Флювиалдық геология процестер


Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Флювиалдық геология процестер.

Сабақтың жоспары:
• Өзендердің геологиялық бұзушылық әрекеттері
• Деллювилік процестер
• Регрессиялық процестер
• Прллювилік процестер
• Сел тасқындары
• Аллювилік үйінділер

Сабақтың мақсаты: Экзогендік процестер: жер үсті , жер асты сулардың,
мұздықтармен жел әсерімен, теңіз толқындары әсеріндегі геологиялық
процесстерді және сонымен қатар қалыптасқан шөгінді тау жыныстарының құрамы
мен құрлысы, жаратылысы, түрлерін, өнімдерінің пайда болу жолдарын көрсету.

Қысқаша теориялық мәліметтер:
Өзендердің геологиялық қызметі, тау жыныстарыи бұзып - шаю, үгілу
заттарын басқа орындарға тасымалдап көшіру әрекеттерімен сипатталады.
Мұндай әрекеттер эрозиялық процестер деп аталады. Өзен арнасының тереңдеуі
және өзен жағаларының шайылып жар қабақтардың пайда болуы да өзен
суларының бұзушылық әрекетін көрсетеді. Сонымен қатар өзен сулары тау
жыныстарын әр түрлі дәрежеде (азды - көпті) ерітеді.

Түптік эрозия өзен арнасының еңістік шамасына қарай анықталады. Су
бетінің еңістігі аз болған жағдайда, өзен жағалауының бұзылып-шайылуы жиі
байқалады. Аллювийлік шөгінділер, каллоидты ерітінділер (25—30%) және ірілі-
ұсақты кесек бөлшектер (тозаң, саз, ұсақ түйірлі майда құм, қоймалжың лай)
түрінде су түбінде домалап көшіп-қонады. Ағысы күшті тау өзендерінде
диаметрі бірнеше метрлік өте ірі дөңбек тастар домалап көшіп жүреді.

Таулы аймақтарда өзен аңғарлары аса терең келеді, бірақ ені тар болып
кездеседі. Мұндай аңғарлар каньондар деп аталады.Өзен суының алғашқы
басталар жерін бастау, ал оның теңізге қүяр жерін сағасы деп атайды. Өзен
сағасында байқалатын теңіз су деңгейі осы өзеннің эрозия базисі болып
табылады.

Террасалардың құрылысы. Террасалардың пайда болуы эрозия базисінің
өзгеріп отыруына немесе су шығынының жиі-жиі өзгеруіне байланысты. Өзен
аңғарлары симметриялы және ассиметриялы болып кездеседі. Өзеннің бір
жағалауында терраса болмаса немесе оның ені қарама-қарсы жағадағы
террасамен салыстырғанда бірдей болмай өзгеше болса, мұндай аңғарлар
симметриялы деп аталады. Олар жердің өз осінен айналу жылдамдығына
байланысты және меридиандық бағыттарда ағатын өзендер бойында жиі
кездеседі.

Аңғардың тұрақты өзен суы астындағы бөлігін арна деп, ал жиі-жиі уақытша
тасыған су астында қалып қоятын ең төменгі (қазіргі) террасаны жайылма деп
атайды Аласа жайылмаларды өзен тасыған сайын жылда су басады, ал биік
жайылмаларда өзен суы шамадан тыс тасып арнасынан шығып кеткен жағдайларда
ғана (10-15 жылда бір рет) ғана су басады.Жайылмалардан жоғары қарай
бірнеше террасалар орналасады, олар (төменнен жоғары қарай бағытта)
номерленіп белгіленеді. Қазіргі жайылмадан жоғары орналасқан террасалар
біртіндеп биікке қала береді.
Жазық алқаптардағы өзендер террасаларының жалпы саны 4-6-ға дейін жетеді,
ал тау өзендерінде бұдан әлде қайда көп болады. Мысалы, Дон өзенінің
аңғарында терраса саны 5-ке деиін, ал Кубан өзені аңғарында 14-ке дейін
барады. Оладың биіктігі бірнеше метрден ондаған метрге дейін, ені ондаған
метрден ондаған километрге дейін жетеді. Террасалар кейде борпылдақ шөгінді
жыныстардан (үгінді жыныстардан), ал кейде түбірлі қатты жыныстармен қатар
байқалады. Құрамына қарай террасалар эрозиялық, цоколдық(түбірлі жыныстан),
аккумулятивтік (аллювилік) болып ажыратылады.

Таулық өзен аңғарларының эрозиялық террасалары тектік жыныстардан
тұрады. Аллювилік жұқа қабаттар мен жабылған эрозиялық террасалар цокольдық
деп аталады.Аккумулятивтік террасалар толығымен аллювилік шөгінділерден
құралады және олар жазық алқаптық өзен аңғарларына ғана тән болып келеді.
Аллювилік шөгінділер қалыңдығы бірнеше метрден ондаған метрге дейін жетеді.
Аккумулятивті террасалар есленген және үстемеленген болып екіге
бөлінеді.Еселенген террасалар аллювилік үйінділердің үздіксіз шайылу
әрекеттеріне байланысты біртіндеп қалыптасады. Бұл жағдай өзен аңғары
өзінің жуып-шайылуы нәтижесінде біртіндеп тереңдей келе түбірлі жыныстарға
дейін жетеді. Одан кейін, өзінің аңғарын бұрынрақ шайылған үгінді жыныстар
есесінен қайтадан аллювилі жыныстармен толтырылады. Үстемеленген
террасалардың еселенген террасалардан айырмашылығы өзінің аллювилі шайылуы
кезінде түбірлі жыныстарға жетпейтіндігі болып саналады.

Селді тасқындар. Сел дегеніміз, зор екпінмен жүйткітіп, жойқын күшті
балшық пен тас аралас сұрапыл су тасқыны. Биік таулы аймақтарда қар мен мұз
суларының орасан мол қорлары бар екендігі бәрімізге де белгілі. Олар ете
ыстық жаз айларында қар мен мұздың тез еруіне байланысты, нөсер жаңбыр
жауған кездері, кішіпрім тау өзендерін балшық пен тас аралас қоймал-жың лай
тасқындарымен толтырып, өте тез жылдамдық-пен шың-құздардан қүлай аққан
саркырамаға айналып, ары қарай сай-саланы бойлап немесе жыраларды қуалай
ағады.
Тарихи деректер бойынша жойқын күшті мұндай селді тасқындар Тянь-Шань
тауларында 1841 жылдаи бері мәлім. Мысалы, 1887 жылы Іле Алатауында болған
жер ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Геология пәнінің мақсаты мен міндеті.Гелогия пәнінің зерттеу әдістері мен зерттелу тарихы. ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ
Геоморфология пәнінің оқу-әдістемелік кешені
Геология пәнінен дәрістер
Тектоникалық құрылым және рельефтің негізгі ерекшеліктері
Жер қабығының құрамы
Геология оқу - әдістемелік кешен
Жер қабығы (құрамы, қозғалыстары), бедер туралы жалпы мәліметтер
Геология –жер туралы ғылым
Геоморфология оқу - әдістемелік кешен
Жердің ішкі қабықшалар құрылымы жайлы мәлімет
Пәндер