Қазақстанның тәуелсіздігі үшін күрес

Тәуке ханның Сырдарияның орта ағысындағы отырықшы аудандарды қосып алуы, қазақ хандығының экономикасына, қоғамдық-саяси құрылысына ықпал жасағаны белгiлi.
Бұл кезде Еуразияның саяси картасы өзгерiстер үстiнде болатын. Ресей шығысқа, Қытай батысқа қарай бағыт ұстана бастаған. Бiрқатар тарихшылардың айтуынша, жоңғар шапқыншылығының басталуына осы екi алып империяның жымысқы саясаттары себеп болған сияқты.
Әрине, қалмақтардың өз есебi бар екенi түсiнiктi. Сонымен, 1635 жылы қазақтар мен жоңғарлар арасында жан алып, жан берiскен өмiр үшiн күрес басталды. Жүз жылдан астам уақытқа созылған осы зор майдан кең қоныш қазақтың сана-сезiмi мен рухын биiкке көтерiп, ел арасындағы бiрлiктi нығайтты.
Туған жер үшiн қасық қаны қалғанша күрестi, шынын айтқанда патриотизмдi күшейттi. Өйтпейiнше, сөзсiз жеңiлiске ұшырау қаупi тұр едi.

«Келте тонды Келмембет»

Ел қорғау мәселесi бiрiншi орынға қойылғандықтан, осы кезеңнен бастап қазақ батырларының тұлғалары дараланып, рөлi күшейе түстi. Олардың зор құрметке бөленуi де сондықтан.
Ел тәуелсiздiгiне қауiп төндiрген қалмақтарға қарсы соғысқан Шөмекей тайпасынан шыққан Келмембет батырдың бейнесi дара. Оның бүкiл өмiрi шайқаспен өттi. Бүгiнгi ұрпақтарының пайымдауынша, ол 1618 жылдары дүниеге келген. Малға жарлы болса да қабiлет-қарымы Келмембеттi өзгелерден оқ бойы озық етедi. Құралайды көзге атқан мерген, жауырыны жерге тимеген балуан, шабандоз болған. Жалпы қазақ батырларының жерi мен елiнiң бiрлiгi үшiн күресi, дербес өмiр сүру үшiн ғасырлар бойы табандылықпен жүргiзген күрестерiнiң тарихи тәжiрибесi мен талғамы бiздердi олардың қаһармандық ерлiкке толы күрес жолдарын ұлықтауға
        
        Қазақстанның тәуелсіздігі үшін күрес
Ел бiрлiгiн нығайтқан майдан
Тәуке ханның Сырдарияның орта ағысындағы отырықшы ... ... ... ... экономикасына, қоғамдық-саяси құрылысына ықпал жасағаны
белгiлi. 
Бұл кезде Еуразияның саяси ... ... ... ... ... Қытай батысқа қарай бағыт ұстана бастаған. Бiрқатар тарихшылардың
айтуынша, ... ... ... осы екi алып империяның жымысқы
саясаттары себеп болған сияқты.
 Әрине, қалмақтардың өз есебi бар екенi ... ... 1635 ... мен ... ... жан алып, жан берiскен өмiр үшiн күрес
басталды. Жүз жылдан ... ... ... осы зор ... кең ... ... мен рухын биiкке көтерiп, ел арасындағы бiрлiктi
нығайтты.
Туған жер үшiн қасық қаны ... ... ... ... патриотизмдi
күшейттi. Өйтпейiнше, сөзсiз жеңiлiске ұшырау қаупi тұр едi.
«Келте тонды ... ... ... ... орынға қойылғандықтан, осы кезеңнен бастап қазақ
батырларының тұлғалары ... рөлi ... ... ... зор ... де ... ... қауiп төндiрген қалмақтарға қарсы соғысқан Шөмекей
тайпасынан ... ... ... ... дара. Оның бүкiл өмiрi
шайқаспен өттi. ... ... ... ол 1618 ... ... ... ... болса да қабiлет-қарымы Келмембеттi өзгелерден оқ бойы
озық етедi. Құралайды көзге атқан мерген, ... ... ... ... ... ... қазақ батырларының жерi мен елiнiң бiрлiгi үшiн
күресi, дербес өмiр сүру үшiн ... бойы ... ... тарихи тәжiрибесi мен талғамы бiздердi олардың қаһармандық
ерлiкке толы күрес жолдарын ұлықтауға ... ... ... ... жау садақ оғын қарша боратып қазақтарды
беттетпей қояды. Жаңбыр жауып тұрған ... шақ ... Сол ... ... ... Келмембет алға суырылып шығып, жау бекiнiсiнен атын қарғытып
өтедi де оңды-солды ... ... ... сермеп, дұшпанды қашырады.
Келмембеттiң үстiндегi терi тоны жаңбыр суымен әбден иленiп, жұмсарып ұзара
берген. Сол ... ... ... қазақ қолы қалмақ бекiнiсiне лап қояды,
жауды жеңедi.
 Ертеңiне түндегi шабуылда жауға жалғыз шапқан, туды ... ... ... атты ... хан ... ... ат ... жауынгерлердi
шақырып, түгендей бастағанда, шетте тұрған кешегi ... ... ... ... соң ... ... тоны ... құрысып, қалыбына барып
шолтиып қалған екен. «Кiмсiң?» дегенде, ... ... деп саңқ ... ... хан: ... ... ... келбетiңе рахмет» деп батырдың
арқасынан қаққан ... ... ... елiн ... ... ... ... ақырына
дейiн атқарып, бiр соғыста ерлiкпен қаза ... Оның ... ... ... бiр тайпа елге айналды. Келмембеттiң ұрпақтары қазiр он ... ел. Осы ... өзi оның елi мен жерi үшiн ... ... ... тарихи баға деп түсiнген абзал. Аталған кезеңде тұлғалардың күресi ... ... сеп ... ... ... ... Тайқожа батыр, Құба, Жәрiмбет билер қалмақтарға қарсы соғыста
бiлек қайратымен де, ақыл-ойымен де ел қорғаны болғанын айту ... ... ... ... жылдарында жоңғарлықтардың жорықтары жиiлеп
кеттi. Олар Сырдария ... ... ... сауда жолдарын иемденуге
ұмтылды. Қалдан қонтайшы 1681-1685 ... ... ... ... ... ... ... Оның орнына келген Сыбан-Рабтан басқыншылық соғысты
одан әрi жалғастырды. XVII ғасырдың басында қалмақтардың қаптаған ... ... ... ... ... Сол кезеңдерде қазақ халқының тағдырына
қатер төндi.
«Ақтабан шұбырынды»
Iргесiне тықыр таянған ... 1710 жылы ... үш ... басы қосылған
үлкен жиын шақырды. Қалмақ ... ... не ... ... ... Әркiм әр түрлi пiкiр айтты. Қопарыла көшiп қалмақтан ... ... де ... ... мен ... ... ... бiр уәжге
тоқтады. Елдi бiрiктiрiп ортақ жауға ... ... ... ... жию ... Осы ... ... ел қолбасы Әбiлхайыр сұлтан мен Бөкенбай
батырға бата ... ... да 1723 ... ... мал төлдеп
жатқанда, жоңғар қалмақтары қазақ жерiне андыздап лап қойды. Мұны күтпеген
қазақтар мал-жаннан ... үзiп, ... ... ... бұл ... ... ... қалды.
 Кенет кедейленiп қайыршыға айналған аш ... ... ... Сыр бойындағы егiн шаруашылығы мен қолөнер кәсiбi, ... ... ... ... көш келедi...» деп басталатын әйгiлi «Елiм-ай»
әнi (жоқтау) осы кезде дүниеге келген дейдi.
 Әбiлхайыр хан Табын ... ... үш ... ... ... Қарақұмға
иiсi Алаштың атқа мiнiп, қару ұстай алатын ... ... ... ... соңдарынан ердi.
 Қарақұмның терiскей шығысындағы екi-үш көштiк Бiлеутi, Бұланты өзендерiнiң
жағасында ... ... серi) ... жерде үлкен соғыс болды. Әбiлхайыр,
Бөкенбай, Саурық (Саңырық), Тайлақ батырлар бастаған қазақ қолы ... ... Бұл ... ... ... ... едi. ... орасан зор болды.
 Тарихта аты қалған әлемдегi iрi майдандармен дәрежелес ... ... ... ... ... ... Жәнiбек, Есет батырлармен үзеңгiлес, елi
үшiн ереуiл атқа ер ... ... Ол ... ... ... өте сирек,
зерттеу, iздестiру жағы кемшiн болып жатыр. Алайда, ... ... ... жадында сақталған. Бұланты өзенiнiң бойындағы алып төбе екi ... ... берi ... ... аталып келедi. Батыр төбенiң үстiнде
қарауыл ... ... ... ... ... ... ... алмаған
қалмақ шидi тасалап, бұғып келiп атады. «Батыр бiр оқтық» деген сол. Соғыс
қызып жатқан кез болғандықтан, ... сол ... ... ... келесi
жылы былғарыға орап тiгiп, Қорқытқа әкелiп жерлейдi. Әкелген Жүзжасар би.
 Сәрке ... ... қаза ... жылы 1726 жыл деп ... ... бар.
Бұланты - Бiлеутi соғысы бiр күнде аяқталмаса керек. Сол соғыстан соң
Бiлеутi ... ... ... - ... елiнiң сыртқы саясаттағы ахуалы таңдау жасауға мәжбүр еттi. Батыстан
Ресей, шығыстан ... ... ... ... ... келе ... жылдары сан-саққа жүгiртiп, әдiл бағасы берiлмей жүрген ... ... ... ... қол ... ... жеттi. Қазан,
Астрахань хандықтарын жаулап алып, Орал тауынан асып ... келе ... ... ... ... үш ... қаусырмалады. I Петр аманат етiп
кеткен тапсырма - ... ... ... ... да ... ... кiрiсiп
жатқан. Ерте ме, кеш пе ... ... ... ... анық ... ... қосылу идеясына түсiнiкпен қараған жөн дейтiнiмiз де
сондықтан.
 Дегенмен де ... ... ... ... ... ... бере
бастаған. 1731 жылы кiшi жүз Ресей бодандығына өткен соң, iле-шала орта жүз
бен ұлы жүз де ... өттi. ... ... iшкi ... ... ... патша үкiметi қазақ хандарына берген уәделерiн орындамады. ... ... ... ... ... ... от қару берiлмедi. Оның
орнына отарлық езгi басталды. Қазақ шаруаларының жерi ... ... ... мен қазақтардың бiр-бiрiне қару көтеруi жиiледi. ... ... ... ... едi. ... ... Емельян
Пугачев көтерiлiсi қазақ халқының осындай ... ... ... ... ... ... ... басылып, Пугачевтiң басы шабылса да ... ... жоқ. Тек 1775 ... ... ... казактарына Дон казактары,
гусар, драгун ... ... мен ... жаяу ... ... ... ... жазалау шаралары басталғанда, ел қопарыла көшiп, ... сiңiп ... ... ... отаршылдыққа қарсы күрес тағы да лап ете қалды. Оны
Табын руының жиырма екi жасар қызы ... ... ... Он ... жуық
адам атқа мiндi. Мұны Ресей отаршылдығына қарсы ... ... деп ... ... ... ... ... жымысқы саясаты
арқылы көтерiлiсшiлер арасына iрiткi түсiп, қозғалыс келесi жылы тоқтады.
Қоқаңдаған Қоқан
Абылай хан қайтыс болғаннан кейiн ... ... 1784 ... Жүнiс қожа
билеп, қазақ хандығынан iргесiн ... XVIII ... ... ... Түркiстан қалалары Жүнiстiң билiгiне көштi. Ол 1799 жылы ... ... ... жариялап, жеңiлдi де, Ташкент пен Шымкент Қоқанға
қарады. 1815 жылы ... ханы Омар ... алып ... бойлай төмен
жылжыды. Жаңақорған, Жөлек, Ақмешiт, Шымқорған, Қосқорған бекiнiстерi
салынды. Сөйтiп Сыр ... оң ... ... ... ... хандығының
иелiгiне өттi.
 Қоқанмен қатар Хиуа хандығы да Сыр бойына қарай ұмтылып, ХIХ ғасырдың
отызыншы жылдарында ... ... ... ... ... қозы көш
жерде Қожанияз қамалы салынды. Сыртқа қаратылған екi зеңбiрек, ... ... орны бар, iшiне екi жүз ... ... қамал қазақтардан
зекет салығын жинайтын орталық болды.
 Қоқан және Хиуа ... ... ... ... ... ... да ... мен зорлық-зомбылық едi. Қоқан бекiнiстерiнiң төңiрегiнде
тұратын қазақтардың әр шаңырағы жылына алты қой, төрт өгiз ... ... ... ... тиiс болатын. Одан да басқа қызмет түрлерi, мойындарына
артылған жүктерi көп ... ... ... орны ... Ақсу ... ... ... жерде дария жағасында жатыр.
 Қоқан бектерi Сыр бойы қазақтарын өздерiмен бiрге жорыққа шығуға мәжбүр
етiп, олар қашан ... ... ... ... ұстап, тұтқындап
отыратын.
 Хандықтар арасындағы өзара мүдде қайшылығы, iштарлық, ... ... ... ... ХIХ ... жиырмасыншы жылдары қоқандықтар
Ақмешiт бекiнiсiн салғаннан кейiн Сырдарияның бұрынғы арнасы Жаңадарияны
Сандыққорған түбiнен ... ... ... ... ... жағында
отырған егiншi халықты судан қысты.
 1824 жылы «Орынбор қырғыздары туралы устав» ... ... ... ... жою ұйғарылып, кiшi жүз билеушi-сұлтандар басқарған үш
бөлiкке ... Әр ... ... ... Бұл жүйе кiшi ... ... 1868 жылға дейiн сақталды. Алайда, бұл жүйе ХIХ ... ... ... Сыр ... iс жүзiнде келген жоқ. Өздерiн патша үкiметiнен
де, Хиуа, Қоқаннан да тәуелсiзбiз деп есептеп, тек ру ... ... ... үйренген Сыр өңiрi қазақтарын үш жақты қысым жан-жағынан құрсай
бастады.
 Қазақстанды отарға айналдырып, құлдық қамытын кигiзу үшiн Ресей ... ... ... әкiмгершiлiк шаралар арқылы қазақтардың құқықтарын
шектеп, олардың жерiн тартып алып, ... ... ... кең ... ... үшiн ... езгiге қарсы қазақ даласында ұлт-азаттық ... ... ... ... ... ... Қарақұмда қол бастаған, 1726 жылы
Сәрке батырмен ... ... ... ... ... ... Бөкенбай
батырдың немересi Жоламан батыр Тiленiшұлы 1823 жылы ... ... ... Осы кезде Орта жүзде Саржан Қасымұлы да ... ... Сыр ... Байқадам, Бұқарбай батырлар Қоқан бектерiмен
қақтығысып қалды. ... ... ... ... ... жылдың жазында осы аталған бас көтерулердiң ... де ... ... ... ... ... бұрқ ете ... жылдың соңында патша өкiметi орындарымен жасалған келiсiм бойынша
шабуыл жасау, жазалау шаралары ... ... ... ... ... қозғалысының дамуында үлкен маңызы болды. Қозғалыс аймағы кеңiп,
оған орта жүз бен кiшi жүз ... 1841 жылы ... ... ... ... ... хан ... бойындағы қазақтардың тәуелсiздiгiне ... ... ... ... ... тәуелсiз мемлекет құру қиын ... Сыр ... ... дау жоқ. ... ол қай ... ... ... нақты мұрағат деректерi кездеспейдi. Дегенмен, ел ... ... ... Дәуiмбайда, Жалаңаш төбеде болған сияқты. Кейiн
«Кенесары-Наурызбай» жырын шығарған Нысанбай ақын осы Жалаңаш төбеде ... ... ... ... деген сөз бар.
 Орта Азиядағы Қоқан, Бұхар, Хиуа ... ... ... ... ... ... ... пайдалана бiлдi. 1841 жылы
Кенесары Шөмекей, Төртқара, Табын руларынан жасақталған төрт мың ... ... ... ... ... ... және ... да бекiнiстердi бұзып, Қоқанға бағынышты қазақтарды
Торғайға көшiрдi. Ұлт-азаттық көтерiлiсiнiң басылып, Кенесарының қаза табуы
Ресей ... ... ... қала бердi бүкiл Орта Азияны отарлауына
кең жол ашты. Жанқожа, Есет, Бұқарбай және басқа батырлардың жеке-жеке ... ... ... ... ... су ... ғана болды.
 1847 жылы Райым, 1848 жылы Қазалы бекiнiстерi салынып, орыс әскерi
Сырдария ... ... келе ... 1852 жылы ... ... ... орыс
отряды Қосқорған түбiнен Қараөзектен өттi. Жорық тәртiбiмен Көктондының
жанынан өтiп Ақмешiт қаласын қамады, алайда ... ... ... ... соң керi оралды. Қайтар жолда тамыз айында Шымқорғанды қоршап, тiке
шабуылдап басып алды. Түн қараңғысында өртенген Шымқорғанның отын ... арғы ... ... ... ... ... Қоқан
бекiнiсi - Күмiсқорғандағылар үрейленiп отырды.
 1852 жылдың ... ... ... Сырдарияның сол жағалауына өтiп,
Қоқанға қарсы соғыс ашты. Батырдың бұл ... сол ... ... ... өтiп ... деп бағаланды. Осы тұста айта кету ... сол ... ... ... Қармақшы-Қосқорғанға дейiн
Қоқан хандығының иелiгiнде болатын.
 Бұқарбай батыр қазiргi Бұқарбай ауылы ... ... екi жүз үй ... ... ... қамалымен байланыс жасады. Сол жылы күзде батыр
Ақмешiттiң түбiндегi Қарабөгеттi ... Бұл ... ... дүр ... ... едi. ... берi қарай қозғалысқа түсiп Ақмешiт қамалының
бекiнiсiн, әскери күшiн нығайтуға тырысты.
Отарлық кезең
1852 жылдың күзi мен 1853 жылдың көктемi ... ... ... Шөмекей
рулары орыс иелiгiндегi жерлерге көштi. 1853 жылдың ... ... ... ... шабуыл жасап алды, қоқандықтарды Жөлектен асырып
тастады. Сонымен, Сырдың төменгi ... орыс ... ... ... ... ... ... порттары жүйесiнде Сырдария әскери желiсi
(линиясы) құрылды. Ұзақ жылдарға ... ... ... ... ... орыс өкiметiне құлақ қақтырмай бағындыру мақсатында түрлi
әкiмшiлiк реформалары жүргiзiлдi. 1867 жылы ... ... ... ... уезi осы ... ... ... даласын басқару туралы уақытша Ережелер қабылданып, отар ... ... ... барынша қолайлы жағдай жасайтын шикiзат
аймақтарына ... ... ... ... ... ... бөлiнiп, қазақ пен қазақты бақталас ететiн болыс сайлауы
осы кезде шықты. Жер реформасы бойынша қазақ ... ... ... ... ... әр ... бұрынғы 1,5 сомның орнына 3 сомға дейiн
көбейтiлдi.
 1867-1868 жылдардағы әкiмшiлiк реформасы ... ... ... рулық
жанындағы есепке алынбай құрылды. Мал шаруашылығы ... ... көзi ... қала ... ... ... егiншiлiк бiршама кең өрiс
алды. Нәлiбай, Бұқарбай батырлар, Мырзабай ахундар, Сәтбай сияқты ел ... ... ... ... қазылды. Суды бөгет салып
көтеру тәжiрибесi кең тарады. ... ... тiптi ... ... қар, ... суын ... егiн егу ... дәлелi.
 Қазақ шаруашылығының рынокпен байланысы нығая бастады. ... ... өзi ... өзi ... алатын болса, ендi тұтыну бұйымдарына Ресей
фабрикалары өнiмдерi ... ХIХ ... аяқ ... ... ... ... ... мәдениет жағынан жекелеген азаматтардың бастамасымен жасалған
жұмыстар болды. Мырзабай ахун, Шаймағанбет ишан, тағы да ... дiни ... ... ... бала оқытып, елдi сауаттандыруда, имандылық
тәрбиесiн ... ... ... ... Қазақ әдебиетiндегi өзiндiк орны
бар Нысанбайдың «Кенесары-Наурызбай» тарихи жыры ел ... ... үшiн ... ерлердiң бейнесiн насихаттады. Ақын Жарылқасын
қожа осы ХIХ ... ... ... өмiр ... ... күйшi, Қоқыбай,
Еспан, Құжымбай сияқты елге белгiлi кiсiлер болды.
 ...Ғасырлар бойы тәуелсiздiк үшiн ... ... ... ... Қазақстанның желбiреген көк байрағы жасампаздық жаңа iстерге
жiгерлендiре түсуде. Ел бостандығы үшiн қан ... ... ... орталығынан Сыр бойы батырлары деген алып монумент тұрғызылу үстiнде.
Жастарымыз сол ескерткiш арқылы ... ... ... ... болады.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі білім беру жүйесіндегі концепциялары мен теориялар7 бет
Қазақстан Республикасы мен америка құрамы штаттары арасындағы қатынастар туралы4 бет
Қазақстан Республикасы саяси жүйесіндегі өзгерістер40 бет
Қазақстан Республикасы тәуелсіз - Егеменді бір тұтас мемлекет7 бет
Қазақстан тарихы. Дәрістер курсы116 бет
Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы 1861-1917 жж20 бет
Қазақстанның сыртқы саясаты: басымдықтары мен міндеттері58 бет
«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарындағы қазақ халқының тәуелсіздік үшін күресі54 бет
Тарихи романның ұлт тәуелсіздігі үшін күрес жолындағы рөлі91 бет
Үндістандағы тәуелсіздік үшін күрестердің негізгі бағыттары мен идеологиясы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь