ХІХ-ХХ – ғасырдағы Бастыс философиясы


Пән: Философия
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 12 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ХІХ-ХХ – ғасырдағы Бастыс философиясы

1. XX- гасыр философиясының негізгі мәселелері және багыттары.

2. Психоанализ. З.Фрейд және Э.Фромм. Неопозитивизм.

3. Өмір философиясы: С.Къеркегор, А.Шопенгауэр, Ф.Ницше. Экзис-тенциализм:
М.Хайдеггер. Ж.Сартр. А.Камю. К.Ясперс. Н.Аббаньяно. Постмодернизм.

4. Неотомизм. Структурализм. КЛеви-Стросс. Гериеневтика.Г.Гадамер.

Батыс философиясы үшін ХІХ-ғасырдың соңы мен ХХ-ғасыр дәуірдің
өзіндік санасы айқын көрініс тапқан және тарих пен мәдениет дамуының
логикасы бұрынғыдан өзгеше түсіндірілген неше түрлі бағыттарға толы ерекше
кезең болды. ХІХ-ғасырдың соңынан бастап Батыс философиясында философияның
жаңа, классикалық емес типі қалыптаса бастады және ол ХХ-ғасырда қарқынды
дамыды. Оның құрамына неотомизм, тстенциализм, позитивизм, постмодернизм,
структурализм және тағы басқа бағыттар кіреді. Оларға белгілі бір деңгейде
тұтастық тән деуі болады, бірақ айқын білінетін ерекшеліктері де бар.
ХХ-ғасыр философиясының қалыптасуы шарттары туралы айтсақ:
1) ХХ-ғасырда Европа басынан кешкен тарихи-әлеуметтік өзгерістер әсіресе
бірінші және екінші дүние жүзілік соғыстар қоғам мүшелерінің бойында үрей
мен қорқыныш, адамзат пен жеке адамның болашағына деген сенімсіздік
туғызды;
2) Қоғам дамыған сайын оның өміріндегі қарама-қайшылықтар күшейе түсіп,
адамзат пен өркениеттің алдында шешімі қиын, жаңа діни ұлттық, этникалық
мәселелер пайда болды, оларды шешуге дәрменсіз қоғамды дағдарыс жайлады;
3) Бұл қоғамдық дағдарыс жеке адамның жаттануы мен өгейсінуін ту-ғызды,
себебі қоғам тұлғаның ішкі дүниесі мен оны мазалаған мәселелер туралы бас
ауыртпады;
4) Бұрынғы философиялық жүйе ХХ-ғасыр адамын толғантқан сұрақ- тарға жауап
беруге қабілетсіз еді, Жалпы адам дегеніміз не? деген сұрақ- пен
шектелмей, Мен кіммін? сауалын қоятын философиялық бағыттарға қажеттілік
туды.
Осындай бағыттардың бірі – психоанализ – ХІХ-ғасырдың соңында психиатрия
шеңберінде истерияны, невроздарды катарсис, өзін-өзі тазарту методы
ретінде пайда болып, кейінірек австриялық невропатолог Зигмунд Фрейд (1856-
1939) адамның жанының тылсым байланыстары мен негіздерін зерттеуге
бағытталған психологиялық доктринаға айналдырған ілім. З.Фрейд адам
психикасы өзінің сипаты бойынша саналыдан (сознательное) ғана емес,
бейсаналыдан (бессознательное) және саналының алдындагыдан
(предсознательное) да тұратын компоненттерден құрылған белгісіз конгломерат
екендігі туралы қорытындыға келді. Фрейд бейсаналыны факт, адам рухының
саласы және адам қызметінің ажырамас бөлігі ретінде түсінді. Бейсана
процестердің мәнін түсінуге тырысқан Фрейд бейсаналыны сараптай келіп, оның
мынадай түрлерін бөліп көрсетеді. Біріншіден, жасырын, тылсым, латентті:
бірдеңе туралы саналы түсінік, ол кейін осындай күйде қалмауы да, ал
белгілі бір қолайлы жағдайларда қайтадан саналы болуы да мүмкін. Бұл түрді
Фрейд сананың алдындағы деп атайды. Екіншіден, шығарылып тасталған
бейсаналы, оларға белгісіз күштер кедергі жасағандықтан саналы бола
алмайтын түсініктер, осылар бейсаналы, немесе шығарылып тасталған бейсаналы
деп аталады, оларға кедергі күштерді арнайы психоаналитикалық
процедуралардың көмегімен ғана жоюға болады. Бейсаналыны Фрейд адам
психикасының мәнін құрайтын басты компонент, ал саналыны бейсаналының
үстіне құрастырылатын, бейсаналыдан туындайтын ерекше инстаниия деп
есептеді. Тұлғаның моделін Фрейд мынадай үш элементтен тұратын үлгіде
жасайды: Ол (Оно) бейсана құштарлықтардың терең абаты. психикалық
өздік, әрекет етуші индивидтің негізі, тұлғаның баска құрамдас
бөліктерінің жұмыс жасау зандарынан өзгеше өзіндік заңдарды басшылыққа
алатын психикалық инстанция; Мен (Е%о) – саналылык саласы, адамның ішкі,
бейсаналы дүниесі мен сыртқы реалдылыктың арасын жалғастырушы; Меннен
Жогары ( Sиреr-еgo) – ішкі тұлгалык ұят, қоғамдық қағидалар, моральдық
цензура, бейсаналы мен саналының арасын жалғастырушы.
Фрейдтің пікірінше, адамның мінез-құлқы, тәртібінің негізі оның бейсаналы
құштарлықтары, ал алғашқы құштарлықтарды құрайтын сексуалдық құштарлықтар,
немесе, либидо.
Психоанализдің гуманистік психоанализ немесе неофрейдизм деп ата-латын
бағытының негізін салушы неміс-американдық философ, психолог. социолог
Э.Фромм (1900 -1980) Фрейдтің биологизмін, либидо теориясын. табиғилық пен
әлеуметтікті қарама-қарсы қоюын, психологияны философия мен этикадан
бөлектеуін сынады. Ол адамды әлеуметтік тіршілік етуші, табиғи және
адамдандырылған дүниемен үнемі байланыс жасаушы ретінде қарастырады. Оның
ойынша. Фрейдтің ілімі адамды тереңірек тануға мүмкіндік бергенімен, оның
өмірінің мән-мағынасы, моральдық және этикалық нормалар туралы, адам қалай
өмір сүруі керек және не істеуі тиіс деген сұрақтарға жауап бермеді. Э.
Фромм К.Юнгтің аналитикалық психологиясы да адам өмірінің мәні мәселелерін
назардан тыс қалдырды деп есептеді. Адамның этикалық мінез-құлықтарының
бастауын адамның өзінен іздеген гуманистік этиктердің еңбектеріне сүйене
отырып, Фромм моральдық ұстанымдар адамның ішкі қасиеттеріне негізделген
болуы керек, әйтпесе оларды бұзу тұлғаның психикалық және эмоциялық
құлдырауына әкеледі деген тұжырым жасайды. Осыдан келіп гуманистік
психоанализдің мақсаты шығады – гуманистік этиканың құндылықтарын меңгеру,
өзінің ішкі табиғатын танып-білу және өмір өнерін игеру арқылы адамның
ішкі мүмкіндіктерін дамытуына, өмір сүруге ұмтылуына ықпал ету.
Фромм еркіндік және жаттану категориялары арқылы адамдардың ба-сым
көпшілігі өзінің нағыз Менін, Өздігін емес, Жалған Менін да-
мытатынын, осы процестің нәтижесінде өзін жоғалтып, ешшеңеге айна-латынын
көрсетеді. Бірақ Фромм адамның онтологиялық және тұлғалық сипаттамаларына,
әсіресе үмітп элементіне сүйене отырып, оптимистік болжамдар жасайды.
Оның пікірінше, үміт өмір құрылымының ішкі элементі, ол пассивті
үміттену, күту емес, белсенді әрекетке дайын болу,адам рухының динамикасы,
адам болмысының маңызды шарты, сондықтан да Фромм адамды Ното еsрегапs (
үміті бар) деп сипаттайды.
Позитивизм – қазіргі заманғы таным теориясынын бағыты. О негізін қалаушы –
француз философы Огюст Конт (1798-1857). Позитивистердің пікірінше,
болмыс, материя, сана және т.б ұғымдарға, страктылық ойлауға
сүйенетін дәстүрлі философия енді жарамсыз, бебі, тек тәжірибе немесе
ғылыми эксперимент арқылы тексерілген позитивті, жағымды білім ғана ақиқат,
нақты, жаратылыстану ғылымдарына математикаға жақын философия ғана ақиқат
философия. Позитивизм өзі дамуында үш кезеңнен өтті:
1) бірінші позитивизм жоғарыда аталған мәселелерді алғашқы болып қойып,
философияның міндеті – объективті өмір сүруші материалдық дүние туралы
нақты ғылымдар жинаған білімдерді қорыту және жүйелеу деп ымдады. Бұл
кезеңнің екілдері – О.Конт, Г.Спенсер, Дж.Милль.
2) махизм – дүниені түйсіктер жиынтығы ретінде бейнелеп, философия адам
тәжірибесінің сезімдік негізін, психифизиологиялық формаларын сараптауы
тиіс деп есептеді, яғни субъективтік идеализмге көбірек бет бұрды. Негізгі
өкілі – австриялық физик Э.Мах.
3) неопозитивизм – ғылыми теориялардың ақиқаттылығын, салтырмалы құндылығын
анықтау тәсілдерін зерттеумен айналыс Өкілдері: К.Поппер, И.Лакатос, Т.Кун
және т.б. Олар ғылыми білімд тексерудің негізігі принциптері ретінде
верификация, фальсификация және конвенция принциптерін ұсынды.
Постмодернизм – монизм философиясын терістеп, плюрализм фи-лософиясын,
табиғат пен қоғамдағы көптік, сантүрлілік идеясын жария еткен, қазіргі
заманғы мәдениеттің мазмұны, ойлаудың және ізденістің жаңа стилі көрініс
тапқан философия. Негізгі өкілдері: орыс филосотары Е.П.Блаватская (1831-
1891), Д.Л.Андреев (1906-1959), Г.Г.Шпет (18 1940), француз философтары
Поль Рикер (1913) және Жак Деррида (19 2004), американдық жазушы-философ
Карлос Кастанеда (1925) және Постмодернизмнің негізгі тұжырымдары:
1) Объективтілік реалдылық көпөлшемді, оның мәні мен формаларының
арасындағы байланыс-қатынастарының сипаты сан түрлі қаситерге ие.
Объективтік реалдылық идеалдық немесе материалдық қана емес, сонымен қатар
мистикалық, эзотерикалық бола алады. Дүние ұйымдастырылған ғана емес,
ретсіз, хаостық сипатқа да ие.
2) Онтологиялық плюрализм мен гносеологиялык плюрализм бірлігі. Мәдени
өмірдің салаларының арасындағы шекаралар жойы керек, таным теориясындағы
бірін-бірі толықтырушылық, көптәсі көзқарастардың әр түрлілігі дінде де
орын алуы тиіс.
3) Адамдардың араласуындағы монологиялық текст- мәтіндердің орнын
сұхбаттасу, үйренушілер мен үйретушілердің бір- біріне өзара әсері, оқыту
процесін белсенді ететін әр түрлі тәсілдердің көптігі басуы тиіс.
Өмір философиясы – Батыс философиясының белгілі, өкілдері өте көп
бағыттарының бірі сөп бағыттарының бірі. Өмір философиясы өмірді дүниенің
бір бөлігі ретінде ғана қарастырумен шектелмей, оны дүниенің бір бөлігі қақ
ортасына қояды, өмір ұғымына сүйене отырып, дүние мен өмірді толық түсінуге
талпыныс жасайды. Өмір филосолософияның міндетін тек осылай түсіндіреді,
себе мәселесін зерттейтін ғылым болса, адам үшін өмірден жоқ деп есептейді.
Өмір философиясының негізін салушы – дат философы С.Кьеркегор (1813 -1855).
Дүниенің бастауы ретінде сананы емес, уайым-қайғыға толы экзистенциалдық
ішкі сезімдерді қарастыруды ұсынды. Оның ойынша, адамның шын болмысын
пайымдау арқылы емес, адамның бойындағы үрей, қорқыныш сезімдеріне
үңілу арқылы ашуға болады, ақиқат дегеніміз – субъективтілік. Философия
таңданудан немесе танымға деген құштарлықтан емес, күйзелістен басталады
деген Къеркегор өмір сүрген адам азап шегу мен уайым-қайғыдан қашып құтыла
алмайды, тіпті олар өмір сүруге қажетті нәрселер деп тұжырымдады.
Къеркегордың жетістігі – философиялық тұлғаға мән беруге ұмтылуында, ақыл-
ойды тым әсірелеуді сынап, философияның міндеті – жеке адамның өмірін,
сезімдерін зерттеу деп анықтауында.
Өмір философиясының келесі бір танымал өкілі – Артур Шопенгауэр (1788
-1860) адам мен қоғам өмірінің қараңғы, көзге көріне бермейтін жақтарын,
ащы шындығын жайып салды. Оның пікірінше, адам өмірі қайғы мен азапқа,
күншілдік пен бақталастыққа, күнә мен әділетсіздікке, қатыгездік пен
бақытсыздыққа толы. Адамның толық бақытты сәттері аз, жоқ десе де болады,
себебі бақыт оның болашағы мен өткен өмірінде, ал болашақ үмітсіз, өткен
өмір қайтып келмейді. Қазіргі шақ жел айдаған бұлтпен тең. Адам уақыттың
уысында, ол біздің қуаныш пен рахатқа толы күндерімізді жоқ қылып отырады.
Бейшаралық өмір кешу адамның маңдайына жазылған, себебі оны билейтін
дүниежүзілік ырық. Шопенгауэрдің ойынша, азап пен қайғы шегу адамға
пайдалы, себебі адам төрт Құбыласы тең болып, рахат пен бақытқа бөленіп
өмір кешсе, жақсы нәрсеніц қадірін білмейді, бағалай да алмайды. Ол өмірді
тек қара түске бояп көрсетеді: ізгіліктен зұлымдық көп, қоғам бір-бірімен
арпалысқан, бірін-бірі андыған адамдарға толы, адам бақытсыз болуға
жаратылған және бақытсыз. Осының бәрі – адам эгоизмінен, оның адам адамға
қасқыр принципін ұстанғанынан.
Сондықтан бұл өмір түсінген көрмен бірдей мәнсіз, оны өліммен алмастырған
жөн. Шопенгауэрдің түсінігінше, өлімнен қорқатын ештеңе жоқ, себебі ол
азапты өмірдің ақыры. Өмір қайғысына ұшыраған адам өзін осындай өмірден
құтқарушы өліммен жұбатуы керек, ал өлім алдында өмірдің азаптарынан
құтылғанына ғаны дұрыс. Өлім мен азапты өмір тұтас нәрсе екені ақиқат.
Дүние ырық мағынасыз болса, оның туындысы адам өмірі одан екі есе
мағынасыз, ал өлім адамды осы мағынасыздықтан құтқарады. Яғни, өлім
өмірінің мақсаты.
Шопенгауэр өмірді осылайша қасірет пен азапқа толы мәнсіз ретінде
түсіндірсе, өмір философиясының келесі өкілі Фридрих Ницше (1844-1900) оның
пессимистік мазмұнына оптимистік реңк беріп, дастарының бойында өмірге
деген құштарлық пен іңкәрлік оятты. деген осындай көзқарас Ницшенің
Заратустра осылай деген ең мықты сезіледі. Оның кейіпкері ең жоғарғы
адам (сверхчеловекі өмір ақиқат болмыс қана емес, ақиқат мақсат. Ол
халыққа арнап сөзінде адамзат тегінің негіздерінің құнарсызданып, тамырының
бара жатқаны туралы уайымдап, жар салады.
Ницшенің, жалпы өмір философиясының өкілдерінің осылайша ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
ХІХ-ХХ – ғасыр философиясы
Ортағасырлық Батыс Европалық филосоифясы
XIX - XX ғасырдағы Батыстық философиялық бағыттардың көтерген негізгі проблемалары
Көшпенділік қоғамның генезисі мен эвалюциясы
ХХ ғасырдың басында капитализм
Ренессанс философиясының ерекшелігі
Теориялық дінтану
Философия дүниеге көзқарастың бір түрі
Мәдениет философиясы
Философия пәнінен лекциялық тезистер
Пәндер