Анализаторлардың жас ерекшелік физиологиясы, организмнің сенсорлық жүйесі, көру есту анализаторы



Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Тақырыбы: Анализаторлардың жас ерекшелік физиологиясы, организмнің
сенсорлық жүйесі, көру есту анализаторы.

Жоспар:

1.Талдағыштар туралы жалпы түсінік.

2.Талдағыштардың ортақ қасиеті

Пайдаланған әдебиеттер:

1. З.М. Алиакбарова.
Мектеп гигиенасының негіздері
Алматы 1985

2. Қ. Дүйсембин, З. Алиакбарова
Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы
Алматы 2003

Талдағыштар туралы жалпы түсінік. Сыртқы және ішкі орталардың
әсерлерін қабылдап, талдап, талқылайтын, олардың жағдайлары туралы сезім
тудыратын мүшелер жүйесін талдағыштар немесе анализаторлар дейді.
Организмде жеті түрлі талдағыштар бар: көру, есту, иіс,тері, қозғалыс, дәм
және висцеральды (лат. Висцералис – ішкі мүшелерге қатысты) яғни ішкі
мүшелерге байланысты жүйе. Барлық талдағыштар 3 бөлімнен турады:
1)сезгіш немесе перифериялық бөлім, шеткі немесе рецепторлық бөлім деп те
атайды;
2)өткізгіш бөлім, сезгіш нерв деп те атайды;
3)орталық немесе қыртыс бөлімі, яғни ми қыртысындағы сезім орталықтары,
сезім аймақтары деп те аталады.
Рецепторлық бөлім сезім және ішкі мүшелерде орналасқан сезгіш
рецепторлардан турады. Олар тітіркендіргіштің әсерін қабылдап, қозуға
айналдырады ( рефлекторлы доғаның сезгіш немесе перифериялық бөлімін еске
түсірініз).
Өткізгіш бөлім рецепторларда пайда болған қозуды сезім мүшелерінен
шығып ми қыртыстарына таситын сезгіш жүйкелерден тұрады.
Талдағыштардың қыртыс бөлімін ми сыңарларының қыртысыңда орналасқан
сезім орталықтары қурады. Мысалы, көру талдағышының сезгіш рецепторларына
көз алмасында орналасқан таяқша және сауытша пішінде жарық қабылдағыш
рецепторлар-фоторецепторлар жатады, ал өткізгіш бөлімі көру нервтерінен
тұрады да, қыртыс бөліміне ми қыртыстарының желке тұсында орналасқан ми
сыңарларының көру орталығы, яғни Бродманның 17, 18, 19 аймақтары жатады.
Көру орталығында жоғары дәрежедегі талдау мен талқылау жасалады және заттың
бейнесі туралы сезім пайда болады.
Талдағыштардың рецепторлық бөлімінде ең алғашқы талдау – алғашқы саны
мен сапалық қарапайым талдау жүргізіледі.
Тітіркендіргіштің әсерін рецепторларда қозу толқындары ( қозу
импульстері) пайда болады. Олардың жиілігі тітіркендіргіштің күшіне
байланысты келеді. Өткізгіш бөлімде шетте пайда болған қозуды өткізіп қана
қоймай аралық нервтерде алғашқы қарапайым талқылау жасайды. Айталық, көру
төмпешігінің ассоциативтік ядроларында талқыланған кейін рецепторлардан
келген біраз қозу импульстері қосылады. Талдағыштардың орталық немесе
қыртыс бөлімінде тітіркендіргіштердің саны мен сапасына ғана қарап талдау
жасалып қоймай, жоғары дәрежелі биологиялық маңызына қарай талдау мен
талқылау жасалады. Бұл үшін жеке басының өмірден алған тәжірибесі қажет.
Былайша айтқанда шартты рефлекторлы талдау мен талқылауды қажет етеді.
Талдағыштардың ортақ қасиеттері.
Талдағыштардың әрқайсысының жеке-жеке қасиеттері мен қызметтері
болады. Сонымен қатар, олардың ортақ, бәріне бірдей қасиеттері де бар:
1.Талдагыштардың рецепторлары өзіне тән тітіркендіргіштердің әсерін
қабылдайды. Ондай тітіркендіргіштерді адекватты (лат. Адекватус-
теңгерілген, лайықты, сай келетін) тітіркендіргіш деп атайды.
Талдағыштардың рецепторлары адекватты тітіркендіргіштерге өте сезімтал
болады. Көру талдағышы үшін жарық сәулелері, есту талдағышына дыбыс
толқындары, иіс талдағышына –жеңіл химиялық заттардың иісі сай келеді. Дәм
талдағышы еритін химиялық заттар адекватты тітіркендіргіштер.
2.Талдағыштардың рецепторлары тітіркендіргіштердің күші өзгергенде
тітіркендіргіштің жаңа күшіне тез бейімделеді. Мысалы, жарық жерден қараңғы
бөлмеге кіріп келгенде, алғашқы кезде ештеңе көрінбегенімен, біраздан кейін
заттар көріне бастайды. Немесе, тұзды тамақ алғашқы кезде ащы болып
сезілгенімен, кейіннен ол сезім жойылады, астың тұзы дұрыс секілді болады.
Ал содан кейін тұзы дұрыс асты жей бастаса, алғашында оның тұзы аз сияқты
болып, кейіннен сезім қайтадан қалпына келеді. Осы ... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Көру анализаторының физиологиясы
Жасерекшелік физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнінен дәрістер
Түйсік бейнелеудің алғашқы процесі және қоршаған болмысты тану
Көру анализаторының құрылысы
Жас ерекшелік физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнінің оқұ-әдістемелік кешені
Көру және есту анализаторлары. Жас ерекшеліктері мен гигиенасы.
Өсу мен даму заңдылықтары. Нерв жүйесінің физиологиясы және оның жастық ерекшеліктері
Нерв жүйесінің құрылымдық-қызметтік құрылысы
Анализаторлар
Тері анализаторы
Пәндер