғат адам ... ... ... ... ой ... ғана ... ... қайнар көзі бола
алады" деп табиғаттың заңдарын жете меңгеру керектігіне ерекше мән береді.
Ол баланың ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық, адамгершілік тәрбиенің негізі деп
санады. Оқушылардың азаматтығы мен ... ... ... орны ... ол ... жер ... бұл жәй кішкентай адамның
өсетін және жерге алғашқы қадамдарын жасайтын орта ғана емес, ол ... ... ... ... қуат ... ... ... мен жапырақтарына
тарататын қүдіретті алма ағаштың өркен жаяр ортасы" деп атап көрсеткен.
Бар өмір тіршілігі табиғатпен етене араласып өтетін, оның ... ... ... ... ... ... халықтық педагогикаға, ақын-
жырауларымыздың, ағартушыларымыздың даналық сөздеріне ... ... ... ... ... ... ғылыми әрі тәрбиелік мәні мол. Ш.Уәлиханов ... ... ... ... ... этикасын зерттей отырып,
қазақтар арасындағы шамандық сенім ... ... ... ... ... ... ... өз ұрпағылың табиғатпен қатынас
жасауда ізгілікке баулитын халық педагогикасының тәрбиелік мәнін жоғары
бағалайды. Ол "...табиғат ... ... ... алып, сұлулық,
әсемдік, тартымдылық және ұнасым мен үндестік атаулыны сезімтал ... ... ... деп ... ... тану адамдарға рухани күш
беретіндігін айтады.
А.Құнанбаевтың қара сөздеріндегі философиялың ой-пікірлері оны ... ... ... ... ... оған ... ғылыми
көзқарастарын да танытады. Ол табиғаттың бар байлығын ... ... азық ... ... ... ... "Кім ... махаббат қылса,
сен де оған махаббат қылмағың парыз" деп өскелең ұрпақты табиғат ... сүйе ... ... экологиялық мәселелер бүкіл адамзат баласын ойландырып отырған
кезде халқымыздың бұл салада ... ... та, ... те мәні ... ... ... бөлу ерекше қажет. Халқымыздың табиғатқа деген
сүйіспеншілігі және оны көздің қарашығындай ... ... ... ... боларлық асыл мұралар, даналық ұғымдар, мақал-мәтел, нақыл сөз,
аңыз әңгіме арқылы жетіп отырған. Осындай әрбір асыл мұраның өзінде ... ой әрі ... ... ... ... да әрбір ұстаз, әрбір
тәрбиеші өзінің күнделікті жұмысында халықтық педагогиканың асыл ... ... ... әрі оны ... ... оқушылардың экологиялық
түсінігінің қалыптасуына зор ықпалын тигізбек.Аңыздардағы Қорқыт ... ... қаза ... ... "... у ... кетеді" деп
безектеуі, ... ... ... ... ... ... ... жеті
жыл жер кезуі туған жерге, туған жер табиғатына деген ұлы сүйіспеншіліктің
белгісі.Халқымыз ... ... ... "киелі", "қасиетті" деп
ұғып, оларды өлтіруге, жоюға болмайтынын уағыздаған. Сонымен бірге табиғат
пен адамды ... ... ... ... деп ... Сондықтан
адам табиғаттан өз керегін ғана алып, қалғанына еш ... ... ... ... пен ... ... айтыңызшы, тіршілікте
одан ғажап, олардан құпия не бар?" дей келе ... ... мән ... ... ... ... ... мен құстарды,
көшпелі тұрмысқа қажетті заттарды киелі деп қастерлейді. Осы аталғандарды
құрмет тұту, ырым-жорасын жасап тұру, адам ... ... пен ... ... деп ... ... беру жұмысы отбасында, балалар бақшасында, мектепте,
орта арнаулы және жоғары оқу ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау, оның байлықтарын сақтау жөніндегі тиянақты
көзқарасты қалыптастырып, жүйелі білім беруге болады. Бұл жөнінде ... ... ... "XX ... әлем және ... ... ... Мұхтар Шаханов өзінің "Аралға жол" мақаласында " ...бізде
экологиялық тәрбие болған жоқ, ол ... де жоқ. ... ... ... ең
артта қалған, қараусыз қалған жағдайда, біз адамдардың экологиялық ... ... ... кеш ... деп айтқан болатын.
Экологиялық тәрбие беруде оқушылардың ... ... ... білудің үлкен мәні бар. Эмоция психологияда ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Табиғат
тағдырына ортақтаса білу ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, " ...адамгершілік заңдылықтар ұғынумен
де, есте сақтаумен де меңгерілмейді". Табиғатқа ... ... ... жеткіліксіз, ендеше оның қасіретін сезіне білу керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе айтарымыз, мектеп - тәрбие орталығы. Ұрпақ мәселесі ол
еліміздің болашағының ... ... ... мәні бар биік ... Олай ... ұлт мектептерін жаңаша құру барысында ... ... ... ... ... сақтап, оны гүлдеңдіруде бұл
мәселе бүгінгі күннің ... ... ... айналуы тиіс. Ол үшін
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың ... ... ... қызметкерлерінің II съезінде сөйлеген сөзінде атап өткеніндей:
«Білім беру ісін ... ... ... бірі ... ... ойлай білетін жеке тұлғаны мәдениетті, рухани ... ... ... отырғандығына баса назар аударып жалпы білім
беретін орта ... ... ... қатар адалдық, адамдық;; ізгілік,
отанынын сүйе білу ... ... ... ... ... ... ... отырғандығын ерекше атаймыз.
Мектептің жалпы осындай жұмыстарды жүйелі түрде ұйымдастыруда маңызы
ерекше ... Жүйе ... ... ... ... ... физика,
химия сабақтарында жүзеге асады.Қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім негіздерін оқьпу процесіне енгізу —
білім беру жүйесін дамьпудың негізі ... ... ... ... және жас ... білім мен тәрбие берудің құқылық негіздері жедел түрде
жасалынып іс ... ... ... ... ... ... ... "Қазақстан Республикасының стратегиялық тұрақты даму
проблемаларына арналған 2030 ... (1996), ... ... қауіпсіздігін сақтау концепциясы" (1997),
"Қазақстан Республикасында ... ... мен ... берудің
стратегиясы" (1999) "Экологиялық білілі бағдарламасы" (1999), т.б. ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Бұзаубақова К.Ж. Жалпы орта білім беретін мектептерде сабақтан тыс
жұмыстарды өткізу барысында ... ... ... мен ... тәрбиелеудің педагогикалық негіздері. // П.ғ.к. атағын алу
үшін дайындалған диссертация. Тараз. 1997.
2. Жалпы ... ... ... табиғат қорғау жұмысын күшейту туралы
(әдістемелік хат) мектептегі тәрбие жұмысы. Алматы. 1978. ... ... З. ... тәрбие беру // Бастауыш мектеп.
4. Лихачев Б. Т. ... Курс ... - ... и доп. ~ М.: ... ... ... Р. Табиғат қорғау (кластан тыс жұмыстарға арналған
методикалық нұсқаулар). Алматы. 1992. 16-17-6.
6. ... ... /Оқу ... - Алматы: Қайнар, 1990.
7. Экологическое образование школьников /Под ... ... ... Т. И. - М., ... Экологическое и эстетическое воспитание школьников./Под ред. Печко Л.
П. - М., 1984.
Қосымша 1
Кесте 1. Оқушылардың білімділігін қалыптастырудың ... ... ... 2. ... ... ... берудің әдістемелік жүйенің моделі.
Қосымша 3
Кесте 3. Оқушыларға экологиялық ... ... ... жүйенің моделі.
Қосымша 4
Кесте 4. Қазақстандағы эколгиялық білім берудің құрлымдық және мазмұндық
жүйесі.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь