Еңбек нарығы жұмыссыздық

Жоспар



Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
І.Жұмыссыздықтың теориялық негізідері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1Жұмыссыздықтың мәні,пайда болу себептері мен түрлері ... ... ... ... .7
1.2Жұмыссыздық деңгеймен Оукен Оукен заңы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3Жұмыссыздықтық әлеуметтік экономикалық салдары ... ... ... ... ... ...11
ІІ Жұмыспен қамтуды мемлекеттік талдау ... ... ... ... ... ... ... 12
2.1Мемлекетін жұмыспен қамтудағы бағдарламалары... ... ... ...12
2.2. Еңбек нарығы және оның еңбек биржаларының қызметтері.17
ІІІ ҚР.ғы еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... ... 21
3.1КР.ғы халықты жұмыспен қамту бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... ..21
3.2 ҚР.ғы еңбек нарығының қалыптасуы және оның қызыметтері ... ... ...24
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
Кіріспе.
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни, талаптануы, тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана іске асатыкдығын көрсетті. Еңбек нарығы дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным, Әрине, бұл тым ерекше, өзгеше нарық. Жұмыс күшін реттеуде оны әкімшілдік-әміршілдік әдіске қарама-қарсы әдіс деп қарауға болады. Еркін еңбек – бұл тиімді экономиканың негізі.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде еңбек нарыға болмады. Мамандарды қайта дайындаудың тым қарапайым жүйесінің болуы -тұрғындарды толық бірақ тиімсіз түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды өмір сүру ресурстарын бөлуде теңгермешілдікке жол берді, ал ол белгілі бір дәрежеде қоғамның өндіргіш күштерінің дамуым тежеді. Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі жағдайыңда мемлекет, жұмыспен толық қамту мәселесін өндіргіш күштерді орналастыру бағдарламасына сайкес орталықтанған жоспар бойынша өндіріс салалары мен аймақтарына бөлу арқылы шешіп отырды. Жаңа жұмыс орындарын жасау еңбек етуге қабылеті бар тұрғындардың санына асыл кетіп отырды, ал өз кезегінде жұмыс күшінің тапшылығын тудырды. Және де, бұл қардарлық экстенсивті типтегі шаруашылық мехамизмінен қолдау тауып отырды: кәсіпорынның жалақы қоры жұмыскерлердің санынан тәуелді болды, олардың санының өзгеріп отыруы еңбек өнімділігінің төмендігінің және жұмыскерлерді өндірістегі негізгі жұмыстарынан ауыл шаруашылық және басқа жұмыстарға пайдаланудың орнын толтыруға тиіс еді.
Оның есесіне жұмыскерге, белгілі бір жұмыс орнына ие балуға нақты кепілдік беретін және оны жұмыстан шығару іс жүзінде мүмкін болмады, Соның нәтижесінде жұмыс күшіне деген сұраным еркіндігі мен ұсыным еркіндігі қатаң шектелді. Мемлекет жұмыскерлердің белсенділігі мен қозғалысына қатаң бақылау жасап отрды, олардың өздерінің жұмыс күшін қолданумна тек қана мемлекет белгілеген еңбек нысандарының шеңберінде ғана рұқсат етілді.
Кадрларды тұрақтандыруда "жас маман" институты, белгілі бір кезеңге мерзімдік шартқа қол қою сияқты тікелей әдістер, тиісті жұмыс уақыты өтелгеннен кейін потер беруге уеде ету, бір кәсіпорыңда істеген үзіліссіз жұмыс стажын жоғалту қатері сияқты қанама әдістер де қолданылды. Өздерінің қабілетін талығырақ көрсетуге және лайықты өмір қалпын қамтамасыз етуге мүмкіңдік беретін жұмыс іздеу ұмтылысы - қалада төлқұжат тәртібі түрінде, елде керісінше колхозшыларға төлқұжат бермеу, жұмыстан шығуға кедергі жасау, пәтер алу қиындықтары сияқты әкімшілік механизмі кедергілеріне тірелетін. Бір орында ұзақ уақыт жұмыс істеу экономикалық тұрғыдан да және әлеуметтік тұрғыдан да ынталандырылды. Соның натижесіңде еңбекті ауыстырудың экономикалық заңы бұзылды. Оның мәні - адам өзінің зкономикалық жағдайын жақсарту үшін белсене жұмыс істеуі керек ал ол, үнемі өзін-өзі жетілдіруді қажет етеді, соған сәйкес жұмыс істейтін өмірінің барлық кезеңі бойына еңбек ету нысанын ауыстырып отырады.
Мысалы, американдықтар еңбек ететін өмірі бойына, орта есеппен 7,5 рет жұмысын ауыстырады. Жапонияда, бір бөлегі өмірілік жолдаумен қамтылған жұмысшылар 2,6 рет жұмысын ауыстырады екен. Батыс Европада бұл көрсеткіш Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ АҚШ-тағыдан төмен. Бұл процесс, нарықтық принциптерге көшіп жатқан эконмикаға тән көрініс. Мысалы Финляндияда өндірісте және басқа салаларда жұмыс істейтіндердің үштен бірі мамандықтарын ауыстырады немесе басқа жұмысқа ауысады.
Бұл жағдайлар, қазірде нарықты экономикаға өту кезеңін басынан кешіріп жатқан біздің елімізге де тән бола бастады. Атап өту керек - бұл процесс өте шиеленісті жағдайда өтуде. Мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің нәтижесінде көп укладты экономика орнығуда, ал ол, өз кезегіндр мемлекеттік секторда жұмыс пен тұрақты түрде қамтылған жұмыскерлердің босауын жеделдетуде. Кәсіпкерліктің және басқа да шаруашылық нысандарынын баяу қалыптасуы, жұмыстан босап қалған жұмыскерлерді жұмыс пен қамтуға мүмкіндік бермей отыр. Қалыптасқан шаруашылық байланыстардың үзілуі, соның салдарынан шикізаттың және жабдықтардың қардарлыры өндіріс қуатының толық пайдаланылмауына, көптеген кәсіпорындардың банкротқа ұшырауына әкеліп соқтыруда.Корыта айтқанда жұмыссыздық нарықты экономикаға тән құбылыс болып табылады. Бірақ оның әр елдің ішкі жағдайын
байланысты белгілі бір мөлшері болады, Егер жұмыссыздар сол мөлшерден асып немесе кеміп кетсе нарықты экономикаға залалын келтіреді. Ал қажетті деңгейде тұрса, онда экономиканың тиімді дамуыма қолайлы жағдай жасайды. ;
Қазіргі танда Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету шамамен қандай? Біздің елде еңбек ресурстары 2005 жылы 9,4 миллион адамға жетті, немесе халықтың жалпы санынын (17 млн. адам) 55 процентін құрады. Халық шаруашылығы қызметінің барлық салаларында 7,4 миллиои адам жұмыспен қамтылған. Олардың 6 миллионға таяуы немесе 81 проценті экономиканың-мемлекеттік секторында жұмыс істейді. Бұл мемлексттік кәсіпорынлардың әлі де басым екендігін, яғни нарық механизміне тән еңбекпен қамту қатынастарының қалыптасуы өте баяу жүріп жатқандығын көрсетеді.
І.Жұмыссыздықтың теориялық негізідері.
1.1Жұмыссыздықтың мәні,пайда болу себептері мен түрлері.
Қазірде жұмыспен қамту саласында, өндіріске қажетті жұмыс күші мен олардың жұмыстың жағдайына қоятын талабы арасында елеулі қайншлықтар бар. Оның шиеленісуі - кадрлардың тұқсыздығанан көрінеді. Миллиондаған адамдар, өздерінің экономикалық және әлеуметтік жағдайын жақсарту мақсатында орнын ауыстырам деп біраз уақыт жұмыссыз қалады. Ол көбінесе 2 айдан 6 айға дейін созылады. Сонымен бірге миллиондаған дипломы бар мамандар да ондай дайындық деңгейін талап етпейтін қызметтерде жұмыс жасайды, ал бұл құрылымдық, яки салалық жұмыссыздықтың орын алып отырғаның көрсетеді.
Сонымен қатар қазіргі еңбекпен қамту қатынастары, әкімшілдік экономмка жағдайында қалыптасқан жұмыспен қамтамасыз ету қатынастарының терең дағдарысын керсетіп отыр, Біздің қоғам әкімшілдік басқару жүйесі жағдайында халықты толық, әсіресе тиімді снбекпен қамту мәселесін шеше алмады. Бұл ұғымдар туралы біз нені түсінеміз. "Еңбекпен толық қамту дегеніміз, ол халық шаруашылығы көлемінде еңбекке деген қабілеті бар халықты жұмыс орындарымен қамтамасыз ету. Ал тиімді еңбекпен қамту дегеніміз қоғамдық қажеттіліктерді минималды еңбек шығындарымен қанағаттандыру.
Әдебиеттер тізімі.
1.Қазақстан Республикасының "Халықты жұмыспен камту туралы" Заңы, 2001 жыл, 23 қаңтар.
2.С. Исабаева. Выпускники ВУЗов на рынке труда// Труд в Казахстане, 2 февраль 2003 г.
3.Регионы Казахстана. Сатистический сборник, 2003 г. Под ред. К.А. Абдиева
4.Социально-экономический паспорт Костанайской области, г. Костанай, 2004.
5.2001—2004 жылдардағы Қостанай облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының статистикалық есептері.
6. 2001-2004 жылдардағы Қостанай қалалық еңбек,халыкты жұмыспен қамту және әлеуметтік қоғау басқармасының статистикалық есептері.
7.Бабосов Е.М., Борковская Е.Л., Веэрманн Р.К. Нравственный облик советской молодежи (опыт социологического анализа). М.: Наука и техника, 1985. С. 72.
8.Смирнов Г.Л, Советский человек. Формирован социологического типа личности. М., 1971. С. 295-2
9.Қазақстандағы жастар саясаты.-Алдаспан,2001,N10.
10.Қасымова.А. Жастар саясаты эәне әлеуметтік қорғау.- Ұлттағлымы,2004, N10.
11.ҚР-ғы жастардың әлеуметтік мәселері.-Саясат,2006, N9.
12.Кабдиев Д. К. Развитие экономической мысли в Казахстане
(конец XIX - нсчало XX века) - Алма-Ата, иКазахстан", 2001.
13.Жүнусов Б. А., Мамбетов У. Е., Байжомартов. Нарықты экономика негіздері, 2 бөлімді - Ақтөбе, "Ноу-хау", фирмасы, 2000.
14.Аяпова Ж. М., Арынов Е. М. Русско-казахской толковой словарь предпринимателя - Алматы: МВП "Инкар", МЧП "Тұлға,2003.
15.Сабырбаев Б. Экономикалық терминдердің орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі - Алматы, Қазақстан, 2000.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.......................................5
І.Жұмыссыздықтың ... ... болу ... мен ... ... ... Оукен
заңы....................................10
1.3Жұмыссыздықтық әлеуметтік экономикалық салдары.......................11
ІІ Жұмыспен қамтуды мемлекеттік талдау............................12
2.1Мемлекетін жұмыспен қамтудағы бағдарламалары... ...........12
2.2. ... ... және оның ... ... ... ... ... нарығы және халықты жұмыспен
қамту................................21
3.1КР-ғы халықты жұмыспен қамту
бағдарламалары..............................21
3.2 ҚР-ғы еңбек нарығының қалыптасуы және оның ... ... ... ... ... ... ең ... ынтасы, яғни,
талаптануы, тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана іске
асатыкдығын көрсетті. Еңбек ... ... бұл ең ... ... күшіне
сұраным мен ұсыным, Әрине, бұл тым ерекше, өзгеше нарық. Жұмыс ... оны ... ... ... әдіс деп ... Еркін еңбек – бұл тиімді экономиканың негізі.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде ... ... ... ... ... тым қарапайым жүйесінің болуы -тұрғындарды толық бірақ тиімсіз
түрде жұмыспен ... ... ... өмір сүру ресурстарын бөлуде
теңгермешілдікке жол берді, ал ол белгілі бір ... ... ... дамуым тежеді. Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі ... ... ... қамту мәселесін өндіргіш күштерді орналастыру
бағдарламасына сайкес орталықтанған жоспар бойынша өндіріс ... ... бөлу ... ... ... Жаңа ... орындарын жасау еңбек
етуге қабылеті бар тұрғындардың санына асыл ... ... ал өз ... ... ... тудырды. Және де, бұл қардарлық экстенсивті
типтегі шаруашылық мехамизмінен қолдау ... ... ... ... ... ... тәуелді болды, олардың санының өзгеріп отыруы
еңбек өнімділігінің төмендігінің және ... ... ... ауыл ... және басқа жұмыстарға пайдаланудың орнын
толтыруға тиіс еді.
Оның ... ... ... бір ... орнына ие балуға нақты кепілдік
беретін және оны жұмыстан шығару іс ... ... ... ... жұмыс күшіне деген сұраным еркіндігі мен ұсыным еркіндігі
қатаң шектелді. Мемлекет жұмыскерлердің белсенділігі мен ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін қолданумна тек қана
мемлекет белгілеген ... ... ... ғана ... ... ... "жас маман" институты, белгілі бір кезеңге
мерзімдік шартқа қол қою ... ... ... ... ... ... ... потер беруге уеде ету, бір кәсіпорыңда істеген үзіліссіз
жұмыс стажын жоғалту қатері сияқты қанама әдістер де ... ... ... ... және ... өмір қалпын қамтамасыз етуге
мүмкіңдік беретін жұмыс іздеу ұмтылысы - ... ... ... ... ... колхозшыларға төлқұжат бермеу, жұмыстан ... ... ... алу ... ... ... ... кедергілеріне
тірелетін. Бір орында ұзақ уақыт жұмыс істеу экономикалық тұрғыдан да және
әлеуметтік ... да ... ... ... ... ... заңы ... Оның мәні - адам өзінің зкономикалық
жағдайын жақсарту үшін белсене жұмыс істеуі керек ал ол, ... ... ... ... ... ... ... істейтін өмірінің барлық кезеңі
бойына еңбек ету нысанын ауыстырып отырады.
Мысалы, американдықтар ... ... ... бойына, орта есеппен 7,5 рет
жұмысын ауыстырады. Жапонияда, бір ... ... ... ... 2,6 рет ... ... екен. Батыс Европада бұл көрсеткіш
Жапонияға ... ... ... ... төмен. Бұл процесс, нарықтық
принциптерге көшіп жатқан эконмикаға тән ... ... ... және ... ... ... істейтіндердің үштен бірі
мамандықтарын ауыстырады немесе басқа жұмысқа ... ... ... нарықты экономикаға өту кезеңін ... ... ... ... де тән бола бастады. Атап өту керек - бұл процесс
өте шиеленісті жағдайда өтуде. Мемлекетсіздендіру мен ... көп ... ... ... ал ол, өз кезегіндр мемлекеттік
секторда жұмыс пен ... ... ... ... ... Кәсіпкерліктің және басқа да шаруашылық нысандарынын баяу
қалыптасуы, жұмыстан ... ... ... жұмыс пен қамтуға мүмкіндік
бермей отыр. Қалыптасқан шаруашылық ... ... ... ... және ... ... өндіріс қуатының толық
пайдаланылмауына, ... ... ... ... ... ... ... нарықты экономикаға тән құбылыс болып
табылады. Бірақ оның әр елдің ішкі ... ... бір ... ... Егер ... сол мөлшерден асып
немесе кеміп кетсе нарықты экономикаға залалын келтіреді. Ал ... ... онда ... ... дамуыма қолайлы жағдай жасайды. ;
Қазіргі танда Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету шамамен қандай? Біздің
елде ... ... 2005 жылы 9,4 ... адамға жетті, немесе халықтың
жалпы санынын (17 млн. адам) 55 ... ... ... ... ... ... 7,4 ... адам жұмыспен қамтылған. Олардың
6 миллионға таяуы немесе 81 ... ... ... ... Бұл ... ... әлі де ... екендігін, яғни
нарық механизміне тән еңбекпен қамту қатынастарының қалыптасуы өте баяу
жүріп жатқандығын көрсетеді.
І.Жұмыссыздықтың теориялық негізідері.
1.1Жұмыссыздықтың мәні,пайда болу ... мен ... ... ... ... ... қажетті жұмыс күші мен олардың
жұмыстың жағдайына қоятын талабы арасында елеулі қайншлықтар бар. Оның
шиеленісуі - ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік жағдайын жақсарту мақсатында орнын
ауыстырам деп ... ... ... ... Ол ... 2 айдан 6 айға дейін
созылады. Сонымен бірге миллиондаған ... бар ... да ... ... талап етпейтін қызметтерде жұмыс жасайды, ал бұл құрылымдық, яки
салалық жұмыссыздықтың орын алып ... ... ... ... еңбекпен қамту қатынастары, әкімшілдік экономмка
жағдайында ... ... ... ету ... ... керсетіп отыр, Біздің қоғам әкімшілдік басқару жүйесі жағдайында
халықты толық, әсіресе тиімді снбекпен қамту ... шеше ... ... ... біз нені ... ... ... қамту дегеніміз, ол
халық шаруашылығы көлемінде еңбекке деген қабілеті бар ... ... ... ету. Ал тиімді еңбекпен қамту дегеніміз қоғамдық
қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ұғымына анықтама берудің алдында біз жұмыссыздықтың
3 түрімен танысуымыз керек: ... ... және ... жұмыссыздық
Кейбір адамдар өз мамандықтары бойынша қызмет түрлерін ... бар ... ... жағдайда қалады. Кейбіреулерін
жұмыстан шығарып жіберіп, олар басқа ... ... ... ... ... ... ... жоғалтқандықтан уақытша жұмыссыз болады (мысалы,
құрылыстағы қолайсыз ауа райы жағдайы). Сонымен қатар жастар арасында алғаш
рет жұмыс ... ... ... санаты болады.
Осы жұмыссыз адамдар жаңа жұмыс орнына немесе уақытша жоғалтқан жұмысқа
қайтып келген кезде, олардың орнын басқа жұмыссыздар басады. ... ... ... ... ... ... ... құрамын өзгертсе де, осы
жұмыссыздық типі қала береді. ... ... ... ... ... орнын алуын
күтіп отырған адамдарға экономистер "уақытша жұмыссыздар" ... ... (Ол ... ... ... немесе іздеумен байланысты).
Уақытша деген анықтама бұл құбылыс мәнін нақты көрсетеді: ... ... орны мен ... күші ... ... ... Уақытша
жұмыссыздар еңбек нарығына ұсынатын "білімдері" бар деп ... ... ... және ... ... ... ... жұмысаралық жағдайға өз еркімен түседі, олар — өздерінің төмен
жалақылы жұмыстарын жоғары төлемақылы жұмысқа ауыстырады. Бұл жұмысшылардың
өздеріне ... ... ... жоне ... ресурстарының ұтымды пайдасын
арттыру дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық
Уақытша жұмыссыздық ақырындап "Құрылымдық жұмыссыздық" деп аталатын
екінші санатқа ауысады. ... ... ... ... ... ... Уақыт өте келе технология мен ... ... ... олар өз алдына еңбек күшіне жиынтық сұраныс құрылымын
өзгертеді. Осы өзгерістердің нәтижесінде кейбір мамандықтарға деген сұраныс
азаяды немесе ... ... ... ... соның ішінде жаңаларына
сұраныс көбейеді. Бұл жағдайда еңбек күші еңбек орындарының ... ... ... және ... ... бере ... жұмыссыздық
пайда болады. Кейбір қызметкерлердің өздерінің мамандық тәжірибелері нарық
сұранысына сәйкес ... ... ... ... ... ... технология мен сұраныс сипатында болған өзгерістерге ... ... ... ... ... қатар жұмысбастылықтың географиялық
құрылымы әрдайым өзгеріп тұрады. Бұған ... 10 ... ... ... ... белдеуден" — "жазғы белдеуге" миграциясы мысал бола
алады.
Уақытша және ... ... ... ... анық ... жұмыссыздарда "сатуға" болатын тәжірибе бар, ал құрылымдық
жұмыссыздар жаңа ... ... ... үшін ... оқу курсын өтуі керек,
ал кейде тұрғын жерін де ауыстыруы керек. ... ... ... ал ... ... ұзақ ... ... ол қауіпті
болып саналады.
Циклдік жұмыссыздық
Циклдік ... ... ... яғни ... немесе жиынтық
шығындардың жетіспеушілігімен сипатталатын кезеңце пайда болады. Тауарлар
мен қызметтерге жиынтық сұраныс ... ... ... ... Сол себепті циклдік жұмысыздық "сұраныс тапшылығына
байланысты ... деп ... ... ... жұмысбастылық жұмыссыздықтың мүлдем жоқтығы немесе Экономистер
уақытша және құрылымдық жұмыссыздықтыІ ... ... деп ... ... ... ... ... күшінің 100%-нен аз бөлігін қамтитын
жұмысбастылық болып саналады. Дәлірек айтқанда, ... ... ... ... ... және ... ... қосындысына тең.
Басқа сөзбен айтқанда, толық ... ... ... ... ... ... тең ... жағдайға ғана жетеді. Толық
жұмысбастылық ... ... ... ... (шынайы)
Деңгейі" деп те атайды. Жұмыссыздықтың табиғи деңгейімен ... ... ... ... ... ... әлуеті" деп аталады. Бұл толық
жұмысбастылық кезіндегі экономика ендіре ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі немесе
жұмыссыздық табиғи деңгейі еңбек күші нарықтары ... ... яғни ... іздеушілер мен жүмыс орындардың саны ... ... ... ... ... ... дегеніміз өлшем, өйткені
уақытша жұмыссыздарға сәйкес бос ... табу үшін ... ... ... да жұмысқа орналасу үшін оқу курстарын өтуге
немесе басқа жерге көшу үшін ... ... ... ... ... ... артық болған жағдайда, жұмыс күшінің жетіспеушілігі байқалады,
яғни бос ... ... саны ... ... ... ... ... артық
болады. Мұндай жағдайда жұмыссыздықтың нақты деңгейі табиғи деңгейінен
темен болады. Еңбек күші ... ... ... инфлшдиямен қатар
болады.
1.2 Жұмыссыздық деңгеймен Оукен ... ... пен ... ЖҰӨ ... ... ... ... бар? Жұмыс
істейтіндер өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызмет түрлеріне байланысты
жұмыстарды ... ал ...... ... ... ... жоғарылауы нақты ЖҰӨ көлемінің төмендеуіне әсерін
тигізеді Бұл жұмыссыздық деңгейі мен ЖҰӨ ... ... ... ... ... осы тәуелділжті зергтеуші, экономист Артур
Оукеннің есімімен Оукен заңы деген ат алды.
Жұмыссыздық деңгейімің қозғалысы
сурет. Оукен заңы. ... ... ... ... мұнда горизонталь ось
бойынша жұмыссыздық деңгейінің ... ... ал ... ... — нақты ЖҰӨ көлемінің өзгерісі пайыз түрінде көрсетілген. ... ... бір ... ... екі ... арасында теріс
тәуелділік әр түрлі бағытты көрсетеді, ол әрбір жұмыссыздықтың нақты ... ... ... екендігін көрсетеді.
Суретте Оукен заңы Құрама Штаттар деректері бойынша көрсетіледі. Сурет
пиктограмма болып табылады, ... ... ... бір ... нәтижесі
болып табылады (бұл жағдайда — белгілі бір жыл бойынша). Горизонталь ... ... ... ... ... деңгейінің өзгерісі
көрсетілген, ал вертикаль ось бойынша — пайыз түріндегі ... ЖҰӨ ... ... ... Суретте жұмыссыздық деңгейінің өзгерісі нақты ЖҰӨ
көлемімен тығыз байланысты екендігі анық көрсетілген.
Жұмыссыздықтың өзгермейтін деңгейінде заң өлшемділігі болады, яғни ... ЖҰӨ ... өсім ... тұрғы халықтың өсімімен, капиталдың
жиналуымен және ғылыми-техникалық профестің өсімімен ... ... ... ... ... ... деңгейінің жоғарьшауын 1%-ға,
нақты ЖҰӨ көлемінің өсім қарқынын 2%-ға төмендетеді. Сол ... ... 6 және 8%-ға ... нақты ЖҰӨ көлемінің өсімін былай
қүрайды: 3 — 2 х (8 — 6) = -7%.
Осыған байланысты, Оукен заңы ... ... ... ... көлемі 1%-ға төмендейді.
Оукен заңы жұмыссыздық деңгейі мен ЖҰӨ арасындағы байланысты көрсетеді.
Қорытынды: экономикалық статистикадан экономикалық үлгілерге
Осы тарауда қаралған 3 статистикалық көрсеткіш ... ... өнім ... ... ... ...... жағдайын сандық түрде
бағалауға мүмкіндік береді. Бұл көрсеткіштер жеке ... ... ... ... ... бірге мемлекеттік экономика үшін,
экономикалық саясатты талдау үшін ... ... ... ... ... ... жасау және тексеру үшін
қолданады. Келесі тарауларда біз осы ... ... ... ... жаңа ... алу үшін және экономикалық
саясаттың осы ... әсер ... білу үшін біз әр ... ... ... экономикалық салдары.
Тұрақты жұмыссыздар қатарының болуы бір нәрсені ана куәландырады, еңбек
рыногында бәсекеге қатысы жоқ факторлар бар, олар ... ... ... ... ... соған итермелейді. Жоғарыда
айтылғавдай осы кезде еңбекшілердің ... ... ... ... ... қатысы жоқ факторлардың ... ... ... он ... ... ... кориорациялар, әдетте, жалақы ставкасының уақыты жағынан тұрақты,
стандартты болуын жақтайды,оларды еңбек рыногындағы сұраныс пен ... ... ... бас ... тарауда жұмыспен, еңбекпен қамтамасыз етудің классикалық ... ... ... Дж. М. Кейнстің еңбектерінде бұл теория сынға
ұшырап, ол біраз езгертілді. ... ... ету ... ... ... ... ол ... бәсеке тұсындағы ішкі
бейімделгін механизмге қарсы ... Бұл ... ... ... ... кезде рынокта тепе-теңдік болады дегенге күмәнданады.
Дж. М. Кейнсте еңбек қатынастарына ... ... ... жақтап,
тек қатаң тұрақты жалақы ғана тепе-теңдік жағдайды қамтамасыз етеді ... ... да оның ... жинақтық сұраныстың жеткіліксіздігінен
амалсыз жұмыссыздық ... ... ... ... ... тән
тұрақсыздық жойылады. Қазіргі ... ... ... негізінде рыноктық бәсекеден тыс факторлардың ... ... ... ... ... ... өз ... де болуы
мүмкін, жұмыс орны болса да жұмысшыға жалақы деңгейі ұнамайды, немесе еңбек
сипаты көңілдегідей емес (ауыр, ... ... ... ... ... болатын-жұмыссыздық жалақы белгілеудегі рыноктық тепе-теңдіктің
сатысын белгілеумен байланысты, мұнда жұмысшы күшіне деген сұраныс ... ... ... ... ... ... ... үш түрін ерекше бөледі.
Фрикциондық жұмыссыздық, жұмыс күшінің аймақтылық, кәсіптік және жасына
қатысты ... ... ... ... ... кәсіпке бейімделуі, оқуы,
бала бағу) байланысты. ... ... ... фрикциондық жұмыссыздықты өз
еркімен болатын жұмыссыздарға жатқызуға болады.
ІІ.Жұмыспен қамтуды мемлекеттік ... ... ... ... ... азаматтарына, Қазақстан Республикасыңда
тұрақты тұратын шетелдіктер мен ... жоқ ... ... пен кәсіп
түрлерін еркін ... ... ... әділ де ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз етуге;
нәтижелі жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге, жұмыссыздықты ... ... ... беру ... ... рыногының қажеттеріне және иивестициялық саясатты
ескере отырып, оның даму ... сай ... ... ісіне
бағдарлауға;
азаматтардың зандарға сәйкес жүзеге ... ... және ... ... ... ... және шығармашылық еңбекке қабілетін
дамытута жәрдемдесуге;
бар жұмыс орындарын сақтаған және жаңа ... ... оның ... ... ... ... орындарын ашатын жұмыс берушілерді
ынталандыруға;
уәкілетті орган және жеке ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін тартуға, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан шетелге
жұмыс күшін шығаруға байланысты қызметті лицензиялауға;
7) жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ... ... ... атқарушы органдар қолданатын шаралармен ұштастыруға;
8) халықты жұмыспен ... ... ... ... ... саясаттың басқа да бағыттарымен үйлестіруге;
9)еңбек рыногының бірыңғай ақпараттық базасын қалыптастыруға;
10) мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... әзірлеу мен іске асыру жөніндегі ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтарының ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуді қоса алғанда, халықты жұмыспен ... ... ... ынтымақтастықты ұйымдастыруға;
12)жұмыс берушілер, қызметкерлер және қоғамдық ұйымдар өкілдерінің
мемлекеттік жұмыспен ... ... ... мен іске ... ... етуге;
13)жұмыспен қамту саясатымен үйлестірілген, қосымша жұмыс орындарын ашу
ісін ынталандыруды ... ... ... және ... ... бағытталған.
Халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік кепілдіктер
1. Мемлекет ... ... ... ... ... кемсітушіліктің кез келген нысанынан қорғауға және кәсіп пен жұмысқа ие
болуда бірдей мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге;
1) ... ... ... ... ... делдалдығы арқылы жұмыс таңдау мен жұмысқа
орналасуда жәрдемдесуте кепілдік береді.
2. Мемлекет халықтың нысаналы топтарын ... ... ... ... ... ... ... аз адамдар:
21 жасқа дейінгі жастар;
балалар үйлерінің ... ... ... мен ата-ананың
қамқорлығынсыз қалған 23 жасқа дейінгі балалар;
кәмелетке толмаған балаларды тәрбиелеп отырған ... көп ... ... заңдарында белгіленген тәртіппен асырауында
тұрақты күтізуі. Көмекті немесе қадағалауды қажет етеді деп ... бар ... жас ... ... ... ... зейнеткерлікке
шығығуға екі жыл қалған); мүгедектер;
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері ... ... ... ... ... қызметінің тәртібін, оның құқықтық мәртебесін және
құзыретін Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... өз ... ... ... ... әдістемелік және ұйымдық басшылықты жүзеге асыруға;
2) еңбек рыногының бірыңғай ақпараттық базасын құру негізінде жұмыс ... пен ... ... болжауға және халық пен Қазақстан
Республикасының Үкіметіне еңбек рыногының жай-күйі ... ... ... ... ... ... Республикалық бағдарламасын әзірлеуге;
3) ішкі еңбек ... ... ... инвестициялық келісім-шарттар
жобаларын қарауға қатысуға;
4) ... ... ... тартуға, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан
шетелге жүмыс күшін ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен лицензия беруге, оны тоқтата тұруға ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін
жұмыс берушілерге Қазақстан ... ... ... ... ... жұмыс күшін тартута рұқсат беруге;
6) мүдделі органдармен бірлесе отырып, кадрлар ... мен ... ... ... ... еңбек рыногының бірыңғай ақпараттық базасын қалыптастыруға міндетті.
Жергілікті атқарушы органдар ... ... ... саясатын іске
асыруды:
1) мемлекеттік жұмыспен қамту саясатына сәйкес аймақтық бағдарламалар
әзірлеу;
2) тиісті әкімшілік-аумақтьіқ бірліктер аумағында ... ... ... ... ... ... әлеуметтік шараларды жыл сайын анықтап отыру;
3) жеке кәсіпкерлікті, шағын және орта ... ... ... қосымша жұмыс
орындарын ашуды қолдау;
2) жұмыссыз азаматтарды әлеуметтік қорғау;
3) қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
4) халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесетін ... да ... ... ... ... ... ... мәселелері жөніндегі уәкілетті орган
1. Жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті ... ... ... ... мен ... — жұмыс табу мүмкіндігі
туралы, ал жұмыс берушілерге жұмыс күшімен қамтамасыз ету мүмкіндігі туралы
хабарлап отыруға;
2) азаматтар мен ... ... ... ... орналасу
және оқу үшін жолдама беруге;
3) еңбек рыногы бойынша деректер банкін түзуте;
азаматтар ... ... ... ... 10 күннен кешіктірмей тіркеуге,
оларды есепке қоюға;
кәсіби бағдарлау ісінде азаматтар мен ... ... ... ... олардың келісімімен қоғамдық жұмыстарға жіберуге;
7) еңбек рыногының қажеттіліктеріне ... ... ... ... ... оның ... ... тіркелгені туралы анықтама беруге;
9) халықтың экономикалық тұрғыдан белсенді бөлігіне (жұмыс күшіне) сұраныс
пен ұсынысты талдауға, болжауға және ... ... ... ... органдарға еңбек рыногының жай-күйі туралы хабарлауға;
10) халықты жұмыспен қамтудың аймақтық бағдарламаларын және ... ... ... жәрдемді қамтамасыз ететін арнайы ... ... ... ... ... және оның еңбек биржаларының қызметтері
Біздің елдегі ... ... ... ... және фрикциондық
болып табылады. Нарық қатынастарының қалыптасу ... ... ашық ... ... бастады. 2007 жылы ... ... қеңн ... Осы ... ... ... айының
өзінде-ақ 138 мыңға таяу адамы бар 160 кәсіпорындар жұмыссыз тоқтап тұрды.
Осындай кәсіпорындардан 2 мыңнан ... ... ... ... 25 ... еріксіз демалысқа жіберілді.
Жұмыссыздықтың зардабын бәсеңдететін факторлардың бірі ғылыми-техникалық
прогресс. ГТП, жаңа қосымша ... ... ... ... жана өндіріс түрлері
мен шаруашылық салаларын ... ол ... ... ... ... қабілеті бар тұрғыңдарды жұмыспен қамтуды көбейтеді. Жалпы, ғылыми-
техникалық революция жағдайында жұмыспен қамтуды ... ; ... ... ... емес ... дамуы арқылы жүзеге асырылады. Оның
ұлғаюы, ... ... ... ... деген шығынының тез өсуімен
және халық ... ... ... ... ... еңбек
ауқымдылығымен сипатталады. Мысалы, 80-шы жылдары жұмыспен қамтуды
көбейтуде өндірістік емес ... ... АҚШ пен ... 80-90%, ал ... 100% ... ... ... қоғамдағы аса ауыр экономикалық және
әлеуметтік қайшылық. Батыс ... ... болу - тек қана ... ғана ... ... ... адам өзінің ар-намысын, абырой-беделін
жоғалту деп те ... ... ... ... жоғалту, өзінің қасірет - жағынан
жақын туыс адамның өлімі немесе түрмеге түсуден ғана ... ... ... ... ... нетижесінен тәуелсіз, жаппай жұмыспен қамту
жұмыскерлердің өндіріс тиімділігін арттыруға деген жеке мүдделіліктеріне
кері әсер етті, олардың ... ... ... ... соқтырды.
Осының бәрі енбек тәртібінің ... ... ... ... жол ... ... түрдегі жұмыспен қамту жолы еңбек ... ... ... ... ... нарығы - бұл жұмыс күшін (адамның еңбек ету қабілеті)
тауар түрінде сатусатып алуға ... ... ... қатынастар
жүйесі. Еңбек нарығы жогары квалификациялы еңбектің беделінін ... әсер ... ... ... ... ... ... бағасы артады,
жұмыскерлерге және олардың еңбегінің сапасына деген талап ... ... ... ... және іскер жұмыскерлерді қатал, аяусыз
түрде іріктеу тән. Ол жалқауларды, ... және ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс күшін толық ... ... оның ... жылжымалылығына, қозғалысына, ширақтығына
себепші болады, іскерлік пен белсенділікке ынталандырады. Нарықта жұмыс
күшіне сұраным мен ... заңы ... ... ол еңбекке төлентін ақының
шамасын белгілейді. Бұл жерде жұмыс күшін сатушылар мен сатып. ... ... ... ... яғни ... ету ... ұсынушы жұмыскерлер
сатушылар болып табылады, Еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... болады. Бір сөзбен айтқанда, еңбек нарығын мойындау ... ... ... және оның ... ... ... тәсілін түбегейлі өзгертеді. ... ... ... ... тауар табиғаты жөніңдегі ғылыми дау негізінен
аяқталды деуге болады. Еңбек нарығының әрекет ету ... ... ... ... ал оны ... ... қосу ... тәсілмен
- сату-сатып алу арқылы жүзеге асады.
Егер де жұмыс күші тауар болса, онда оның құны туралы сұрақ ... ... ... және қазіргі кездегі оның шамасы қандай? Жұмыс күшінің
құны, оны қайта өндіруге ... өмір сүру ... ... анықталады.
Әзірше, дүние жүзінін көптеген елдеріне қарағанда біздің елімізде адамның
еңбегі, оның жұмыс күші төмен ... ... ... бір ... - 30, Германияда -28, Австрияда.- 22, Францияда -15 доллар түрады.
Біздің есебіміз бойынша бұл көрсеткіш, ... ... ... ... 0,10 ... (әрине бұл арада инфляцияның деңгейін ескеру қажет)
құрады.
Жүмыссыздық проблемаларын шешуде еңбек ... ... ... ... айтарлықтай орын алады Нарық қатынастары дамыған елдерде
еңбек биржасы алғашқыда жұмыссыздара ... беру ... ... ... пайда болды. Уақыт өте келе және еңбек қатынастарының
дамуыма сайкес, оның мақсатымен және атқаратын қызметтері өзгерді. ... -бұл ... ... ... ... мен кәсіпкерлердің
арасында делдалдық келісім жасалатын, тұрақты жұмыс істейтін мекеме.
Бұрынғы КСРО - да ең ... ... ... 1932 жылы ... ... ... жағдай - еңбек нарығыңың барлық ... ... ... ... ... 1991 ... 1 ... бастап
Казақстанда барлық жерде тұрғындарды сңбеқпем қамту' қызметі ... ... ... негізгі атқаратын қызметгсрі мыналар: енбек
нарығындағы ... мен ... ... ... ... алу және бос
жұмыс орындарын тіркеу жұмысын ... және ... ... ... адамдарға ақпараттар беру; жұмыс іздеп жүрген кадрларды оқыту
мен қайта ... ... ... ... ... ... беру
жұмысын жүргізу; адамдарды жұмысқа орналастыру үшін ... ... және ... ... ... тағайындау.Мемлекет
кәсіпорындар мен ұйымдардың мүдделерін есепке ала отырып, биржалар арқылы
еңбек нарығына әсер ... ... ... ... жұмысқа жолдама
кәсіпкерлер үшін міндетті болмайды, ол тек қана ұсынымдылық сипатта ... ... ... ... ... ... хұқы бар және оны
өздерінің кадр бөлімі арқылы жүзеге асыруға тырысады.
Казіргі ... ... ... ... ... мен ... ... банкісі болуы қажет.Осы бағытта өнеркәсібі дамыған Батыс
елдерінің тәжрибесін ... ... ... ... ... ... деңгейде жұмыс күшінің электронды ... ... ... орналасқан кезде жоғары сапалы консультациялық көмек көрсетіледі.
Нәтижесінде барлық ... ... ... 40 ... ... ішінде жұмысқа орналасады, Сондай-ақ, жұмыссыздарды қаржыландырудың
жаңа бағдарламасы ендірілген. Әсіресе, Вашингтом штатында федералдық ... ... ... ... бар жене өз ... ... болғысы келген 400
жұмыссыз адамға белгілі бір уақытқа ... ... ... ... ... ... өзі, ... жұмыс жобасының экономикалық дәлелі
бар, әдеиі курстарды өткен, сондай-ақ жаңа істі консультант ... ... ... ... ... ... ... сұраным мен ұсыным туралы
мағлұматтар банкісі ... ... ... ... дамыған Батыс
елдерінің тәжрибесін қолдануға болады. Шетелдік мамандар жұмыссыздықтың
себептерін ... ... оның ... нысандарын тудыратын нақты
факторларып ... ... ... ... ... ... фрикциондық, маусымдық, құрылымдық, технологиялық және ... ... ... ... - ... пен ... аппаратта артық
жұмыскерлерді қолданған жағдайда орын алады. Шын мәнінде, олардын жұмысына
аз ғана жұмыс күшімен орындауға болады.
Фрикциондық ... - ... ... бос жұмыс күші туралы ақпарат
жоқтығының нәтижесінде болады.
Маусымдық жұқмыссыздық ауыл ... ... ... ... өндеу өнеркәсібінде жұмыс күші тех маусымдық ... ... ... ... ... жетіспеуінің нәтижесінде, сондай-
ақ жынысының, жасының, ұлтының мамандығының және басқа жеке қасиеттерінің
ерекшеліктеріне байланысты жұмыс таба ... ... ... ... немесе өтпелі жұмыссыздық адамдарды ... мен ... ... ол ... ... өзгертуді немесе басқа
мамандықты игеруді қажет ... ... ... жетіспеуіне байланысты болатын, соның
ішінде ең ... ... ... ... ... - ... өзгеруіне байланыссыз бола-тын - жұмыссыздықты (фрикциондық,
құрылымдық, технологиялық және басқа ... ... ... ... ... мен салық шаруашылығы салаларының
даму ерекшеліктерімен байланысты. Экономиканың бір секторындағы немесе
аймақтағы жұмыс күшінің ... ... ... оның ... ... ... жұмыссыздық экономикалық конъюнктураның өзгеруімен анықталады.
Ол циклдық өрлеу ... ... ... ... ... отырады.
ІІІ.ҚР-ғы еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту.
3.1КР-ғы халықты хұмыспен қамту бағдарламалары.
Жұмыссыздық — экономикалық тұрғыдан белсенді халықтың бір ... ... ... ... қалуына байланысты әлеуметтік-
экономикалық құбылыс.Жұмыссыздар — жұмысы, табысы (кірісі) жоқ, ... ... ... және оған ... ... ... еңбекке жарамды жастағы
азаматтар;
1) бос орын — ... ... бос ... орны ... ... жұмыссыздық — 12 және одан да көп айға ... ...... ... ... ... заңлары мен өзге де нормативтік құқықтық актілеріне қай-
шы келмейтін жеке қажеттерін қанағаттандыруға ... және ... ... ... ... қызметі;
табысы аз адамдар — Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес атаулы
әлеуметтік көмек алуға ... бар ... ... ... ... қоғамдық жұмыстар — атқарушы органдар ұйымдастыратын, қызметкерлердің
алдын ала кәсіби ... ... ... ... ... ... және азаматтарды уақытша жұмыспен қам-туды
қамтамасыз ету үшін жұмыспен қамту ... ... ... жолдамасы бойынша олар орындайтын еңбек қызметінің түрлері;
8) жұмыспен нәтижелі қамтылу — ... ... өсу мен ... ... ... ... ... рантье — негізгі кіріс көзі несиеге берілген ... ... ... ... ... алатын проценттер болып табылатын тұлға;
10) еңбек рыногы — экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыспен айналысушылар — өздерін кіріс әкелетін ... ... ... ... ... ... ... таңдап алынған жұмыс — азаматтардың өздерінің еңбекке, жұмыс
орны мен кәсіпті тандауға қабілетін еркін пайдалану арқылы ... ... ... ... — осы Заңда және өзге ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын шаралар кешені;
еңбек делдалдығы — уәкілетті органның, ... жеке ... ... жұмысқа орналастыру ісінде халыққа көрсететін жәрдемі;
жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті орган — жергілікті атқарушы
органдардың аймақтық деңгейде ... ... ... ісін және ... ... ... қамтаматамасыз
ететін құрылымдық бөлімшесі (бұдан әрі — уәкілетті орган);
нысаналы топтар — ... ... ... ... ... және ... қорғауды қажет ететін адамдар ретінде осы Заңмен белгіленген
адамдар топтары;
орталық атқарушы орган — халықты ... ... ... ... ... ... үйлестіріп отыратын мемлекеттік
орган;
жеке жұмыспен қамту ...... ... ... ... ... жұмысқа орналастыруда жәрдем
көрсететін кез келген жеке және заңды тұлға;
экономикалық тұрғыдан белсенді халық (жұмыс күші) — ... ... ... ... ... қамтылғандар және
жұмыссыздар);
экономикалық тұрғыдан енжар халық — экономикалық тұрғыдан белсеңді халықты
есепке алу үшін ... ... ... ... ... ... ... күші құрамына кірмейтін халық, жұмыс істемейтін және
жұмыс іздемейтін азаматтар, оның ... үй ... ... істемейтін мүгедеқтер, жұмыс істемейтін зейнеткерлер, оқушылар мен
студештер, күндіз оқыту нысанындағы бөлімдердің тындаушылары мен
курсанттары (магистратура мен ... қоса ... ... сон-дай-
ақ жылжымалы немесе жылжымайтын мүлікті жалға беруден кіріс алатын өзге де
тұлғалар.
Халықты ... ... ... ... ... ... қамту туралы зандары ... ... ... осы ... және өзге ... құқықтық актілерден тұрады.
Жұмыспен қамту туралы зандар Қазақстан Республикасының азаматтарына,
шетелдіктерге және азаматгығы жоқ ... ... ... ... ... ... осы Заңнан басым болады
және халықаралық шарттар, оны қолдану үшін заң шығару талап ... ... ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі
принциптері және бағыттары. Мемлекет азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізілуін қамтамасыз
етеді.
3.2 ҚР-ғы еңбек нарығының қалыптасуы және оның қызыметтері.
Көп укладты ... ... ... ... оның жұмыс
күшінің сапасына ерекше назар аударады. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді,
оның ішінде еңбек туралы заң, ұжымдық шарт, салық саясаты т. б.
Қазір мемлекет еңбекақыны ... ... ... ... ... ... арқылы еңбекақыны реттеу әлі де болса ... ... ... ... ... меншік негізінде өндірістің заттай
факторларын жоспарлы реттеп, еңбек ресурстарын ... ... ... ... ұғым берік орнады. Осыған орай жеке адамның ... ... өз ... ... күн ... ... жоқ деген қағида орын
алды. Сонымен барлық қоғам ... ... ... ... көзделеді. Осы
теріс нұсқаудың салдарынам бүкіл ... аз ... ... ... майда болды. Жұмыс орны көп болып, оны ... адам ... ... ... бұрынғы кеңес елінде металл кесетін станоктардың саны
жұмысшы-станокшыларды екі есе артық болды. ... де ... ... ... бос ... ... аз емес. Бірақ бұл орындарды
толықтыру оңайға түспей отыр. Осыған кедергі жасайтын жағдайлар:
— кәсіпкерлік даярлау ... ... ... нақтылы қажетінен
алшақ болуы әлеуметтік инфрақұрылымның (ең ... мен ... үй ... ... әр ... аймақтардағы өмір салты, тұрмыс жағдайындағы
әлеуметтік зкономикалық айырмашылық;
— әр аймақтың жергілікті ... ... ... ... Оған ... ядролық полигоны, Арал төңірегіндегі және басқа да
халық тұрмысына, денсаулығына нұқсан келтіретін апатты аймақтар жатады.
Қалаларда да жұмыссыздыққа мәжбүр ... ... ... ... ... (өнеркәсібінде де) озат елдермен
салыстырғанда еңбек өнімділігі төмен, ... ... ауыр қол ... ... көп. Оған қоса ... ... ... да айтпасқа болмас.
Көптеген мекемелерде атқаратын еңбегінің пайдасы шамалы штаттар саны ... Оның ... ... және еңбекті ұйымдастыру дәрежесі көп ... ... ... ... үнемдеу айтарлықтай қызмет етпейді. Өндірісте
бос уақыт ... ... ... да жиі ... ... ... тарту ұтымды болу үшін әрбір еңбекке жарамды
адам шаруашылықтың түрлі ... ... жеке ... ... ... сай таңдап алуы керек. Сонда ғана ол өндірістің пайдалы
(рентабельді) болуына көмектесе алады. ... ... ... ... ... да ... дәрежесі болуы керек. Еңбек рыногын реттеудің
талап-тілектері ... ... да ... пен ... ... ... ... күшін сатып алу және сату жетілген және ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысты теңдестіретін
ерекше "баға тепе-теңдігі" орнайды. Мемлекет пен кәсіподақтың ... ... ... ... ... ... ... қысқаша қарайық.
Классикалық теория (классиктер) деп маркстік емес ... ... мен ... ... түсінеді. Олар Рикардодан
Маршаллға, Пигу және тағы ... ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық теңдік теориясын
жасауға бағыт ұстайды, жұмыспен қамтудың классикалық ... ... ... ... және ... ... ... құруға, оны жетілген
бәсеке рынок жағдайында да пайдаламуды ұсынды. Мұндай күрделі қызметтерді
тек жекелеген кәсіпкерлер сұранысы мен ... ... ... ... ... мүмкін. Еңбекке сұраныс жасайтын адам —
кәсіпкер ... ... ... ... кәсіпкерлер жалдайтын
жұмысшылардың саны екі көрсеткішпен анықталады — ... ... мен ... ... құны ... ... ... Жалданылатын жұмысшы санының
артуымен шекті өнім құны ... ... ... ... ... шектеулі
өнімқұны жалақы төмендеуімен теңдескенде ғана ... ... ... ... ... ... ... жалақы
өскенде, басқа жағдайлар тең болғанда кәсіпкер теңдікті сақтау үшін ... ... ... ал ... төмендегенде еңбекке сұраныс та артады.
Жалақы мөлшері мен ... ... ... ... ... ... сұраныстың төмендегі графиктегі қисық ... ...... ... ету ... (L), ал ордината белдігінде
нақты жалақы көлемі (WР) көрсетілген. LD ... ... ... ... жалақы мөлшерінде еңбекке сұраныстың қанша болатынын көрсетеді.
Қисық сызықтың конфигурасы мен оның бағыты ... ең ... ... сұраныс керісінше жағдайды көрсетеді.
Еңбекті ұсыну қызметі басқаша. Бұл да ... ... ... ... ... ... мөлшеріне байланысты. Әдетте (кейде басқаша
болуы ... ... ... ... ... өсу ... ... оларды ұсынуды арттырады.
Сондықтан еңбекті ұсыну қисық сызығы (1а, 1б-суретте) еңбеккг ... ... ... көрінеді.
Қоғамдагы жиынтық еңбек П. Самуэльсонның пікірі бойынша төрт көрсеткішпен
анықталады:
1. ... ... ... ... ... ... ... жарамдылардың орташа саны;
3. Жыл немесе апта бойыншда ... ... ... ... ... ... ... саны мен мамандығының сапасы.
Екі графикті еңбекке сүраныс пен ұсынысты біріктірместен бұрын еңбекті
ұсынуды сипаттайтын бір ... ... ... жөн. ... ... емес екі құбылыс, олар орнын қамтумен байланысты та-быстың тиімділігі
деп аталады. Бұл тиімділікті біз белгілі бір ... ... ... ... көтерудің қалай әсер еткенін білгіміз келгенде көрінеді. Әлбетте
мұнда еңбекті ұсыну өсуге тиісті, бірақ ... ... ... ... бұл ... ... ... басу мен табыс тиімділігі деген қатысушылар
қосылады.
Бұл экономикалық ... ... ... үшін П. ... графикті алайық.
2-суретте жұмыс уақытының жалпы санын көрсететін ... ... ... ... ... мелшеріне қаңдай да болмасын ... тобы ... ... ... ... еңбекті ұсыну сызығынан мұның ерекшелігі
өзінің конфигурацияларындажатыр.
С нүнтесіне дейін бізді қызықтыратын қисық сызық жалақы ... ... ... ... ол ... өсінен қашықтайды. Алайда ... ... ... LC ... өзгертеді. Ол иіліп, тағы да ординат
өсінг жақындайды, бір қарағанда ... ... ... ... сайын еңбекті үсыну азаяды. Гпііммгм жалакмпы белгілі бір мөлшерге
(...С) дейін кобсйту ... ... ... ал ... бір деңгейге
жггкгнгг (І.С) ол жалақының әрі қарай көбеюі салдарынан юмгмдгйді. ... ...... ... еңбекті уі мнудм қысқартады. Бүл қалай жүреді?
Жалақы өскен ксмді* орбір атқарған сағат көп төленеді, ... ... ... ... ... ... дәлірек айтсақ уыстап шашқан ... ... Осы ... ... бос ... қызметке жүмсаудың қажеттілігін
түсініп, ол бос уақытын қосымша жүмыспен алмастыруға тырысады. Сөйтіп бос
уақытты ... ... ... ... ... көп тауарлар және қызмет
көрсетумен то-лықтырылады. Жоғарыда суреттеген ... ... ... ... ... деп ... 3-суретте орнын басу, ауыстыру тиімділігі С нүктесіне дейінгі
сызықты, яғни еңбекті ұсыну ... ... ... ... ... дейінгі аралықты алады.Табыс тиімділігінің әсері орын ... ... және оның ... материалдық әл-ауқатын жоғары
деңгейіне жеткенде ... ... ... ... нан проблемасы
шешілгенде біздің бос уақыгымызға көзқарас та ... Ол ... әсер ... қуаныш пен рахатқа айналып ... ... ... ... жасайды. Сөйтіп көп тауар сатыи алумен қатар,
көп бос уақыт болғаны да ... ... Ал бұл ... ... ... ... ... емес, қосымша жұмысқа кететін бос ... ... ... алу ... ... ... тиімділігі LС қисық сызығындағы С нүктесінен өткен соң
басым болады, ол ... ... ... ... ... көрінеді. Нақты
тәжірибеде жұмысшылар қысқартылған жұмыс күніне немесе ... ... ... күні мен ... ... "өз ... ... деңгейінде қайсысы тиімді (орын басу мен табыс) күшті
болады деген ... дәл ... жоқ. ... ... ... ... адамдар мен топтардың бұған қатынастары әр түрліу Енді осы ... ... ... пен ... ... ... ... еңбек
рыногындағы жағдайды талдайық.
Ерекше көңіл бөлетін жай ... ... мен ... ...... Бұл ... графиктегі нақты жалақының белгілі ... осы ... ... еңбекті ұсыну (LЕ) сәйкес келеді.
Е нүстесіңде еңбекке сұраныс оның ... тең, яғни ... ... жағдайда. Бұл барлық кәсіпкерлердің = Е ... ... ... ... ... еңбек көлемін тапқандарын,
олардың еңбекке ақы төлей алатып сұраныстарының қанағаттандырылғанын
білдіреді. ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етілген өздернің қызмет ... = ... сай ... ... ... да Е ... ... толық
қамтамасыз етілгенін көрсетеді. Жалақының (™ = я) ... ... ... ... ... ... ... өскен кезінде тепе-теңдік рынокта еңбекті ұсыну сұраныстан мына
мөлшерде артық балады. Мұндай жағдайда жұмыспен толық қамту болмай ... ... ... ... жұмыс орны жетпейді. Еңбекті ұсыну
артық болып, абсица сызығында көрінеді. ... ... ... ... ... деңгейіне дейін) жағдайында еңбек рыногы
сұраныс ... мына ... ... ... ... болуы бір нәрсені ғана куәландырады, еңбек
рыногында бәсекеге қатысы жоқ факторлар бар, олар ... ... ... ... ... ... соған итермелейді. Жоғарыда
айтылғандай осы кезде еңбекшілердің біраз бөлігі ... ... ... қатысы жоқ факторлардың барлығы мынадан
көрінеді: соңғы он жылдықта жұмыссыздықтың көбеюі ... ... ... ... ... ... жағдайы да болмады.
Ал осы бәсекеден тыс факторларға нені жатқызуға болады? Алдымен, бұл
мемлекет ... ... ... ... ... жалақының рыноктық
икемділігін жойды. Дамыған елдердегі мемлекет жалақының ең төменгі шартты
кіпілді деңгейін ... ... ... ... ... ... көптеген жағдайда еңбек бағасының ауытқуын тежеп отыр. Жалақы
деңгейінің ... ... ... жағдайынан жоғары ... да өз ... ... ... ... ... ... қамтудан
ауытқуы тұрақты және ұзақ мерзімге созылады.
Қазіргі экономикалық теория жұмысыздықтың үш түрін ерекше бөледі.
Фрикциондық жұмыссыздық, жұмыс ... ... ... және ... қозғалысымен (жаңа орынға көшуі, басқа кәсіпке бейімделуі, оқуы,
бала бағу) байланысты. ... ... ... фрикциондық жұмыссыздықты өз
еркімен болатын жұмыссыздарға жатқызуға болады.
Құрылымдық ... ... ... мен ... ... даму ... ... Экономиканыц бір секторындағы
немесе аймақтағы жұмысшы күшінің артуы басқа жерде оның жеткіліксіз
болуымен қатар ... ... ... ... ... анықталады.
Ол циклдық өрлеу кезівде, азайып, дағдарыстар тұсында көбейіп отырады.
Құрылымдық және ... ... оның ... ... ... ... ... өндіріс пен тұтынудың арақатынасын
реттеу, ұдайы өндірістің үйлесімділігін қамтамасыз ету жатады. ... өтеу ... ... шаруашылығы құрылымдары, өнімнің
түрлері және басқа да шаруашылық параметрі жоспарланады. Сөйтіп, ... ... ... арасындағы байланыстар белгіленеді. Ал мұндай
жоспарлы бағыт-бағдарлар мен тапсырмалар алдымен рынокта, ... ... ... ... арқылы алғашқы сынақтан өтеді. Сонымен
қатар,рынок белгіленген жоспарды ... ... ... рөл ... ол ... ... оған жұмсалған еңбектің қоғамдық қажеттілігін
дәлелдейді.Рыноктың тағы бір маңызды қызметі өндіріс щығындарын азайтуы бұл
қызметін ол бағаның қоғамдық қажетті ... ... ... ... ... Тек ... ... өзгерістерді әрдайым ескеретіндей
икемді болулары керек.
Көп уақыт бойы "Біздің шаруашылығымыздың бұрынғы социалистік елдердегі
сияқты сәйкестілігі бұзылып, экономика тапшылық ... ... ... ... ... заңдылығы деп түсінушілер де аз болған жоқ. ... ... ... ... ... артық болуы керек деген формула
пайда болды. Рынок құрыдымы өте күрделі. ... ең ... ...... ... қозғалысы материалдық-техникалық жабдықтау түрінде жүзеге
асты. Материалдық-техникалық жабдықтау-орталықтан ресурстарды жоспарлы
түрде өндірушілер мен ... ... ... Бұл ... ... тән әдіс еді. Сырт ... материалдық-
техникалық жабдықтау сатып алу, сату арқылы жүргізіледі, бірақ бұл формалды
түрде болып келді Рыноктың ... ... ... ... үшін өндірушілер
мен тұтынушылар арасывда тікелей майды, бұл социализмнің ... ... бір ... ... ... берік орын алып
келді.Қоғамдық пікір де осы тұрғыдан қалыптасқан еді. ... ... ... ... орай ... ... ... бірсыпыра
жаңа сұрақтар қойғаны туралы жоғарыда сөз болды. Бір топ біздің елде ... ... тиіс емес ... ... ... ... бар, бірақ ол
тежелген, ерекше рынок дегенді айтып жүр. Әрине, кеңестік, дәстүрлік саяси
экономия теңдік, әділеттілік пен ... ... ... елдердегі жалақы,
еңбекке тарту, одан ынталандырумен ... ... ... ... ... ... ... зерттегенде экономикалық және әлеуметтік
саясат, еңбектің сипаты мен ... оның ... ... ... қамтуды қажет етеді.
Еңбек рыногының құрамдас бөлігі жұмысшы күшінің сипатына да ... ... ... ... ... ... экономикалық ой-пікірде жұмыс күші
біздің елімізде тауар емес, оның ... ... өз ... ... ... ... ... таптар жойылды, сондықтан жұмысшы өз
еңбегін озіне сата алмайды деген түсінік кең орын алды. Осы қағиданың дұрыс
еместігін өмір ... ... ... Себебі жоғарыда аталған топшылау
шындыққа жатпады. Керісінше, жұмысшылар өндіріс құрал-жабдықтары мен
өндірісті басқарудан тыс ... ... ... ... ... де
кеміді. Осыған орай теорияда және практикада жұмысшы күшін қайта ... ... оның ... ... ... мәселесі жете зерттелмеді. Осы
жағдай кеңес елінде жұмыс орны мен жұмыс күшінің өте ... ... ... ... елінде де теориялық қағидалар қаншама теріс
болғанымен ... ... ... ... та ол ашық ... ... қүрамдас бөлігі ретінде қызмет атқара алмады. Жұмысшылар бір
кәсіпорыннан ... ... ... ... жиі ауысып жүрді.
Техникалық жабдықталуы, еңбек жағдайы және ... ... ... ... ... ... орай экономикадағы қолайсыз
жағдайдың бірі жұмысшылардың жиі ... ... Олай ... ... күшінің
тұтыну құны және құны бар. ... ... ... құны ... оның
материалдық және рухани игіліктерді ... ... ... ... Жұмыс күші арқылы адам құн және ... құн ... ... ... ... ... тауар өндірушінің сапалы өнім шығарып, оны
сатудан пайда түсуімен белгіленеді. Сонымен жұмыс күшіне сұраным проблемасы
экономикалық ... ... ... Әрине, мемлекет бұл процесті тікелей
және жанама реттеуі ... Ол үшін ... ... ... ... стратегиялық күрделі қаржылар жұмсау көзделуге тиіс.
Әдебиеттер тізімі.
1.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 2001 ... қаңтар.
2.С. Исабаева. Выпускники ВУЗов на рынке труда// Труд в Казахстане, 2
февраль 2003 ... ... ... ... 2003 г. Под ред. К.А. ... ... ... области, г. Костанай, 2004.
5.2001—2004 жылдардағы Қостанай облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және
әлеуметтік қорғау басқармасының статистикалық есептері.
6. ... ... ... ... ... жұмыспен қамту
және әлеуметтік қоғау басқармасының статистикалық есептері.
7.Бабосов Е.М., Борковская Е.Л., Веэрманн Р.К. Нравственный облик советской
молодежи (опыт социологического ... М.: ... и ... 1985. С. 72.
8.Смирнов Г.Л, Советский ... ... ... ... М., 1971. С. ... жастар саясаты.-Алдаспан,2001,N10.
10.Қасымова.А. Жастар саясаты эәне әлеуметтік қорғау.- Ұлттағлымы,2004,
N10.
11.ҚР-ғы жастардың әлеуметтік ... ... Д. К. ... ... ... в ... XIX - ... XX века) - Алма-Ата, иКазахстан", 2001.
13.Жүнусов Б. А., ... У. Е., ... ... ... ... бөлімді - Ақтөбе, "Ноу-хау", фирмасы, 2000.
14.Аяпова Ж. М., Арынов Е. М. ... ... ... - ... МВП ... МЧП ... Б. ... терминдердің орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі - Алматы, Қазақстан, 2000.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және жұмыссыздық18 бет
Еңбек нарығы және жұмыссыздық туралы17 бет
Жалақы және жұмыссыздық түсінігі. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын талдау29 бет
Еңбек биржасы және халықты жұмыспен қамту37 бет
Еңбек нарығы және жұмыстың негізгі түсініктері33 бет
Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтамасыз ету32 бет
Жамбыл облысындағы халықты жұмыспен қамтамасыз ету81 бет
Жұмыссыздық және оның әлеуметтік-экономикалық салдары30 бет
Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы жайлы33 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыспен қамту30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь