Әлеуметтік – экологиялық проблемалар және өзекті мәселелері

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І Тарау. Әлеуметтік . экологиялық проблемалар және
өзекті мәселелері.
1.1. Ғаламдық экологиялық проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

ІІ Тарау. Озон қабатының таусылу проблемалары және
топырақ экологиясы.
2.1 Биологиялық әр алуандықта ғаламдық өзгерістер ... ... ... ... ... ... ...11
2.2 ХХІ ғасыр артықшылығымен ғаламдық
экологиялық проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
КІРІСПЕ

Қазіргі кезде адамзаттың қоршаған ортаның қарым-қатынасын түсінудегі маңызына байланысты экология бастапқы пәнаралық синтезделген ғылым болып кетті. Ғылыми-техникалық үдеудің экологиялық керіс салдары техникалық және экологиялық саяси мәселелерді шешудегі қателіктерден, антропогендік әсерлердің экологиялық салдарын және экономикалық шығынды дұрыс бағаламау себептерінен туады. Экологияның көптеген қолданбалы аспектілері (химиялық экология, географиялық экология, өндірістік экология, өсімдіктер, жануарлар, микроорганизмдер экологиясы және т.б.) болғанымен, қазіргі экологияның барлық бағыттары - тірі организмдер мен қоршаған ортаның қарым-қатынасы - іргелі биологиялық идеяларға негізделген. Іргелі ғылыми білімдерден басқа бұл курста экологиялық тәрбие беру туралы да айтылады.
Қазіргі табиғи ортаға тиетін антропогендік престің ұлғаю кезеңінде студенттердің экологиялық білім алуының қажеттілігі артады. Болашақ мамандар өздерінің кәсіптік білімдерін экологиялық мәселерді шешуде пайдалана алады, сондықтанда "Жалпы экология" курсын оқу барысында оның қолданбалы аспектілерін қарастыру қажет.
Бұл оқу құралының мақсаты студенттердің ой-саналарын экологияландыру, қоршаған ортаға жауаптылықпен қарауға тәрбиелеу, биосфераның компоненттерінің бір-бірімен әрекеттері заңдылықтарын, әсіресе табиғатты пайдаланудың үдеу жағдайын білуін, қоғам мен биосфераның арақатынасындағы практикалық мәселелерді шешуді игеру.
Оқу құралы биологиялық мамандықтар бойынша сырттай оқитын студенттерге және гуманитарлық факультеттерге арналған.
Оқу құралы туралы пікірлеріңізді авторлар ризашылықпен қабылдайды.















І Тарау. Әлеуметтік – экологиялық проблемалар және
өзекті мәселелері.
1.1 Ғаламдық экологиялық проблемалар
Әлемді тұтас қамтитын табиғи-антропогенді, немесе антропогендік әсерден ірі көлемде табиғи процестерді өзгертетін проблемалар әлемдік экологиялық проблемалар деп аталады. Оған төменгілер жатады: климаттық өзгерістер, озон қабатының жұқаруы, қышқыл жаңбырлар, шөлдену, биологиялық әртүрліліктің азаюы, радиактивтік ластану, әлеуметтік-экологиялық проблемалар.
Климаттық өзгерістер (парникті эффект) атмосферада әр түрлі газтәрізді заттардың мөлшерінің ұлғаюы, әсіресе газтәрізді қоспалардың, инфрасәулелердің шағылуы және Жер бетінен кетірілуі жағдайларын (жылылық таралу) нашарлатты. Жылулық сәулелердің ғарыш кеңістігіне кері кетуіне әсер етеді. Олар өте алмай жиналады да ауаның температурасын артуына (парниктік эффект) әкеледі.
Мәліметтер бойынша соңғы жүз жылдықта Жер бетінде температура 0,3-0,6 градусқа жылынды. Ауа райының әрі қарай жылуы терістіктегі мұздықтарды ерітіп Әлем Мұхитының деңгейін көтереді. Оның әсерінен Мұхит жағалауындағы ойпаң жерлерді су басып, көптеген елді мекендерге зиян келтіреді. Сонымен қатар жазғы жауын-шашын 15-20 пайыз кеміп, шөлдену процесі ұлғаяды.
Мұндай қауіптер 1990 жылы климаттық өзгерістер бойынша баяндамада Халықаралық Пленумда айтылған. Оны 125 мемлекеттің 170 беделді мамандары дайындаған. Мамандардың болжамы бойынша 2035 жылға дейін климаттың әлемдік жылуы орта есеппен 2,5 градусқа көтеріледі, ал мұхиттың деңгейінің көтерілуі 29 см, 2100 жылы - 65 см болады. Климаттық өзгерістердің қатерлі салдарын азайту үшін шығарылатын көмірқышқыл газының, азот оксидтер, хлорфтор көміртектердің көлемін 60 пайызға төмендету, метанды - 20 пайызға төмендету ұсынылады.
Егерде адамзат бұрын суықпен күрессе, енді жылумен күресуді бастады. 1990 жылы парникті газдардың шығарылған қосындысы әр мемлекет бойынша төмендегі көрсеткіштерге жеткен: АҚШ - 35, Ресей - 17, Жапон - 8, Алмания - 7, Великобритания 4 пайыз. Евроодақ жалпы - 24 пайыз. 1992 жылы климаттың өзгеруі туралы Конвенция қабылданған. 1997жылы осы Конвенция шешуін жақтаушылар Конференциясында дамыған елдер үшін 2008-2012 жж, парникті газдардың шығару көлемі анықталған. Бұл мемлекеттер 1990 жылмен салыстырғанда шығарылатын газдар көлемін 5 пайыз төмендетуге міндеттелді. Батыс Еуропа елдері
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
................................................3
І Тарау. Әлеуметтік – экологиялық проблемалар және
өзекті мәселелері.
1.1. ... ... ... Озон ... ... ... ... экологиясы.
2.1 Биологиялық әр ... ... ХХІ ... ... ғаламдық
экологиялық
проблемалары................................................................
17
Қорытынды...................................................................
.....................................24
КІРІСПЕ
Қазіргі кезде адамзаттың қоршаған ортаның қарым-қатынасын түсінудегі
маңызына байланысты экология бастапқы пәнаралық ... ... ... ... үдеудің экологиялық керіс салдары техникалық және
экологиялық саяси мәселелерді шешудегі қателіктерден, ... ... ... және ... ... ... бағаламау
себептерінен туады. Экологияның көптеген қолданбалы аспектілері ... ... ... ... ... ... микроорганизмдер экологиясы және т.б.) болғанымен, қазіргі
экологияның барлық бағыттары - тірі организмдер мен ... ... ... - ... ... ... ... Іргелі ғылыми
білімдерден басқа бұл курста экологиялық тәрбие беру туралы да айтылады.
Қазіргі табиғи ортаға тиетін антропогендік ... ... ... ... ... ... ... артады. Болашақ
мамандар өздерінің ... ... ... ... шешуде
пайдалана алады, сондықтанда "Жалпы экология" ... оқу ... ... ... ... ... оқу құралының мақсаты студенттердің ой-саналарын экологияландыру,
қоршаған ортаға жауаптылықпен ... ... ... ... ... заңдылықтарын, әсіресе табиғатты
пайдаланудың үдеу жағдайын білуін, қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... мамандықтар бойынша сырттай оқитын
студенттерге және гуманитарлық факультеттерге арналған.
Оқу ... ... ... ... ... қабылдайды.
І Тарау. Әлеуметтік – экологиялық проблемалар және
өзекті мәселелері.
1.1 ... ... ... ... қамтитын табиғи-антропогенді, немесе антропогендік
әсерден ірі көлемде табиғи процестерді өзгертетін ... ... ... деп ... Оған ... ... ... озон қабатының жұқаруы, қышқыл жаңбырлар, шөлдену, биологиялық
әртүрліліктің азаюы, ... ... ... өзгерістер (парникті эффект) ... әр ... ... ... ұлғаюы, әсіресе газтәрізді қоспалардың,
инфрасәулелердің ... және Жер ... ... ... (жылылық
таралу) нашарлатты. Жылулық сәулелердің ғарыш кеңістігіне кері кетуіне әсер
етеді. Олар өте алмай жиналады да ауаның ... ... ... ... ... ... жүз ... Жер бетінде температура 0,3-
0,6 градусқа ... Ауа ... әрі ... ... ... ... Әлем Мұхитының деңгейін көтереді. Оның әсерінен ... ... ... су ... ... елді мекендерге зиян
келтіреді. ... ... ... ... 15-20 ... ... ... ұлғаяды.
Мұндай қауіптер 1990 жылы климаттық өзгерістер бойынша баяндамада
Халықаралық Пленумда айтылған. Оны 125 ... 170 ... ... ... ... ... 2035 ... дейін климаттың әлемдік
жылуы орта есеппен 2,5 ... ... ал ... ... 29 см, 2100 жылы - 65 см ... ... өзгерістердің қатерлі
салдарын азайту үшін ... ... ... азот ... ... көлемін 60 пайызға төмендету, метанды - 20 пайызға
төмендету ұсынылады.
Егерде адамзат бұрын суықпен ... енді ... ... ... жылы ... ... шығарылған қосындысы әр мемлекет ... ... ... АҚШ - 35, ... - 17, ... - 8, Алмания -
7, Великобритания 4 пайыз. Евроодақ жалпы - 24 пайыз. 1992 жылы ... ... ... ... ... осы ... ... Конференциясында дамыған елдер үшін 2008-2012 жж, парникті
газдардың ... ... ... Бұл ... 1990 ... ... газдар көлемін 5 пайыз төмендетуге міндеттелді.
Батыс Еуропа елдері (Евроодақ) өздерінің шығаратын газдарын 8, Жапон 6, ... 7 ... ... Ал, ... Жаңа ... және ... ... деңгейде ұстауы міндеттелді. Шығындыларды азайту жолдарының бірі ... ... ... ... ... ... ... экологиялық таза отындарды пайдалану. Киота
протоколына ... ... ... шығындылардың квотасын сатуларына рұқсат
етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... минималды
деңгейден аз елдерден құқықтарын сатып алуына болады.
Озон қабатының жұқаруы. Үшатомды оттегі (О3) - озон, атомосферада ... ... оның ... ... мен ... ролі ... Ал, ... озон мөлшері көп болатын ... 20-25 ... ... ол - ... ... ... концентраңиясы Жер
бетіне қарағанда 10 есе көп болады. Ол барлық тірі организмдерге ... ... ... ... ... ультракүлгін радиациясы да бар)
едәуір ... ... ... ... ... озон ... ... елеулі өзгерістер туғызуы мүмкін. Жердің озон қабатының бұзылуы
жер бетіне ультракүлгін сәулелер ... мол ... алып ... Ол ... ... ... қауіп тудырады. Сондықтанда атмосфералық
озонды зерттеулер жүргізілуде.1980 жылы Антарктидадағы ғылыми ... ... ... озон ... ... Осы ... озон ... деп аталды. 1987ж көктемде Антарктида
үстіндегі озон тесігінің үлкейгені анықталды. Осындай құбылыс 1992 ... ... озон ... ... ... ... ... факторлардың салдарынан атмосфераға суытқыштар (фреондар) мен
азот оксиді (космостық аппараттар және ... ... ... жанбаған өнімі) шығарындыларының көп бөлінуі.
1974 жылы Калифорния университетінің ... ... ... хлорфторкөміртектерді озон қабатын бұзатынын көрсетті. Осы
заттектердің ыдырау ... 1 хлор ... ... ... 100000 озон ... ... қабатындағы өзгерістерге әсер ететін заттектер мен процестерді
зерттеуде, озон қабатында қолайсыз субстрат болатын әрекетті ... ... мен ... ... жұмыстар кешенді зерттеулерді
талап етеді.
Қышқыл жаңбырлар. ... ... ... ... ... агенттер мен зеттектер енеді. Соның ішінде кең тараған ластағыштар
күкіртті газ, азот ... ... ... күн сәулесінің әсерінен
жаңа қосылыстар - күкірт, азот қышқылдарын түзеді, олар жауын-шашынмен ... ... ... ... ... мен ... ... себебінің бірі - осы қышқыл жаңбырлар.
Бұл проблема алғаш рет ... ... жөне ... ... ... ... пайда болды. Соңғы жылдары бұл проблема өлемдік
проблемалардың ... ... ... ... жылдары күкірт, азот
оксидтерінің сонымен қатар аммиак және ... ... ... ... көбейеді. Қышқыл жаңбырлар аумақты ... ... ... Канадаға, Англиядан - Алманияға - ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
қатер - балық қорларын жоғалту: Скандинавия және ... ... ... ... ... 1979 ж. ... штатында 264
көл зерттеліп, ондағы балықтардың өліп ... ... ... топырақ, өсімдіктер жамылғыларына зиянды әсерін тигізеді.
Шөлдену. Шөлдену процесі - адамның шаруашылық ... ... ... ... шөлге ұқсас ландшафттардың пайда болуы. Шелдену
кезінде биологиялық өнім мен түрлер ... ... ... ... ... ... барлық континенттер шалдыққан, әсіресе ... ... ... ... ... 1968-1973 жж. болған
құрғақшылық мыңдаған адам өмірін алып кетті, ... ... және ... ... ... жж. ... көрмеген құрғақшылыққа 150 млн халқы
бар 34 Африка елдері шалдықты. ... ... ... ... ... 60 мың
шаршы км қарқынмен жүреді. Шөлдену себебі тек құрғақшылық емес, ... ... ағаш ... деградациясына әкеледі,
жайылымдарды артық пайдаланудан шөпті жамылғылар да ... ... ... ... ... ... 7 ... құнарсызданды.
Әлеуметтік-экологиялық проблемалар. ... ... ... ... ... ... өмір сүру
стратегиясының өте қарапайымдылық алшақтықтарымен түсіндіріледі. Мұнда
көбею ... ... ал ... саны оның ... ... ... халықтың өсуімен, ресурс дағдарысымен
және генофондының өзгеруімен түсіндіріледі.
Халық санының өсуі. Жерді мекендеген халық саны ... 2000 ... ... соның ішінде соңғы 200 жыл ішінде жедел қарқынмен өсуде. Ол
басты кептеген мемлекеттерде өлімнің күрт ... ... ... ... ... ... жетістіктері деп саналса, дегенмен бұл
мәселеде маңызды ролді, көп байқала бермейтін тамақтанудың жөне ... ... ... деп ойлауға болды. Мысалы, АҚШ-та
адамзаттық соғыс кезінде жарақаттан 92 мың адам ... ... ... - 190 мың адам ... (бөртпелі сүзектің қоздырушысы киімдегі және
бастағы биттер болған).
Қазіргі кездері ... ... ... 250 ... ... ... 1 ... мыңға, айына 7,5 млн-ға, ал жылына 90 млн-ға көбеюде. 1650 жылғы 500
млн халық 1987 жылы 5 ... ал 2000 жылы 6 ... ... Халық санының
екі еселенуі (1 млрд-тан 2 млрд-қа) 100 жылға созылса, 2 млрд-тан 4 млрд-қа
жетуі үшін 70 жыл, ал ... екі ... үшін 50 ... аз ... керек
етті. Мұндай жер шарындағы халықтың тез өсуін "демографиялық жарылыс" ... БҰҰ ... ... ... ... өсуі ... ... тиеді. Бұл елдердегі халықтың өсуі - экологиялық және әлеуметтік
проблемаларды шиеленістіреді. Дамушы ... ... саны ... 3/4 түзеп, жалпы әлемдік өнімдердің тек 1/3 бөлігін тұтынады,
бұл тұтыну алшақтығы адам ... ... әрі ... ... Бір
американдық көпшілік баспасы біздің планетамыздағы 6 млрд ... ... 100 адам етіп ... ... ... ... ... қарым-
қатынастарын көрсеткен. Сонда төмендегідей көрініс анықталған:
- онда 57 азиат, 21 еуропалық, 14 Терістік, Орталық және ... ... 8 ... ... ... болған;
- 50 пайыз ... ... 6 ... ... ... ... АҚШ
азаматтары;
- 70 адам оқи алмайды;
- 50 адам тойып тамақ ... 80 адам ... ... ... тұрып жатыр;
- тек қана 1 адамның университеттік білімі бар.
Жер бетінде адам санының ... әр адам ... ... ... ала ... ... ... қажет. Сондай қажетті өмірлік
ресурстардың бірі - тамақ, оның жетіспеушілігінің кейбір елдерде ... ... ... Күн ... ... ... 12 мың адам өледі, 10 млн
баланың дұрыс тамақтанбаудан өмірлері ... ... Тек қана ... толық тамақтанбағандықтан жыл сайын 1 млн бала өледі. Есеп бойынша,
гектарынан әр адамға 1 тонна ... ... ... ... ... ... ... 6 млрд-тың халыққа 6 млрд тонна астық керек, ... тек 1,5 млрд ... ... Мұның себебі әлемдегі өр адамға ... ... ғана ... жер ... ... қатар, өлемде қарқынды түрде
шөлдену процесі жүріп, жыртылған жерлер қүнары төмендеуде. ... ... 2 млрд ... ... жерлерді жоғалтты. Адам әрекетінен пайда
болған шөлдер ... 10 млн ... км, ... ... ... 5,7 ... ... процесі жылына 6,9 млн га жылдамдықпен жүруде.
Адамзат, сандар пирамида заңдылығы сәйкес, тамақтану тізбегінің
жоғарғы ... орын ала ... ... ... тірі заттар
биомассасынан, көп төмен биомассаны түзуі мүмкін. М.Е.Виноградов (1994)
бойынша, ... ... ... ... ... ... ... басына жылына гектарына 250 тонна тірі заттар өндірілсе. Биосфераның
барлық өнімдері (құрлық пен ... ... 5x10 23 ... ... ... оның тұрақтылығын бұзбай, тек 3-4 млрд адамның өмір
сүруі мүмкін. ... ... ... проблемалардың пайда болуы, әлем
халқының осы ... көп ... ... ... мүмкін.
Генофондтың өзгеруі. Адамның шаруашылық әрекеттерінің ... ... ... ... - адам ... кері, көп жағдайда
ыңғайсыз әсер етеді. ... ... ... ... ... генофондының өзгеруіне әкеп соғады, бұл ... ... ... Мутация (гендік өзгеруі), мейлі олар ... ... ... ... ... мейлі олар химиялық
қосылыстар әсерлерінен пайда болсын, көбінесе теріс сипатта болады.Ортаға
тұрмыстық және ... ... ... ... ... ... ... түрлі химиялық қосылыстардың, тек 20 пайызы мутагендік белсенділік
көрсетеді. Нәтижесінде генетикалық салмақ ... ... ... ... ... ... түрлерінің көбеюіне әкеледі.
Қазақстанның экологиялық проблемалары
Қазақстандағы экологиялық жағдай қанағаттандырарлықтан көп ... ... ... ... ... ... шешуші
әсер ететін шаруашылық (салаларымен негізгі антропогендік ... ... ... табиғи газдармен, атомдық отынмен
жұмыс ... ... әр ... көптеген электростанциялар мен жылу
орталықтары көп көлемді аймақты алып ... Олар ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне көп зиян келтіреді.
Ақтау қаласындағы атом реакторымен жұмыс істеп ... суын ... ... қоршаған ортасына энергетиканың жаңа сапалық әсерін
көрсетеді. Пайдалы қазба орындарындағы өндірістер жиі ... ... ... ... оны ... ... және тасымалдау
кездерінде шикі заттардың ысырап болуына әкеп соғады (Сарбай-Соколов кен
басқармасы, Жезқазған кен ... ... ... көмір бассейні,
Балхаш мыс қорыту комбинаты т.б.). Көптеген карьерлер, ... ... ... аңғарлар, қазылған бос үйінділер мен карьерлерден желмен
ұшып ауа ластанады, табиғи ... мен ... ... ... ... халық ішінде сырқаттану көбейеді. Мұнайды алу кезінде ... ыза ... ... ... ... ... жойылады.
Маңғыстау түбегіндегі бұрғылау қондырғыларына апаратын ... қара ... ... ... ... Мұнай қорларын ашық
шұңқырларда сақтау - топырақ - өсімдік жамылғысының ... ... ... ... және ... ... ... былғанып, халық пайдаланатын
су қоймаларына құйылады. Батыс Қазақстанның кейбір өндірістерінде табиғи
газдар ... ... ... ... ... ... ... ластайды. Қара жөне түсті металлургия мекемелері суды ... ... ... ... ... Зырян, Ульба,
Балхаш мыс қорыту т.б.). Құрамында көптеген көлемде әр ... ... ағын ... ... су қоймаларына құйылады, ал ауаға көп
мөлшерде күкіртті газбен шаңдар шығарылады. ... ... 1 ... алу үшін байыту фабрикаларында 50-100 т руданы өңдейді, сондықтан
өте мол бос тау ... ... ... көптеген аймақты былғайды.
Минералды тыңайтқыштарды көп көлемде өндіру үшін ... ... ал оның ... ... қалдықтармен қоршаған ортаға
түседі. Дегенмен экологиялық көп зияи атмосфераны ластайтын газды заттардан
түзіледі (Атырау, Жамбыл, Павлодар, Шымкент т.б. ... ... ... әрекеттерінен топырақ жамылғысы бұзылады, жел және су эрозиясына
шалдығады, топырақтар өндірістік және тұрмыстық қалдықтармен ... ... ... жер ... 2724,9 мың км2. Жер ... көлемі
өте үлкен болғанымен оның санасы соңғы жылдары күрт нашарлап ... ... ... салдарына топырақ деградацияға ұшырап, құнарсыздану,
шөлге айналу процестері ... ... ... мәліметтер бойынша Республика
жерінің 180 млн.га немесе 60 % шөлге айналған. Барлық жердің 115 млн. ... ... 185 млн. га ... және 34 млн. ... ... га
жерді алып жатыр.
Жоғарыда аталған 235 млн.га құнарлы жердің 180 млн.га жер ... ... оның 30 ... топырақ эрозиясы, 60 млн.га тұздану, ... ... және ... ... ластанған. Республиканың 30
млн.га жерлерін өнеркәсіп, транспорт, байланыс, елді мекендер алып ... ... тың ... науқанына байланысты және бірегей
бидай дақылын егу топырақ қарашірігінің 25-30 % жоғалтты.
Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... га ... жерді қамтыса, топырақтың техногенді бүлінуі 2,5 млн-га, ал
тозған жайылым 3 млн. га жерді алып жатыр. Сол ... ... мен ... ... ... 1,4 млн.га жер бұйырған. Оның үстіне Каспий
теңізінің ... ... осы ... ... 2,8 ... ... су
жасады деп болжам жасалуда.
Экологиялык құйын жағдай Орталық Қазақстан ... де ... ... жердің техногенді бүлінуі, өнеркәсіптік қалдықтармен ластану, ауыр
металдардың жинақталуы, радиоактивті элементтердің және ... ... ... ... тұрақты жағдайға айналған. Кейбір
аймақтарда топырақтың тозуы, бүлінуі және шөлге айналуы Ертіс, Әмудария мен
Сырдария өзендерінің су ... ... ... ... тартылуымен
тікелей байланысты болып отыр.
Балқаш-Алакөл және Шу-Мойынқұм аймақтарындағы өзгерістер, Іле өзеніне
Қапшағай су қоймасының салынып, судың ... ... ... ... ... Су деңгейінің 1,5-2,0 метрге төмендеуі Іле ... ... ... ... ... ... ... жол берді.
Әсіресе, Іле-Балқаш бассейіні жер жаннаты аталған ... ... ... да ала келді, Іле бойындағы ит тұмсығы өтпейтін тоғай,
тораңғы орманы, Шарын өзенінің қайталанбас сұлу ... мен ... ... ... ... ... сары далаға, шөлге айналып
бара жатыр. Ендігі жерде Іле суының 10-15 % ... ... ... бұл ... ... тұл етері анық.
Қазақстандағы егістікке пайдаланатын жерлердің де экологиялық жағдайы
нашар. Ол ... ... ... 26610,7 мың га. алып жатыр. Соңғы
жылдары байқалып отырған ... ... ... ... ... ... ... тигізіп, ондағы егіс алқаптарының сапасын
төмендетіп жіберді. Бұл ... ... ... ... және
шөлге айналуы прогрессивті түрде жүруде. Оның ... ... ... ... қар ... ... және минералдық
тыңайтқыштар беру, гербицидтер мен пестицидтерді қолданбаудан арамшөптердің
қаулап өсуі, шегіртке тәрізді зиянкестердің ... ... жол ... ... төмендетті. Республика территориясында ірі ракеталық
полигондар ... ... ... ... көлі ... ... - ... "Байқоңыр" ғарыш айлағы орналасқан. Бұл жерлерде топырақ беті өте
қауіпті улы ... ... мен және ... "қоқыстарымен" ластанған.
Гептил улы зат болғандықтан адамдардың окис тыныс ... нерв ... ... бүйрек, бауыр мүшелерін зақымдайтыны ... ... ... космос корабльдерінің ұшуы "қышқыл жауындар" жаудырып
ортаның бірі комплексінің 3-50% биомассасмын жойып жіберді. ... ... ... 33,6 ... жері соғыс полигондарының кесірінен
бүлінгені анықталды. Сол сияқты республика аймағына барлығы 16 ... ... ... ... Ол ... ... ... - 800 га,
Жамбыл облысының - 190 га, ... ... - 25 га, ... ... 3,0, ... ... облысының - 2 гектар жерін алып ... ... ... ... радиациялық апат аймақтары мен
ондағы қазіргі қалыптасқан жағдайларда ... ... ... ... ... ... жағдайында радионуклидтер топырақта баяу
қозғалып, ұзақ сақталып, экожүйелерді бүлдіреді. ... ... ... көзі ... ... ... одан ... жеткізіп отырады. Ал, адам баласы өз ... ... ... ... ... ... ... Қазірдің өзінде
Қазақстанда 2,6 млн. адам ... ... ... ... ... 32 мың адам ... сүйек рагі, тубуркулез, жүйке ауруларымен
ауырып зардап шегуде.
ІІ Тарау. Озон қабатының таусылу проблемалары және
топырақ экологиясы.
2.1 Биологиялық әр ... ... ... ... ... ... ғалымдардың айтқан болжамдары
шындыққа айналуда, ... ... ... ... ұлттық
аэронавтика мен ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі басқарма мамандары соңғы
кезде ... ... ... ... аса көп мөлшері туралы
айтады. Олар жердің озон ... ... ... ... ... сәулелердің өтуіне ықпал етуде. Бұрын озон тесігі адам ... ... ... енді халық жиі тұратын аймақтарда да ... ... ... өте аз - ... көлемінен бірнеше ондаған миллион
үлесіндей ғана. Күннің қатқыл ... ... ол ... ... қорғайды. Озон қабатында тесіктің пайда болуы - адамдарда тері ... ... шел басу ... өсуімен қауіпті болуда. БҰҰ-ның ... ... озон ... 1%-ке ... ... 100 мың ... шел басып (катаракт), 10 мың адам тері рагы ауруына ұшырайды екен.
АҚШ мамандарының пікірінше ... ... ... ... азайып
кетуі, экватор аймағындағы халықтың (барлық тіршілік ... ... ... ауру-сырқауды асқындырып жібереді. Мысалы, соңғы 7
жылда АҚШ-та тері ... ... түрі ... ауыратындар саны 3-7%-ке
артып отыр.
Денсаулыққа әсер етумен қатар, озон ... ... ... ... ... күшейтіп, егін шығымы түседі, топырақ бұзылады, жалпы
қоршаған ортаның ... етек ... ... ... азайып кетуіне
не себеп болды? Бұл сұрақ оңтүстік полярдағы Антарктида үстінде байқалған
«Озон ... ... осы ... ... кезінде озон - екі есеге дейін
кемігені туралы жарияланған ... ... ... Ол ... ... ... болды. 50 ж. соңына таман халықаралық геофизика жылында озон
қабаты ғалымдардың назарын аударған еді. ... бері ... ... ... келеді. Оның табиғи өзгергіштігі ... озон ... ... ... көп ... ... туды. 70 ж. басында
озонға деген қызығушылық бұрқ ете қалды. «озон тесігі» өте жүйрік «Конкорд»
(ағылшын-француз фирмасы) пен ТУ-144 ұшақтарының ... ... ... ... ... ... газдар озон қабатының бұзылуына әкелуде,
десті ... ... ол ... ... ... ... 70ж.
екінші жартысында жаңа идея айтылды. Озон қабатын фреондар (хлор-фторлы
көмірсутектілер) бұзады ... Бұл ... ... қолданылады:
тоңазытқыштар мен кондиционерлер, аэрозолдар. Тегі фреондар улы ... өте ... және ерте ме, кеш пе ... ... ... қозғалысымен
атмосфераға түседі. 20-25 км биіктікте озон барынша көп, ... ... ... ... ... ... айналады. Содан, ол озонның
табиғи бұзылу процесін күшейте түседі. ... бір ... ... ... молекуласын бұзуға жеткілікті дейді. Жер серігі арқылы және ұшақтардан
жүргізілген зерттеулер ... ... ... ... 12-13 және 25 км ... түгелге жуық озон бұзылады.
Төменгі температурада фреонның радикалдары «қатып» бұлтқа айналады
да, көктемде күн ... ... ... ... ... ... ауа ... әлсіздігі салдарынан (орта кеңістікпен
салыстырғанда континент 3-4 км ... ... озон ... ... ... орта және тропикалық кеңістіктен келетін ауа ағыны ... ... ... келтіреді.
70 ж. соңына таман әлемдік фреон өндірісінің көлемін және ... ... ... егер де ... ... жүре ... онда ... қабатының жұқару проблемасына тап боламыз деген қорытындыға келді.
Болуы мүмкін апаттың көлемін ... ... ... АҚШ, ... - ... ... буып-түйетін заттарды мүлдем қолданбауға шешім
шығарды. Өкінішке қарай, КСРО-ның бұрынғы басшылары бұл ... ... ... осы ... ... де ... ... жоқ. 1985 ж. Венада озон
қабатын қоргау жөнінде Конвенция қабылдамаса, 1987 ж. ... ... ... атап ... ... ауаға шоғырлануын қысқарту
туралы халықаралық хаттамаға қол қойылды. Хаттаманы ... ... ... ... басты елдерді қамтамасыз ете алмайды. Ол ... ... ... ... 2/3-ін ғана ... қауымдастығының Вена конвенциясының және ... ... ... ... озон ... жыл ... ... азайып
барады. Ол жылына жалпы мөлшерінен 0,5-0,7% ... ... ... атап ... Антарктидада 1979-1992 жж. кезеңінде шамамен 50%-
ке қысқарды (1% азаю ультракүлгін сәулелердің жер ... ... ... жеткізеді).
1995 ж. жетімсіздік деңгейі бойынша және ... ... ... ... озон ... орын ... Росгидрометтің мәліметі
бойынша 1995 жылдың ақпанында солтүстік жарты шардың жоғарғы жағынан бәрі,
әсіресе Оралға дейін, Шығыс ... ... ... ... рекорд
дәрежесіне жетіп, 40% болып, 25 тәулік бойына сақталды. Наурыздың ортасына
таман кейбір аудандарда 50%-ке жетті.
1995 ... ... мен ... ... ... ... ... 15% болды. Соңғы он шақты жыл ішінде салыстырып, қарағанда ... ... ... ... және ... ... ... біршама жылжуы
байқалды. Оңтүстік жарты шардағы «озон тесігінің» 1995 ж. ... 10 млн ... ... ... бірдей болды. Үлгіні бағалау көрсеткендей озон
қабатын бүлдіругс әкелген ... ... ... енді ... ... ... ... болады.
Бұдан ары қарай да озон қабатының бұзылуы жалғаса береді, әсіресе,
атмосферада төменгі ... ... ... ... ... ... жоқ, ... солтүстік және орта ендікте күн өте ... ... ... бұлт ... ... — деп ... айтады. Соған қарамастан,
Монреал хаттамасын орындау бойынша ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуде. 1988-89 жж. АҚШ
ұлттық ... ... екі ... ... ... ... Нәтижесінде Арктикада «озон тесігі» байқалмады, керісінше,
көктемде ... ... анық ... Оның ең ... ... 1994 ... жартысында, ал өте кең озон тесігі Антарктидада ... ... жылы ... орта ... ... ... ... және Еуропа
бағытына қарай жақта озон қабатының төмен ... ... ... озон ... 470-410 м. ... нормасынан 25%, 250-270 м (атм-
см) дейін ... Ал, ... ... ... озон қабатың 10-12%
құрады, бұл қалыпты ауытқудың статистикалық шегіне жақын ... ... озон ... ... болуына 1991ж. Пинатуба жанартауының
атқылауы себеп болды деген болжамдар айтылады. ... та, 1994 ... ... ауа ... ... жоқ. Озон ... таусылу
себептері сол баяғыдай химиялық бұзылудан деп тұжырымдалуда. Сонымен қатар,
хлоринді Артикадан күн көп түсетін 60-45° ... ... ... ... ... ... 8-10°С төмен болу себебінен
болып отыр, Озон қабатына бай экваторлық ... ... да ... ... ... ... қиындығынан да болып отыр.
Озон қабатының экватордан оңтүстікке қарай 1994 ж. ... ... сай ... ... 1-13%-ті құрады (аймақ бойынша).
Көбірек зардап шеккен Бразилияның ... ... ... (7-13%), онда тері
рагімен ауырғандар 65%-ке артып отыр.
Соңғы жылдары Ресей, АҚШ, Германия, ... және өзге ... озон ... сақтап, қорғаудың жолдарын іздестіруде. Олар
стратосфераға химиялық және физика-химиялық әдістермен белсенді ... ... ... ... таппақшы. Ресейдің аэро-ғарыш фирмасының базасында да
құрылған «Интерозон» авиация-ғарыш консорциумында «Атмосфераның ... ... озон ... ... ... ... ғарыш бағдарламасы жасалып,
халықаралық семинарлар өткізілді.
Озон қабатын ... ... ... ... ... ... бірі ... Ресейдің қосылуы мүмкін. Мәскеу үкіметіне озон
қабатын бақылау үшін арнаулы қызмет құру, адамзаттың қиын-қыстау жағдайда
тіршілік ету ... ... ... ... жұмыс істейтін «дөңгелек
стол» құру ұсынылды. Озон ... ... ... ... ... ... ... мұрагері ретінде Монреал
хаттамасына орай 1997 ж. 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ... керек болатын, бірақ ол міндет орындалмады.
Озонның сақталу ... ... қай ... ... ... бірнеше
сағаттан бастап, біриеше айға дейін болады. Ал, ... ... ... және ... ... ... жылға дейін. Атмосфераға фреонның
түскенін тоқтатқаныың өзінде озонның ... ... ... жылдарға
созылады. АҚШ мамандары есептегендей барлық елдер хаттаманы 2000 ж.
Жерде қоныстанган организмдердің саны өте көп, ... бұл ... сол 5 пен 80 млн ... ... ... ... өзінде көбірек немесе
азырақ дегендей, ... тегі ... ... 1,4 млн түрі
анықталды. Осылардың ішінде белгілі түрлерінің саны шамамен 750 мьщы шыбын-
шіркей, құрт-құмырсқа (насекомдар), 41 мыңы - ... 250 мыңы ... ... ... ... жиынтықпен беріледі: омыртқасыздар,
саңырауқұлақ, балдырлар және басқа микроорганизмдер. Түр-тұқымның «байлығы»
әр түрлі климаттық, географиялық зоналарда ... ... ... ... ... ... ... тенденциясы нақты байқалуда.
Мәселен, қалыпты жағдайдағы ... ... тұщы ... 3-6 есе көп. ... ... алаңдардың бірлігіне
жердегіден мейлінше көп ұсақ ... ... ... ... ... ... ... әр гектарында ағаштың 40-100 түрі, Солтүстік
Америкада бар жоғы 20-30 түрі бар. ... ... ... бір ... діңінің ені 2 см биік ағаштың 600 турі бар, ... ... ... оған ... 2 есе кем.
Теңіз ортасында да құрлықтағыдай бөлінудің осындай заңдылығы бар.
Арктикадағы асцидиялардың (хордалы су жәндігі) 100 түрі ... ... ... ... әр ... жердегі өмірдің негізі және
тіршіліктің маңызды ресурстары болып саналады. Биологиялық әр ... ... ... ... мен ... көрсету түрлерінің барлық
маңызын есептеп шығу қиын.
Олардың кейбір түрлері өмірге қажетті деп ... ... ... 7 мыңның айналасындағы өсімдік атаулыны ... ... 90%-і бар ... 20 ... оның ... ... түрінен (бидай,
жүгері, күріш) құралады. Осы атаулардың өздері ... ... ... тұрады. Биологиялық ресурстар ... ... ... ... көзі және ... ұлттық экономика тәуелді болады.
Соңғы уақытта ... ... ... мен ... ... ... ... Олар ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етіп қоймай,
биотиканың табиғи эко-жүйесін құрайтын міндетті ... ... ... ... ... ... басты факторлары.
Көптеген түрлер арасындағы себеп-салдарлық қатынастар адаммен тікелей
байланыстағы экожүйенің компоненттерінде, энергия ... мен ... ... рөл атқарады. Мысалы, сүзгіш заттар мен қалдық қоректілер
(детрито-фагтар), жануарлар адам ... ... ... ... ... ... шығарып, елеулі үлес қосады ( мәселен,
фосфрр). Сонымен, адамның азық тізбегіне кірмейтін организм ... ... ... пайда әкелсе де өздері де пайдалы болуы мүмкін. ... жер ... ... ... ... рөл атқарады және
климатқа қатысты өз жұмыстарын күшті ... ... ... ... ... экологиялық биоценоз бен
экожүйенің экологиялық жағымдылығына және жағдайына баға берген ... ... ... ... орын ... Ол уақыт өте келе жан-жақты болып және
биология ... ... ... мәртебесіне ие болып отыр. Қазіргі
таңда биоэралуандылық деген ... ... ... ... түрлері, сонымен қатар олардың өздері кіретін
экожүйенің ... ... ... үш ... ... ... ... және экожүйелілік.
Генетикалық әр алуандылық - жерде мекендейтін организмдердің ... ... ... ... ... ... әр
алуандылығы - бұл жерде мекендейтін барлық организмдердің әр алуандылығы.
Экожүйенің әр ... ... ... ... ... ... Мәселен,
биотикалық бірлестіктер мен биосферадағы экологиялық ... ... ... ... көп ... әр ... және ... процестер.
Түрлердің жоғалуы. Түрлі геологиялық кезеңде болған эволюциялық
процестер жерді мекендейтін түрлердің тұқыыына ... ... ... млн жыл ... бор ... ... кезеңінде құстар мен ... ... ... ... ... ... ... бор дәуіріндегі ұлы жойылуларға қарағанда, биологиялық түрлер
жылдамырақ жоғала бастады, осының барлығы табиғат ... және ... ... ... пікіріне қарағанда, алдағы 20-30 жылда жердегі барлық
биоэралуандылықтыц шамамен 25%-і жоғалу ... ... ... ... ... ... ... артуда. 1990-2000 жж. аралығында
5-15% түрлердің құрып кетуі мүмкін деп айтылды. Оған мысал, ... ... ... Бұл ... 15 ... 50 ... дейінгі
түрлердің бір жылдағысы немесе күніне 40-140 аралығында түр жойылады деген
сөз. Қазір 22 ... ... пен ... ... кету ... ... 66%-і ... жануар түрлеріне жатады және, олар ғаламшарды мекен
етеді.
Түрлердің жоғалып ... ... төрт ... ... ... ... жоғалуы, түрлену мен ... ... тыс ... ... ... ортаның ластануы;
- жерсіндірілген экзотикалық түрлердің табиғи ... ... ... ... ... алқаптың 11,1 млн га (яғни, I әр минутта
21 га) жері жойылып барады. Тропикалық орманның 70% қысқаруы сол ... ... ... ... ... ... ... түрлер
коммерциялық пайдаланулардың салдарынан жойылып барады. Африка пілі ... ... ... ... жойылудың алдыңғы белесінде тұр.
Антропогенді әсер етудің үлкен қауіптілігі - ... ... Олар ... ... ... ... ... пестицидпен жиі ластануда. Мәселен, ДДТ экологияға қауіпті заттек
ретінде ... ... ... ... ... әлі ... ... топырақта
емес, тірі организмдердің клеткаларында байқалып отыр. Бұл себептерден ДДТ-
ның (өзге хлорорганикалық қосылыстар) тұрақты екендігін, оның ауа ... ... ... ... ... ... өзгеруі, атмосфераға жылы жай газдары ... ... ... ... көптеген экожүйедегі түр-
тұқымдар құрамының өзгерісіне әкеледі. Ал, осының ... бір ... ... екіншісінің саны артуы ғажап емес.
Ауыл шаруашылығында жаңа сорттардың енгізілуі, мәселен, ... ... ... Азия мен Орталық Шығыста өсірілуі Түркия, Иран, ... және өзге ... ... ... жоғалуына әкеліп
ұрындырады.
Әр алуандылық түр-тұқымының жоғалуы, тіршілік ресурстары ... ... өмір ... және оның жер ... тіршілігіне төнген
ғаламдық қатер деуге болады. Бірақта, ... ... ... ... ... жж. зерттеулердің нәтижесі экожүйенің
биоәралуандылығы мен олардың әрекетіне тікелей байланыста болмайды. Экожүйе
тұрақтылығының бұзылуы биоэралуандылықтың азаюынан ... ... ... ... нақты еместігімен ерекшеленуі мүмкін.
Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... орта
жағдайының өзгеруі кезінде басымды бола алды. Биоәралуандылықты жоғалтқан
жағдайда экожүйенің ... ... ... ... ... ... ... алу ісінің жанға жайлы болмайтынын мамандар айтып жатыр.
Биоәралуандылықты сақтау жөніндегі шаралар. Экологиялық өнегеліліктің
принциптерінен мына ... ... ... ... ... ұрпақтың
өткендегідей осындай биоәралуандылыққа толық құқы бар.
Биоәралуандылықты тұрақты пайдалану мен сақтауға ... төрт түрі ... ... мекендейтін ортаны қорғау - ұлттық саябақтар, биосфералық
қорықтар мен өзге ... ... ... Жеке ... мен ... ... шамадан тыс пайдаланудан қорғау.
3.Түрлер ретінде ботаникалық бақтарда немесе генофондта (тек ... ... ... Қоршаған ортаның ластануын қысқарту. Биоәралуандылықты сақтаудың
маңызды құрылымының бірі — ... ... ... мен ... ... ... ... жасау болып табылады. Әзірге бұл
шаралардың барлығы да ... ... ... ... ... ғаламдық
көлемдегі түрлердің жоғалу ... ... ... ... ... ... бойынша конвенция ахуалдың
асқынғанын көрсетеді. Түрлі мемлекеттер арасындағы мүдделер қайшылығының
келісуі бойынша ... ұзақ ... ... деп ... DIVERSITAS бағдарламасы бүгінгі ... ... және оның ... ... іске ... ... Экожүйенің тұлғалық және иерархиялық деңгейін есепке ала
отырып, учаскілерді ... ... ... Онда ... ... ... түрлі биогеографиялық жақтары көрсетілетін болады. 20 жылка есептелген
биологиялық және ландшафтық әр алуандылық панеуропалық стратегиясы (1995)
теңіз ... мен оның ... ... басты назар аударып отыр.
Осы шаралардың тиімділігі қандай болатыны әзірге түсініксіз.
2.2 ХХІ ғасыр ... ... ... Бас ... 1997 ж. ... ... болған арнаулы
сессиясы қоршаған ортаны дамыту бойынша Рио-де-Жанейрода өткен БҰҰ 2-
конференциясынаи кейінгі 5 жыл ... ... ... шығарды.
Тұрақты даму түсінігінің әлі де болса тұтас ... ... ... ... ... қорытындысын шығарған кезде
қайыршылықта тұратын адамдар ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайдың нашарлап,
қайыршылық белдеуіндегі адам ... ... ... ... бірнеше ондаған жылдар ішінде жердегі алғашқы ... ... ... ... көп жағдайларда адам әрекетінен бүтіндей толық
бұзылып отыр. Сессияда ғаламдық экодинамиканы сипаттайтын келесі ... тұщы су, ... ... ... ... ... ... ауыл және орман шаруашылығы, энергетика, көлік, шөлге айналу ... ... ... ... ... ... ... кедейлену, техногенді апаттар. Осы проблемалар бойынша істің ахуалы
төмендегідей:
Тұщы су - жоғары артықшылықтағы ... ... ... ... ... ... кезекте дамушы елдердегі судың сапасы мен
жетімсіздігі асқынған проблемамен байланысты. 1950 ж. бастап судың әлемдік
тұтынуы 1960 ж. екі ... ... ... 1990 ж. ... судың әлемдік
тұтынуы 4138 км3-қа жетті, суды ең көп ... Азия ... ... ... артынан Солтүстік Америка мен Еуропа, Африканың 28 елінде мекендейтін
338 млн адам судың тапшылығын ... ... ... ... ... ... адам ... тапшылық жағдайында күн кешуде. 1,7 млрд адам генетикалық-
санитарлық ... ... ... өмір ... ... 70-90% ауыл
шаруашылығының қажетіне жұмсалады (дамушы елдерде 39%).
Батыс Азия мен Африканың бірқатар аймақтарында суды тиімді ... ... ... ... орай бұл ... тән сипат - оның көп
мөлшерде булануы болып отыр.
Көптеген ... ... ... ... ... ... ету
трансшекаралық проблемалар мен мүмкін болатын даулы жағдайды шешу ... асты мен ... су ... бейберекет пайдалану салдарынан су
деңгейінің түсіп кетуімен, су көздерінің ... ... ... ... жатыр.
Мұхиттар мен теңіздер. Қоршаған теңіз ... ... мен ... сарқылуынан асқынған проблемалар жиналып отыр,
Теңіз кәсіпшілігінің экономикалық көрінісіне қажетті талдау жасайтын,
теңіз арасының ахуалы ... ... ... ... ... ... проблемалары артықшылықты
деп есептелуде, өйткені олар антропогенді ... ... ... ... ... бағалауы бойынша қазір шамамен жағалаудағы үш ... ... тозу ... ... ... Азия мен Кариб аймағында кеме қатынасынан ластанудың
қаупі ... тұр. ... ... ... ... бар. Ауыл ... ... Тыңайтқыштарды қолданған сайын әр гектардан ғаламдық
орташа түсім кеміп ... ... ... ... бұл ... ... ... отыр. Азық ресурстарын теңдей бөлмеу сақталып ... ... жан ... шаққанда азық тұтыну ... ... ... ... 10% ... оның ... батыс елдерімен салыстырғанда 75%-
ті құрайды.
Энергетика. Энергияға деген қажеттілік әлемде артып отыр. Энергияның
орташа жылдық дамуы 1970-1997 жж. 2,3% ... ... ... үлес ... ... ... ... 30%-ке дейін артты. Жылдың ... ... ... тұтыну өсімі өнімнің бірлігіне шаққанда энергия шығысы
азайып отыр. 2010 ж. халықтың 10 млрд-қа дейін ... ... ала ... ... жоқ ... 4 есеге көбейту, ал дамушы елдерде - 10 ... ... ... тұтынуды орны толмайтын энергия көздері есебі арқылы
қанағаттандыруға тура келеді. Ал, бұл ... ... ... көбеюіне әкеліп соқтырады.
Энергия үнемдеуші технологияны енгізу бойынша көшбасшылық дамыған
елдерде болады. ... жер ... ... ... энергияның басты
көзі болып отырады. Басты міндет-энергияны пайдалану мен экономикалық өсу
арасын әлсіздендіру, ... ... ... ... ... дамушы елдерге технологияны беру.
Көлік. Жол көлігінің ғаламдық орташа өсуі 1980-1993 жылдар аралығында
50%-ке жетті. ... ... ісі ... ... мен үнемдеудегі
қозғағыштардың (двигатель) ықпалымен көліктің артуы ... ... ... таяу ... ... ... атмосферада 3 ссеге артады.
Атмосфера. Климат өзгерісін зерттеуде басты назар жылы-жай газдарының
шығарындыларын қысқартудың өзекті проблемасында болып отыр. ... ... ... ... мен азот шала ... шоғырлануы өндірісті
дамытуға дейінгі кезеңмен салыстырғанда екі есеге өсіп ... 2010 ... осы ... сақтала берсе ғаламшардағы температура 3°С жоғарылап,
әлемдік мұхит деңгейінің ... ... ... бағамдар бойынша 0,3-1
м-ге дейін).
Климаттың өзгеруі жөніндегі конвенцияға ... ... ... ж, ... ... антропогенді шығарындыларының эмиссиясын 1990
жылғы деңгейге 6 Гт/ жылда ... ... ... ... - 60%, метан -
23%) қалыптастыру қажет. Негізгі ластайтындар АҚШ (22%) пен КСРО ... жылы ... ... ... конференцияға қатысушылар бұл
міндеттемелердің жетімсіздігін мойындады, ал 1997 жылы ... ... ... ... бұл ... ... қаралды. Бүгінгі күнге дейін -
Буэнос-Айресте 1998 ж. өткен 3-конференцияда бұл мәселе түпкілікті шешілген
жоқ. АҚШ 2008 ... ... ... ... 1990 ... ... Бірақта, шығарындылар күн санап артып отыр. 1996 жылы ... ... ... ... ... 13%, ... 20% ... Оңтүстік Азия елдері 1990 жылмен салыстырғанда 2005 ... 20%-ке ... ... ... Назарда алынып отырған мәселе
- көмір қышқыл газы ... ... ... бірдей бөлінбеуі
болып отыр. 1998 жылы жан басына шаққанда көмір қышқыл газы АҚШ-та 5,4 ... - 2,5 т, ... - 1 т, ... - 0,3 т-дан келді.
Осы проблеманы шешудің тағы бір жолдары «нарықтық» қатынасты енгізу
жүйесі болып ... ... ... ... ... (1995 ж.) ... ... мәселелер қаралды:
— көміртегі диоксидін елдер арасындағы ... бөлу ... ... іске асыру;
— эмиссия квотасына сауда (резервтері бар елдер үшін);
... ... ... ... ... ... Форум және
қоршаған ортаның ластану проблемасын шешу кезінде токсиканттарды ... ... ... ... ... ... ... бірі - улы компоненттердің шығарындыларымен
атмосфераны ластайтын болса, сол ... ... ... ... ... ... ... жағынан қауіпсіз технологияларды беру
ісін жеделдету керек екендігі айтылды.
Қалдықтар. Муниципалды қалдықтар өсіп отыр. Экономикалық ынтымақтасу
және даму ... ... ... ... жж. ... ... ... орайтындарды енгізу - 42%-ке артып отыр. Оның ... ... мен ... жан ... ... ... үй ... өсуі айтарлықтай
себепші болуда.
Қауіпті қалдықтар назарға ерекше алынып отыр. ... ... ... ... ... шаралардың бастамасы ғана.
Ресейлік мамандардың пікірі бойынша қалдықтардың қатерлі ахуалдарына
бірінші дәрежелі жағдай ретінде көңілі бөлініп отыр.
БҰҰ-ның сессиясында радиоактивті қалдықтардың ... ... ... оған ... елдердің жауапкершілігін арттыруға жете көңіл бөлінді.
Жер үсті және тұрақты ауыл ... Бұл ... ... ... ... оның ... тозуына жол бермеу және ауыл
шаруашылығына тұрақты жағдай жасау. ... ... мен ... ... осы мәселенін шешімі ... ... ... кепілі болмақшы. Бұл мәселені шешу үшін алдымен қаржылай көмек
керек.
Құрғақшылық және шөлге ... ... ... ... бойынша
Конвенцияның және сессияның құжаттарында шаралар белгіленді (1997).
Биоәралуандылық. Конвенцияның әр алуандылық ... ... ... биоәралуандылықты сақтау және тең құқықты түрде пайдалану.
Туризм, Экологиялық және заңды түрдегі шаралардың ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда көмек
көрсету. Сонымен қатар, туризмнің қоршаған ортаға ... ... ... апаттары. Дүниежүзілік табиғат апаты ... ... ... ... ... Табиғат апаттарының
қиратып, бүлдіру салдарынан және оның зардаптарынан болатын жағдайға дамушы
елдердің назарын аудару. Алдын ала ... ... ... жоқ елдердің бұл
істе мұқият болғандары жөн.
Техногенді апаттпар. Басты міндет - зардаптарды жою ... ... ... ... (қоршаған орта және даму ... ... ... ... көлемде жер бетіндегі ормандарды
қалпына келтірудің кажеттілігі аталған.
Орман жөніндегі конвенция әлі қабылданған жоқ. ... ... ғана бар. Онда ... тиімді пайдалану мен қорғауды қамтамасыз
ету бойынша шаралар қарастырылған.
1980—1990 жж. ... ... ... ... алқаптары анағұрлым
қысқарып кетті. Шамадан тыс ... ... ... ... ... Кариб бассейінінде, Африка, Азия және Тынық ... ... ... ... Азияда ормандарды отау топырақтың тозуына,
Африкада — су тасқынына әкеліп ... ... ... ... оттегі
шоғырлануының кемуіне көптеген мамандар ... ... ... ... биосферасында атмосферадағы оттегінің мөлшері кемімейді
- деген тұжырым жасайды. Егер ... ... жер ... ... ... онда 10 мың ... ... есе азайып кеткен болар еді. Ағаштарды
кесу мен орман ... ... ... ... көлемде және оның
азаюына әсер етпеуде.
Батыс Еуропада, ... ... ... ... ... ... қарамастан, қышқылды жауынның жиі жауатынын айтпағанда
орман көлемі сол қалпында сақталып тұр, ал Ресейде орман ... ... ... және ... Бұл ... өзгеру мақсаттары «XXI
ғасырдағы күн тәртібі» құжатында қалыптастырылған. Басты міндет - тұрақты
түрдегі тұтыну ... құру ... ... ... ғаламдасуына байланысты үкімет маңызды рөл ... Атап ... ... ... ... ... жақтарды,
өндіріс пен тұтынуды заман талабына сай үйлестіре реттеп, ... ... ... ... Осы екі ... аясындағы тұтынудың
қалыпты негізін түсіну өте маңызды. Мәліметтерді жинауды ... ... ... ... ... ... ... аудит пен
сертификацияны дамытудың да маңызы бар. Іс-тәжірибедегі шаралары үшін
өндірістің тұрақты ... ... ... біртіндеп тұтыну стратегиясын
меңгеруге ауысу маңызды. Мәселен, экономиканың мына ... ... ауыл және ... шаруашылығы, қалдықтар, су шаруашылығы. Бұл үшін
энергияны өндірісте тиімді тұтынудың міндетті стандартын қабылдау ... өнім ... ... немесе көміртегі бар түрлі ... ... ... ... таза өнім ... ... қолдану, шығарындылардың қосындыларын қысқарту мақсатымен
бірлескен әрекеттерді пайдалану) т.б.
ҚОДК-92 (1992 ж.) ... «XXI ... күн ... ... ... ... ... әр алуан бағдарламаны қамтиды: қайыршылық пен
аштықты жоюдан бастап, табиғатты қорғау проблемасын шешудегі қоғамның рөлін
күшейтуге дейін ... ... ... ... ... ... ... негізін салушы ретінде көрінеді. Онда барлық елдердің
тұрақты дамуы үшін қажетті жағдайдың ... ... және ең ... ... ... мен табиғатқа деген аялы қатынас. Өте тиімді және ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптастыру
қажет. Әлемнің кейбір бөліктерінде тұтыну деңгейінің өте жоғары екендігі
белгілі. Ал, бұл ... ... ауыр ... ... Осы жағдайда
адамзаттың көп ... ... ... ... ... ... отыр. Өте кедей адамдар өзінің тамаққа
деген тұтынуын қанағаттандыра алмайды, медициналық қызмет көрсетуге, ... мен ... ... ... жоқ. Тұтыну құрылымдарының кешенді стратегиясын
өзгерту, кедей адамдардың негізгі талаатарын және ... бір ... ... ... ... ... процесінде органикалық
ресурстарды пайдалану ісін жүзеге ... ... ... ... өсу
тұжырымдамасына және гүлдену мен байлықтың жаңа тұжырымына ... ... ... қорлардан, азырақ тәуелді өмірдің ... ... және ... берері мол жердің ... ... ... тіршілік ету жақтарына ... ... ... ... күн тәртібі» 2000 ж. дамушы елдерге экологиялық ... ... үшін ... алға ... ... ... ... 0,7% бөлу мәселесін
шешуге дамыған елдерді шақырды.
Тұтыну мен өндірістің құрылымдарын өзгертудің ... ... ... ... мәні - ... - яғни, (оның ішінде
экономикалық) тұтыну қорларын және қоршаған ортаны ... мен ... ...... және ... қорларын пайдаланудың ең
жоғары ... ... ... - ... тұжырымдамасының
негізіне - қажетті мөлшерде салынған энергия, су, аймақтары және орны
толмайтын ... ... міне ... ... ... бұзбай пайдалануы
мүмкін бола-тындарға жатқызылады. Қоршаған орта бір ... ... өзге ... қорлардың қайнар көздері іспетті. Осы функцияларды
орындау қоршаған ортаның ластануы мен нашарлауына байланысты шектеу ... ... мына ... ... ... ... өндіріс
пен тұтыну жүйесін реструктуризациялау және тиімді технологияны пайдалану
кезінде оларды іске асыру жағдайы оңтайлы болады. Экокеңістік ұғымын ... ... және ... ... ... әсер ... ... мен ластауға құқықты» бөлудің негізін салумен байланысты
әлемдік тұтыну мен ... ... шегі мен ... анықтауға
мүмкіндік береді. Осы ... ... ... ... жиі ... және ... ... туралы шарт жүйесінің қатынасы
жағында. Қалыпты дамудың жетістіктері үшін стратегиялық ... келу ... ... керек және қоршаған ортаның шынайы құрылымы мен адамдардың
өзара әрекетінің ... ... ... жөн. ... ... дамудың үш түрін ұсынады, олар бір ... ... ... қажет. Бірінші - шаруашылықпен айналысатын ... ... ... және ... тепе-тең жүйесімен өзара әрекет
стратегиясы. Оның ... ... өз ... ... биологиялық әр
алуандылықтың түрлерін сақтап қалу болып ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдайды туғызуды
қамтамасыз ету керек. Экологиялық қауіпсіздікті мынадай жағдайда қамтамасыз
етуге болады, табиғи биотолардың мүмкін ... ... ... ... ... ... Осы стратегияның қабылдануы осы шамада тұтынудың
өсуін, өзін-өзі шектеуге алып келеді. Ол жаңа ... ... және ... ... ... ... ... өсімнің болатындығымен
анықталады. Екінші - шаруашылықпен айналысатын адамның оның ... ... ... ... ... ... ... әрекет стратегиясы. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен қоректік азық
өндіру бойынша басқа ... ... де бар. ... ... ... ... адамды қоректік азықпен қамтамасыз ету мақсатымен
қолданатын тиімді технологияның ... ... ... ... ... ... ... (өндірістің) жасанды ортаның экожүйесімен
өзара әрекет стратегиясы. Соңғысы - бұл қала мен басқа елді мекендер, ... ... ... және ... объектілер орналасқан.
Биоәралуандылықты сақтау міндеті мұндай жүйеде қарастырылмаған, маңыздысы -
адамның тіршілік етуі үшін ... бар ... ... ... ... ... сақтау және адамдардың денсаулығын қамтамасыз ету.
БҰҰ (Нью-Йорк, 1997) Бас ... ... ... ... ... ... нақты талдануы көрсеткендей, әзірге басты
мәселені шешуге ... бар. ... жүз ... ... тұрақты
дамуды қамтамасыз етудің ... ... ... ... пен қайыршылықты жою бойынша іс-тәжірибелік шараларды жүзеге асыру;
- ... және ... ... өмір сүру ... ... ғаламдық көлемде қоршаған ортаға антропогенді ... ... ... мен оның жолын табу.
Басқа сөзбен айтқанда, әлемнің ... ... ... ... ... ... әзірге болмай тұр.
«XXI ғасырдағы күн тәртібінде» ары қарай жүзеге асыру бойынша әрекет
бағдарламасы қабылданды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жер бетіндегі кез ... ... ... ен ... ... мен қолайлы тұрмыс ахуалына байланысты. Ал, бұл адамзат өміріне
нәр беретін ... ... ... ... ... анықталады.
Қоршаған орта проблемалары бүгінгі күнге дейін, мемлекет саясатының басты
мәселелерінен тысқары калып келеді. Бүгінде ... ... ... ... ... неғұрлым осал табиғи ортасымен ерекшеленіп отыр.
Қоршаған орта туралы білімдердің және көзқарастардың төмен деңгейі, бүкіл
еліміздегі ... ... ... ... ... планетамыздың биосферасындағы жағдай - экологиялық дағдарыстар
жағдайыңда деп ... ... ... мен ... ... дамуы,
адамзаттың қолына, қоршаған ортаға әсер ететін өте үлкен күш ... ... бір ... ... ... ... бағыттала отырып, екшші
жағынан олардың өмір сүретін ортасының тазалығын бұзып, биосферадағы тепе-
теңдіктердің ... ... ... ... және топырақтың өндіріс,
тұрмыс және ауыл шаруашылық қалдықтарымен ластанып, табиғи ресурстар үнемді
және ұтымды пайдаланылмай, топырақ ... ... ... төмендеді.
Кеңес одағының академигі, Социалистік еңбек ері, белгілі ... ... ... ... бүкілодақтық экологиялық конференциясында ... ... ... ... ... суы және ... таза ... жоқтың
қасы деп айтуға болады" - депті. Ғалымның сөзіне толық сенуге ... адам аяғы ... ... ... бір ... 2
миллиграмм қорғасын бар екен. Бұл жер бетіндегі экологиялық ... ... ... бара ... дәлелдерінің бірі. Көптеген
ғалымдар экологиялық қатерлерді, ядролық қару қатерлерімен тең қойып жүр.
Су, ауа, топырақ - ... ... жоқ ... ... естен
шығармауымыз керек.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық өсу және экологиялық мәселелер туралы31 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Кедейшілік қазіргі қоғамның өзекті проблемасы6 бет
Нарықтық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары13 бет
Нарықтық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары туралы14 бет
Сақтандыру және рыноктық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары102 бет
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
Алаяқтық және онымен күресудің проблемалары мен болашақ мәселелері91 бет
Жан, тән және мән туралы психологиялық түсінік10 бет
Жаһандық экологиялық проблемалар31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь