Биосфералық деңгей

Биосфера туралы В. И. Вернадский (1863-1945) құраған пікірлер жүйесі бүгінде (өсіресе, отандық ғылым-да) жалпыға танымал.
Вернадскийдің өзі Ж.Б.Ламаркке сілтеме жасап, "ол бізге біздің ғаламшарымыздың тарихындағы биосфераның ролі туралы түсінікті берді" дейді. Алайда, Ламарк биосфера терминін еш жерде қолданған жоқ, ол өзінің "Гидробиология" деген еңбегінде (1802 ж) тек қана "жер шарының бетіндегі оның қыртысын жасайтын барлық заттар тірі ағзалардың әрекеттерінің арқасында қалыптасқан" деген. Бұл идеяны XVIІI-XIX ғасырлардың көптеген ғалымдары қолдады. Мысалы, неміс жаратылыс зерттеушісі А. Гумбольд өзінің "Табиғат көріністері" (1826 ж.) деген еңбегінде "тіршілік күші" деген ұғымды енгізеді. Бұл ұғым ауада, теңіздер мен құрлықта етіп жатқан процестерді, сонымен қатар бүкіл органикалық дүниені де бірыңғай тұтас жүйеге біріктіретін Жердің өзгеше қабатын білдіреді. Кейінірек, 1869 жылы неміс агрономы Ф. Ратцель Жердің бетін тіршілік кеңістігі деп атады, ал француз географы Э. Реклю өзінің "Жер" деген еңбегінде Жер бейнесін өзгертудегі тірі ағзалар әлемінің ролін әсерлі де көркем суреттеп берді. Осылайша, Ламарктан бастап, ғылымда біздің ғалам-шарымызда тіршілік болатын белгілі бір кеңістік бар екендігі туралы ұғым пайда болды. Бұл кеңістікті атауға ұсынылған барлық терминдердің ішінен тек біреуі ғана тек биосфера ұғымы бекіді, мұның авторы австриялық ғалым Э. Зюсс еді (1875 ж.). Ол бүкіл өмірі бойы биосфера терминінің анықтамасын дәлелдеп, толықтырды және 1919 жылы биосфераны "ағзалардың кеңістік пен уақытта шектелген жене Жер бетін мекендейтін жиынтығы" деп бейнеледі. Алайда,Зюсс иосфераның геологиялық ролі мен оның Жердің ғаламшарлық факторларына тәуелдігі туралы ештеңе айтпады. Бүкіл органикалық әлемнің "бірыңғай бөлінбейтін тұтастығы" түріндегі жиынтығымен берілген "тірі заттың" геологиялық қызметтері туралы вдеяны алғаш рет 1919 жылы В. И. Вернадский ұсынды.
        
        Биосфералық деңгей
Биосфера туралы В. И. Вернадский (1863-1945) құраған ... ... ... ... ғылым-да) жалпыға танымал.
Вернадскийдің өзі Ж.Б.Ламаркке сілтеме жасап, "ол бізге ... ... ... ролі ... ... ... ... Ламарк биосфера терминін еш жерде ... жоқ, ол ... ... ... (1802 ж) тек қана "жер шарының бетіндегі
оның қыртысын жасайтын барлық ... тірі ... ... ... деген. Бұл идеяны XVIІI-XIX ғасырлардың көптеген
ғалымдары қолдады. Мысалы, неміс жаратылыс зерттеушісі А. Гумбольд ... ... (1826 ж.) ... ... ... ... ... енгізеді. Бұл ұғым ауада, теңіздер мен құрлықта етіп ... ... ... ... ... ... де бірыңғай тұтас
жүйеге біріктіретін Жердің өзгеше қабатын білдіреді. Кейінірек, 1869 жылы
неміс агрономы Ф. ... ... ... ... ... деп атады, ал
француз географы Э. Реклю өзінің "Жер" ... ... Жер ... тірі ... ... ... ... де көркем суреттеп берді.
Осылайша, Ламарктан бастап, ғылымда біздің ғалам-шарымызда тіршілік ... бір ... бар ... ... ұғым ... ... Бұл кеңістікті
атауға ұсынылған барлық ... ... тек ... ғана тек ... ... ... ... австриялық ғалым Э. Зюсс еді (1875 ж.). Ол
бүкіл өмірі бойы биосфера ... ... ... ... және
1919 жылы биосфераны "ағзалардың кеңістік пен уақытта шектелген жене ... ... ... деп ... ... ... ролі мен оның ... ғаламшарлық факторларына тәуелдігі туралы
ештеңе айтпады. Бүкіл органикалық әлемнің "бірыңғай бөлінбейтін тұтастығы"
түріндегі ... ... ... ... геологиялық қызметтері туралы
вдеяны алғаш рет 1919 жылы В. И. ... ... И. ... ... ... ... жылы В. И. Вернадский тірі ... ... ең ... ... ... "Мен тірі затты өсімдіктер мен жануарлардың,
оның ішінде адамды қоса алғандағы ... ... ... деп
түсінемін". Кейінірек бұл анықтаманы нақтылай түсті. Анықтаулар энергияның
өр түрлі формаларының қайта ... ... ... ... "тірі
заттың" өмір сүруіндегі ролі мен "тірі заттың" Жердегі химиялық элементтер
тарихындағы роліне қатысты ... ... ... тірі зат - ... ... ... ... мен адамның эволюциясымен, сондай-ақ
бүкіл биосфераның эволюциясымен байланыстыратын түйін.
Тірі материяның еліден ... ... ... отырып, В. И.
Вернадский - Л. Пастердің пікірлеріне сүйеніп, тірінің ... ... ... ... ... көрді. Ол "тіршілікпен
байланысты қосылыстарда бір ғана ... ... ... тек сол ... деп анықтайды, яғни бір стереоизомер теріс айналымды немесе оң
айналымды болады. Естеріңізде ... ... ... ... мәні - ... ... кезіндегі молекулярлық-
кеңістіктік сәйкестікті қамтамасыз ету. Ерітінділердің оптикалық қасиеттері
(ерітінді жұтатын жарық поляризациясы ... оңға ... ... ... заттың молекуласындағы атомдардың ... ... ... ... ... өзінде дихроиттік айналу белгісі
жарықты жұтушы молекуланың бөлімшесі - хромофордың ... ... ... ... мұндай негізгі қасиетінің пайда болуына келсек, ... ... оны ... ... ... құбылыс ретінде, тірі
материяларға ғарыштық тұрғыдағы факторлармен ... ... ... ... тіршіліктің пайда болу себебін де ол ғарыштық
деп санады. Ол 1668 жылы итальяндық ғалым Ф. Реди ... ... ... тірі тек қана тіріден шығады". Білімі бойынша геолог В. И.
Вернадский Жер тарихының гоеохимиялық нәтижелерін ... ... ... жер ... тіршілігі жоқ геологиялық дәуірлер болмаған деп айта
алады: "Тіршілік әрқашан да болған және оның бастауы болмаған".
Бұңдай ... ... ... ол әрі ... ... ... Меселен,
1940 жылы Вернадский былайша тұжырым жасайды:
1. Еш жерде және жер ... ... ... ... бір ... орын
алған құбылыстардың ешқайсысында тіршіліктің өздігнен пайда болуының іздері
табылған емес.
2. Өзінің көріністерімен жөне өзінің сан мөлшерімен ... ... ... ... ... ... шөгінділердің пайда болу
уақытынан, архей дәуірінің заманынан бар.
3. Зерттелген жүздеген мың әр ... ... ... ... ... ... бір де бір ағза ... тіршілікгің пайда болуын Жер бетінен тысқары "шығарады".
Жаратылыстанудың бүгінгі дамуы көп ... В. И. ... ... ... әр ...... қүрылысы мен тұрақтылыгының негізі
"Биосфера - бұл ... зор бір ... Бұл ... ... С. Н. Виноградский еді. Оның "Тіршіліктің жалпы айналымындағы
микробтардың ролі" деген еңбегінің мәні ... ... ... ... ... ... ... сатылары тіршілік құбылыстарымен
себептелген". Микробтар әрекетінің арқасында әр алуан
элементтердің ғаламдық айналымы ... ... ... ... С. ... бұл идеяның мызғымастығын көрсетті. Оның ... ... ... ... ... ... атқаратын" микробтар болмаса, біздің
ғаламшарымыз "ажал қалдықтарының" астына, яғни тіршіліктің шірімеген ... ... ... ... ... ... В. И. ... теориясының
постулаттарымен толығынан сәйкес келеді. Ғалым ... ... ... құрылымы мен қызметін түсіндіретін оның теориясының бес
постулатын келтірейік.
Бірінші постулат: "Биосфераның әуел ... оған ... ... зат ... ... ... дене болу ... болатын, өйткені оның
өмірімен байланысты биогеохимиялық қызметтері әр алуандығы мен ... ... ... ... бір ... ... ... мүмкін
емес". Айтылғанның мағынасы түсінікті: алғашқы биосфераға әуел бастан өр
алуан бай әрекеттер тән ... ... ... ... ... топтық әсерде байқалады.
Тіршіліктің алғашқы пайда болуы ағзалардың қаңцдай болмасын бір ... ... ... ... ... ... тұрғысында жүзеге асуы керек
болатын, бұл тіршіліктің геохимиялық ... ... ... Бірден
биоценоздар пайда болуы керек еді".
Үшінші постулат: "Тіршіліктің жалпы монолитінде оның ... ... ... де, ... ... ... ... үшырауы мүмкін емес еді". Келтірілген постулаттардың мәні
мынада: алғашқы биосфера биоцеңоздар ... ... ... ... ... өз ... ... өзгерулердің негізгі
"әрекет етуші күші" болған. Морфологиялық өзгерістер, яғни ... ... ... ... "химиялық қызметіне" ықпал
етпейді.
Төртінші постулат: "Тірі ағзалар өзінің ... ... ... ... ... ұрпақтардың үздіксіз ауысуымен орасан
ғаламшарлық құбылыстардың бірін химиялық элементтердің биосферадағы
мигарциясын ... ... да ... ... ... ... тек сол ... пайда болуын көреміз, барлық уақытта да
химиялық элементердің қазір біз көріп отырған циклдері ... ... ... ... биосферадағы барлық қызметтерін
қарапайым бір ... ... ... алуы ... дөл ... ... қызметтерді орындады, В. И.
Вернадскийдің ... не ... ... ... ... ол өзі береді:
газдық, оттегілік, тотықтырғыштық, кальцийлік, ... ... ... ... ... келтірушілік ыдырату,
концентрациялық, метаболизм және тыныс алу. ... ... ... түрі жеткілікті-ақ. Осы қызметтердің бар болып жүзеге ... ... ... ... ... қалыптасуы жүрді:
атмосфераның, гидросфераның, литосфера мен геосфераның. Қазіргі биосфера
туралы ғылым бүл қызметтерді бес ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы ауызға
алынбады, өйткені ол сол ... ... ... А. И. Опариннің догмасына
сәйкес ... ол бір ... ... — "көбірек бейімделгендеріне"
ауыстыру жолымен тірі материяны бірте-бірте морфофункционалдық күрделендіру
идеясына сеңдіреді. В. И. Вернадскийдің ежелгі де, ... ... ... мен ... туралы идеяларының шынайы қайта тууы 70-жылдардың
ортасында орыс биологы Г. А. ... ... ... ... Оның ... ... - биосфераның қалыптасуы мен өмір сүруінің
негізгі факторы көп жақты трофикалық ... ... және ... ... ... ... кем ... млрд. жылдар бұрын қалыптасқан және Жер қабықтарындағы элементтер
айналымының сипаты мен масштабын анықтаған.
Айтылғаннан шығатыны - тірі ... ... ... ... ... ... ролді экологиялық фактор ... ... ... ... ... ... ... өмір сүруі мен
сақталуының шарттары туралы айтқанда В. И. Вернадский ... ... дәл ... ... ... Биосфера тіршілік құрудың жаңа формасына -
ноосфера қалпына ие болған кезде экологиялық ... ролі ... ... ... ... ... ауысуының сөзсіздігі
Жоғарыда айтылғанның бәрі тіршіліктің өзі жасаған және басқарған
нағыз "өмір тұтастығы" ... ... ... ... өзінің табиғи
қалпындағы биосфераға қатысты болды. Биосфераның бас құраушысы - адам пайда
болғаннан бастап жағдай ... ... Ол өзін ... ... құруды
бастаған қуатты геологиялық күш ретінде көрсетті: ноосфера дәуірі басталды.
Ноосфера терминін 1927 жылдың өзінде ... ... мен ... ... мен П. Тейяр де Шарден ұсынған болатын. Олар бұл атауға ерекше
мазмұн берді: оны ... ... ... ... небір "ойлау
қабаты", бірыңғай жамылғы ретінде түсіндірді. В. И. ... ... ... ғаламшарымыз бен оның маңындағы ... ... ... ... орын ... ... деп ... тәрізді, ноосфера да Жердің барлық салаларына ықпал ететін
геологиялық күш екенін ... В. И. ... тірі ... мен ... ... бір-біріне ықпалы туралы ілімді кеңейтті. Биосфераға ноосфераның әсер
етуі проблемаларын экология түсініктерімен байланыстырып дамытты.
Қазіргі ... ... деп ... ... әсер ... ... болып
адамның саналы әрекеті қарастырылатын адам менен табиғаттың ... ... ... ... құрылымына оның бөлімдері ретінде
адамзатты, қоғамдық жүйелерді, ... ... ... биосферамен
біртұтастықтық жағдайдағы техника мен технологияның мөлшерін жатқызуға
болады.
В. И. ... ... ... ... ... тірі ... Жердің
жоғарғы қабатын өзгертеді. Адамның осындай әрекеті біртіндеп өсе ... ... ... ... геологиялық күшке айнала бастайды.
Сондықтан да адамдар планетамыздың эволюциялық ... ... ... екенін ұмытпау керек. Осы тезисті дұрыс түсіну адамзатқа
өзінің болашақта өмір сүруіне қажет. Ал ... ... ... ... ... адамның өмір сүруіне жарамсыз етуіне әкеліп соғуы мүмкін.
Сондықтан да ... ... ... ... оны ... ... санасқан жөн. Биосфераға әсер ету ... ... ... даму ... ... ... реттеліп отыруы керек.
Біртіндеп биосфера дамуы бағытталған сипаттағы ноосфераға айналады.
Міне осы ойлардан биосфераның, табиғаттың, ноосфераның ... ... ... ... көруге болады. В. ... ... ... осы ... енді ғана аяқ ... деп ... В. И. ... еңбектерінің адамзат үшін орасан мәні ... ... ... таза ... ... тек қана ғылыми-
жаратылыстық емес, философиялық та мәні бар ғылымаралық салаға айналды.
Табиғи қорларды ұтымды пайдалану және ... ... ... ... ... ... ... қатынасының
мысалдары жетіп жатыр. Тез пайда табу мақсатында биосфераның талай мыңдаған
жылдар бойы жасалған үйлесімі ... Адам ... ... ... ... ... де осы ... кішкене бөлшегі екенін
ұмытты, демек, табиғатты "жеңу" іс жүзінде адамзаттың өзін – өзі ... ... ... өмір деңгейін көтеруге апаратын ғылыми
жетістіктермен бірге тіршілікке ... ... ... ... және ... ... ... дейін белгісіз СПИД
тәрізді аурулардың ... ... ... ... ... ... түріндегі үлкен шығындар қабаттаса жүруде. ... ... ... жыл ... 3 ... тоннадан астам өнеркәсіптің қатты
қалдығы, бір миллион тоннадай шаң-тозаң шығып ... ... ... ... ... полигонындағы, Өскемендегі, Арал теңізі аймағындағы
экологиялық қиын жағдайларды қосыңыз! Тек ... ... ... ... ... 12.2 ... ... қышқыл газы ауаға шығарылады (2002 ... ... ... ... ... 20 млрд.
тоннасы, тұрмыстық қалдықтардың 14 ... ... ... 2.2 млн. ... ... ... Бұл "байлықтарды" қайда
жібереміз, қалай құтыламыз, - әлі белгісіз. ... ... ... мен ... ... ... ... ал радиоактивті
сәулеленулер рак ісіктері мен жыныс жасушаларының ... ... ... әкелуде. Өткен ұрпақтардың тұрмысының оңтайлылығы
мен қолайлылығының кепілдері - кемтар балалардың ... Жыл ... 75 млн. жас сәби ... келеді, оның 1.5 млн., немесе 2%-тейі
-өр түрлі мутагендердің әсер ... ... ... ... Жер
бетіндегі тіршілік атаулыға тенген небір экологиялық зұлматтың мұнан да
басқа мысалдары жеткілікті.
Ноосфера мен ... ... әсер ... басқа, техникалық ілгерілеу
жердегі барлық ... ... - ... ... және
қоршаған ортаға ғаламдық аумақта шынайы қауіп төндіреді: адамның ... ... ... ... жер мен ... ... мұншалықты жедел өзгерістерге бейімделе алмаған
жануарлар мен өсімдіктер ... ал бұл ... ... ... ... ... байланыстардың бұзылуын білдіреді. Жануарлар ... ... ... ... ... ... ... "Қызыл
кіташа" тіркеледі. Популяциялардың ішкі құрылымын әлсірету ... ... ... ... ... - ... енді
адамзат "оның нәзік нықтарына түсірген" қуатты күшке ... келе ... - ... үйіміздің ластануы жүріп жатыр. Иә, шындығында Ж.-
Б. Ламарктың 1820 жылдың өзінде ... ... ... жер ... ... етіп, өз тұқымын жоюда түр деп" әулиелікпен ... ... ... ... тек қана ... шаралар кешенін жасау
арқылы құтқаруға болады, бірақ әзірге оларды қолдануға ешкімнің мүмкіндігі
жоқ, ... ... ... ... үшін миллиардтаған қаржы қажет. Мұнымен
қатар, өз көлемі жағынан В. И. ... ... ... ... жаңа ... ғылымды жасау қажет. Мұндай ғылымға қазіргі
заманғы экологиялық ... ... ... ... олардың көздері,
масштабтары мен параметрлері, сондай-ақ оларды жою жолдары туралы ... ... ... ... ... ... ... әзірге мұндай
бағдарлама ғалымдардың ойында ғана.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Ерекше қорғауға алынған территориялар24 бет
Поли және моноэтностық ортадағы мәдениеттің психологиялық ерекшеліктерін эмпирикалық зерттеу23 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Экологиялық мониторинг жайлы7 бет
Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын аумақтар12 бет
Қазақстан қорықтары7 бет
Қоршаған ортаның химиялық ластануы туралы40 бет
Әлеуметтік-экологиялық дағдарыс және қоғамның тұрақты дамуы.9 бет
Стандарттау және метрология,экология, сапа, денсаулықты қорғау, еңбек қаупсіздігі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь