ШОҚАН ЗЕРТТЕУЛЕРІ


Пән: География
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ж О СП АР

I. КІРІСПЕ
1. ШОҚАННЫҢ ӨМІРБАЯНЫ
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ:
1. ШОҚАН ЗЕРТТЕУЛЕРІ.
2. ШОҚАН САЯХАТТАРЫ.
3. ШОҚАН—ГЕОГРАФ
4. ШОҚАН—КАРТОГРАФ
III. ҚОРЫТЫНДЫ.
Шоқан (шын есімі Мухаммед - Қанапия) Шығысұлы Уәлиханов 1835 жылдың қараша
айында қазіргі Қостанай облысының Құсмұрын бекетінде дүниеге келген. Әкесі
Шыңғыс Уәлиханұлы сол жерде аға сұлтан болған. Арғы атасы—Абылай хан. Оның
үлкен ұлы Уәли Шоқанның бел атасы. Шоқан - тарихшы, ағартушы—демократ,
суретші, фольклоршы, географ, картограф, бір сөзбен айтқанда сегіз қырлы,
бір сырлы адам.
Шоқанның алғырлығы мен қабілеті жөнінде кадет корпусында бірге оқыған
достарының бірі Т.Н. ІІотании Шоқан тез есейді, өзінің орыс жолдастарын
басып озды—деп жазса, А.П. Семенов Тянь-Шаньский: Өзінің орасан
қабілеттілігінің арқасыпда Уәлихаиов Омбы кадет корпусып үздік бітіріп
шықты, кейін шығыс тарихының аса білгір ғұламасына айналды -деп айқындады.
(1).
Ғылымдағы Шоқан орнын айтатын болсақ, ең алдымен ауызға алатынымыз,
ол—ұлы географ. Оның есімі география ғылымының тарихына қазақ даласын, Орта
және орталық Азияны тұңғыш зерттеушілердің бірі ретінде енді. Бұл жерде
ерекше назар аударатын бір жайт—дарынды ғалымның мұраларын зерттеушілер
оның-отандық география ғылымына қосқан үлесі деп көпшілік жағдайда, айтулы
атышулы Ыстықкөл және Қашқар саяхаттарымен ғана шетеп жүр. Ал шын
мәнісінде, Шоқан Россияның, қол астына жаңа ғана қосылған, әлі де ғылымға
беймәлім қазақ жерінің табиғат жағдайлары мен экономикасын нақтылы зерттеп,
терең ғылыми талдаулар жасаған тұңғыш географ ғалым. Ол дүниежүзі ғылымында
Қашқарияны ашқан ұлы географ және алғаш зерттеуші ретінде қомақты орын
алады. Қашқария сапары 1858 жылы 28 маусымнан 1859 жылдың 12 сәуіріне дейін
10 ай 14 күнге созылды.
1854 жылы Батые Сібір мен Қазақстанның Солтүстік—Батыс аймағын
басқарған Гасфорттың адъютанты болып тағайындалды. Бұған қоса Батыс Сібір
өлкесінің айрықша тапсырмаларын орындайтын офицері міндетін атқарды.
1855 жылы Омбыдан Семей, Аякөз арқылы Іле Алатауына дейін келді.
Қайтар жолында Жоңғар қақпасынан, Алакөл, Тарбағатайға соғып, Орталық
Қазақстан арқылы күзде Омбыға оралды. Осы сапарда қазақ, қырғыз ауыз
әдебиетінің әртүрлі нұсқаларын, тарихи, географиялық деректер жинады. 1856
жылы Хоментовский басқарған әкери-ғылыми экспедиция қарсаңында қырғыз елін
зерттеу, Ыстықкөл алабын картаға түсіруге қатысты. Семенов Тянь-Шаньскиймен
бірге жүріп, Жетісу, Ыстықкөл өңірінің флорасын зерттеді, географиялық
коллекциялық жинағын және гербарий құрастырды. Осы өңірдегі ежелгі қала
мәдениетіне, архитектуралық ескерткіштерге, этнографиялық мұралар мен тас
мүсіндерге баса назар аударды. Іле өңірінде орта ғасырларда отырықшылық
тұрмыс болғанын алғаш рет дәлелдеді.
1856. жылы тамыз айында Қытай мен Ресей арасындағы шекара дауын
бітістіру үшін Шоқан Құлжа қаласына барды. 1857 жылы ол Батыс
Қазақстандағы Қашқария көтерілісін, Құлжа, Ақсу тұрғындарының
Маньчжур әулетіне наразылығын бақылау үшін Қьптайдан Алатау
қырғыздарына жіберілді. Осы сапар барысында 20 жасар Шоқан Ыстықкөл
сапарының күнделігі, Қытай империясының Батыс провинциясы мен Құлжа
қаласы, Қырғыздар туралы жазбалар атты ғылыми құндылығы әлі күнге
дейін жойылмаған зерттеу еңбектерін жазды. Шоқаннын география
саласындағы зерттеулік табысы Санкт-Петербургтегі ғылыми орталыққа жетіп,
жоғары бағасын алды. 1857 жылы 27 ақпанда 20 жастан енді асқан қазақ
жігіті Ресейдегі ең беделді ғылыми қауымдастық - Орыс География қоғамына
толық мүше болып сайланды.
1858—1859 жылдары Қашқария сапары Уәлихановтың географ,
картографтығымен қатар азаматтық ерлігін танытқан кезең болды. 1857 жылы 22
тамызда Қашқарияға арнаулы экспедицияға жіберу туралы шешімге, қол қойды.
Жетісуда жүрген Шоқан 28 тамызда Қарамола жотасының етегіндегі Сарыбас
ауылына келіп, Семейде жасақталған керуенге қосылды, Жолшыбай Тянь-
Шаньның өсімдіктері мен жануарлар дүниесінің ерекшелігін сипаттап, оның
орфографиясы мен табиғаты, климаты туралы ғылыми мағлұматтар жинады.
Қашқарияда 1858 жылы 1 қазаннан 1859 жылдың, наурызының орта шеніне дейін
болған Шоқан Қашқария қаласы мен Алты шаһар елін тиянақты зерттеп, әр
шалғайлардан келген саудгерлерден ғылыми географиялық құндылығы жоғары
ақпараттар алды. Сондай-ақ жергілікті оқымыстылардан сирек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шоқан Уалиханов Ұлы ғалым
Ш.Уалихановтың қазақ тарихындағы орны
Шоқан Уалихановтың қазақ тарихындағы орны
Шоқан Уәлиханов және қазақ тарихы
Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың өмірі мен қызметі
Ш. Уәлихановтың атқарған қызметтері
Шоқан (Мұхаммед-Ханафия) Уәлиханұлы
Шоқан Уалихановтың еңбектерінің зерттелуін анықтау
Шоқан Уалиханов тұңғыш қазақ ғалымы
Шоқан Уәлихановтың саяси-әлеуметтік көзқарасы
Пәндер