Оқушыларды тәрбиелеуде ата-анамен жұмыстың маңызы

Кіріспе 3
І. Бастауыш мектеп жасындағы балалардың
психологиялық. педагогикалық ерекшеліктері 7
1.1 Отбасы.бастауыш тәрбие ұжымы 7
1.2 Бастауыш мектеп окушыларының жас ерекшеліктерін
ескере отырып тәрбиелеудегі ата.ананың ролі 15
ІІ.Оқушыларды тәрбиелеудегі ата.аналармен
жүргізілетін жұмыстың формалары мен әдістері 32
2.1 Ата.аналардың сынып жетекшісінің жұмысымен біріге
отырып балаларды тәрбиелеу әдістері 32
2.2 Отбасында балаларды тәрбиелеу процесін жетілдірудің
негізгі жолдары 41
Қорытынды 56
Пайдаланған әдебиеттер 58
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ халық педагогикасындағы отбасы тәрбиесі бойынша соңғы 20-30 жылда бірнеше ғылыми көпшілік және ғылыми-әдістемелік әдебиеттер жарық көрді.
Ол ата-аналар. Біз жоғарыда айтып өткендей баланың тәрбие процесіне қатысатындар, мектеп басшылары, сынып жетекшісі сынып ұстаздары, ата-аналар. Ата-аналардың мақсатн ұстаздармен тығыз қатынаста болып солардың ақыл-кеңестерін тыңдап балаға тиянақты білім, жақсы тәрбие беруге ө ұлестерін қосу, тікелей ат салысу.
Ата-ана немесе жанұя-қоғамның негізі. Қоғам жанұядан басталады.
Әрбір жанұя болашақ қоғам мүшелерін дұрыс тәрбиелесе қоғам мықты болады. Бұл қағида ғасырлар бойы бойн қалыптасып келеді. Себебі бала өмірі жанұяда басталады Ол бала үшін ең жақын орта. Бала жанұяда ата-тегін біліп жанұяның, әулеттің жағымды өнегелерінен мұраларынан сусындап өседі.
Жанұяда басты мәселердің бірі-баланың тіршілік әрекетін ұйымдастыру.
Бұған баланың күн режимі, міндеттері, қойылатын талапта]: оның ұй еңбегіне қатысу, оқу, іс-әрекеті, бос уақытын ұйымдастыру жатады. Бала өмірін және іс-әрекетін ұйымдастыру жатады. Бала өмірін және іс-әрекетін ұйымдастыруда негізг жағдайдың бірі. Жанұя баланың бос уақытын дұрыс ұйымдастыруды білуі қажет. Егер ата-аналар қоршаған табиғат пен және өз өлкесінің көз, тұрған жері көрнекті орындары. Жанұяда бала тәрбиесіне ықпал ететін тағы да көптеген
факторлар бар. Жанұяның этикалық құрамы, толық, толнгқ
емес жанұя. Бір балалы, бір ұлттық, көп ұлттық.Тіршілік
әрекетіне байланысты, білім дәрежесі,еңбектенуі,мәдени
потенциялы, кітапханасы, кұн режимі, қоғамға көз қарасы,
жанұяның тәрбиелік потенциялы. Жанұя тәрбиесінде
қолданылатын әдістер, ата-аналардың және басқа мұшелердің педагогикалық жанұяның өзіне тән функциялары бар. Ұрпақ әкелу, адамзат ұрпағын ары қарай жалғастыру. Қажеттік шаруашылықпен айналысу, бала тәрбиесі, ағайын-туыстар қоршаған ортамен қарым-қатынас. Осы қызметтерді атқару барысында жанұя, әсіресе ата-ананың абырой, беделінің орны ерекше. Бұл мәселе туралы ғылыми еңбектер қалдырған ғалымдар көп. Бізге көбі белгілі
Н.К. Крупская, А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский. Жанұяда
тәрбие бір қалыпты жағдайда іске асырып отырмайды. Көп
жағдайда жанұялық тәрбиенің сәтсіздікке ұшырауының
басты себебі ата-аналардың педагогикалық көзқарасының
қалуы. Жанұяда болатын өктемдік баланы өзі-өзі
билеушілігінен айырады бала ынжық болады. Ата-ана бала
баланың әрбір қадамын бақылау жасайды ол өз кұшіне,
мұмкіншілігіне сенімсіз және ішкі жәй кұйіне төмен болады.
Баланы еркелетушілік бетімен жіберушілік ата-ананың
кешірімділігі, ата-ананы баланың құлына айналдырады. Ата-
ананың жалпы жанұя мүшелерінің бала тәрбиесіндегі
алауыздығы баланы екіжүздікке тәрбиелейді. Ата-ананын
баланы жалпы жора-жолдастан қоршаған ортадан аулақ
ұстауы баланы өмірге бейімсіз етіп тәрбиелейді. Ата-ананың бала тәрбиесімен айналыспай немқұрайлы қарауынан бала күмәнді ортаға түсіп кетіп жаман жолға
баруы мүмкін. Осы ойларды А.С.Макаренко «Ата-аналар үшін кітап» 1937 жылы деген еңбегінде айтқан.
Осымен бірге тәрбие процесінде ата-аналардың жалған
беделдері кездеседі. А.С.Макаренко өзінің жоғарыда
көрсетілген еңбегінде беделді басу мейірімдік беделі, сатып алу
беделі, менмендік беделі такуалық беделі т.б. деп бөлінген.
Мұндай беделдер бала тәрбиесіне кері әсерін тигізеді.
Р.Төлеубекованың «Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика»
атты оку әдістемелік құралының 3 тарауында «Қазіргі отбасы
және балаларды халықтық педагогика арқылы тәрбиелеудің
мұмкіндіктері» қарастырылады, яғни отбасы- тәрбиенің
бастауы, ата-ана табиғи тәрбиеші, халықтық педагогика-отбасы
тәрбиесінің негізі, отбасы ұғымына түсінік беріледі.
Ә.Табылдиевтің «Қазақ этнапедагогикасы» атты оку құралында этнапедагогика белгілі бір халықтың тайпаның өзіне тән ерекшеліктері бар дұниетанымдық, тәрбиелік туралы ғылым. Қасиетті ана қызының тәрбиелі жан болып өсуі ұшін жасынан ақшашты қарияның алдынан аттатпай өсіреді.
Зерттеудің мақсаты.
Бастауыш сынып жасындағы окушылар мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасты оку ұрдісінде пайдалану.
Зерттеу нысанасы.
Бастауыш сынып жасындағы окушылар мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасты нығайту.
Зерттеу пәні.
Бастауыш сынып окушылары мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасты тәрбие сағатында пайдалану.
Зерттеудің ғылыми болжамы.
Бастауыш сынып жасындағы окушылар мен ата-ана арасындағы қарым-қатынастың мәні мен мазмұны ашылса, әдістемелік ұсыныстар жасалса өзін-өзі тәрбиелеуге адамгершілік қасиетін қабілетін қалыптастырудың тиімді жолын жасауға мұмкіндігі кеңейеді.
Зерттеудің міндеттері.
Осы мақсатты жұзеге асыру барысында мынадай міндет туындайды.
Бастауыш сынып жасындағы оқушылар мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасты нығайту.
Зерттеудің әдістері.
Әңгімелесу, сұрақ-жауап, тест, көрнекілік, бақылау сын тұрғысынан ойлауды дамыту әдістері.
Зерттеудің жұргізілетін орны.
Тараз қаласындағы №42 орта мектеп.
Зерттеу жұмысының кезеңдері. (2002-2005 оку жылдары)
Бірінші кезеңде зерттеу проблемасының теориялық
негіздері жасалды. Алынған материалдар зерттеудің ғылыми аппаратын және оның болжамын жасауға негіз болды.
Екінші кезеңде. Бастауыш сынып окушылары арасындағы тәжірібиелік-эксперименттік жұмыстар жұргізіледі жиналған материалдарды қорытындылайды.
Ұшінші кезеңде. Жинақталған материалдар алынған нәтижелер мен қорытындылар, бастауыш мектептің оку-тәрбие ұрдістеріне ендіреді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Қоянбаев Педагогика.
2.Бегалиев Педагогика.
З.С.Ш.Әбенбаев, А.М.Құдиярова,Ж.Ә.Әбиев „Педагогика,, Астана-2003.
4.С.Қалиев, Ж.Молдабеков, Б,Иманбекова „Этнапедагогика,, Астана-2003.
5.Қ,Жарықбаев,С Қалиев „Қазақ тәлім-
тәрбиесі,,Алматы„Санат„ 1995.
б.Қ.Жарықбаев, Ә.Табылдиев „Әдеп және жантану,,Алматы-1994.
7. Н.И.Болдырев, „Класс жетекшісі,,Мектеп-1980. в.Адамгершілікке тәрбиелеу әліппесі
9.Т.Сабыов, Болашақ мұғалімдердің дидактикалық
дайындығын жетілдіру. Ю.Бастауыш мектеп. 2000жыл. №8-9
П.ҚалиевС. Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі.
12. Төлнеубекова Р.Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика-Алматы., РБКД996.
ІЗ.Табылдиев Ә. Қазақ этнапедагогикасы-Алматы, Санат 2001.
14.Оразбекова К. Иман және инабат.-Алматы, Ана-тілі 1993. Кенжеахметұлы С. Қазақтың салт-дәстұрлері мен әдет-ғұрыптары.-Алматы, Ана-тілі 1998.
іб.Байжанова Ж. Семня бақыты.-Алматы. Қайнар,1990. іб.Башбаева З.Қыздар сұлу көрінер,-Алматы, Қайнар 1993.
58

17 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан - 2030 Алматы: Білім 1998ж.
18 Қазақстан Республикасының "Білім туралы" заңы /Егемен
Қзақстан 1999 ж. 11 маусым.
19 Қ.Бөлеев. Болашақ мұғалімдерді оқушыларға
ұлттық тәрбие беруге кәсіби дайындаБайтұрсынов А. Тіл тағылымы
-Алматы :Анатілі 1989ж.
2О.Жұмабаев шығармалары жазушы 1989ж.
21.Жұмабаев Педагогика Алматы 1992жАймауытов Тәрбиеге
жетекші -Қызылорда 1924ж.
22Аймауытов Ж.Комплексті оқыту жолдары-Қызылорда 1929ж.
23.
24..Қазақыстан Республикасы Білім Министірлігінің "Тәлім-тәрбие
тұжырымдамасы" /Қазақстан мұғалімі, 1993ж. 5 ақпан.
25.Әуезов М Қазақтың халық жұмбақтары -Алматы1959ж.
26.Тілеужанов М. Халық тағылымы Алматы: Рауан1996ж.
27.Адамбаев Б. Халық даналығы -Алматы: Мектеп1976ж.
28.Әлімбаев М Халық қапысыз тәрбиеші - Алматы Білім.1977ж.
29.Әлімбаев М Өрнекті сөз - ортақ қазына Алматы
Қазақстан1967ж.Әлімбаев М Мақал-сөз мәйегі -Алматы: Жазушы,
ЗО.Бердібаев Р. Ел боламыз десең ...-Алматы: Қазақстан,
31.2000.Жұкеен Қ. Ұлттық психологияның сипаты-Алматы Р.Б.К.
199
32.Елікбаев Н. Дәуір тынысы: қазақ ұлтының психологиясы -
Қарағанды 2000.
ЗЗ.Қ.Жарықбаев.С.Қалиев. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы.Санат.
34.Нұрматов С. Ұлттық болмыс пен ұлттық сана-Алматы 1996
        
        Кіріспе
3
І. Бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... ... ұжымы 7
1.2 Бастауыш мектеп окушыларының жас ерекшеліктерін
ескере отырып ... ... ролі ... ... ... жұмыстың формалары мен әдістері 32
2.1 Ата-аналардың сынып жетекшісінің жұмысымен біріге
отырып ... ... ... ... Отбасында балаларды тәрбиелеу процесін ... ... ... ... ... ... ... Қазақ халық педагогикасындағы отбасы тәрбиесі
бойынша соңғы 20-30 ... ... ... көпшілік және ғылыми-әдістемелік
әдебиеттер жарық көрді.
Ол ата-аналар. Біз жоғарыда айтып өткендей баланың тәрбие ... ... ... ... ... сынып ұстаздары, ата-
аналар. Ата-аналардың ... ... ... ... ... ақыл-кеңестерін тыңдап балаға тиянақты білім, жақсы тәрбие беруге
ө ұлестерін қосу, тікелей ат салысу.
Ата-ана немесе жанұя-қоғамның негізі. ... ... ... ... ... қоғам мүшелерін дұрыс тәрбиелесе қоғам мықты болады.
Бұл қағида ... бойы бойн ... ... ... бала ... жанұяда
басталады Ол бала үшін ең ... ... Бала ... ... біліп
жанұяның, әулеттің жағымды өнегелерінен мұраларынан сусындап өседі.
Жанұяда басты мәселердің ... ... ... ... ... күн режимі, міндеттері, қойылатын талапта]: оның ұй
еңбегіне қатысу, оқу, іс-әрекеті, бос ... ... ... ... және ... ... ... Бала өмірін және іс-әрекетін
ұйымдастыруда негізг жағдайдың бірі. Жанұя баланың бос ... ... ... ... Егер ... қоршаған табиғат пен және ... көз, ... жері ... ... ... бала ... ететін тағы да ... бар. ... ... ... ... толнгқ
емес жанұя. Бір балалы, бір ұлттық, көп ... ... ... ... ... кұн режимі, қоғамға көз қарасы,
жанұяның тәрбиелік ... ... ... ... ... және ... мұшелердің педагогикалық
жанұяның өзіне тән функциялары бар. Ұрпақ әкелу, адамзат ұрпағын ары қарай
жалғастыру. ... ... ... бала ... ағайын-туыстар
қоршаған ортамен қарым-қатынас. Осы қызметтерді атқару барысында жанұя,
әсіресе ата-ананың ... ... орны ... Бұл ... туралы ғылыми
еңбектер қалдырған ғалымдар көп. Бізге көбі белгілі
Н.К. Крупская, А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский. Жанұяда
тәрбие бір ... ... іске ... отырмайды. Көп
жағдайда жанұялық тәрбиенің сәтсіздікке ұшырауының
басты себебі ата-аналардың педагогикалық ... ... ... өктемдік баланы өзі-өзі
билеушілігінен айырады бала ынжық ... ... ... ... ... ... жасайды ол өз кұшіне,
мұмкіншілігіне сенімсіз және ішкі жәй кұйіне төмен болады.
Баланы еркелетушілік бетімен жіберушілік ата-ананың
кешірімділігі, ата-ананы баланың ... ... ... ... жанұя мүшелерінің бала тәрбиесіндегі
алауыздығы баланы екіжүздікке тәрбиелейді. Ата-ананын
баланы ... ... ... ... ... ... өмірге бейімсіз етіп тәрбиелейді. Ата-ананың бала тәрбиесімен
айналыспай немқұрайлы қарауынан бала ... ... ... ... жолға
баруы мүмкін. Осы ойларды А.С.Макаренко «Ата-аналар үшін ... ... ... ... ... ... ... процесінде ата-аналардың жалған
беделдері ... ... ... ... еңбегінде беделді басу мейірімдік беделі, сатып алу
беделі, менмендік беделі такуалық беделі т.б. деп ... ... бала ... кері ... ... ... тәрбиесіндегі халықтық педагогика»
атты оку әдістемелік құралының 3 тарауында ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудің
мұмкіндіктері» қарастырылады, яғни отбасы- ... ... ... ... ... педагогика-отбасы
тәрбиесінің негізі, ... ... ... ... «Қазақ этнапедагогикасы» атты оку құралында этнапедагогика
белгілі бір халықтың тайпаның өзіне тән ерекшеліктері бар дұниетанымдық,
тәрбиелік ... ... ... ана қызының тәрбиелі жан болып өсуі ұшін
жасынан ақшашты қарияның алдынан аттатпай өсіреді.
Зерттеудің мақсаты.
Бастауыш ... ... ... мен ... ... қарым-
қатынасты оку ұрдісінде пайдалану.
Зерттеу нысанасы.
Бастауыш сынып жасындағы окушылар мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасты
нығайту.
Зерттеу пәні.
Бастауыш ... ... мен ... ... ... тәрбие
сағатында пайдалану.
Зерттеудің ғылыми болжамы.
Бастауыш сынып жасындағы окушылар мен ата-ана ... ... мәні мен ... ... ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеуге адамгершілік қасиетін қабілетін қалыптастырудың тиімді жолын
жасауға мұмкіндігі кеңейеді.
Зерттеудің міндеттері.
Осы ... ... ... ... мынадай міндет туындайды.
Бастауыш сынып жасындағы оқушылар мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасты
нығайту.
Зерттеудің әдістері.
Әңгімелесу, сұрақ-жауап, тест, ... ... сын ... ... ... жұргізілетін орны.
Тараз қаласындағы №42 орта мектеп.
Зерттеу жұмысының кезеңдері. (2002-2005 оку жылдары)
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің ғылыми аппаратын және
оның болжамын жасауға негіз болды.
Екінші кезеңде. Бастауыш ... ... ... ... ... ... жиналған материалдарды қорытындылайды.
Ұшінші кезеңде. Жинақталған материалдар алынған нәтижелер ... ... ... ... ... ... ... жасындағы балалардың психологиялық - педагогикалық
ерекшеліктері
1.1. Отбасы - бастауыш тәрбие ұжымы
Тәрбие - ... ... ... ... Тәрбие жеке адамды
мақсатты, жұйелі қалыптастыру принципі болып ... ... ... аға ұрпақтың тәжірибесі эқушыларға беріліп, меңгеріледі,
олардың сана - сезімі халыптасып, ... ... - ... нормалары мен
сезімдері іамып жетіледі.
Тәрбие процесі дегеніміз жеке адам мен ұжымды ... мен ... ... мен ... ... және бір - ... ... кызметі.
Тәрбие процесін басқару функциясын мұғалім - тәрбиеші атқарады. Тәрбие
процесінде ... ... және ... ... аңғарылады. Тәрбие процесінің тұпкі мақсаты негізінен қоғамдық
талаптармен, ... және жеке ... ... нақтылы қоғамдағы
эрнымен анықталады. Тәрбие процесінің ... ... оның ... ... ... ... ... - өнер саласында ... ... ... ... ... -роцесінің ең негізгі
қарастыратыны - жеке адам, әсіресе ... ... ... жеке ... да ... ... :ске асыру жеке адамның дамуының заңдылықтарын
білмейінше. ... жас және дара ... жан - ... ... ... ішінде ең қиыны тәрбие процесіне тән педагогикалық факторлар
болып табылады. Ол белгілі бір жұйені
құруға қажетті жағдайлар ... және ... ... іске асыруға,
жағымды тәжірибені қалыптастыруға көмектеседі.
Тәрбие процесі өте қиын да кұрделі процесс. Оның қиындығы балаға әсер
ететін әр ... ... ... ... баланың өмір сұретін
әлеуметтік ортасының, олар көп қолданатын көпшілік ақпараттың жан - жақты
әсері.
Екіншіден, ... - кұн ... ... әсер ететін - шағын орта. Бұл
жерде жанұяны ... ... алып ... жөн. ... ... жағдайы,
олардың өзін қоршаған таныс адамдармен қарым - ... ... ... бәрі ... ... әсер ... іске асатын тәрбие процесі - бұкіл педагогикалық ... ... ... ... ол ... мен окушылардың оку және
тәрбие қызметін қамтиды. Бірақ оқыту процесі мен тәрбие процесін бір ... ... ... ... ... мен белгілері бар.
Тәрбие логикасы А.С.Макаренко айтқандай, оқыту логикасын ... ... ... тән ... ... ... ... және
әдістері бар.
Ең алдымен тәрбие процесінің көп факторлы процесс екенін ескеруіміз
керек. Ол тек мектепте ғана ... ... және ... тыс мекемелерде де
іске асады.
Тәрбие процесін екінші ерекшелігі, оның ұзақ ... ... ... Ол ... ... ... қамтып отыратын процесс.
Баланың мектептегі кезі - оның мінез - ... мен ... ең тез ... даму кезеңі. Бұл кезеңдегі балалар - жан-
жақты даму ... ... ... ... ... ... ... де жалғасады, жалпы алғанда өмір
бойы созылатын процесс.
Тәрбие процесінің ... ... оның ... ... ... ... ... сатысында, жанұядағы алғашқы тұсініктерін меңгереді.
Екінші сатысында мінез- құлық нормаларының алғашқы тұсініктері, ... ... ... ... Ұшінші сатысы сенімдерінің
қалыптасуымен мінез- құлықтың тұрақты әдеттерінің ... ... ... ... - бірі ... ... ... тәрбие жұмысының мазмұнындағы концентризм. Бұлай
дегеніміз жеке адамның белгілі бір мінез -құлық ... ... ... рет ... ... тура келеді. Төменгі сыныптарда мектеп
окушыларына элементарлық ... ... ... ... ... ... жауапкершілік сезімін тәрбиелеуге мән беріледі. Ал жоғарғы
сынып окушыларына жоғары саналылық ... ... ... - ... ... екі ... және белсенді процесс
екендігі.
«Тәрбиешілердің белгілі мақсаттағы әрекеттері баланың жұрегіне жол
тапқанда, бала ... ... ... ... ... ... ... сенім мен ынта пайда болғанда ғана табысты
болады», - деп ... ... ... ... ... ... ... ұйымын ұйымдастырушылық
жұмысы жатады. А.С.Макаренко былай деген: «Тәрбие жұмысы ең ... ... ... ... ... қызмет тәрбие процесінін ен негізгі және
бөлінбейтін бір бөлшегі ... ... ... ... ... ... ... қарағанда өте
елеусіз екендігінде, оку процесімен салыстырғанда ... ... тез ... ... ... ... ... жағымды
мінез - құлық нормалары мен принциптерін меңгергендігін тез араның ішінде
анықтау қиын. Ол ұшін ұзақ ... бойы ... ... ... қажет. Тәрбие
процесінің сегізінші ерекшелігі - ол болашаққа бағытталған қызмет болып
табылады. Тәрбиенің міндеттері мен мазмұнын анықтағанда тек қана ... ... ... қана қоймаймыз, сонымен қатар қоғамдық дамудың
міндеттері мен талаптарын ескеріп отыруымыз қажет.
Тәрбие процесінің тоғызыншы ... оның ... ... Бала біртұтас тұлға ретінде дамиды және оның барлық мінездері мен
қасиеттері, өмірге көзқарасы мен ... ... - ... ... және
тереңдей тұседі. Бір - бірімен байланыста кұрделі диалектикалық комплекс
құрап, кейбір кезеңдерде бір уак^ітта ... ... ... ... қасиетіне немесе мінезіне көбірек көңіл бөлінеді.
Педагогикалық әдебиетте және мектеп практикасында тәрбие ұғымдарымен
қатар өзін - өзі ... және ... ... ... жиі - ... Өзін - өзі ... ... жеке адамның қоғамдық жағымды
мінез - ... ... ... ... ... жоюға
бағытталған окушылардың бір жұйелі және саналы іс - ... өз ... өзін - өзі ... ... кеңінен қолданды. А.С.Макаренканын ... ... бір ... өзін - өзі ... жұмысында еңбек ұйымының
маңыздылығын ашу ... ... ... мен ... ... ... ... өзін -
өзі бірте - бірте ерекше талап қоюға әкеп ... ... ... өзін - өзі ... ... пайда болады. Бұл тәрбие
процесін қайта тәрбиелеу процесімен толықтыруға ... ... ... одан да ... ... ... ... проблеманы зерттеушілердің дәлелдеуіне қарағанда стихиялы әрі
эпизодтық тұрде ... да ... ... ... ... кезеңнен
бастап, өзін - өзі тәрбиелеумен айналыса оастайды. Бұл фактінің өзі мектеп
окушыларының табиғи өмірлік ... ... өзін - өзі ... өте ерте ... және педагогикалық жұмыста тиімді
пайдалануға болатындығын көрсетеді.
Саналы мақсатқа негізделген өзін - өзі ... ... ... ... ... Бұл ... жасөспірімдерде өзіне
- өзі баға беру , сын көзбен қарау дағдылары ... Олар ... есеп бере ... ... ... ... Педагогтардың басты
міндеті-жасөспірімдерді өз кұшіне сене білуге, өз ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу өзін- өзі тәрбиелеусіз мұмкін емес. Бір - бірінен
бөліп алып ... бір - ... ... ... ... ... ... әр уақытта да өзін - өзі тәрбиелеуді дамытады.
Кей жағдайда тәрбиелеушілер әңгіме, диспут ұйымдастырады, ... ... ... ... та окушылардың оған ... ... ... ондай тәрбие жұмыстарына кей жағдайда қарсылық
білдіреді. Оның себебі ... ... ... ... ... өздерін қатыстырмайды, олардың талабы мен қызығуы
ескерілмейді. Дұрыс ұйымдастырылған тәрбие жұмысы ... өзі- ... ... мен өзін - өзі ... ... ... процесінің
заңдылықтарының бірі ретінде қарастырамыз.
Кей жағдайда мектеп окушыларының мінез - ... ... ... Ол ... пен ... орындардағы тәртіпті бұзуға, окушыларға
арналған ережені сақтамауға, қоғамға жат қылықтарды істеуге әкеп соқтырады.
Сондықтанда кейбір окушыларды тәрбиелеумен қатар ... ... ... ... ... ... дағды мен әдістерін тұзетуге ,
мінез-құлқындағы кемшіліктерді жоюға көмектеседі.
«Қиын» балаларды қайта тәрбиелеу практикасы тәрбиемен қатар ... қиын ... ... ... ... жою ... ... бойындағы жағымды қасиеттерді қалыптастыруда педагогикалық
ықпал етудің әдістері қолданылады. Бұл жерде ... рөлн ... ... мен ... ... ... мен қоршаған адамдардың жағымды
мінез - құлық ұлгісі, мадақтау мен жазалау әдістері.
Тәрбие ісіне комплексті ... ... ... ... ... қойған
талаптар - тәрбие ісіндегі біржақтылық пен ауыткушылықты болдырмау, тәрбие
ісінде ешқандай да ұзілістің болмайтындығын ескертеді.
Тәрбие ісіне ... ... ең ... ерекшелігі өткендегі
педагогикалық теория мен практиканың жасағаны мен ... ... ... оның ... ... керісінше өткендегі тәрбиеге
сұйене отырып, тәрбиежұмысының жұйесін жаңа сатыға көтерудің тәсілі болып
табылады.
Жеке ... жан - ... ... ... тәрбиенің мақсаты мен
міндетінің, мазмұнының, ... мен ... ... ... ету ... ... мен окулықтарында және «Окушыларды
тәрбиелеудің ұлгі мазмұны», ... ... ... ... ... анық ... ... тұрғыдан қарауды жұзеге асыру тәрбие нәтижелерін әрдайым
тексеруді және есепке алуды, оның осы ... ... ... ... ... талап етеді.
Комплексті тәрбиенің өзегі, оның мәні ол идеялық - саяси ... ... ... ... ... бірліксіз комплексті тәрбие туралы
әңгімеде болуы мұмкін емес. Тәрбие і ... ... және ... ... ету ғана жеке ... азаматтық және адамгершілік
қалыптасуы ұшін берік негіз қалайды. Идеялық саяси ... мен ... ... ... тығыз байланысты. Еңбек тәрбиесіне байланысты еңбек -
адамдар мен қоғамның өмір сұру ... ... және ... ... ... ... ұйымдастырғанда мұғалім, ... ... ұжым ... бәрін ескеруі керек. Тәрбиенің бір ғана тұрімен
бір жақты әуестенуге жол берместен, қалыптасып келе жатқан адамға жан ... ... ... қамтамасыз еткен жөн. Сынып жетекшісі өзінің
жоспарларында тәрбиенің сан ... ең ... ... - ... еңбек және
адамгершілік тәрбиелерінің өзара байланысын қарастырады.
Тәрбие ісін комплексті ... ... ... ... барлық
элементтері бір - бірімен тығыз байланысты болады. Және
олардың әрқайсысы бір жақты емес, комплексті сипат ... ... іске ... ... ... ... ... бақылау және
оның нәтижесін талдау сапалы жаңа белгіге ие ... ... ... ... ... ... ... саяси еңбек адамгершілік,
эстетикалық дене тәрбиесін бірлікте қарастыру керек.
Тәрбие ісіне комплексті тұрде ... ... ... ... ... ... ... окушыларының санасын, сезіміне және мінез -кұлқына әсер ету
арқылы тәрбие ісіне комплексті ... ... іске ... болады. Жеке
адамның барлық сферасына әсер ету ... ... ... ... ... пен дағдыны қалыптастыруға болады. Мектеп
окушыларының интеллектуалдық ... әсер ете ... ... ... ... бір ... ... Сондықтанда
жеке адамды қалыптастырғанда оның барлық қасиеттеріне әсер етуіміз керек.
1.2 ... ... ... жас ерекшеліктерін ескере отырып,
тәрбиелеудегі ата - ананың рөлі
Бастауыш ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Олардың бұлшық еттеріндегі кұштері артады, сұйек
жұйесі қалыптасу сатысында ... ... ... ... ... ... Баланың бойы 120 сантиметрден 134 сантиметрге дейін өседі, салмағы
30 - 35 кг шамасында болады. Бұл жастағы балалардың іе-әрекеті - оку. ... ... ... ... ... қабылдау, зейін, ес, қиял, ойлау/ дамиды.
Н.К. Крупская және Л.С. Макаренко 7-12 жастағы балалар ұшін ... ... ... атап ... ... ... бойынша ойын балалары
еріктілікке, ұйымшылдыққа, батылдыққа тәрбиелеп қана ... ... ... ұжым ... ұшін ... жасауға тәрбиелейді. /1 :-66/
Бұл жастағы балалар ұшін еңбектің ... мәні өте зор. ... - ... ... ... ұйелмен, ұжым және щэғамға пайдалы еңбектің
/ұй шаруашылығына қатысу, сынып бөлмесін жинау, саябаққа бақша ... ... бау - ... ... ... ... ұлескісінде, спорт
алаңында жұмыс істеу т.б. тұрлерін істей білуге ұйрету қажет/ 7-12 ... ұзақ ... дене ... кұш тұсетін жұмыстарға әлі қабілетсіз
болады. Сондықтан бұл жағдайдың ойын, дене ... ... ... ... процесінде балалардың кейбір теріс қылықтарын байқауға болады.
Мысалы, өзімшілдік, біреудің жақсы әдеттері мен ... көре ... ... ... ... етіп ұй тапсырмасын орындаудан қашушылық
т.б. Балалардын мұндай теріс қылықтарына жол бермеу ... ... ... ... өмір ... ... ... балалармен тәрбие жұмысын дұрыс ұйымдастыру ұшін олардың
мынандай ерекшеліктерін еске алған жөн: жөнсіз кінәлаудың жеркену сезімі
туады, ұкен ... ... ... ... ... ... ... келеді, сенімді серік іздейді, өз мұмкіндіктерін, кұшін
асыра бағалайды, тұрлі спорт ойындарында өте ... ... ... ерекшеліктерді оқу, тәрбие жұмысының барысында сынып жетекшілері,
мұғалімдер айрықша бақылайды, зерттейді, тиімді етіп іске асырудың әдістері
мен ... ... ата - ... дер ... көмек көрсетеді.
Жеткіншектік шақта балалардың бойының ұзындығы 134 -155 ... тез ... ... еттері жетіліп дене қаңқасында сұйектену ... Бұл ... ... ... ... ... / бұл кезеңнің
барысында баланың бастауыш мектеп шағынан жеткіншектік шаққа көшу болады /
немесе қиын жастағы ... деп ... өзі де ... ... ... ... бұл ең ... ең қиын, ең қызба / ұшқалақ / жас деп атап
көрсетті.
Бұл жастағы ... ішкі ... ... ... -қатынас
жасауында, ұлкендер арасында өзінің ... ... ... ... ... Организмнің тез - дамуы ... ... ... ... мұшесінің жетіле бастауы / ер ... ... 15-16 ... қыз ... 13 -14 ... ... / сананың дамуы
балалның тәуелсіз, өз бетімен талаптануын тудырады. Олар ... ... ... ... қатысады, кұнделікті өмірді бақылайды, ой -
өрісі кеңиді. Міне, осылардың негізінде бала өзін - өзі ... өз ... ... ... ... ... ... деп есептейді.
Мысалы, Ұлы Отан соғысы жылдарында / 1941 - 1945 / мен ер ... ... ... мені ... жіберіңіз деп қалалық комсомол комитеттері мен
соғыс комиссариаттарына арыз, өтініш жасаған балалар да аз ... ... бұл ... ... ... ... сын көзімен қарамай
асығыс шешім қабылдап, соны ... ... ... ... ... ... өте ... екендігін тұсіне білген балалардың бойын
патриоттық сезім билеген деп айтсақ артық болмайды.
Жеткіншектік жастағы балалар намысшыл болады. Ұлкендердің ... ... ... ... сөйлеуді ұнатпайды. Сондықтан олар
бұл жағдайда ұлкендердің озбырлық жасауы деп тұсінеді де, ... ... ... Ұлкендерге байланып, олардың мінезіндегі
шындық пен жалғандықты ... ... ... ... мен ... тұсініспеушілік, салқындық туады.
Балалардың ұлкендер жайлы көзқарасын біржақты тұсініп қана ... ... ... адамдардың, өндіріс озаттарының ... ... ... ... ... ... Отан ... мен
еңбек ерлері, космонавты, спорт, ғылым мен көркемөнер қайраткерлері жайлы
сөз ... ... ... істері мен табыстарына бас иіп, еліктейді. Осы
тұрғыдан балалардың мінез - құлқын тәрбиелеу, ... мен ... ... мен ... қамтамасыз ету дұрыс педагогикалық ойларға
негізделуі қажет./1:-83/
Бұл жастағы балаларға болымды ықпал ... ... ... Осы ... ... ... ... дамиды, ой - өрісі кеңиді, өздерініңі
жауапкершілктеріне ... ... ... ... талаптанады.
Жеткіншектік кезеңінде балалардың кейбір ерекшеліктерін есепке ... ... ... етіп ... жөн. ... ... ... жетіле бастауы, ұлкндермен харым - қатынас, мұмкіншіліктерін ескермей,
ойланбай асығып шешім қабылдау, қоғамға пайдалы істерге ықыласы, ... ... ... ... ... ... кинофилнмдерді көруге ынталы,
спортты ұнатады т.б.
Жасөспірімдік шақта жастардың организмі - ... мен ... ... ... ... ... Бұлшық еттері мен жұмыс қабілеті ұлкендердің
нормасына жақындайды. Бұл кезеңде жастар ... ... ... ... - саяси және мемлекеттік міндеттерді шешудегі кұреске белсене
қатысады. Кәмелеттік жасқа жеткен ... өмір ... көз ... ... ... саналы тұрде таңдап алуға тырысады. Олардың
мамандыққа ықыласының бірте - ... ... ... іс - әрекеттеріне
жауапкершілігін арттырады.
Бұл кезеңде балалар ұшін әкімшілік шаралары өте қауіпті, ... ... ... ... бермейді. Өйткені ата - ана немесе тәрбиеші жастарды
өздеріне қарсы қоюы мұмкін. Сондықтан олардың тұрлі іс - ... ... ... ... ... ... бақылау және педагогикалық
басшылық жасау қажет.
Жасөспірімділік кезеңде сезім, достық ... - ... ... ... ... өзара сенім, қайырымдылык, бірін - бірі сыйлау, көмек
көрсету, іс - ... ... ... жолдасының кемшілігін айтып,
жоюға жәрдемдесу т.б. Мұндай
жолдастық қарым - ... ... ... ... өмір ... кезеңдегі балалардың мінез - құлқында тұрлі өзгерістер пайда
болады. Мысалы, қыздар өздерінің сыртқы ... ... ... ... ... ... көңіл бөледі, өзіне басқа адамдардың назарын аударуға
тырысады. Ал ер балалар ... ... ... ... қыздарға кұрмет
көрсетеді, оларды ұнату дамиды, бір - бірімен кезедсуді қажет етеді. Осының
нәтижесінде ... ... ... ... ең ... ... адамгершілік,
әдеби және ғылыми тақырыптар саласында айтылып, бірте - бірте жолдастық,
достық, махаббат сияқты ұғымдарды да сөз ... ... ... ... ... достық, көңілдестік қарым -қатынастар сәтті
және жарасымды болса, олардың келешекте ... ... ... - ала ... ... ... ... нәтижесінде жастар арасындағы махаббат
шынайы өте ... тың, таза ... ... ... ... оянуы ер
және қыз балалар ұшін олардың арасындағы бірін - бірі ... ... ... сипатталады. Олар өздеріндегі жоғары
адамгершілік қасиеттерді бағалайды. Ал кейбір ер және қыз ... ... жете ... ... Олар ... ең ... ... - сыртқы
пішін, киім кие білуі дейді. Шынында бұл бір жақты ұғым. ... ... ... ... ... ... қажет: кішіпейілділік,
адалдық, абырой, сенімділік, ... өз ... ... ... өзінің сезіміне, өзара адамгершілік, жақын көңілдестік қатынас жасау
мәселесіне зор ... ... ... ... ... ... талқылайды. Мысалы «
өмір серігі- әйел және өмір сері- кұйеу болу деген не?»,
«Ұйелмен құруда еркектің ... ... ... ... ... жақтарымен бірге, ұнамсыз жақтары да болса не істеу
керек?»
Жастардың мұндай сезімін кұлкі ету, мазақтау, сөгу ... ... ... ... ... және ... ... келтіреді. Сондықтан
осындай көп ойландыратын кұрделә мәселелерді шешуде ата- ана және мұғалім
жастарға дер кезінде көмек көрсетеді, ... ... ... ... бағыт бреді.
Бұл кезендегі басты мәселелердің бірі - ... ... ... ... ... кұш деп ... пен ата - ... қоятын талаптары
мен балалардың психикалық даму дәрежесінің арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ақыл -ой және
шығармашылық кұштерін ұйлесімді дамыту жолымен шешіледі.Әрбір ... ... ... ... ... ... қасиеттерін бағалап
толық тұсініп бірыңғай талаптар игі әсер ... ... ... жеке ... ... ... ... талаптарға мінез -құлқының сәйкес
немесе сәйкес еместігін сезеді. Әр тұрлі әрекеттердің барысында балалардың
кейбір ... ... ... өзін - өзі ... ... таңдау, жолдастық, сезім, достық қарым- ... ... ... мектепке дейінгі балалық шақтан жасөспірімдік шакка дейін
балалардың бейімділігі мен қабілетін және ... мен ... ... жұмысының барысында
мұғалім, тәрбиеші, ата- ана ұнемі еске алып, олардың дұрыс дамуы мен
қалыптасуына ... ... ... ... ... ... аяғы және XX ... басынан дұние жұзіндегі көптеген
елдердің ғалымдары балалардың дене және ... ... ... ... ... деп атап көрсетті. Демек, акселерация физиологтардың,
педагогтардың зерттеу объектісіне айналды.
Біздің елімізде, мысалы, соңғы 40 ... ... 13 ... ... ... уақыттағы құрдастармен салыстырғанда, олардың бойы 6-7 см-
дей биік,салмағы 6-7 кг-ға артық. 16 жастағы ер және қыз ... ... см- дей ... ... 15-16 кг- дай ... ... жыныс
мұшесінің екі,ұш жыл бұрын жетіле бастайтындығы байқалады.
Акселерация құбылысы тұрғысынан қарағанда қазіргі жеткіншектік шақтағы
балалардың бойы биік, ... ... ... қысқа, аяқтары ұзын келеді.
Кұні бұрын тез ... ... ... суыққа және дене салмағына
төзімсіз келетіндігі бірте - бірте ... Ер ... ... ... ... ... ... жетілу кезеңінде тез шаршайды. Осындай тез
өсетін организмде жұрек-тамыр жұйесінің ... ... есе ... қалады да
өзінің міндеттерін атқара алмайды./2:-72/
Зерттеулердің куәландыруына қарағанда ... ... мен ... ... ... ал баланың психикалық жетілу деңгейі артта
қалады. Осыған орай, ер ... қыз бала ... ... ... ... ар - ... , міндеттерін толық жауапкершілікпен тұсіне бермейді.
Сондықтан да олар ... ... ... және ... ... әлі
дайын емес. Бұл мәселені ата - аналар, ... ... ... ... ... 17-18 ... ... жастар арасында ерте
ұйленушілік әдетке айналуда.
Қазіргі кезде акселерация жайлы әр ... ... ... ... кұн ... ... ... организм
витаминдерді тез синтездейді деген пікір айтылуда. Егер олай ... ... неге ... аудандарда байқалады? Не себепті
кұн астында көп ... ауыл ... қала ... ... ... ... Кейбіреулер акселерация құбылысын мал ... ... ... ... ... ... деп ... Олай
болса, мал майлары мен белоктары бірнеше рет аз ... ... ... тез өсіп ... ... тұсіндіруге болады.
Акселерацияя космос және радио тербеліс толқыны дәрежесімен, ақпарат
тасқынымен байланысты деушілер де бар.
Әрине, акселерация ... ... ... ... ... Өйткені бұл әлі де жан- жақты зерттеуді қажет ... ... ... байланысты кейбір мәселелердің дұрыс
шешілуі ойластыруда. Мысалы, мектеп жићаздарының, сырт және ... ... де, дене ... ... ... ... ... бірге шселерация құбылысының ақыл- ой дамуына да ықпал
касайтындығы байқалуда.
Тәрбие және балалардың дербес ... ... ... ... ... ... даму кезеңінде байқалады. Іербес
ерекшеліктерге ... ... ... ... жеке щам
бойындағы мінез - құлық, темперамент. Қабілет сияқты ;асиеттер жатады.
Нерв жұйесінің ... ... ... ... - ... ... табиғи негізін Дербес қабілеттердің
дамуы жеке ... ... ... Ал дара ... ... айналаны қоршаған
дұниемен өзара әрекеттесу процесінде қалыптасады. ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктерін дамытуды жан-жақты және
ұйлесімді тәрбиелеу дейді. Тәрбие баланың ... ... ... қана
қоймайды, ол ұнемі даму дәрежесіне сұйенеді. Тәрбиенің міндеттері «ең ... ... ... оның ... ... даму ... айналуын
қамтамасыз ету./2:-56/
Мұғалім кұнделікті оку- тәрбие жұмысының процесінде окушылардың дара
ерекшеліктерін бақылап, есепке алып ... ... ... ... нәтижесінде мұғалім балаларда кездесетін әр тұрлі жағымды және
жағымсыз ... ... ... ... ... оку материалын тез
ұғуы немесе баяу ұғуы ... ... ... бұлжытпай орындауы
немесе тұрлі сылтауларды айтып бас ... іс- ... ... ... ... болуы,баланың ұжымшыл болуы немесе ұжымнан өзін
ұстауы т.б. Осы ... әр ... дара ... ... тәрбие
жұмысын жоспарлауда еске алады, оларды іске асыру ұшін ... ... ... ... ... - ана ... жеке ... типтік сипатын мінез-
құлқына сәйкес жете білуі қажет. Мәселен, нерв ... ... ... басшылыққа алмай, тәрбие іроцесін психологиялық
негізде ... іс ... ... яұмкін емес. Жеке адамның ... және ... ... ... ... деп жеке
щамның қылығы мен ... іс- ... ... ... ... ... ... ғылымында темпераментті *өрт ... ... ... эмоциялық қызуы
шапшаң, кұшті, тұрақты болады. Ол белсенді, іске ... ... ... ... сезім жұйелері ауықтап тез көтерілетін шыдамсыз, өкпелегіш,
ашуланғыш болып келеді./Ю:-23/ Сангвиник- эмоциялық қызуы шапшаң, ... көп ... ... жеңілтек келеді, бір немесе бірнеше іске
бірдей кіріседі, іс ұстінде тез суып, ... істі ... ... көп ... ... оны ... бас тартады. Меланхолик- эмоциялық
қызуы шапшаң, кұшті , тұрақты. Ол момақан, тұйық, ... ... ... ... ... ... жұреді. Өзін ұжымнан оқшау ұстайды іске
бірден кіріспейді, бастап кетсе аяқтап шығады. Флегматик - эмоциялық ... Ол ... ... ... ... ... араласпайды, тыныштықты
сұйеді, іске баяу кіріседі, бірақ тиянақты орындайды. Темперамент типтері
психология курсында толық ... ... ... ... ... ... ... қоғам жұмыстары
т.б./ балалардың міез құлықтарын ескеріп темпераментін тәрбиелейді. Мысалы,
сангвиник баланың іс -әрекетін ұнемі бақылап, ... ... ... қадағалап отыру керек болса, ал меланхоликті белсенділікке,
ынтымақтастыққа, ... ... ... ... ... іс ... жұзеге асыру ұшін, олардың барлық ықтимал мұмкіндіктерін іске
қосу керек. Осыған ... ... мына ... ... ... ... өз ... ғана ойлауын болдырмау, өз мұддесін ұжым ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерді басынан
өткізе білуге баулу, баланы өмірді даму кұйінде көре білуге ұйрету.т.б./3:-
121/
24
Осы сияқты мұғалім өзін ... ... ... ... ... ... жетістіктермен қанағаттанады, тәртібі
нашарлаған мектепте құқын қорғамайды, шыдамшылыққа көнеді.
Мұғалімнің де және ... да ... , іс- ... ... ... жаңа ... ... ішінде өзін -
өзі құрметтеу идеясына байланысты.
Баланың абыройы, мұғалімнің абыройы, ата- ананың абыройы- бұл сөзсіз
тұтас демократияландырудың құрамды ... ... ... ... өзін ... ... ... ұйрету-сонда ғана ол басқаларды да құрметтей біледі.
Ұлкен адамдарға құрметтеу идеясы ұндеу арқылы құрметтеу ... тек ... ... ету.
Өзін- өзі реттеу идеясы. Әдебиет беттерінде өзін - өзі реттеу,өзін ... ... бір ... ... деп ... бар. ... өзін -
өзі тәрбиелеу өзін - өзі реттеуге негізделеді. Ал өзін - өзі ... ... өзін - өзі ... ... Өзін - өзі ... - бұл ... өзі реттеуде сыртқы ортаға, ... ... ... ... көз жіберіп талаптануының негізінде пайда болған қажеттілік.
Қажеттіліктің, жауапкершіліктің, абыройдың тұлғаның өзін- өзі ... ... ... ... өзі ... мәні өте зор. ... тәрбиеде бой ұсыну, бағыну сияқты әрекеттер баланы өзін - өзі
реттеуден бездіреді. Барлық жаңа ... , ... ... өзін - өзі ... ... ... ... сабақтан кейін міндетті тұрде берілетін ұй
жұмысын оқыту процесінде ... ... В. ... ... өз кұнін, өз
жұмысына, өзінің жағдайына қарап, /жұмыс басталык.
шаршау, кездейсоқ оқиғалар т.б./, реттеуге мұмкіндік береді, И. ... ... ... ... ... алады. В.Краковский жұмыс
атқаратын 825 -ші Мәскеу мектебінің ... ... ... Бұл - ынтаны, қабілетті босату, яғни еркін қолдану. ... ... ... ол ... өз ... іс- ... ... дайын
тұлға, оған толық мұмкіншілік беру керек.
Қабілет, өз абыройын сезу және өзін - өзі ... ... ... ... ... Жеткіншек жастағы бала өз өмірінің
тиімді өткеніне баға бере бастайды және ... ... ... ... ... өте ... ... қояды: «Мен 16 жастамын, ал мен халық ұшін
не ... ... ... ... мен оку ... әр ... сұрақтар
туады. Мысалы, «Мен өзім кіммін?», «Мен қалай істеуім керек, елмен, ... ... ... ... ... т.б. ... сұрақтарды талдау
окушыларды терең ойландырады, олар нақты жауап беруге тырысады./4:-270/
Жаңашыл ғалым И.П.Ивановтың әдісі ... ... ... элементі
ұжымда өзін- өзі талдау болады. әрбір жалпы іске-тиімді еңбек пікір- ... ... ... ... ... қатысушылар ұжымдық талдау
жасаулары қажет. Окушыларды ұжымда өзін - өзі ... ... ... шеберлікті талап етеді. Осыдан ересек адамдар мен балалар,
балалар мен ата - ... ... ... ... ... жалпы іс
ұшін тілектес болуға, оның барысын қадағалап бақылауға ұйренеді, өздерін
сол істің иесімін деп сезінеді.
Окушылар ... ... ... ғана ... ... ұжым, ата- аналар
қадағаласа, онда олар өздерін ылайықты ұстап және жұмысты ... ... мұны ... мен ... ... дейді.
Оку - тәрбие жұмысының барысында орын ала бастаған жаңа идеяның бірі
бұл бала кұнінің жартысы ... ... ... ... бірегей мұмкіншілігінің дамуына
көмектеседі. Кұннің екінші жартысы окушылардың өз ... ... іс - ... /спорт, музыка, пән ұйірмелері, жас техниктер және
жас натуралистер ұйірмелері т.б./ арналады.
Осыған орай , ұйге берілетін оку тапсырмасының ... ... ... Ол ұшін ... оку ... ... ұстінде игеруін мұғалім
қамтамасыз етуі тиіс.
Тірек идеясы. Әдетте ... ... ... ұшке ... ... ... мектептерде орын алған. Бұл бізге Америка мектептерінен
келген оқытудың бір тұрі. ... ... ... оқыта
білмегендігінен , оларды қабілетіне қарай топқа бөліп /тракинг/ оқыту ... ... ... ... ... ... де мектеп өмірінде
қолданылып келеді. Баланы қабілетіне қарай бөліп оқыту және қосымша сабақ
өткізу мәселелеріне ... ... ... ... ... алмады.
Оқытудың мұндай формалары балалардың жан-жақты дамуына, бір қалыпты
білім алуына кері әсер ... ... ... кұдіктену байқалады.
Осының нәтижесінде олар біздер екінші қатардағы окушылармыз ба деген ... ... ... ... Олар жеке - жеке ... жасап,
бәрі
бір тірек идеясына келеді: В.Ф. Шаталовтың тірек сигналы, С.Н.Лысенкованың
тірек ұлгілері, Е.Н. ... ... ... ... ... әр тұрлі, жалпы
принцип көрсетілген : ең нашар окушы тақтада тұрып еркін жауап береді. Ол
сабақ қарқынын бұзбайды, оның ... ... ... ... бұл ... ... ... емес, ол ережелер мен әңгімелердің жол
көрсеткіші. ... ... ... ... формаларын өзінің жауабында
пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ... идеялары жайлы жаңашыл мұғалімдердің еңбек тұтас
педагогикалық процесте ... ... ... қарастыру қажет.
Жаңа идеялар мектепті демократияландыру және ізгілендіру жағдайында
жұзеге асырылады.
Демократияландыру - бұл ... жан - ... ... ... мен
құралы, бұл мектептің ведомостволық мұддесі, қоғамның және тұлғаның ... ... ... ... бұл мектептің ашықтығы, оған қоғамдық кұшті
қоғамдық факторларды /мемлекет, қоғам/ қатыстыру. Мектеп бұл мемлекеттің,
сондай - ақ ... және ... ... ... тілегін
қанағаттандыратын қоғамдық - мемлекеттік танылған жұйе.
Ізгілендіру - бұл баланың жеке ... ... ... ... ... ең ... адамның өзі танылуы тиіс. Сондықтан ... оның ... табу ... пен ата - ... ... мақсаты болуы
тиіс. Ізгілендіру - мектептің баланы өмірге дайындауда тек қана бағдар
беруі ... ол ... жас ... - ... шақта, жеткіншектік шақта және
жас
өспірімдік шақта баланың бұгінгі өмірінің толық ... ... ... ... құру ... әрбір мұғалімнің жаңа идеялармен, оқыту
мен тәрбиенің озат теориясы және пратикасымен ... ... ... және ... ... ... ... Осының негізінде мұғалім
баланың бойындағы жақсы қасиеттерін егеді, дұниеге көзқарасын мінез - ... ... ... өмірге, еңбекке, мамандықты саналы тұрде
таңдап ала білуге ата -аналармен бірлесе ... ... ... ... ... іс - ... ... туралы мәліметтермен таныстырады. Окушылардың кұн режимі, оларды
еңбекке баулу, ұйге берілген тапсырмаларды ... ... ... кеңес береді.
34
Ата- аналарды мектепке шақырып сөйлесудің де маңызы өте зор. Ата-
аналармен әңгімелесу ... әр ... ... ... Мәселен,
бала жақсы оқыды, тәртібі де жаман емес, бірақ ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ата- ... кұн бұрын ескерту керек,
оларға дұрыс кеңес беру өте қажет. ... ... ... ... дамыту мәселесі жайлы, ал кейде ата- аналарды баланың өрескел
қылықытары ұшін де шақыруға тура келеді.
Мектепте кездесу ұшін ата- аналар кұні ... Осы кұні олар ... ... оку ... ... ... ... қажетті педагогикалық
кеңестер алады. Ата- аналар жиналысы.
Ата- аналар жиналысы мектеп бойынша жылына екі рет, ... ... рет ... ... ... ұйымдастырып өткізуге ата - аналар
комитеті мен ата - ... ... ... ... және ... бірдей жауап береді. Ата - аналар жиналыстарында оқу -
тәрбие жұмысы ... оның ... ... ... жолдары
белгіленеді. Кейбір ата - аналар жанұялық тәрбие жайлы есеп ... ... ... ата - ... ... ... оку - тәрбие
жоспарымен, ал мектеп басшылары окушылар және ата - ... ... ... ... ... ... ... ата - аналар жиналыстарын өткізіп отырудың
зор тәрбиелік мәні бар. ... ... ... ата - ... - ... ... мен тәжірибе жаңалықтарымен таныстыру.
Селолық жерлерде ата - аналардың жұмыс жагдайын, жер шалғайлығын ... ... ... барып жиналыстар
өткізуге де болады. Ол ұшін ... мал ... ... ... ... ата - ... өткізілетін жиналыстарды метеп ұжымы
жыл басында жоспарға енгізеді. Жоспар бойынша ... ... ... ... мәселелері жайлы, педагогикалық тақырыптарға, халықаралық
жағдай туралы лекциялар оқиды, әңгімелер өткізеді. Мұндай жиналыстар ата -
аналармен кең ... ... ... ... ... ... окушылар - көркем өнерпаздар ұйірмесінің мұшелері
ата - аналар алдында көрсетеді. Ата - ... ... - ... ... ... ... - ата - ... комитеті. Ол
мектеп ұжымымен бірге жұртшылықтың көмегін ... ... оку - ... ... ... ... шараларын жасайды, оларды іске
асырудың ... ... ... Ата - ... комитеті
айналысатын басты мәселелер: мектеп және сыныптар бойынша ата - аналар
жиналыстарын, ... ... ... ... ата - ... ... қатысуларын бақылау, ұлгермейтін және
қиын балаларды шефке алу, сынып жетекшілеріне көмектесу, ұйірме ... ... ... ... ... ... ... қатысу, мектеп ұйін жөндеу т.б.
Ата - аналар ... ... және ата - ... ... ... ... олар ... жұмысының кейбір тұрлерін
педагогикалық ұжым мұшелерімен ... ... ... Мысалы, оларға
оку - тәрбие жұмысы, педагогикалық насихат, қоғамдық пайдалы және ... ... ... ... т.б. ... - аналар белсенділерімен жұмыс
Белсенділер мектептің барлық жұмысына қатысады, ата -аналармен ... ... ... пікір алысады, оларға көмек көрсетеді, ата - аналар
конференциясын және жиналыстарын, окушылардың ... ... ... еңбек тәрбиесін, қоғамдық пайдалы жұмыстың және өнімді еңбекті
ұйымдастыруда өз ұлесін қосады. Мектеп ұйін, спорт алаңын жөндеу жұмысына
қатысады. Жеке ... ... ... бала ... ... ... ... ата - аналарға ықпал жасайды, ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетеді.
Ата - аналар ұшін әңгімелер мен лекциялар.
Педагогикалық және психологиялық тақырыптарға сай ата ... ... және ... ... ... ... ата - ... білім
дәрежесіне тілектері мен мұдделеріне сай болуы тиіс. Әсіресе, мектеп жайлы
газет және журнал беттерінде жарияланған озат ... ... ... ... мән беріліп оның кұн тәртібіндегі өзекті мәселе екендігі
ата - аналар арасында дұрыс насихатталуы керек. ... мен ... ... жас және дербес ерекшеліктеріне сай баяндалуы қажет.
Жоғары ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктері бар. Окушылар ғылым негіздерін игереді, адамгершілік, еңбек
тәжірибесінің барысында, олардың көзқарастары қалыптасады, қоғамдық ... ... ... тікелей қатысады, өзінің сұйген мамандығын таңдау ұшін
мамандардан тұжырымды кеңестер алады. Демек, өмірге, еңбекке өзін - ... бет ... ... ... ... мәселелерін еске алып,
мектеп ... ауыл ... ... инженерлер,
дәрігерлер, заң қызметкерлері балалардың ата ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің басты мәселелері жайлы пікір ... ... ... ... ата - ... конференциялар
өткізіледі. Конференцияға жұртшылық және еңбек ұжымдарының уәкілдері ... ... ... ... кұні бұрын ұсынылады.
Мысалы: «Балаларды ... ... пен ... ... ... жұртшылықтың ролі» Сонымен бірге кейбір отбасында бала
тәрбиесі жайлы тәжірибелер еске алынып, конференцияларда ата- ... ... оку ... ... мен балама қалай көмектесем»,
«Біздің отбасындағы еңбек тәрбиесі», «Отбасындағы бала бос ... ... ... ... ... ... конференцияны мектеп басшыларының біреуі немесе ата- ... ... я ... озат ... ашады. Содан кейін баяндамалар
талқыланып, кең тұрде ... ... ... Конференция өз жұмысын қысқа
әдістемелік кепілдеме қабылдаумен ... ... ... ... ... ... тұрлі экспонаттар көрсетуге болады. Олар ата - аналардың ұлгі
істері, ... ... ... педагогикалық әдебиеттер, олардың тізімі,
окушылардың отбасындағы кұн режимі, отбасы тәрбиесі ... ... ... теле және ... ... ... соңында бала тәрбиесіне байланысты филнм көрсету т.б.
Ата - аналар лекторийлері. Бұлар мектептердің, балалар бақшаларының,
мәдени сарайлары мен ... ... ұйым ... ... бір ... екі ... жоспарланып, онда арнаулы бағдарлама
бойынша ата- аналар ұшін лекциялар оқылады.
Облыстық мұғалімдер білімін ... ... мен ... ... ... ... ... жасап, өздерінің
біріккен кеңесінің мәжілісінде ... ... ... ... болады:
1. Қоғамдықжәне жанұялық тәрбие, олардың бірлігі.
2. Балалар мен ... ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өндірістерінің тәрбиелік ролі.
3. ... ... ... ... ... өмірге
дайындау.
Университеттер Ата - аналарға, жұртшылыққа жұйелі педагогикалық ... ата - ... ... және ... ... ... ... ұйымдастырылады. Университеттерде оку мерзімі
екі жыл. Оку сабақ ... ... ... Университетке тұсетін
адамдар мектеп жанындағы ата - аналар ... ... ... тұскендер педагогика, балалар психологиясы, жас ерекшелік
физиологиясы, мектеп гигиенасы мәселелерінен және ... ... ... құқық және заң тақырыптарынан лекциялар тындайды,
семинарларға қатысады, ... ... ... ... оку ... аяғында сынақтар, ал
екінші оку жылының соңында эмтихан тапсырады. Университетті бітіргендерге
куәлік беріледі.
Сынып жетекшісі мектеп ... ... оку ... жұмысына
қатысты міндеттерді шешуде, ол мектеп әкімшілігі мен пән ... арқа ... ... өз ... ... отыра, бірде -бір
тәрбиешіні жеке тұрып бала тәрбиесінде өз ... оң ... ... ... ол мектептің педагогикалық ұжымы және ондағы
қоғамдық пайдалы және ... тыс ... ... т.б. ... ... ... әкісшілігі педагогикалық кеңестің бекіткен жоспары
бойынша жұмыс істейді. Сынып жетекшісі мектеп жоспары бойынша белгіленген
шаралардың орындалуы барысында өз ... ... оған ... оның ... ... ... әрі оларды ұйымдастыруға
көмектеседі. Мектеп директорының оку және тәрбие жөніндегі орынбасарларымен
өз сыныбына қатысты мәселелерді бірігіп ... Өз ... ... алып, тәрбиеленуіне жағдай жасайды, мектеп ... ... оның ... ... ... Осы ... пән ... ерекше.
Сынып жетекшісі пән мұғалімдерінің сабағына кіргенде, тек окушыларды
бақылаумен шектелмей, ... ... ... ... де ... ... жөн. ... окушыларға қойлатын бірыңғай талапты жұзеге асыра
ала ма, ... ... ұсті - ... оку құрал жабдықтарына, сыныптың
тазалығына бақылау жасай ма, жеке окушыларға ықпал ... ... ... берген жоспарды
40
басшылыққа ала ма, окушыларға ұй тапсырмаларын ұйіп - ... көп ... ... ... ... ... тыс ... басқа мұғалімдерге кедергі
жасай ма, мұғалім окушыларға кею, ұрсу, ... ... ... ... -міне , осындай тәрбиенің көптеген тұйінді мәселелері ... ... зер ... ... ... етеді.
Мектеп өмірінде мынандай жағдайлар да кездеседі. Кейбір мұғалімдер
болмашы нәрсеге байланысты, окушылар ұстінен ... ... ... жатқанын байқауға болады.
Осыдан кейін сынып жетекшісі сабақ аяқталысымен окушыларды қалдырады
да, ... зеки ... ... ... ... ескертпелеріне кұлақ аспауға
қақысы жоқ. Дегенмен әрбір ... ... ... ... ... ... жоқ. ... өзі сынып жетекшісінің де, сондай шағым жасаған
мұғалімнің де беделін кемітеді, ... ... ... ... ... ... мұғалімдерден тұскен шағым бойынша ізінше сыныпқа
барып ұрыспай, болған кемшіліктердің себеп -салдарын ... ... ... Ол әлде ... пайдалы.
Ол ұшін сынып жетекшісі бұл мұғаліммен кең тұрде ... ... ... өткізу керектігі немесе окушылармен тығыз қарым - қатынас
орнатуда ... ... ... ... жөнінде т.б. педагогикалық
кеңестер бергені жөн.
41
2.2. Отбасында балаларды тәрбиелеу процесін жетілдірудің негізгі жолдары
Тұрлі ... ұміт ... ... ... тәсіл - нақты
мақсатқа жету жолындағы кұреске окушыларды даярлау. Ол даярлыққа болашақ
ұміт дұниесіне ... ... ... ... ... ... ұйымдық және практикалық жұмыстар жұргізіледі. Бұл жұмыс- тәрбие
ұжымын және біріктіру барысындағы өте маңызды кезең. Ортақ ... ... ... қамтамасыз ету керек және ол қатынасу белсенді,
жағымды сипатта болғаны жөн. Ұжым мұшелеріне тапсырмаларды ортақ бөлу ... ... ... ұміт ... істерінен таныстырудың негізгі
жолы. Тапсырма топқа және жеке окушыларға берілуі мұмкін. Кез келген ... ... ойын ғана емес оның ... әсер ететіндей, тек еңбегі мен
іфілығына ғана емес әсемділікке талғамды көз қарасын тәрбиелейтіндей ұқыпты
ұйымдастырылған, сәулетті безендірілген болу ... ... ... және ... ... ... Бұл іс ... ата- аналар,
қонақтар қатысуы, өту барысында балаларға сыйлықтар ... ... ... ... ... ұміт дұниесі жұйелерін жұзеге асыру әсіресе сынып
жетекшісінің зор ұйымдастыру жұмысы қажет. Оның болашақ ұміт ... ... ... оны ... ... ұйымдастыру іскерлігі, балаларды еліктіру,
қиялын ояту, өз ынтасына окушыларды сендіруі, болашақ ұміт дұниесіне ... әсем ... ... ... ... ... өздігінен куанышты
және қызық еткісі келетініне сендіруі керек.
42
А.С.Макаренко әдепті кезеңде окушылар қарсылық ... ... және ... бас ... ... қоюдың қажет
екенін атап көрсеткен болатын./7:-158/
Бұл ... ... ... сыйымды, балалар шамасына сай орындалуы
ұжым мұддесіне қажетті екендігіне мұғалімнің сенімі болуы ... ... өз ... ... ... ... қате ... Бұл жағдайдың
өзгермеуі тұрлі бастамалар мен өзіндік іс- әректтерді тежейді. Сондықтан
болашақ ұміт дұниесі ұшін ... ... ... белгілі болғанда
мұғалімнің балалар өмірінің ... және ... ... ... ... балалардың көбі белсенділік көрсеткенде, окушылар
ұжымның өмір мазмұнын кұрделендіре ұжымға ... қою ... ... ... жан- жақты қолдап отыруы қажет. Окушылардың көбі
сыныптағы белсенді тобын және ... ... ... ... ... құлық тәрбиесінің шешуші кұшіне айналады. Қажет болғанда
бұкіл ұжым жеке окушылардан тәртібінің дұрыс болуын талап ... ... ... ... ... тәрбие ұжымының жетекші
буынға айналуы окушылардың бұкіл мектептің өзін - өзі ... ... ... ... ұйымдастыру міндеттерін орындауы ұжым өкілдері
бұкіл мектептің өзін - өзі басқару ... ... ... ... өз
ұжымының өмірін басқа ... ... ... ... ... ... ... тағы бір жолы ұжымның өз шамасына сай мектептің
ішіндегі еңбек жарыстарына қатысуы болып ... Ата - ... бұл ... ... ... ... және ... ұжымын қалыптастырудың пәрменді құралы олардың өзін - ... ... ... сай ... ... Мұны ұйымдастыру барысында
балалардың жас ерекшелігін ескеріп, ... ... ... тыс ... ... іс - ... туралы біраз пікрлер айтылады. Іс -әрекеті ... ... - ... ... ... істеушілік және ішкі ... ... ... ... Ұжымның ішкі процесі қарым - ... ... ... іс - ... ... Іс - ... ... қарым
- қатынас дамиды.
Қарым - қатынас бұл адамға адам ... ... ... ұжымның міндеті -жеке адам қарым - қатынас жасаудың
негізінде басқа адамдармен бірігіп, куанышты көңіл - ... ... ... ... қарым - қатынасты бағалайды. Осы тұрғыдан және қатынастың
тұрақты жұйесін және кіші ... ... еске алу ... Жеке ... әр бала өз ... ... ... өзінің әйгілілігімен
жолдастарының алдында беделді, ал екнішілерімен ешкімнің қарым - ... ... ... ... ... ... - қатынас жасауды қажет
етеді. Әсіресе сынып ұжымындағы окушылар қатынас ... ... ... ... байланысты кіші топ дербес қатынас жасаудың негізінде
стихиялы ... ... ... ... ... ... қажеттілігін оның
тәрбиелік қызметін ашудың негіздеу ғана оны жасаудың теориялық негізі де
бар. Ұжым ... ... ... ұшін оның ... ... ... ... ұжымы олардың өмір мен қатынастарының жұйесі ретінде бір орнында
тоқырап қала ... ... ... ... - ұжым өмірінің заңы. Бұл
44
жерде қозғалыстың себебін, дамудың мұмкінділік сырын ашып алған ... ... кұш - ... ұміт ... ... ... ... ұміт артуы, адам мен ұжым дамуының маңызды сәттерінің бірі.
Болашақ ұміт дұниесінде адам қажеттігінің мәдени және материалдық ... даму ... ... моралндық бейнесі айқындалады. А.С.Макаренко
болашақ ұміт дұниесінің педагогикалық маңызды ерекшеліктерінің бір ... ... ... ... ... ол ... тілек нәтижеге жету
мұмкіншілігімен еліктіреді, өзінің және ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді, тілектерді, мұдделерді
қанағаттандыруға ұмтылыс окушының іс - әрекетін әлеуметтік құнды ... ... ... ... тұрғыдан болашақ ұміт дұниесі деп ұжым ... ... ... мәні ... ішкі ... ... ... даму деңгейіне, олардың жас және дербес ерекшеліктеріне қоғам
талабына сәйкес келетін міндеттерді, мақсаттарды, ... ... ... ... ... және ... мәндерін қалыптастыру
мақсатында болашақ ұміт дұниелерінің жалпы сиапттағы ерекшеліктері ... ... ұжым ... орындау жолындағы кұрес бейнесінің
қолдан туындайтын тікелей бала қызығуына, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
пайдалы құндылығы және олардың біздің халқымыздың бұкіл
45
бейнесімен байланысты, ... ұміт ... ұшін ... ... ... Оқушыларда нақты моралндық ... ... ... сәйкес. Педагогика міндеті болашак
ұміт дұниесі жұйесін құру яғни әрекет жұйесін кұру, осы іс -
әрекет барысында балаларға қажетті балаларды ... бір ... ... екіншісіне ұжымды қозғалту.
Ұжымның жасампаз істері ... ... ... ... ... ... мәселен, еңбек мерекесі, ән
- жыр ... ... ... т.б ... ... ... ... іс - әрекеттер тұрлі ... ... ... аға ... өкілдерінің бірлескен
қатынастарын дамытуға ... Бұл ... ... ... ... ... тәрбие жұмысында
нәтижелі пайдаланудың ... ... ... Мектеп кештерінде,
арнайы ұйымдастырылған кездесулерде, мұражай ... ... аға ... ... ... ... ... мұддесін ... ... Ол ой - ... ... ... ... қабылдауын және ұндестігін, пейілін және зейінін
дамытады.
Тәрбие сағатының тақырыбы:
Отан-от басынан басталады. ... ... ... ... ... ... жанашырлыққа,
адамгершілікке тәрбиелеу. Отан мен ... ... ... ... ... әңгіме, сұхбат.
46
Тәрбие сағатының әдісі: 1. ... ... ... ... ... ... оку
7. ішіне-сыртына.
Тәрбие сағатының көрнекілігі:
1. Кесте
2. Суреттер, буклеттер
3. Қабырға газеті
4. Нақыл сөздер
1. Окушы суреттері
Тәрбие сағатының жоспары:
I. ... ... (1 ... ... ... Мұғалімнің кіріспе сөзі. (1 мин.)
2. Ұжым атын қорғау (2 мин.)
3. Жұргізушінің сөзі (1 мин.)
1. Топтастыру (3 ... (1 ... ... сөзі (2 ... ... ... ... Жұргізушінің сөзі (1 мин.)
2. Мәнерлеп оку (4 мин.)
Қорытындылау. (50 сек.)
3. "Өнерлі өрегжұзер"... (3 ... ... ... (3 ... ... (3 ... (50 сек.)
6. Жұргізушінің сөзі (2 мин.)
7. Сахна шеберлері... (4 ... ... ... ... (1 ... ... (50 ... Жұргізушінің сөзі (50 сек.)
Ұ. Бағалау. Ұйге тапсырма беру.
Тәрбие сағатының барысы:
I. Ұйымдастыру кезеңі. (1 ... ... ... ... кіріспе сөзі (1 мин.)
Құрметті оқушылар, отбасы дегеніміз туралы біраз мәлімет білеміз. ... Отан мен ... ... ... бұгінгі тәрбие
сағатында тереңірек меңгеруіміз керек. сол себепті біз сіздерді кұрделі ... ... - дей ... ... ... ... тәрбие сағатын
бастаймын.
2. Ұжым атын қорғау (2 мин.)
1. Алғырлар.
2. Зеректер.
3. Білімділер
а) 3 ... ... өз атын ... ә) Мұғалім тек бағыт-бағдар
береді.
3. Жұргізуші сөзі (1 мин.)
- Армысыңдар, ... ... де ... ... мен ... ... - ... ел болашағы. Өткенімізді білмеу, бұгінгі
жаңалтпау жастарға сын. . .
Арысымыздың ... ... ... ... ашық деп ... рұқсат етіңіздер. 4. Топтастыру (3 мин.)
а) 3 ұжымға 3 ... ... 50 ... уақыт беріледі. ә) Әр ұжым
берілген тапсырмаға сай топтастырады.
\
\ / тл
Мұғалім ... ... ... ... ... ... сөзі (2 ... Тәрбие сағатын өту.
1. Жұргізушінің сөзі (1 мин.)
- Таңға қарсы алға бас,
Қарысып жолдастар! Найзамен қамалдар Қиратып жол бастар. ... бұл ... ... табы ... ... қара ... Біз
жастар - әскер!
2. Әр ұжымнан 1 окушы отбасы ... ... (4 мин.) ... мәнерлеп оку - сөз шеберлігі.
Мұғалім қорытындылайды.
3. "Өнерлі өрге жұзер"... (3 мин.)
а) 1,2 ... ән мен кұй ... ... ... ... (3 ... ... көрнекі құралдарға тақырыптардын ішінен тех Жұсіпбек
аталарының шығармаларын теріп жазу ... ... ... |"От ... |
5. ... (3 мин.) а) 3 ... ... сұрақтар өойылады.
Отан дегеніміз не.
* Отбасы дегеніміз не?
* Айырмашылығы неде.
ә) Бастауыш сыныпқа сай болу керек. ІҰ. Сабақты бекіту.
1. ... ... ... ... ... Көрнекі құралдармен бекіту.
Ұ. Бағалау.
1. Ортақ және жеке ... ... баға ... Ұйге ... беру.
Осы тәрбие сағатында ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатнасты
анықтаудың тиімді ... ... ... ... ... эксперименті.

рпзыген әдіс-тәсілдер
\
Аты- жөні
Ажыханова Лаура.
анкета
П
тест
П
қорытынды
Алтай Жанерке
Аманжолов Жансерік.
Амантай Шыңғыс
Ахатбергенова Айжан.
Байділдаева Әсел.
Байжиенов Еркебұлан.
д
д
А
Далибаева Арайлым
Есенбаева Асыл
П
П
П
п
П
I ... ... ... ... ... ... ... Рысбек.
Құлабекова Гұлнар.
Мәкенов Еркебұлан.
Д
П
п
Д
Д
Д
Д
Д
П
п
Д
Д
Д
п
п
д
д
Бағалар: о - белгісі - „5" П - белгісі - „4" А-белгісі -„3"
51
Анықтау эксперименті
50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% ... ... ... ... ... - өте жоғары деңгей
П - жоғарғы деңгей
А - орта деңгей
Сыныпта барлыгы 28 окушы болса, 16%-ы өте жоғары деңгейге ... ... ие ... 34%-ы жоғарғы деңгейге дейін, ал, 50%-ы орта
деңгейге дейінгі білім көрсеткішіне ие ... Осы ... ... бұл
тәрбие сағатының өте жоғары деңгейде өткенін байқадық.
Төмен дәреже көрсеткен окушылардың ... ... ... және ... ... керектігін ұғындым.
Ата-ана мен окушы арасында мынадай тестік жұмыс жұргіздім.
52
Ата-аналарға арналған сауалнама.
1. ... ... ең ... мектепке барғысы келіп пе еді?
2. Оку барысында сіздің балаңыздың мектепке деген көзқарасы
өзгерді ме?
3. Сіздің ... ... ... қызығушылық білдіреді?
4. Балаңыздың оку барысында сізді не уайымдатады?
5. Сіздің ойыңызша оны қалай тұзетуге болады?
Сіз қандай ата-анасыз?
1. Саған қанша рет ... ... Мен ... не ... ... Балаңыздың жас ерекшелігіне назар ... ... келе ... - аналарға арналған тест. Сіз және балаңыз бір-
біріңізді тұсіне аласыздар ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдайды
сіз қалай байқадыңыз?
2.Сіз балаңыздың теріс тәрбие беретін телехабарлардың біріне қызығушылығын
байқап қалдыңыз, ... ... не шара ... ... ... Сіздің араласып тұратын достарыңыз көп пе?
2. Қиын жағдайда дұрыс шешім ... сіз ... ... ... араласқаннан көрі кітап оқып уақыт
өткізу ұнай ма?
53
Қалыпқа келтіру экспериментІ.
тзілген әдю -тәсілде
Р
Аты- жөні
1. ... ... ... со Ш ... ... ... ... Жансерік.
Амантай Шыңғыс
Ахатбергенова Айжан.
о
А
П
П
П
П
П
Байділдаева Әсел.
П
о
о
о
7
Байжиенов Еркебұлан.
П
п
о
Далибаева Арайлым
Есенбаева Асыл
Д
О
п
п
п
10.
11: 12.
13. 14. 15. 16. 17. 18.
Естілеуов ... ... ... Несіпкұл.
Илнясов Темірлан.
Ізбасарова Жания.
Қаттабаев Рысбек.
Құлабекова Гұлнар.
Мәкенов Еркебұлан.
П
П
Д
П
Д
о
д
п
П
п
п
П
п

Бағалар: о - белгісі - „5" П - белгісі - „4" Д-белгісі ... ... ... ... ... ... |0/| |
|у О |/м| |
| | |■з|
| | ... | |і |
| | | ... ... - өте ... ... П - ... деңгей Д - орта деңгей
55
Қорытынды
Психалогиялық-педагогикалық әдебиеттерге талдау мен
педагогикалық практика ... ... ... ... мен ата-ана арасындағы
қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... ұлттық
ерекшеліктері окушылардың бойында
адамгершілік,азаматтық қасиеттері қалыптаса бастайды.
Халқымыздың кезінде талай ... ... ... ... сыйлау, ... ... ... ... ... т.б осы ... асыл адамгершілік
қасиеттерін окушылардың ... ... ... ... әр ... ең ... халқының перзенті екендігін, екіншіден өз халқының
болашағы сол жекелеген адамдарға ... ... ... ... ... ... жасалды. Ата-ана мен окушы арасындағы қарым-қатынасқа
талдау жасай отырып, қазіргі қоғам өзгерісінің зор маңыз алып отырғанын
айқындадық. ... ... өз ... ... ... ... ... шыққан әрбір сөзге құлақ салатын балалардың бірге өмір ... да есте ... ... балалар өздерінің көргені ,естігені,оқығаны
жөнінде семнямен пікір алысады.Кейде балалар ... ... ... ... ұғады.Сондықтан бала мен ата-ана арасындағы қарым-қатынастың ролі
қаншалықты зор екендігін ... ... ... бала ... ... ... онда ... мен баланың арасындағы қарым-
қатынастың ролі ... зор ... ... ... ... ... ... А.М.Құдиярова,Ж.Ә.Әбиев „Педагогика,, Астана-2003.
4.С.Қалиев, Ж.Молдабеков, Б,Иманбекова ... ... ... ... ... 1995.
б.Қ.Жарықбаев, Ә.Табылдиев „Әдеп және жантану,,Алматы-1994.
7. Н.И.Болдырев, „Класс жетекшісі,,Мектеп-1980. в.Адамгершілікке тәрбиелеу
әліппесі
9.Т.Сабыов, ... ... ... ... ... мектеп. 2000жыл. №8-9
П.ҚалиевС. Халық педагогикасының ауыз ... ... ... ... тәрбиесіндегі халықтық педагогика-Алматы., РБКД996.
ІЗ.Табылдиев Ә. ... ... ... ... К. Иман және инабат.-Алматы, Ана-тілі 1993. Кенжеахметұлы
С. Қазақтың салт-дәстұрлері мен ... ... ... Ж. ... ... ... іб.Башбаева З.Қыздар
сұлу көрінер,-Алматы, Қайнар 1993.
58
17 ... Н.Ә. ... - 2030 ... ... ... ... ... "Білім туралы" заңы ... 1999 ж. 11 ... ... ... ... оқушыларға
ұлттық тәрбие беруге кәсіби дайындаБайтұрсынов А. Тіл тағылымы
-Алматы ... ... ... ... ... ... Алматы 1992жАймауытов Тәрбиеге
жетекші -Қызылорда 1924ж.
22Аймауытов Ж.Комплексті оқыту жолдары-Қызылорда 1929ж.
23.
24..Қазақыстан ... ... ... "Тәлім-тәрбие
тұжырымдамасы" /Қазақстан мұғалімі, 1993ж. 5 ақпан.
25.Әуезов М Қазақтың халық жұмбақтары -Алматы1959ж.
26.Тілеужанов М. ... ... ... ... Б. ... ... ... Мектеп1976ж.
28.Әлімбаев М Халық қапысыз тәрбиеші - Алматы Білім.1977ж.
29.Әлімбаев М ... сөз - ... ... М ... ... -Алматы: Жазушы,
ЗО.Бердібаев Р. Ел ... ... ... Қазақстан,
31.2000.Жұкеен Қ. Ұлттық психологияның ... ... Н. ... ... ... ... ... -
Қарағанды 2000.
ЗЗ.Қ.Жарықбаев.С.Қалиев. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы.Санат.
34.Нұрматов С. Ұлттық болмыс пен ұлттық сана-Алматы 1996.
ПМНОУ(с 22-11 тобының білімгері ... ... ... ... ... ... ықпалы" тақырыбына орындалған
дипломдық жұмысына
ПІКІР
Райсова..СалтанаттыҢ дипломдық жұмысы ... ... ... ... ... ... мен ата-ана арасындағы қарым-
қатынастқа тәрбиелеу мәселесіне арналған. Ол өзінің дипломдық ... ... - ... ... ... ... тарауда бастауыш мектеп жасындағы ... ... ... арналған әдебиеттерді талдап, өз ой пікірін
көрсете білген.
Екінші ... ... ... ... жұргізілетін
жұмыстың қазақтың бала тәрбиесіне байланысты салт-дәстұрлерін мектептің оқу-
тәрбие ісінде ... ... ... ... ... ... екі тараудан, төрт параграфтан, қорытындыдан,
әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Дипломдық жұмыстың орындалу ... ... сай ... ... ... ... ... дипломдық жұмысқа қойылған талаптарды
толық қанағаттандырды деп санаймын. Дипломдық жұмысты қорғауға ұсынамын.
Ғылыми жетекші
ағаоқытушы А.. Р.Оспанбаева
ПМНОУ(с 22-11 ... ... ... ... ... сынып
жасындағы оқушылдарды тәрбиелеудегі ата-ананың ықпалы.і" тақырыбына
орындалған дипломдық жұмысына
ПІКІР
Білімгер Райсова ... ... ... ... ... мен ... ... қарым-қатынас қарастырған,
оқушылардың адамгершілік ізгі қасиеттерді қалыптастыру жолдарын айқын
ашып көрсеткен.
Жұмыстың құндылығы жас ... ... ... ... ... ... ... өте көлемді, жақсы тілде жазылған.
Жалпы айтқанда Райсова Салтанаттың өз ... ... ... ... туындаған міндеттердің барлығын орындап зерттеу ... ... ... бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесінде,
сынып жетекшілерінің сыныптан және ... ... ... ... ... мен ата-ана арасындағы карым-катынастын
іскерлік дағдыларын қалыптастырудын әдіс-тәсілдері карастырылған.
Аннотация
В дипломной работе расмотрены методы и приемы работы родителней
сдетнми.
8ішттаг Іп ... ... Іће ... ... ... Іће сћіШ агій

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұлға қалыптастырудың халықтық тәжірибесі6 бет
Мемлекет басшысы Н. Назарбаев Қазақстан Республикасында тіркелген шетелдік дипломатиялық корпуспен кездесу өткізді..4 бет
Тәрбиенің негізгі бағыттары4 бет
«Бала мазасыздығына ата-анамен бала қарым-қатынасының әсері»24 бет
Балалар бақшасында тілді дамыту жөніндегі жұмыстың мазмұны мен ұйымдастырылуы34 бет
Балалар мен жасөспірімдерді физикалық тәрбиелеуде медициналық бағалау.21 бет
Баланы еңбекке тәрбиелеудегі ата-ананың біліктілігі28 бет
Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде халық ертегілерін оқыту процесіндегі ролі58 бет
Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде Абай шығармаларының маңызы50 бет
Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде мектеп пен отбасының рөлі47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь