Негізгі ұғымдар мен динамика заңдары


ЖОСПАР


I Кіріспе


II Негізгі бөлім
Негізгі ұғымдар мен динамика заңдарын оқыту жүйелігі
2.1. Динамиканың бірінші заңы
2.2. Классикалық механикадағы масса ұғымының
қолданылу шекарасы
2.3 Күш. Ньютонның екінші және үшінші заңы


III Қорытынды
КІРІСПЕ

Ньютонның қозғалыс заңдары- қазіргі классикалық механиканың ең маңызды бөлігі. Динамика заңдарын орта мектепте оқытуға байланысты бірқатар әдістемелік проблемалар туындайды. Олар: динамиканың негізгі ұғымдарын осы заман физикасы қалай түсіндіреді және оларды мектеп курсына ендірудің тәсілдері қандай? Негізгі ұғымдар мен динамика заңдарын оқытудың жүйелілігі қандай болуы тиіс және қандай әдістеме қолдану керек? Ньютон заңдарын оқуға байланысты, оқушылар кинематика бөлімінде танысқан, қозғалыстың салыстармылығы жөніндегі идеяны дамыту мәселесін қарастыруға тура келеді. Негізгі ұғымдар мен Ньютон механикасы заңдылықтардың қолданылу шекарасын қаншалықты ашу қажеттілігін де талқылауды керек етеді.
Қолданылған әдебиет:
1. М.Құдайқұлов., Қ.Жаңабергенов «Орта мектепте физиканы оқыту әдістемесі». Алматы «Рауан», 1998 ж
2. А.И.Бугаев «Методика преподования физики в средней школе».
3. Орехов. «Физиканы оқыту әдістемесі».

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




ЖОСПАР

I Кіріспе

II Негізгі бөлім
Негізгі ұғымдар мен динамика заңдарын оқыту жүйелігі
2.1. Динамиканың бірінші заңы
2.2. Классикалық механикадағы масса ұғымының
қолданылу шекарасы
2.3 Күш. Ньютонның екінші және үшінші заңы

III Қорытынды

КІРІСПЕ

Ньютонның қозғалыс заңдары- қазіргі классикалық механиканың ең маңызды
бөлігі. Динамика заңдарын орта мектепте оқытуға байланысты бірқатар
әдістемелік проблемалар туындайды. Олар: динамиканың негізгі ұғымдарын осы
заман физикасы қалай түсіндіреді және оларды мектеп курсына ендірудің
тәсілдері қандай? Негізгі ұғымдар мен динамика заңдарын оқытудың жүйелілігі
қандай болуы тиіс және қандай әдістеме қолдану керек? Ньютон заңдарын
оқуға байланысты, оқушылар кинематика бөлімінде танысқан, қозғалыстың
салыстармылығы жөніндегі идеяны дамыту мәселесін қарастыруға тура келеді.
Негізгі ұғымдар мен Ньютон механикасы заңдылықтардың қолданылу шекарасын
қаншалықты ашу қажеттілігін де талқылауды керек етеді.

II Негізгі ұғымдар мен динамика заңдарын оқыту жүйелігі

Сонымен қозғалыс заңдарын оқытуды неден бастау керек? И.Ньютон өзінің
Натурал философиясының математикалық бастамалары (1687ж.) деген
кітабында бірінші орынға инерция заңын қояды, оны біз кейіннен Ньютонның
бірінші заңы деп атап кеттік. Инерция заңын оқытуға байланысты инерциялық
санақ жүйесі ұғымын ендіру қажеттілігі туындайды. Кез келген қозғалыс
салыстырмалы, оқушылар оны кенематика бөлімінде оқыған. Дененің қозғалысы
бір санақ жүйесінде бір қалыпты және түзу сызықты болуы мүмкін де, ал сол
мезетте басқа санақ жүйесінде айнымалы және қисық сызықты болуы мүмкін.
Сонда қозғалысты және оның заңдарын қанлай санақ жүйесінде қарастырған
дұрыс? Ең қарапайым- ондай санақ жүйесі ретінде денеге басқа денелердің
әсері болмаған жағдайда ол өзінің тыныштық күйін немесе бір қалыпты түзу
сызықты қозғалыс күйін сақтай алатындай санақ жүйесін алу. Міне, осы санақ
жүйесін инерциялық санақ жүйесі деп атайды. Бірақ дүниеде басқа денелер
әсер етпейтін абсолют еркіндене жоқ, сондықтан абсолют инерциялық санақ
жүйесін таңдап алу қиын.
Бізге белгілі санақ жүйелерінің қайсысын инерциялық деп есептеуге
болатындығын тәжірбиелер шешеді. Тәжірбиелердің көрсетуіне қарағанда
қозғалмайтын жұлдыздармен байланысқан санақ жүйесін жеткілікті дәлдікпен
инерциялық санақ жүйесі ретінде алуға болады. Ол үшін қозғалмайтын
жұлдыздардың бірі координаталардың бас нүктесі болып саналады да және
қозғалмайтын үш жұлдыз таңдап алынады. Координаталардың бас нүктесінен
олардың бағыттары өзара перпендикуляр болуы тиіс. Механиканың көпшілік
маңызды мәселелерін Жерді инерциялық санақ жүйесі ретінде қарастыру арқылы
шешуге болады, өйткені, Жерге байланысты санақ жүйесінің айырмашылығы өте
аз, көп есептерді шешкенде оны елемеуге болады.
Қалыптасқан жағдайда мынандай жолмен де шығып кетуге болады: біз
қарастырып отырған днеге (материалдық нүктеге) басқа денелердің әсері өзара
теңгерілген (компенсацияланған) болуы мүмкін. Ондай жағдайда денеге басқа
денелердің әсері жоқ деп есептеуге болады, онда ол тыныштық күйде немесе
бір қалыпты және түзу сызықты қозғалыс күйінде болады. Міне, кейінгі кезде
мекткп оқулықтарында беріліп жүрген инерциялық санақ жүйесінің анықтамасы
және Ньютонның бірінші (инерция) заңының айтылуы осы қағидаға негізделген.
Кейде инерция заңының дербес заң ретінде мәні жоқ, оны Ньютонның
екінші заңынан шығатын салдар ретінде алуға болады дейтін тұжырымдар
ұшырасып қалады. Ол мынаған негізделген: егер денеге сыртқы әсер болмаса
(F=0), онда динамиканың екінші заңы бойынша үдеу нөлге тең, басқаша
айтқанда мұндай жағдайда дене тыныштықта болады немесе бір қалыпты және
түзу сызықты қозғалыс күйінде болады. Қозғалыстардың бірінші заңының
мағынасы тек бұл түсінікпен ғана шектеліп қоймайды. Ньютонның классикалық
механикасының негізінде кеңістік пен уақыттың қасиеттері жөнінде белгілі
түсініктер жатыр, оның бірі- кеңістіктің біртектілігі мен изотроптылығы.
Кеңістіктің біртектілігі ондағы нүктелердің барлығының қасиеттерінің бірдей
екендігін білдіредіде, ал изотроптағы- кеңістіктің кез келген бағыттағы
қасиетінің бірдей болатындығын білдіреді.Ньютонның бірінші заңы инерциялық
санақ жүйесіне қарағанда кеңістіктің біртекті және изотропты болады деген
тұжырыммен бара-бар (эквивалентті).Сондықтан инерция заңын қозғалыстың
екінші заңының жеке жағдайы ретінде қарастыруға болмайды. Оқушыларға
кеңістіктің біртектілігі мен изотроптылығы жөнінде айтылмағанымен инерция
заңының кез келген санақ жүйесінде орындала бермейтіндігі айтылуы тиіс.
Осыған байланысты инерциялық емес санақ жүйесі туралы ұғым ендірілуі қажет,
оның қандай жәрежеде айтылуы мұғалімнің ұсталығына байланысты. Ең дұрысы-
инерциялық емес санақ жүйесі мен инерциялық күштер жөніндегі мәселені
факультативтік сабақта қарастыру.
Динамиканың негізгі заңы- Ньютонның екінші заңы. Ғылыми және
әдістемелік әдебиеттердегі көпшілік шиеленіскен айтыстар нақ осы заңның
түсіндірілуі мен орта мектепте оқытылуы жайында болып жүр. Ньютонның өзі
алдымен күш және қозғалыс мөлшері ұғымдарын енгізіп, сонан соң қозғалыс
мөлшері өзгерісінің әсер етуші күшке пропорционалдығын және онымен бағыттас
болатындығын тұрақтандырды, оны

F=d(mv) ∕ dt

формуласы түрінде жазады.Ньютоннан кейін, механикалық процестерде
процестерде масса тұрақты болады деп есептеп, оны дифференциал белгісінің
алдына шығарып жібереді.Сөйтіп Ньютонның екінші заңы мына түрде жазылатын
болды:
F=m dvdt=ma

Олай болса, динамиканың екінші заңын оқыту жөніндегі мәселе механиканың
фундаментальді (іргелі) ұғымдары болып табылатын масса және күш ұғымдарын
ендіру ретімен тікелей байланысты.
Егер алдымен күш ұғымы ендірілетін болса, онда одан кейін үдеудің
күшке тәуелділігі (a~F) тұрақтандырылып, онан соң қарастырылып отырған дене
үшін Fa қатынасының тұрақты болатындығы пайдаланылып,масса ұғымы
ендіріледі.Бұл жағдайда Ньютонның екінші заңы былай жазылады;

a=Fm

Айтылуы:Кез келген дененің алатын үдеуі бағыты жағынан әсер етуші
күшпен бағыттас болады да, ал оның модулі күшке тура пропорционал, дененің
массасына кері пропорционал болады.
Бұл әдістеме бойынша динамиканың екінші заңының негізгі мазмұны-
үдеудің әсер етуші күшке тәуелділігі-масса ұғымы недірілгенге дейін
тұрақтандырылады. Ал, масса ұғымының мағынасы тәжірбиелерден алынған
қатынас негізінде түсіндіріледі. Күш және масса ұғымдарын ендірудің бұл
айтылған жүйелігін XVIIIғ. екінші жартсында Эйлер, кейіннен Максвел және
басқа да ғалымдар өз еңбектерінде пайдаланған болатын. Бұл әдіс орта
мектептер үшін соңғы кезге дейін дәстүрлі әдіс болып саналып келеді.
Әңгіме болып отырған әдістемелік тәсілде күш ұғымы оның
статистикалық сипаты арқылы ендіріледі де, динамикалық сипаты тыс қалып
қояды.Күшті өлшеу үшін эталоны алынып, басқа күштерді осы күш эталонымен
салыстырудың әдісі анықталады.Күш эталоны ретінде белгілі ұзындыққа дейін
созылған белгілі серіппенің (пуржина) белгілі денеге әсер күші алынады. Күш
ұғымын ендірудің бұл тәсілі қарапайым болғанымен, оның кейбір логикалық
қайшылықтары бар. Шындығында, бұл тәсіл күштердің аддитивтік қасиеттері бар
деп болжайды, сондықтан оған байланысты қосымша постулат енгізуге тура
келеді. Оқушылар үшін ол постулат жеткілікті түрде айқын еиес. Мысалы,
бірдей екі серіппені паралель орналастырмай тізбектеп жалғайтын болсақ,
онда бір серіппенің әсерінен екі есе артық әсер ала алмаймыз. Сол сияқты,
шамасы эталоннан аз болатын күштерді өлшеу де қиындық туғызады. Сонымен
қатар, күшті статикалық әдіспен өлшеу арқылы біз тек күштің модулін анықтай
аламыз, ал күш- векторлық шама. Оның үстіне мұндай жағдайда негізгі бірлігі
еүш бірлігі болатын бірліктер жүйесін қолдануға тура келеді, ал ол
бірліктердің халықаралық жүйесіне қайшы келеді.
Динамиканың негізгі заңдарын оқытудың екінші жүйесі бар, ол-
алдымен масса ұғымын,сонан соң күш ұғымын ендіру. Бұл жүйелікті алғаш
зерттеген француз ғалымы Сен-Венан (1851ж.) болатын, ол өзінің
Механиканың кинематикаға негізделген принциптері атты еңбегінде денелердің
соқтығысу құбылысын талдай келіп, олардың массаларын салыстыру үшін
мынандай формула алды:

m2 m1=∆v2∕∆v2 немесе m2m1∕ a1a2

Инерттік массаны өзара әсерлеуші денелер үдеулерінің қатынасы арқылы
арқылы ендірудің бұл әдісінің бір қатар ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Этология: негізгі ұғымдар мен түсініктер
Динамика
Химияның негізгі заңдары мен түсініктері
Логиканың негізгі заңдары
Логикалық ойлаудың негізгі заңдары
Ұлттық есеп жүйесiндегi негiзгi ұғымдар мен категориялар
Динамиканың негізгі ұғымдары және жалпы заңдары
Термодинамиканың негізгі бастамалары және заңдары
Грамматикалық ұғымдар
Саясаттанудың заңдары мен принциптері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь