Э. Берн трансактілік талдау концепциясы негізінде ертегілердің психологиялық құрлымын зерттеу


Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Э. Берн трансактілік талдау концепциясы негізінде ертегілердің
психологиялық құрлымын зерттеу.

Э. Берн транзактілік талдау концепциясы

Американдық психологияда З.Фрейд, Э.Фроммның идеяларына жақын келетін
транзактілі талдау бағ,ыты пайда болды, тұлғаның мүмкін деген даму жолдарын
сүреттеледі. 1955 ж. Американдық психотерапевт Э.Берн (11902-1970) әр бір
адам үш түрлі эго күйді бастан кешіреді, яғни бір кездері бала болған, ата-
анасы болады және қоршаған бомысты адекватты бағалауға қабілетті болады
деген қарапайым жағдайға негіхзделген құрылымдық талдау жасады [].
Э.берн концепциясында тарнзактілер қарым – қатынас бірлігі ретінде
қарастырылады.
Әр бір адамның ішкі әлемінде бірнеше адамдар болады, олар адамның
мінез-құлық дәл сол қажетті кезде басқарады.
Э.берн концепциясы қарым-қатынастағы мәселе бойынша адамға
психологиялық көмек көрсету қажет екеніне жауап береді. Э.Берн адамның
мінез-құлық құрлымын құрайтын үш бөлікті көрсетеді:
1) Ата-ана - Мен
2) Ересек - Мен
3) Бала - Мен
1. Ата-ана – Мен күйі мінез-құлық ережелері мен нормалардан тұрады
және соның арасында адам өмірлік дағдылы жағдайларда бағдарланады мінез-
құлығының пайдалы тексерілген стереотиптерін жібереді, сананы қарапайым,
күнделікті міндеттердің жүктемесінен босатады.
Ата- ана эго күйі өз ата – анасынан, басқа да беделді тұлғалардан,
сыртқы дерек көздерден меңгерген мінез-құлықтын әлеуметтік ішкі бағдарлары
және әлеуметтік жүгінудің дерек көздері. Бұл пайдалы уақыт ережелерімен
тексерілген жиынтықтар, нанымдар мен сенімдердің қоймасы.
Сонымен қатар ата-ана - мен уақыт тапшы болған жағдайда табыстылықты
қамтамасыз етеді, соның негізінде мінез-құлықтын әр түрлі нұсқалары
сұрыпталады.
Ата-ана күйі (А) екіге бөлінеді:
1) Меннің қамқор күйі - жұбатады, түзетеді, көмектеседі (қорықпа);
2) Меннің сыншыл күйі - сынайды, қорқытады, бұйрады, бағыттайды,
талап етеді (сен үнемі кешігесің).
2. Ересек - Мен күйі – ақпараттар жинайды және береді, ықтималдылықты
бағалайды, шешім қабылдайды, мәселені шешудің конструктивті жолдарын
іздейді. Логиканы талдайды, салмақтап әбден кесіп пішеді, эмоцияға
берілмейді.
Ересек шыншыл, рационалды мінез-құлықтын дерек көздері, бұл күй
жаспен байланысты емес. өз істеріне жауапкершілікпен қарайды, ұйымдасқан
адаптивті ақылды әрекет етеді, әрекеттің сәттілігі мен сәтсіздік
ықтималдылықтарын салқын қанды, қызбай бағалайды.
3. Бала-Мен (Б) күйі сезімдердің өмірлік принциптеріне сүйенеді
(мінез-құлық балалық шақтын сезімдері әсер етеді). Қарсыласқыш,
импульсивті, шыдамсыз, түсініксіз мінез-құлық. Балалық - Мен өзіне тән
функцияны орындайды: творчествоға жауап береді, асқынып кеткен жағдайларды
жібітеді, өмірге қажетті жағымды, кейде өткір әсерленулер алады.
Сондай-ақ Бала-Мен, адамдарда өмірлік мәселені өзбетінше мәселені шешуге
күші жеткіліксіз екендігін сезбеген жағдайда қатты көрінеді.
Бала эго күйі – адамдардағы эмоциялық бастау, балаға тән барлық
импульстерге ие: сенгіш, нәзіктік, өнер тапқыштық, сонымен бірге қырсық
өкпелегіш, әлемге балалық қатынас (творчестволық әуестену, аңқаулық,
архаистік балалық мінез-құлық).
Балалық - Мен эго күйі үшке бөлінеді:
1) Табиғи (спонтанды) – Бала – қуану, қайғыру, ауытқу сияқты шешімдер,
табиғи импульсивті эгоцентрикалық мінез-құлық – (өте тамаша);
2) Қарсыласатын бала - қарсыласады, шатақ шығаратын мінез-құлық (мін
мұны істемеймін);
3) Бейімделгіш - Бала - көнгіш мінез-құлық қорқақтау, әлсіз,
нормаларға бейімделген – (мен міндетті түрде көмектесуші едім, бірақ
артынан жағымсыз жағдай туып кетуі мүмкін ғой).
Сыншыл Ата-ана - Ата-ана позициясы тұрғысынан әкенің, әпкенің,
педагогтың, бастықтын рольн;
Ересек позициясы тұрғысынан көршінің кездей соқ жол серіктің өз
бағасын білетін адамның ролін ;
Бала позициясында жас маманның, көпшіліктін сүйіктісі әртістің рольн
ойнайды.
Әр бір адамның тұлғасында барлық үш күй кездеседі. Алайда оның біреуі
үнемі үстемдік етеді, басқаларын басып тастайды, сол үшін ішкі шиеленісу
туындап қарым-қатынас позициясы бұзылады.
Адам осы күйлердің шеңберінде ойлайды, әрекет етеді, сезінеді. Осы
позициялардың біреуі үнемі қатал өзінде ұстап отыру көптеген кемшіліктерді
береді. Мәселен кімде ата-ана күйі үстем болса, ол үнемі кеңес бере
беруге тырысады.
Адамда Ересек күйі басым болса, оның шамадан тыс ұстамдылығы,
объективтілігі оны суық салқын етіп жібереді. Бала күйі басым болса
эмоцияның орнықсыздық өзіне жұмсақ қарау, өзін жоғары ұстау, мақтаншақтықты
тұғызады.
Әрине ең оңтайлы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тұлғаның өмірлік сценариі ретінде қазақ ертегілері
Қарым – қатынастың құрылымы мен психологиялық функциялары.
Оқушыларының қарым-қатынасты зерттеу мен қалыптастыру
ПРАКТИКАЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯ қысқаша лекция курсы
Трансактілік талдау
Қазақ ертегілерінің тұлғаның өмірлік сценариінде алатын орны
Э.Берннің сценарий ұғымының отандық және шетел психологиясында теориялық талдауы
Отбасы тәрбиесін жетілдіруде психологиялық қызмет көрсетудің маңызы
Психотерапия пәні бойынша дәрістер
Психология теориялық негіздеріне арналған сұрақтар
Пәндер