Темір дәуіріндегі Қазақстандағы тайпалар мен одақтар

Темір дәуіріндегі тайпалық одақтар және ерте мемлекеттік құрылымдар. Б.э.д. 1 мыңжылдықта Қазақстан және Орта Азияны мекендеген сақ тайпалары темірден заттар жасауды меңгерді. Олар қуатты тайпалық одақтар құрған. Сақтардың тайпалық одақтары массагеттер, исседондар, аландар, каспийшілер, сарматтардан тұрған. Оларды гректер скифтер деп атаған. Ол туралы грек тарихшысы Геродот өзінің "Тарих" деген еңбегінде, 5 томында, географ Страбон "Географиясында" жазып қалдырған. Парсы патшасы Дарийдің Накширустамдағы /Персопольға жақын/ тас жазуларында сақтарды үш топқа бөліп көрсеткен.: парадария (теңіздің арғы бетіндегі сақтар-европалық скифтер немесе Арал теңізі, Сырдарияның арғы жағындағылар), хаомаварга (хаома сусынын жасайтын сақтар-Ферғана жерін мекендевшілер), тиграхауд сақтар (шошақ бөрікті сақтар-Сырдарияның орта аймағы және Жетісуды мекендевшілер).
Сақ әулетінің негізін қалаушы Алып Ер Тоңға (Афрасиаб) деген дерек бар. Сақтар көк тәңіріне табынды. Оларды матриархаттық ел билеу дәстүрі сақталған. Мысалы, Зарина, Томирис.
Сақтардың саяси тарихы. Парсылардың патшасы Кир, Мидия патшасы Крезбен б.з.б. 558-529 жж. соғысқанда, сақтармен одақтасқан. Кейін Кир сақтарды, массагеттерді өзіне бағындаруды ұйғарды. Кир сөйтіп, Сақ жеріне басып кірді. Алайда парсылар сақтарды жеңдік деген кезде, сақ жауынгерлері тұтқиылдан бас салады. Кир де, әскерлері де өлтіріледі. Томирис туралы аңыз осы кезде шықты

Кирдің Орта Азиядағы басқыншылық жорықтарын 1 Дарий /б.з.б. 521-486 жж/ жалғастырды. Парсылар сақтарды аз уақыт бағындырады
        
        Темір дәуіріндегі Қазақстандағы тайпалар мен одақтар
(Сақтар, Үйсіндер, Қаңлылар, Ғұндар және Сарматтар және олардың тұрмыс
тіршілігі мен мәдениеті туралы)
Темір дәуіріндегі ... ... және ерте ... құрылымдар.
Б.э.д. 1 мыңжылдықта Қазақстан және Орта Азияны мекендеген сақ тайпалары
темірден заттар жасауды меңгерді. Олар ... ... ... құрған.
Сақтардың тайпалық одақтары массагеттер, исседондар, аландар, каспийшілер,
сарматтардан тұрған. Оларды гректер ... деп ... Ол ... ... Геродот өзінің "Тарих" ... ... 5 ... ... ... жазып қалдырған. Парсы ... ... ... ... тас ... ... үш топқа бөліп
көрсеткен.: парадария (теңіздің арғы бетіндегі сақтар-европалық скифтер
немесе Арал теңізі, ... арғы ... ... ... ... сақтар-Ферғана жерін мекендевшілер), ... ... ... ... орта ... және ... ... әулетінің негізін қалаушы Алып Ер Тоңға (Афрасиаб) ... ... ... көк ... ... Оларды матриархаттық ел билеу дәстүрі
сақталған. Мысалы, Зарина, ... ... ... ... ... Кир, ... ... Крезбен
б.з.б. 558-529 жж. соғысқанда, сақтармен одақтасқан. Кейін Кир сақтарды,
массагеттерді өзіне бағындаруды ұйғарды. Кир ... Сақ ... ... ... ... ... ... деген кезде, сақ жауынгерлері
тұтқиылдан бас салады. Кир де, ... де ... ... ... ... ... ... Орта Азиядағы басқыншылық жорықтарын 1 Дарий /б.з.б. 521-486
жж/ жалғастырды. Парсылар ... аз ... ... ... 6 ғ. соңы ... басында (500-449 жж) ежелгі Шығыстағы грек-парсы соғысында сақ тайпалары
парсылар жағында болды. ... 490 ... ... ... ... ... ... сақтар парсылармен бірге гректерге қарсы соғысты
Б.з.б. 4-ғ. 30-ж. Александр Македонскийдің грек ... ... 3 ... ... ... ... Орта ... басып кіреді.
Олар Маракандты (Самарқанд) алып, ... ... Сыр ... ... ... ... ... қала салады. Алайда гректер жеңгенімен , ... ... ... ... қалуы гректерді Самарқанға
шегінуге мәжбүр етті. Александр б.з.б.323 ж. сүзектен ... Оның ... ... ... ... ... ... жартастағы суреттер, сақ
бұйымдарының көмбелері.
Орталық Қазақстан. Бұл ... ... ... ... 7-3 ... ... археологтар Ә.Марғұлан, М.Қадырбаев жүргізді. Бұл
обалардың ... - ... тас ... ... болады. Бірнеше
варианттардан тұрады. Негізгі обаға жанаса немесе оның шығыс бетінде, иек
астында кіші оба ... одан ... ... ... ... ені 1,5-2 м, ал
ұзындығы 2-200 м дейін кейде одан ұзыныда болады, екі жал ... ... ... төбе ... ... ... қабырда өлген кісінің мәйіті
жатады, ал кіші қорғанда үйінді астындағы қабырға ат пен ағаш ... және ... ... Еділ мен ... ... ... көп шоғырланған жері - Үлкен және Кіші өзеннің бойлары, Қамыс-
Самар ... ... ... ... Ембі жағалаулары. Обалардың көбінде
үйінділері бар, ал олардың аса үлкендері орлармен қоршалған. Тас ... ... пен уақ ... ... ... бар ... сирек
кездеседі. Қабырлар шығыстан батысқа қарай ыңғайлай ... ал ... ... ... ... ... ... дайындалған алаңдарға
қойылады.
Шығыс Қазақстан. Алтай аясынан, Шыңғыстау мен Тарбағатай бөктерлерінен
кездеседі. Үлкен патша обалары бар. Ол ... ... ... ... мәдениеті үш кезеңнен тұрады. Мәйемір кезеңі (б.з.д. 7-6 ғғ), берел
кезеңі (б.з.д. 5-4 ғғ.), құлажүргін ... ... 3-1 ғғ.). ... ... салт ... атымен бірге қоятын қабырлар пайда болады.
Жетісу мен оңтүстік Қазақстан. Бұл сақ тайпалары ... ... ... ... - ... ал ... Арал ... мен Сыр
бойында. іле алқабында Бесшатыр, Есік, Түрген, Кеген, Алексеев обалары осы
алқаптан табылды.
Жетісудағы сақ мәдениеті екі кезеңді: ерте ... ... 8-6 ғғ) ... кезең (б.з.д. 5-3 ғғ.). Соңғы кезеңдегі патша ... ... мен Есік ... ... Бесшатыр қорымы Іле өзенінің оң жағалауындағы
Шылбыр деген жерде, ол 31 обадан тұрады. Қорымның барша ... екі ... ... ... - диаметрі 45 м-105 м-ге дейін. ... 6-18 ... ... ... 5 ғ.
Есік обасы Алматының шығысында 50 км жерде. 1969-1970 жж. ... ... ... ... ... 60, ... 6 м. Топырақ
үйіндісінің ... екі ... - ... және бүйірдегісі бар. Орталық
қабыр тоналған. Бүйірдегісі аман ... ... 18 ... ханзада. Ол
киіндіріліп, қару-жарақ таққан күйінде ... ... ... ... тұратын екі жол сөз жазылған күміс тостаған жатыр. Өліктің басына
биік былғары қалпақ-дулыға кигізілген, оның ... ... ... ... ... ... тау ... Дулығаның төбесіне тәж ретінде
титімдей арқар бейнесін қойған. ... ... ұшы ... ... ... ... ... құлағына бирюзадан салпыншағы бар
сырға тағылыпты. Екі ... ... ... бар. Белбевінің оң жағына
қызыл түсті ағаш қынапты, ұзын сессер ... ... ... ... ... бар сабы ... Сол ... ақинақ-қанжар ілінген. Есік
обасының салынған кезі б.з.д. 6 ғ. деп есептеледі. Оны зерттеген археолог
К.Ақышев ... ... М., ... ... ... ... – Хаомаваргалар. Тегіскен, Ұйғарақ,
Оңтүстік Тегіскен қорымдары.
Шаруашылығы мен қоғамы. Мал шаруашылығымен де егін ... ... ... ... Екі ... ... ... Оның біревІ басы
үлкен, аяғы жуан, денесі шомбал, жатаған жылқы, ал екіншісі шоқтығы ... ... ... оны ... ... ... болған. Қой бағумен
де айналысқан. Сақтарда маңдай алды дөңестев ірі қойлар көп ... ... ... ... ... ... ... болған. Түйе шаруашылығы
да кең дамыды. Ал сиырдың көшпелі тіршілікке ... ... ... ... - өнімділігі төмен, тірілей салмағы аз, ... ... ... сыр ... жүні ... тебін малы болды.
Егіншілік пен суару. ... ... егін ... ... еткен. Олар тары, арпа, бидай еккен. Оңтүстік Сырдарья алқабында
сақтардың Шірік Рабат, Бәбіш-молла, Баланды секілді қоңыстарында табылған.
Кәсіптері мен сауда. Сақ ... ... ... ... және ... әсіресе қола құюға байланысты кәсіпшіліктері дамыған. Темір мен мыс,
қалайы мен қорғасын, алтын мен күміс ... ... ... ... ... кен ... 3 млн. Пұт мыс ... ал Жезқазған мен
Успенскден 10 мың және 26 мың пұт руда ... ... сол ... ... заманында өндірілгені анықталды.
Сақ зергерлері қоладан қанжарлар, оқ жебелері мен сүңгі ұштарын, аттың
қайыс әбзелдерін, ... мен ... ... мен ... ыдыстарын
жасаған.
Сауда. Еуразия далаларын сақтар билеген кезде ... пен ... ... мен Қытайды байланыстырған халықаралық өтпелі ... ... 1 ... орта ... дала жолы ... ... ... қарағанда, дала жолы Қаратеңіз өңірімен жүріп, Дон
жағалауына сосын Оңтүстік Орал ... ... ... ... ... әрі ... аргиппейлер еліне жеткен, содан әрі Моңғолия мен Қытайға
қарай кететін болған. Осы жолдың бір бөлігі Қазақстан жерімен өтті.
Сақтар қоғамы. Сақ ... ... үш тобы ... ... ... ... рим ... Квинт Курций Руф айтқан аңызға сүйеніп айтылады. Бұлар
жауынгерлер - сүңгі мен оқ ( ... ... ... ... табағы және айрықша бас ... бар, ... ... яғни
"сегізаяқтар" (соқаға жегетін екі өгізі барлар). Осы үш жіктің өзіне тән
дәстүрлі түсі ... ... ... сары-қызыл; абыздарға-ақ;
қауымшылдарға-сары мен көк түстер. Сондай-ақ көсемдер мен патшалар ... Олар ... ... ... ... Гректер оларды басилевс -патша
деп атаған. Патшаның белгісі жебелі садақ.
Өнері мен мифологиясы. Сақтар аң стилін Алдыңғы Азия мен Иранға ... ... ... Бұл өнер ... 7-6 ғасырда қалыптасқан. Аң
стилі дегеніміз түрлі ... ... ... киімге, тұрмыс
заттарына, түрлі әшекейлерге, ... ... ... ... ... табынған. Сақтар мифологиясында сәйгүлік ат күнмен,
отпен байланысты болған. Дүниені ... көк ... ... ... жер ... ... ... құдайлар болған.
Үйсіндер. Б.д.д. 3 ... ... ... ... алғашқы белгілері болды. Бұлар сақтардың ... ... ... ... ... келді. Олардың негізгі территориясы Іле
алқабында болды, батыс ... Шу мен ... ... өтіп, Қаңлылармен
шектесті, солтүстігі Балқашқа дейін жетті. Астанасы Чигучен (Қызыл алқап)
Ыстықкөлдің жағасына орналасты.
Үйсіндер туралы ... ... ... ... Б.д.д.2 ғасырда
Жетісуға Чжан Цянь бастапан елші келді. Ол ... ... ... туралы (усунь-го) "уйсін мемлекеті" деп айтты. Мемлекетте 630 ... 188 ... ... да ... ... ... ... деп аталды. Б.з.б.
73 жылға дейін үйсіндердің жері үш бөлікке: сол (шығыс) ... ... және ... ... ... орталыққа бөлінген. Бұлар өзара
қақтығысқа толы болдыҚытай ханшалары үйсін гуньмоларына ... ... Орта ... ... Азия және ... сауда байланысында маңызды
роль атқарды. Б.Д.д. 2 ғасырда пайда болған Ұлы ... ... ... ... ... ... ... туралы қытай деректерінде б.з. 3 ғасырына
дейін айтылады.
Археологиялық ескерткіштері. Жетісу ... ... ... ... ... ... ... диаметрі 6-20 және
биіктігі 0,5-1,5 м. Топырақ, тас қиыршық немесе ... ... ... ... ... ... ғғ. Жататындары ерте кезеңі.-
Қапшағай 3, ... 3, ... ... ... ... ... қорымдар теріскейден
түстікке қарай, әрқайсысында 5-6-дан обасы бар ... ... ... жоспарланған. Орта кезеңге жататындар б.з.б. 1 ғ-б.з. 1 ғ. деп
есептеледі. Бұған Өтеген 1,2, ... 1, ... 1, ... Емел ... жүйесіз түрде, үш обадан тізбектеліп орналасқан.
Соңғы кезеңі 2-3 ғғ. Деп ... ... ... Қапшағай 2, Шолақ
Жиде 1,2, Гүр қора 2, Қалқан 4 қорымдары жатады. Бұлардағы ... ... ... қабырлар жерден қазылған, үстері ағашпен бастырылмаған.
Үйсіндердің алғашқы қонысы Шу алқабынан, Луговое аулынан табылды.
Қабырғалары қам ... ... ... балшықпен сыланған, ортасынад
жер ошақ болған.
Үйсіндер шаруашылығы. Олар көшпелілер болғанымен, үй маңында егін де
салған. Оған дән ... ... ... ... тас ... дәлел. Киімдері байлары жібек пен биязы жүн матадан, кедейлері жай
қалың жүннен, былғары, қой ... ... ... ... ... абыздар, кедейлер болған. Әскер басылары мен шенеуніктердің
қолында мөрі болған. Жеке меншік те өскен. Ол малға, ... ... ... ... ... деректерінде канцзюй деген атпен, б.з.д.
2 ғ. айтылады. Сыр,Талас өзендері бойында ... Олар да ... ... Саны 600 мың ... 120 мың ... болды. Астанасы Битян
қаласы
Археологиялық ескеткіштері. Қауыншы және Отырар-Қаратау мәдениеті ... ... ... ескерткіштері сақталған. Бұлардың біріншісі
Ташкент аумағында, екіншісі ... орта ... мен ... ... ... ... ... жататын Ақтөбе мекені ... ... ... сарай крест тәрізді салынған бес үйден, екі
дәлізден тұрады. Отырар-Қаратау мәдениетіне жататын ескерткіш Отырар ... ... бір ... ... ... ... ... Ортада тікбұрышты
жер ошақ жасалған.
Шаруашылығы, кәсібі. Керамика ... ... ... ... ... ... ... пышақ, жебе ұштарын жасаған. Егін
шаруашылығы, мал өсіру, аң ... ... ... 1 мыңжылдықтың 2-жартысынан бастап Еуразияның этникалық-
саяси тарихында Орталық Азияның көшпелі тайпалары ролі артты. ... ... ... ... мен ... ... ғұндар деген тайпалар бірлестігі
(сюнну, дунху) пайда болды. Нақты айтқанда, б.з.д. 209 жылы бой ... 216 ж. ... ... ... ... ... ... Мөде (Модэ)
батыр. Б.д.д. 209 жылы Модэ ... ... ... ие ... Осы заманнан
бастап, ғұн мемлекеті күшейе бастады (атап айтсақ, б.з.д 188 ж. ... ... ... ... бағындырады, хань династиясы ғұндарға салық
төлеп тұрғаны белгілі. Юечжи, ... ... ... тағы да ... жерін тартып алады.)
Ғұндар Байкалдан Тибетке, Шығыс Түркістаннан хуанхэ өзеніне дейінгі
жерде мемлекет құрды. Оның әскері 300-400 мың ... Моде ... ... ... ... ... Хулагу кезінде, б.д.д. 47 жылы ғұндар оңтүстік
және солтүстік болып екіге бөлінді. ... ... ... ... ал ... ... ... тайпалармен одақтасып
батысқа кетіп, өз тәуелсіздіктерін сақтады. Алайда, үнемі Қытайдың қысымына
түскендіктен ... асып ... ... ... Бұл ... ... мен ... алғашқы қоныс аударуы болды. Екінші қоныс аудару б.д.
1 ғасырында болды. 93 жылы Қытайлар ... ... ... тағы ... ... ... Олар Қазақстан территориясы арқылы батысқа бет алды.
Бұл көшпенділердің ... ... ... ... ... ... түріктенуі басталады. Б.з. 1 мыңжылдығы басында Жетісу,
оңтүстік қазақстан тайпаларының кескін-келбеті монғолдана ... ... ... бағындырып, Сырдария бойымен Арал өңіріне, орталық
және батыс Қазақстан аймақтарына барып енеді.Ғұндардың б.з.4 ғ. Шығыс ... ... ... ... үш ... ... керек болды.
Ғұндар Рим империясына қауіп төндірді. 5 ғ. 30-ж. ғұндардың басшысы
Аттила ... ... ... ... 375-376 жж. ... ... келген ғұндармен күресі ежелгі Рим империясының құлауына әкелді.
Шаруашылық-мәдени типінің негізі - көшпелі мал шаруашылығы. Мал өсіру,
әсіресе жылқы ... ... роль ... ... қой ... ... ... тәңірілік дінді ұстанып, түркі жазуын тұтынған. Сөйлев тілі де
түркі тілі ... қол өнер ... ... ... ... ... пен ... тас
пен саздан, ағаштан, керамикадан жасалды). Сауда дамығандығын жібек
маталар, ... ... ... ... ... қоғамы. Патриархалды-рулық қарым-қатынастардың белгілері өте
күшті болған. Ғұндар 24 руға ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыс істеген. Әскери тұтқындардан
құралған құлдар да ... ... ... ... ... өкімет белгісі
туралы мәлімет те қалдырған. Елді шаньюй басқарған. Одан кейін түменбасылар
болды. Ғұндар қоғамында мал мен ... жеке ... ... ... ... ... ... алым-салық, жазу-сызудың болуы таптық қоғам
мен мемлекеттің пайда болуын туғызды.
Сарматтар. "Сармат" этнонимі ежелгі деректерде ... 3 ... ... ... Осы ... ... сарматтардың Скифияны жаулауы
басталды Бұл ... ... ... тайпалармен туыс болған.
Сондай-ақ олардың савроматтармен этникалық туыстығы да күмән ... бір ... - ... б.з. 1-ғ. ... ... ... соғысқан.
Сарматтар өздері басып алған елдің саяси өміріне ... ... ... 2 ғ. соңында Понтия патшасы Митридаттың қолбасшысы Диафантпен
болған соғыста роксоландар скифтерге қосылды. Б.з.д. 1 ғ. ... ... ... ... оның ... болған. Б.з.д. 49-ж. римдіктер мен
сарматтар бірлесіп, ... ... ... сирактарды (сармат
тайпасы) жеңеді. Аландар (Оралдың ... ... ... ... туыстас тайпалар) Қара теңіздің солтүстік өңірінен дейін жетеді.
Кейін ... ... ... бір ... ескерткіштері. Б.з.б. 4 ғ. басында савроматтар Доннан Ембіге
дейінгі территорияны алып ... Осы ... ... екі ... Олар: Батыс Болғар-Дон мәдениеті, және Шығыс-Орал мәдениеті.
Сармат тайпалары (ерте -Прохоров мәдениеті) өлген адамның ... ... не ... ... ... ... түскейге қаратып, шалқасынан жатқызып
қоятын болған. Екінші кезеңде (орта -Суслов мәдениеті) б.з.д. 2-ғ. ... 1-ғ. ... ... қабыр құрылысының түрлері өзгермейді. Бірақ ... ... саны ... ... ... ... ... обалар астындағы қабырға қойылатын антропоморфты - адам ... ... ... ... Үстірттегі Бәйіт табыну кешені белгілі.
Ол обалар мен скульптура сынықтарынан тұратын үш топ ... ... ... ... жасалған. Олардың кескін-келбеттері, ... ... ... ... ... ... Дон ... Орал сыртындағы даладан Буг
өзеніне дейінгі аралыққа тараған. Бұл б.з. 2-4 ғғ. ... ... ... тар қабырларға жерленген.
Шаруашылығы. Көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан. Жылқы мен қой
өсірген. Иран ... ... ... 3-5 ғғ. "полихромдық өнер" ... Тек ... ... ... ... түрлі техникасы тән. Жиі
кездесетіндері түрлі-түсті тастармен безендіру (инкрустация), зерлев, ... ... т.б. Бұл өнер ... Орта ... ... ... Бұл ... Ертістің жоғары жағынан ... ... ... Қазақстан (Бесоба) қорғандарынан табылды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қр-да жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық ресурстарын басқару66 бет
Ерте темір дәуіріндегі тайпалық одақтар мен көне мемлекеттік құрылымдар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь