Вексельдің экономикалық мәні, түрлері және вексельдің қолданылуы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I ВЕКСЕЛЬДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ, ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ВЕКСЕЛЬДІҢ ҚОЛДАНЫЛУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.1 Вексель туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Төлем құралы ретінде вексельдің түрлері және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВЕКСЕЛЬ АЙНАЛЫСЫ МЕН ЕСЕБІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

2.1. Вексельдің айналымда қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Ұлттық банкпен коммерциялық банктердің векселді есепке алуы ... ... ... ..18
2.3. Вексельдермен жүргізілетін операциялардың бухгалтерлік есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

III. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВЕКСЕЛЬ АЙНАЛЫСЫНЫҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

3.1 Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы және оның даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
КІРІСПЕ
Еліміздің нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты экономикадағы ақша айналысын реттеп отырудың маңызы ерекше болып табылады. осы ақша айналысын реттеудегі шаралардың бірі қолма-қол ақшаларды несиелік ақшаларға ауыстыру саясаты екені белгілі. Бүгінгі таңда ұлттық ақшаайналысында несиелік ақшалардың келесі түрлері қолданылуда: вексель, банкнота және чектер. Осылардың ішінде вексельдік қатынастардың маңыздылығы ерекше болып табылады.
Өз кезегінде вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі. Ол – бағалы қағаз. Бірақ Қазақстан Республикасының «ҚР-дағы вексель айналысы туралы» (09.07.2003 ж.) ҚР-ның Заңына сәйкес вексель бағалы қағаз болып табылмайды, ол қарыз міндеттемесі деп көрсетілген. Вексельді борышқор, яғни вексель беруші тауарды несиеге алғанда тауар сатушыға, яғни вексель иемденушіге береді.
Вексельдің экономикалық мәні – несиеге алған белгілі бір соманы төлем уақыты жеткенде келісілген жерде өтеу үшін тауар сатып алушының (вексель берушінің) сатушыға (вексель иемденушіге) берген қарыз міндеттемесі болуында.
Вексель нарықтық экономикалық қатынастарда тауар-ақша қатынастарын және коммерциялық несиені дамытудағы басты құрал болып табылады. сондықтан елдің экономикасының тиімді өсуін ынталандыру үшін вексельдік несие ақшаларды дамытудың Қазақстан үшін маңызы жоғары болып отыр. Сондай-ақ вексельмен операцияларды Ұлттық банктер де және коммерциялық банктерде іске асырады. Ол туралы жұмыс барысында тоқталамыз.
Вексель қолма-қолсыз есеп айырысудың бір формасына жатады. Себебі, вексельдің атқаратын басты қызметі – төлем құралы. Есеп айырысу барысында пайдаланатын вексельдің түрлеріне қатысты жай және аудармалы вексельдің өзара айырмашылықтары және олардың қызмет ету ерекшеліктерінің маңызы мен мәні талқылауды қажет етеді.
Сонымен мен курстық жұмысымның тақырыбын бүгінгі таңдағы экономикалық қатынастарда есеп айырысудың формаларының бірі болып табылатын «Вексель және оның түрлері, банкте қолданылуы» деп алдым. Өйткені вексель қолма-қолсыз төлем құралы ретінде айналыстағы қолма-қол ақшалардың артық өсіміне шектеулер қояды.
Мен бұл тақырыпты орындаудағы міндеттеріме келесілерді жатқызамын:
• Вексельдің қарыз міндеттемесі ретіндегі жалпы экономикалық сипатын ашу;
• Төлем құралы ретінде вексельдің түрлері мен жіктелу құрылымын талдау;
• Вексельдің банкте қолданылуын жан-жақты талдау;
• Қазақстандағы вексель және векселб айналысына қатысты құқықтық заңдарға талдау жасау;
• Сонымен қатар Қазақстандағы вексель айналысының және оның қатынастарының қазіргі жағдайы мен даму болашағын анықтау болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы 09.07. 2003 заңы.
2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы 1995 ж. 30 наурыздағы N 2155 Қазақстан Республикасының Заңы
3. Баян Көшенова, Оқу құралы Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
4. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
5. Миркин Я.М. / Ценные бумаги и фондовой рынок. Москва 1995г.
6. Көшенова Б.А. / Бағалы қағаздар нарығы : Оқу құралы – Алматы: Экономика – 1999г.
7. Ценные бумаги. / Колесникова В.И. Торканов В.С. Москва 1998г.
8. «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, Москва: 1999г.
9. Абрамова М.А., Александрова Л.С. Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
10. Вестник КазНУ. Серия экономическая. №3. – 2005 г. 33-35 стр.
11. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы”
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
I ВЕКСЕЛЬДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ, ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ВЕКСЕЛЬДІҢ
ҚОЛДАНЫЛУЫ..................................................................
.......................................5
1.1 Вексель туралы жалпы
түсінік.....................................................................
........5
1.2 Төлем құралы ретінде вексельдің ... ... ... ... ... ... МЕН
ЕСЕБІ.......................................................................
...................................................12
2.1. Вексельдің айналымда
қолданылуы.................................................................1
2
2.2. Ұлттық банкпен коммерциялық банктердің векселді есепке
алуы..............18
2.3. Вексельдермен жүргізілетін операциялардың бухгалтерлік
есебі.......................................................................
......................................................20
III. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВЕКСЕЛЬ АЙНАЛЫСЫНЫҢ ДАМУ
БОЛАШАҒЫ....................................................................
............................21
3.1 ... ... ... ... және оның ... ... қатынастарға өтуіне байланысты экономикадағы ақша
айналысын реттеп отырудың маңызы ерекше болып табылады. осы ақша ... ... бірі ... ... ... ақшаларға ауыстыру
саясаты екені белгілі. Бүгінгі таңда ұлттық ақшаайналысында ... ... ... ... вексель, банкнота және чектер.
Осылардың ішінде вексельдік ... ... ... ... ... вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем
міндеттемесі. Ол – бағалы қағаз. ... ... ... ... ... туралы» (09.07.2003 ж.) ҚР-ның Заңына сәйкес вексель
бағалы қағаз болып ... ол ... ... деп ... ... яғни вексель беруші тауарды несиеге алғанда тауар
сатушыға, яғни ... ... ... ... мәні – ... ... белгілі бір соманы төлем
уақыты жеткенде келісілген жерде өтеу үшін тауар ... ... ... ... ... иемденушіге) берген қарыз міндеттемесі
болуында.
Вексель нарықтық экономикалық қатынастарда тауар-ақша ... ... ... ... ... ... ... табылады. сондықтан
елдің экономикасының тиімді өсуін ынталандыру үшін ... ... ... ... үшін маңызы жоғары болып отыр. Сондай-ақ
вексельмен операцияларды Ұлттық банктер де және коммерциялық банктерде ... Ол ... ... ... ... ... есеп айырысудың бір формасына жатады. Себебі,
вексельдің атқаратын басты ...... ... Есеп айырысу барысында
пайдаланатын вексельдің түрлеріне қатысты жай және ... ... ... және ... ... ету ... маңызы мен
мәні талқылауды қажет етеді.
Сонымен мен курстық ... ... ... ... экономикалық
қатынастарда есеп айырысудың формаларының бірі болып ... ... оның ... ... ... деп алдым. Өйткені вексель қолма-
қолсыз төлем құралы ретінде айналыстағы қолма-қол ақшалардың ... ... ... бұл тақырыпты орындаудағы міндеттеріме келесілерді жатқызамын:
• Вексельдің қарыз міндеттемесі ретіндегі жалпы экономикалық сипатын
ашу;
• Төлем ... ... ... түрлері мен жіктелу құрылымын талдау;
• Вексельдің банкте қолданылуын ... ... ... вексель және векселб айналысына қатысты құқықтық
заңдарға талдау ... ... ... ... ... ... және оның
қатынастарының қазіргі жағдайы мен даму ... ... ... ... ... ... ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ВЕКСЕЛЬДІҢ ҚОЛДАНЫЛУЫ
1.1 Вексель туралы жалпы түсінік
Өндірістегі жұмыстың айналымдылығы, яғни өнімді өндіру, оны сату және
басқа да ... ... ... ... ... көбіне
қаржы қорының жетіспеуі сияқты жағдайларға душар болады. Сол кезде өнімді
сатып алушы жабдықтаушымен есеп ... ... ... ... өнім
несиеге сатылады. Несиені қайтару кезінде ... ... бір түрі ... ... ... ... ... – вексель болып табылады. А.А. Фелдманның
айтуынша: ...... ... кейін вексельде көрсетілге нсоманы
төлеудің талап етуге құқық беретін нақты қатаң ... ... ... ... Д.М. ... осы ... ... анықтамасын қолдай отырып «вексель – бұл ... ... ... ... ... ... соманы қарыз алушыдан
талап етуіне құқық беретін жазбаша түрдегі ... ... деп ... – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Ол – бағалы қағаз. Вексельді борышқор, яғни вексель беруші ... ... ... ... яғни ... ... ... Вексельдің мәні –
несиеге алған белгілі бір ... ... ... ... ... ... үшін ... сатып алушының (вексель берушінің) сатушыға (вексель
иемденушіге) берген қарыз міндеттемесі.
Вексель шығарып және оны ... ... ... ... қаржы
қызметін көрсету нарығының басты бағыттарының бірі болып келеді. Себебі,
вексельдің мәні – тек ... ... ... ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... осы ... белсенді пайдалану арқылы ресурстардың айналымын жеделдету.
Сондықтан вексель иемденуші төлемнің түсуін күтпей ай вексель сатып алушына
немесе оны ... ... алу ... не ... қызмет көрсету үшін төлем
қаржысы ретінде қолданушыны іздестіреді. Бұл ... ... ... ...... ... және ... несиені дамытуда
ертеден келе жатқан ең бір бастылы қаржылық құрал. ... ... ... ақша ... ... елеулі орын алады. Қазіргі ... ... ... ... операцияның бар болғаны 1 сағатың
ішінде ... ... бар ... ... вексель ақша
айналымының 20-25% құрайды).
Егер кәсіпорын өз ісін парасаттылықпен жүргізіп ... оған ... ... жетіспегендігін вексельмен толтыру онша қиын емес. Ол
үшін саудадағы сенімді серігіне тауарды вексельге ... ... ... айналымын жеделдетеді.
Вексель төлем дағдарысын реттеп, заттық қорлардың айналысқа түсуін
жеделдетіп, кәсіпорындағы ... ... ... азайтып және
халық шаруашылығындағы есепті ... ... ... ... сан ... ... қамти алады.
Вексель нарығының қызметі – қысқа мерзімді несие беру арқылы ақша
қаражатын бөлу. Вексель айалымының негізі ... ... ... және ... ... мен жасалатын несиелік келісім.
Вексельді шығару мен оны ... ... ... мәні және ... ... ... ... қаупімен байланысты болғандықтан ол вексель
берушіге шамалы болса да сенім болғасын төлем құралы ... ... ... беруші тауардың сапасын, құнын, уақытында жіберілуін және
басқа да ... ... ол ... ... ... тек ... ... төлем қабілетін ғана емес, сонымен қатар ол өте маңызды,
оның төлем уақыты жеткенге ... ... ... ... ... келісіміне қатысушылардың бірін-бірі бақылауы және
сонымен бірге біріне-бірі сенуі, олардың қабылданған ... ... ... ... ... ... жол ашады.
Басқа қарыз міндеттемелерінен вексельдің үш түрлі айырмашылығы бар:
• Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни қарызды қандай жағдайға, не
мақсатқа алғандығы ... ... оның ... яғни ... ... ... ... міндетті түрде өтеу керек;
• Үшіншіден, вексельді айналмалылығы, яғни вексель иемденуші оны басқа
адамдарға беруіне болады. Бұл ... ... ... ... ... ақшаның орнына пайдалануға мүмкіндік береді. Сол
себепті вексельді сауда ақшасы деп те ... ... ... ... ... түрлері және жіктелуі
Классикалық вексель айналымының негізін коммерциялық вексель құрайды.
Қазақстан тәжірибесінде негізінен қолданылатын вексельдің түрлеріне – ... ... ... жатады. Дамыған Жапония және Франция елдерінде
аудармалы ... ... ... ... ... ... туралы» (28.04.97 ж.) ҚР-ның Заңына сәйкес
жай және ... ... ... ... ...... ұстаушыға вексельде көрсетілген соманы
белгілі бір уақытта немесе талап етуге байланысты төлеу туралы вексель
берушінің еш ... ... ... ... ... – Жай ... ... Вексельді тауар сатып алушы сатушыға береді (вексель беруші – вексель
иемденушіге);
2. ... ... тиеп ... ... ... бойынша қызмет көрсетеді
(вексель берушіге);
3. Сатушы белгіленген уақытта ... ... ... ... ... ... алушы көрсетілген қызметке, алынған тауарға ақы төлейді, яғни
вексельді өтейді;
Жай вексельді пайдаланғанда тек екі жақ (контрагенттер) ... ... яғни ... беруші өзі делдалды қатыстырмай ақ ... ... ... ... ... Егер аудармалы вексель (яғни
тратта) пайдаланылса, онда вексель айналысында бірнеше ... ... ... ... - әлбетте үш, төрт және одан да көп контрагенттер қатысуы
мүмкін.
Аудармалы вексель (тратта) – вексельде көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... төлеу туралы үшінші бір
тұлғаға (трассатқа) ... ... ... еш нәрсемен
негізделмеген ұсынысын сипаттайтын вексель.
Аваль- вексель ... ... ... банк ... беруші
немесе акцептант тарапынан төлем төленбеген жағдайда оны ... ... ... ... ... ... вексель төлеу үшін
тікелей банкке жіберіледі.Вексельді өтеудің бұл ... ... ... ... ... есептеу және оны кепілдікке ау операцияларының негізінде
коммерциялық несие банктік несиеге айналады, яғни несиенің бір формасынан
оның екінші ... ... ... – есеп ... ... ... өз қарызын төлеуге
жазбаша берген келісімі, демек ... есеп ... бір ... ... ... ... ... көре көре аламыз:
6
5
3 4 8 ...... ... ... ... ... ... (трассант) төлеушіге (трассатқа) яғни қарызға тауарды
және траттаны (аудармалы вексельді) береді;
2. ... ... ... ... ... ... оны вексель берушіге
(трассанқа) қайтарады.
3. вексель беруші (трассант) ... ... ... ... ... ... ақша алушыға жібереді;
4. ремитент аудармалы вексельді трассатқа төлемдерді ... ... ... ... ... ... үкім беріп және ... ... сырт ... оның ... жөнінде белгі қояды;
6. ремитент вексельді несие берушіге жібереді;
7. несие беруші вексельді ақшаны өз шотына аудару үшін трассаттың банкіне
жібереді;
8. ақша ... ... ... ... өтеу ... ... ... есеп айырысудың бір формасына жатады. Себебі,
вексельдің атқаратын басты қызметі – ... ... Есеп ... ... ... түрлеріне қатысты жай және ... ... ... ... ... келесілер жатады:
• Жай вексель – бұл қарапайым түрдегі борышқордың борыштық қолхаты, яғни
төлеуге берген сөзі. Аудармалы вексель – бұл ... ... ... ... ақшалай қаражатын ремитентке төлеуі туралы ұсынысын
білдіреді;
• Жай вексельде екі тұлға қатынасады: ... ... ... ... және
вексель ұстаушы (кредитор). Аудармалы вексельде ... үші ... көп ... ... вексель беруші (кредитор) – трассант,
төлеуші ...... ... ұстаушы – ремитент;
• Жай вексельде вексель беруші – бұл вексель ұстаушыға қатысы ... ... ... ... үкімі бойынша үшінші бір тұлғаға
қатысты ... ол ... ... ... өзі ... ... бұл жерде вексельді акцептеу қажет етілмейді.
• Аудармалы вексельде вексель беруші – бұл кредитор, бірақ та ол, өзінің
борышқорына қарызды өзіне ... яғни өзі ... ... ... бір тұлғаға (вексель ұстаушыға) төленуіне ... ... ... ол өзінің қарызын өзі төлемейді, бірақта ол төлемді оның
өтініші басқа бір тұлға ... ... ... ... ... ... тұлғаға өтеді.
Осыдан келіп, оның аудармалы деге наты туындайды. ... ... ... бір ... ... ... ... де төлеуші төлемесе, мен
төлеймін» деген сипатқа ие. Соған сәйкес аудармалы ... бет ... қолы ... ... ... талап етіледі.
Аударым векселiнде мыналар болуға тиiс:
1) құжат мәтiнiнiң ... ... және осы ... ... ... "вексель" атауы;
2) белгiлi бiр ақша сомасын төлеуге ешқандай шарт қойылмаған бұйрық;
3) төлем төлеуге тиiс тұлғаның (төлеушiнiң) атауы;
4) төлем ... ... ... ... тиiс ... көрсету;
6) кiмге немесе кiмнiң бұйрығымен төлем төленуге тиiс тұлғаның атауы;
7) вексель жасалатын уақыт пен орынды көрсету;
8) вексель беретiн тұлғаның (вексель ... ... ... ... |Вексельдің атауы |Сипаттамалар ... ... | | ... ... ... ... ... төмен сатып |
|байланысты | ... ... |
| ... |Номиналы бойынша ... ... |
| | ... ... алу үшін ұсынады. |
|Мерзіміне қарай ... ... ... ... |
| ... мерзімді |айдан 1 жылға дейін |
| ... ... |1 ... ... |
| | | ... |Жай ... ... вексельде |
|санына байланысты | ... ... ... бір |
| | ... ... ... ... |
| | ... төлеу құралы, вексель |
| | ... еш ... ... |
| | ... |
| ... |Вексель берушінің (трассанттың) |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... мерзімде үшінші |
| | |бір ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... алу – сату мәмілесі негізінде |
|сипатына және | ... ... ... ... ... |Банктердің түрлі банктік ... | ... ... асырғандағы |
| | ... ... ... |
| ... ... ... қаражатты тартуы. |
| ... ... ... өтеу үшін мемлекеттің|
| | ... ... ... |
| | ... ... вексель. |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... алу |
| ... ... бір-біріне беріледі. |
| ... | ... ... ... бойынша |Ұсынған кезде төленеді, бір жыл ... | ... ... ұсынылуы керек, |
| | ... ... бұл ... |
| ... күні ... ... |
| ... ... нақты төлеу күні |
| ... ... |
| ... ... бір ... күні ... наразылық |
| ... ... күн ... ... ... ... |Вексельдің реквизиттері көрсетіледі.|
|дұрыстығына қарай |Жарамсыз ... ... ... |
II ... АЙНАЛЫСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІ
2. Вексельдің айналымда қолданылуы.
Бұл Заң 1930 жылғы 7 маусымдағы Аударым және жай ... ... ... ... ... ... және жай вексельдер туралы
заңдардың кейбiр үйлеспеушiлiктерiн шешу мақсатын көздейтiн конвенция мен
Аударым және жай вексельдерге қатысты ... ... ... ... ... ... вексель айналысын реттейдi және төлем
құралы мен несие қаражаты ретiнде вексельдiң ... ... ... вексель берушiнiң бұйрығымен ақы төленуге тиiс деп
берiлуi ... Ол ... ... ... берiлуi мүмкiн.
• Ол үшiншi тұлғаның есебiнен берiлуi мүмкiн.
Аударым векселi үшiншi тұлғаның тұрғылықты жерiнде ... ... ... ... басқа бiр жерде төленуге тиiс болуы мүмкiн.
Ұсынылған мерзiмде немесе ұсынылғаннан кейiн белгiлi бiр ... ... ... ... ... берушi вексель сомасына процент есептеуге
шарт қоя алады. Мұнан басқа аударым вексельдерiнде ... шарт ... ... ... ... ... тиiс; ... нұсқау болмаған
жағдайда, шарт жазылмаған деп есептеледi. Егер де басқа күн көрсетiлмесе,
проценттер аударым ... ... ... бастап есептеледi және
векселiндегi сома ... да, ... де ... бұл ... ... ... жағдайда вексель жазбаша көрсетiлген сомада күшiнде
болады. Егер аударым векселiнде сома жазбаша түрде не ... ... ... бұл ... ... ... ... жағдайда вексель
тек аз сомаға ғана күшiнде болады.
Егер аударым векселiнде аударым векселi бойынша мiндеттi бола алмайтын
тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... қолдары
болса, немесе оған қол қойғандарды барлық басқа негiзде мiндеттей ... ... ... қол қойылса, басқалардың қойған қолдары дегенмен де
күшiн жоймайды. Вексельге ... ... ... аударым векселiне өз
қолын қойып куәландырушы адамның еркiн бiлдiретiн ... ... ... ... ... ғана ... мүмкiн.
Тұлға атынан iс-әрекет жасауға уәкiлдiк берiлмеген, тұлғаның ... ... ... қол ... ... адам ... ... тарап
ретiнде мiндеттi болады және, егер ол вексельдi төлеген болса, өкiл ретiнде
көрсетiлген адамның құқығындай ... ие ... ... ... ... өкiл де дәл ... ... болады. Вексель берушi
акцепт үшiн де, ... үшiн де ... ... Оның ... ... ... ... болады; оның төлем үшiн жауапкершiлiктi ... ... ... деп ... ... ... ... тiптi ол
бұйрық туралы нұсқаусыз берiлсе де, индоссамент арқылы берiлуi мүмкiн.
Егер вексель берушi аударым векселiнде "бұйрыққа ... ... ... ... да бiр ... тең ... ... жазатын болса, құжатты
нысаны ғана сақталып және жай цессия нәтижелерiмен берiлуi ... ... ... немесе акцептемегенiне де қарамастан, тiптi соның
пайдасына немесе вексель берушiнiң пайдасына не вексель ... ... да бiр ... тұлғаның пайдасына индоссамент жасалуы ... ... өз ... ... ... ... ... жай және ешқандай шарт қойылмаған болуға тиiс. Оны
шектейтiн ... ... ... деп ... ... жарамсыз болады. Индоссамент көрсетушiге бланктiк индоссамент
күшiнде болады. Индоссамент аударым векселiне немесе соған қосымша параққа
(аллонжға) ... тиiс. ... өз ... ... ... ... ... мүмкiн немесе онда бiр индоссанттың ғана
қойған қолы ... тиiс ... ... Бұл ... ... өз күшiнде болуы үшiн ол аударым векселiнiң сырт жағына немесе
аллонжға жазылуға тиiс. Индоссаментке аударым ... ... ... ... Егер ... бланктiк индоссамент болса, вексель
ұстаушы:
1) бланктi не өзiнiң атынан ... ... бiр ... атынан
толтыра алады;
2) өз кезегiнде вексельдi бланк арқылы немесе қандай да басқа ... ... ... ... ... ... ... және индоссамент жасамастан үшiншi
тұлғаға бере алады.
Аударым векселi кiмнiң қолында болса, тiптi соңғы индоссамент бланктi
индоссамент болғанның өзiнде, егер ол өз ... ... ... негiздей алса, сол тұлға заңды вексель ұстаушы деп қарастырылады.
Бұл орайда сызылып тасталған индоссаменттер жазылмаған ... ... ... ... ... индоссамент болған кезде, соңғысына қол
қойған тұлға бланктiк индоссамент бойынша ... ... ... ... ... "валюта алуға", "инкассаға", "сенiм бiлдiрiлген
ретiнде" деген ескертпесi немесе жай тапсырманы бiлдiретiн қандай да ... ... ... ... ... ... ... туындайтын барлық
құқықтарды жүзеге асыра алады, бiрақ оны ол ... ... ... ғана
индоссациялай алады. Мұндай жағдайда мiндеттi тұлғалар ... ... тек ... ғана қарсы қоятындай наразылық мәлiмдей алады.
Индоссаментке ... ... ... ... ... қайтыс болуы
немесе оның iс-әрекетке қабiлетсiздiгiне ұшырауы салдарынан тоқтатылмайды.
Егер индоссаментте "қамтамасыз етiлуге тиiс ... ... ... ... ... өзге де ... ... түрiндегi ескертпе
болса, вексель ұстаушы аударым ... ... ... ... ... алады, бiрақ олар қойған индоссаменттiң қайта кепiлдiк берушi
индоссамент ретiнде ғана күшi ... тек ... ... ... алғанда борышкерге саналы түрде зиян
келтiрмеген болса, мiндеттi ... ... ... ... ... қарсылықтарын ұстаушыға қарсы мәлiмдей алмайды.
Төлем мерзiмiнен ... ... ... ... ... ... сияқты болады. Алайда төлем төлемеу наразалығынан кейiн
немесе наразылық ... үшiн ... ... ... ... ... тек қана ... цессия салдарына ие болады. Төлем мерзiмi
басталғанға дейiн қолында векселi бар вексель ұстаушы немесе тiптi жай ... ... ... ... ... ... үшiн аударым векселiн
көрсетуiне болады.
Вексель берушi қандай да ... ... ... ... ... белгiленбеген вексельдiң акцептке табыс ... ... ... қоя ... Егер ... бiреуде төленуге тиiс болатын аударым векселi
туралы, ... ... ... тұратын жерiнен басқа жерде төленуге тиiс
вексель туралы, немесе ұсыну бойынша белгiлi бiр ... ... ... ... сөз ... ... ол вексельде оны акцептке ұсынуға тыйым
сала алады. Ол акцептке белгiленген мерзiмнен бұрын орын алуға болмайтынын
да шарт етiп қоя ... Егер ... ... ... ғана ... деп ... болса, әрбiр индоссат вексель мерзiмiн белгiлеп
немесе оны белгiлемей вексельдi ... ... тиiс ... шарт етiп ... ... ... ... бiр уақытта төленуге тиiстi ... ... ... бастап бiр жыл iшiнде акцептке табыс ... ... бұл ... мерзiмдi қысқартуы немесе неғұрлым ұзағырақ
мерзiмдi белгiлеуi мүмкiн. Индоссанттардың бұл мерзiмдi қысқартуы мүмкiн.
Төлем төлеушi бiрiншi ұсынудан ... ... ... күнi ... ... талап ете алады. ... ... ... ... ... ... ғана ол талаптың орындалмағанына сiлтеме жасай алады.
Вексель ұстаушы акцептке ұсынылған ... ... ... ... ... Аударым векселiнде акцепт белгiленедi. Ол "акцептелген"
деген сөзбен ... ... бiр ... ... ... бiлдiрiледi; оған
төлем төлеушi қол қояды. Вексельдiң бет жағына төлем төлеушiнiң қойған жай
қолы акцепт күшiн алады.
Егер вексель ... ... ... бiр ... ... тиiс ... ерекше жағдайға байланысты белгiлi бiр мерзiмде акцептке ... ... ... оның ... күнi ... тиiс, бұл ... вексель
ұстаушы оның ұсынылатын күнмен ... ... ... ... ... ... вексель ұстаушы индоссанттарға қарсы және вексель
берушiге қарсы өзiнiң регресс құқығын ... қалу үшiн бұл ... ... ... ... тиiс. ... жай және ешқандай
шарт қойылмаған ... тиiс, ... ... төлеушi оны соманың бiр бөлiгiмен
шектей алады.
Акцептпен аударым векселiнiң мазмұнына жасалған қандай да болмасын
өзге ... ... ... бас ... ... болады. Алайда
акцептант өз акцептiнiң мазмұнына сәйкес жауап бередi. Егер вексель берушi
аударым векселiнде ... ... ... ... өзге төлем жасайтын
жердi көрсетсе, бұл орайда төлем жасалуға тиiс ... ... ... ... төлеушi мұндай тұлғаны акцепт жасалған кезде көрсете ... ... ... ... ... төлемдi төлем төленетiн жерде
өзi жасауға мiндеттендi деп ... Егер ... ... төлеушiнiң
тұрғылықты жерiнде төленуге жататын ... ... ... сол ... ... тиiс ... қандай да бiр мекен-жайды көрсете алады.
Төлем төлеушi акцепт арқылы ... ... ... ... ... ... Егер ... векселiне акцептi туралы жазба жасаған
төлем төлеушi оны вексель қайтарылғанға ... ... ... болса, акцепт
жасаудан бас тартылды деп есептеледi. ... ... ... ... ... ... бергенге дейiн жасалған деп есептеледi.
Алайда, егер төлем төлеушi өзiнiң акцептi ... ... ... қол ... әлде бiреуiне жазбаша хабарласа, онда өз акцептiнiң
шарттарына сәйкес олардың алдында мiндеттi болып табылады.
Жай вексель мыналардан тұрады:
1) мәтiннiң ... ... және осы ... жасалған тiлдегi "вексель"
атауы;
2) белгiлi бiр ақша сомасын төлеуге ештеңемен шарттастырылмаған уәде;
3) төлем ... ... ... ... тиiс ... ... ... немесе кiмнiң бұйрығымен төлем жасалуы тиiс тұлғаның атауы;
6) вексельдiң жасалған күнi мен орнының көрсетiлуi;
7) құжатты берушiнiң (вексель берушiнiң) ... ... ... көрсетiлгендердiң қандай болса да бiрi жоқ ... ... ... ... ... жай ... ие бола ... мерзiмi көрсетiлмеген жай вексель ұсыну бойынша төленуге тиiстi
вексель ретiнде ... ... ... ... құжат жасалған жер төлем төленетiн жер
және сонымен бiрге вексель берушiнiң тұрғылықты жерi деп ... жерi ... жай ... - вексель берушiнiң атауымен
қатар көрсетiлген жерде қол қойылған деп ... ... бұл ... табиғатына қайшы келмейтiндiктен, аударым
векселiне қатысты және:
индоссаментке төлем мерзiмiне төлемге
акцептемеген немесе төлем төлемеген ... ... ... ... ... төлеуге көшiрмелерге өзгерiстерге мерзiмi өтуге жұмыс
iстелмейтiн күндерге, мерзiмдердi есептеуге және жеңiлдiк ... ... ... ... ... қолданылады.
Жай вексельге сондай-ақ үшiншi тұлғада немесе төлеушiнiң тұрғылықты
жерiнен өзге жерде төленуге жататын ... ... ... ... ... ... соманы жазудағы келiспеушiлiктерге ... қол ... ... болса да орналастырудың салдарына, өкiлетсiз
iс-қимыл жасайтын немесе өз өкiлеттiгiн асыра пайдаланатын ... ... ... ... қаулылар қолданылады.
Дәл осылай жай вексельге авальға ... ... ... ... ... ... егер ... оның кiм үшiн қойылғаны
көрсетiлмесе, онда ол жай ... ... ... ... үшiн ... ... ... бойынша вексель берушi де, аударым векселi бойынша акцептант
сияқты мiндеттi.
Ұсынылғаннан кейiн белгiлi бiр ... ... жай ... мерзiмде белгi қоюы үшiн вексель берушiге ұсынылуға тиiс.
Ұсынылғаннан бастап ... ... ... берушi вексельге белгi
қойған күннен ... ... ... күнi ... ... қоюдан
бас тартуы наразылық бiлдiрумен куәландырылады, ол күн ұсынылғаннан ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы Қазақстан Республикасының
аумағында жай және аударым ... ... ... ... ... ... ... тыс жерлерде шығарылғандары бойынша
талап ету құқығын берудi, осындай вексельдер жөнiндегi ... ... ... ... ... оларды есеп кеңселерiнiң есепке
алуын және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң ... ... ... Республикасындағы вексель айналысы жөнiндегi ... ... ... осы Заңнан, Қазақстан Республикасының өзге
де заң ... ... ... ... ... ... ... Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiнен тұратын
вексель құқығымен реттеледi.
2.2. Коммерциялық банктердің вексельді есепке алуы және ... ... ... ... ... ... алу және кепілге беру арқылы коммерциялық несие
банктік несиеге түрлендіріледі, яғни коммерциялық ... ... ... ... пайда болады. Осы жолмен вексельдермен операция арқылы өзара
шарыушылық несие банктік несиеге түрлендіріледі. Бірақ коммерциялық ... ... және ақша ... ... ... ... несиелік
қарыздардың күрт өсуіне және тауармен жабылмаған ақша массасының көбеюіне
әкелмейді. Себебі: коммерциялық және ... ... ... банктік
несиеге түрленуі: бір формадағы несиені келесіге өзгеру болып табылады, ал
бұл инфляциялық алғы ... ... ... яғни ... несиені
есепке алу және кепілге беру, банкте жаңа қарыз капиталдық пайда болуы деп
есептелінбейді. Жоғарыда ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Вексельді есепке алу - бұл ... ... - ... ... ... ... ... сатып алу, бұл ... ... ... ... немесе вексельді есепке алу- бұл ... ... ... ... ... ала ... ... мерзімі жеткен мерзімге
дейін оған осы ... ... ... бұл жағдайда, банк төлем
мерзімге ... ... үшін ... ... ... өз пайдасына
аудара алады.
Заң жағымен қарастырсақ вексельді оның барлық кәдімгі ... ... ... ... ... Сол ... вексель ұсынушы - есепті вексель
бойынша қарызшы, ал банк - төлем алатын вексель ... ... ... алу үшін ... заң және ... ... ... ала отырып несие ұсыну талаптарына сай.
• Вексельді есепке алу банкпен ... ... ... ... ... болып табылады. Банк жалған (қола), достық және
қаржылық векселді , сол сияқты ... ... ... ұстанушы тұлға әрекет
етуге қабілетсіз болса есепке алудан бас тартуға міндетті.
• Егер клиент есепке алу үшін банке ... ... ... ... ... талап етуге құқылы. Клиент ... ... бас ... банк ... ... алмауға құқылы.
• Аудармалы вексельдің акцептельмеген экземпляры ұсынылса, банк
акцептельген экземплярын талап ... ... ... клиент бас тартса, банк
акцептельмеген аудармалы вексельдің экземплярын есепке алудан бас тарта
алады.
Құжаттарды ... ... ... оған берілетін әр бір вексельдің
дұрыс толтырылғандығын және вексельдегі ... ... ... ... Ол үшін, құжаттарды қабылдау кезде
қызметкер вексель түпнұсқасын, егер бар ... ... және ... ... ... ... кейін вексель нұсқасы, оны есепке
алу үшін ұсылыған тұлғаға қайтарады. ... ... ... ... ... алу мәмілесі негізінде берілгендігі туралы кез-келген
мәліметтерді талап ете алады. Банк, вексель ... ... ... тексеруге міндетті. Тек қана ... ... Егер ... ... ... анықталса, банк заң
қорғау органдарына хабар етуге міндетті.
Вексельде басқа тұлғалардың жалған қолдар бар болса да, бұл ... ... ... ... банк ... ... алу шешімін
қабылдайды. Бұл шешім ... ... ... ... ... кұқылы,
банктің сәйкес органдарымен қабылданады.
Операцияларды жүргізу жалпы шарттар негізінде ... ... ... ... ... қабылдау үшін арнайы мерзім орнатады. Бұл мерзім банке
барлық ... ... ... бастап банктік 10 күннен аспау керек.
Шешім қабылданған соң банк ... ... ... ... ... күннің келесі күнінен кешіктірмей жіберілуі керек.
Вексельді банк меншігіне аудару индоссаментті оның ... ... ... есепке алынған вексель тіркелуі және сақталуы келесі тәртіпте
жүргізіледі:
• әр бір есепке алынған вексельге «вексельдік құжаттама» ашылады ... бұл ... ... тиісті құжатар тігіледі;
• есепке алынғандар қатал есеп-қисап құжатына жатады.
Банк портфеліндегі ... ... ... ... алады:
қайта есепке алу үшін Ұлттық Банке ұсынылады
D=N х t x R/360 x 100 = (N x t/100) x R/360 = q x ... сан ... N x ... санды қолдана отырып есеп жүргізу қолайлы, егер де ... ... ... мен сомалар әр түрлі болып ортақ есепке алу
мөлшерлемесі қолданылса. Бұл формула жиынтық дисконт үшін ... ... 100 мың ... кем емес ... құны ... өтеу мерзімі 6 айдан аспайтын
• Ұлттық Банк қайта есептеген күннен бастап бір жылдан аспайтын төлем
мерзіммен;
• бірінші ... ... ... Бұл вексельдердің
төлеушісі Қазақстан Республиканың резиденттер және олардың қаржылық жағдайы
тұрақты, сол сияқты жазбасы (индоссаменттердің) бар ... дер. ... ... ... ... Банк өзі бағалайды.
• қолданбалы вексель. Егер вексельдің реквизиттері Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... сәйкес болса, вексель қолданбалы деп есептелінеді.
• төлеу орындары Қазақстан ... ... банк ... есепке алынатын вексель, қаржылық жағдайы тұрақты
коммерциялық банкпен берілген авальмен қамтамасыз етуін талап етуге құқылы.
Аванстық қаржылық тұрақтылығы ... ... ... ... Банк вексельді қайта қаржыландырудан, келесі жағдайларда, бас
тарт алады.
• егер вексель ... ... ... ... ... қалған мерзім 15 жұмыс
күнінен кем болса және ... ... ... ... ... ... қалған
мерзім төлем орнына жіберуге (инкассациялау) қажетті мерзімнен аз болса;
• егер вексельді ... ... ... вексель
айналымы туралы» заңындағы талаптарға сай келмесе;
• егер вексель шығарылған вексель қағаз Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... сай ... ... берілген мәліметерден: төлем орны, вексель бойынша
міндетті түлғалардың ... ... ... қорытынды жасауға
болмайтын немесе вексель мәтінде басқада, вексель бойынша құқықты жүзеге
асыртқызбайды жетіспеушіліктер болса.
Банк ... ... ... ... ... ... келесі
құжаттарды өткізеді;
• вексельді қайта есепке алу туралы өтініш;
• вексельдердің түпнұсқаларын (егер бар болса, ... ... ... ... ... ... ... екенін куәландыратын, шарттың нотариалды
расталған көшірмесі;
• жай вексельді берушінің, аудармалы ... ... ... ... ... ... ... банктің қаржылық жағдайларының
тұрақтылығын растайтын кұжаттарды;
• вексельді қайта есепке алуға ұсынған ... ... ... ... ... ... герб алымын заңға сәйкес ... ... Банк ... ... ... ... қабылдау алдында, банк пен
төлеушінің төлем қабілетіне, көрсетілген түлғалардың ... ... өтеу ... факторларына талдау жүргізуге міндетті.
Вексельді қайта есепке алуға ... ... егер банк ... Банкке қайта есепке алу үшін вексель көшірмесін
берсе, онда көшірмемен ... ... да ... егер ... ... қайта есепке алу үшін, бірнеше данадағы
акцептельмеген вексель ұсынылса, акцептельмеген вексельді ұсынған ... ... ... түрін ұсынуға міндетті;
• уәкілетті бөлімшенің жауапты қызметкері құжатарды қабылдау кезінде
қайта есепке ... әр ... ... ... ... ... ... бланкісінде вексельдегі міндетті
деректемелердің, тіпті біреуінің ... ... бұл ... ... ... білінунің бар жоқтығын тексереді, сондай ақ вексель бланкілерінің
түпнүсқасы тексеріледі;
• вексельдерді қайта есепке алуға қабылдау немесе ... ... Ұ ... Банк ... ... ... ... алған күннен бастап
5 жұмыс күн ішінде ... ... ... ... алуға қабылдау немесе қабылдамау туралы
Ұлттық Банк шешім қабылдағаннан кейін ... ... ... есеп ... вексельдерге сараптама жүргізу және вексельді
қайта есепке алуға қабылдау немесе қабылдамау туралы шешімді ... ... ... ... ... алу қабылдау туралы мәселе оң ... есеп ... ... ... ... индоссамент рәсімдейді және
вексельді уәкілетті бөлімшенің ... ... ... ... ... ... ... төлем жасау жауапкершлігінен ... ... ... ... жол ... Ұлттық Банктің пайдасына индосаментпен вексель түпнұсқасы алғаннан
кейінгі келесі жұмыс күнінен кешіктірмей Ұлттық Банк есеп ... ... ... алып ... ... сомасын аударады;
• Ұлттық Банктің ресми қаржыландыру мөлшерлемесін есепке ала отырып
Ұлттық Банк дисконт ... ... Өтеу ... 1 ... дейінгі қабылданатын
вексельдер бойынша дисконт есептеу үшін мынадай ... ... л ... HxTxP 360 ... - дисконт сомасы (теңгемен); Н - вексель сомасы (теңгемен);
T - вексельді қайта ... алу ... ... ... бойынша төлем
мерзімі (күнмен, бұл ретте қайта есепке алу күн мен вексель бойынша ... күні бір күн ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесі (пайызбен).
Мысалы: Ұлттық Банк екінші деңгейлі ... ... 100 мың ... және ... ... ... 60 күн қалған вексельді қайта есепке
алсын,қайта ... ... - 7% тең ... соманы
табайық:
Р=100 000*60*7% =1166.7тенгеге тең. 100*360
Шетел валютасымен көрсетілген вексельдер Ұлттық Банктің нормативтік
құқықтық ... ... ... ... күні ... ... ... бағамы бойынша теңгемен қайта есептеледі.
Вексельдерді қайта есепке алу үшін Ұлттық Банкте құжаттарды ... ... ... ... ... банк вексельді қайта есепке алғанда
бақылау кітапқа ... ... ... ... ... Тіркеу кітапты
қайта есепке қабылданған вексельдердің сомалары мен валюталары, ... ... ... ... ... төленген вексель саны қатал
есептегі құжаттар ретінде тіркеледі.
Ұлттық Банктің портфеліндегі барлық ... ... ... ... ... (атауы мен керекті реквизиттер);
• Вексель бойынша төлеуші;
• Ұлттық Банк (Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... филиалдарының орналасу орны бойынша);
• Басқа да керекті параметрлер ... ... ... Банк ... ... ... ... асыруға қүқылы;
• Вексельді индоссамент бойынша тапсыруға, соның ішінде оны ... үшін ... ... ... ... вексель бойынша төлемді алуға.
2.3 Вексельдермен операциялар есебi қабылдау тәртібі
Вексельдермен операциялар – бұл банк қызметiндегi маңызды бағыттардың
бiрi. Бiздiң ... ... ... ... ... ... ... банктiк
операциялармен салыстырғанда, оларды шектеп қолданумен және оларды жүзеге
асырудың бiрінғай механизімiнiң ... ... ... ... ... ... 28 ... Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жай және
аудармалы коммерциялық вексельдермен операциялар өткiзу тәртiбi анықталды.
Вексельдер нарығының басты ... ... ... ақша ... ... бұл ... коммерциялық және қаржылық вексельдер нарық объектiсi болып
табылады. Оның резиденттерi ... ... ... мекемелер және оның
клиенттерi, ал оның негiзiне есептiк, комиссиялық және коммерциялық ... ... да әр ... ... ... ... ... деңгейлі
субъектiлерiне тек несиелiк мекемелер жатады: бiр жақтан Ұлттық банк,
екiншi жақтан – ... ... ... деңгейлi мекемелерi, соның iшiнде
коммерциялық банктер. Нарықтың аталған деңгейi операцияларының ... ... ... ... ... ... және кайта кепiлдеу
кұрайды.
Вексель айналымы әр ... ... ... – бұл ... ... ... банктер мен клиенттер арасындағы қатынас; қоғам мен мемлекет
арасындағы қатынас, ... жеке ... мен ... тұлға арасындағы банк
қатысынсыз қатынас.
Вексельдер шығару негiзiне жататын қызмет мақсаты мен сипатына, сондай-
ақ қамтылуына байланысты:
- коммерциялық;
- қаржылық;
- ... ... ... вексель тауарларды несиеге сату-сатып алу қызметi негiзiндегi
айналымда пайда болады, ... алу ... ... жеткiлiксiз болса,
сатушыға оның орнына басқа төлем құралы – вексель ұсынылады.
Осындай ... ... ... ... осы ... көмегiмен
сатылған тауарлардың сомасын қамтиды. Сатып алушы векселi ... ... ... табылады, өйткенi олар нақты мерзiммен ... ... ... ... шектеледi.
Қарыз қызметi ақшалай нысанда қаржылық вексельдермен рәсiмделедi.
Ақшалай ... ... ... қалыптастыру, кредиторлар құқын
қорғау мақсатында оны ... және дәл ... ... әдiсi ... ... ... ... ретiндегi ерекше белгiсi шартсыз,
даусыз мiндеттеме болып табылуында, яғни оны ұсынуға байланысты себептерге
қатыссыз. Өз айналымдылығына байланысты ол ... ... ... де ... ... ... операция келесi нысандарда ... ... ... ... ... көрсетiлген соманы,
қолданбалы мөлшерлемесi бойынша пайыздарды алып ... ... ... ... ... ... ... кепiлi есебiнен қарыз,
вексель акцептi, аваль және вексельдермен комиссиялық операциялар.
Банктің есеснтелғен вексельдік операцияларының есебі ... пен ... ... есепке алған кезде:
Дт 1001,1051- кассадағы шақты ақша
Кт 1405- клиенттерге ... ... ... ... ... ... банк пен ... кездегі өткізбе.
Дт 1405 - клиенттерге есептелген вексельдер
Кт 1001, 1051,2803. –айналымға шығатын банк қаржысы ... ... ... ... ... ... ... келесідей өткізбе құрылады:
Дт 1405- клиенттерге есептелген вексельдер
Кт 1001,1051- кассадағы шақты ақша
4. Банк кірісіне дисконт сомасы есепке ... ... ... банк ... ... ... 4450 – басқа да бағалы қағаздар бойынша сый-ақы ... ... ... ... номиналдан төмен және сатып алу кұнынан жоғары емес
бағамен қайта сату кезінде келесідей өткізбе құрылады:
Дт 1001, 1051,2203,2803 –айналымға ... банк ... ... ... 1405- ... ... ... Сатып алу дисконты мен сату. дисконт арасындағы айырма сомасы банк
кірісіне ... ... ... банк ... ... сыйақы
Кт 4450– басқа да бағалы қағаздар бойынша сый-ақы алумен байланысты
кірістер
7. Дисконтты ... ... ... және сатып алу ... ... ... сату ... 1051, ... шығатын банк қаржысы бойынша сыйақы
Кт 1405- клиенттерге есептелген ... ... алу ... мен сату ... ... ... сомасы банк
шығынына есептелгенде:
Дт 5303 – айналым шығарғанда басқа да бағалы қағаздар бойынша сый-ақы
төлемімен байланысты
Кт ... ... банк ... ... сыйақы
9. Банкпен бас тартқанда вексельді мерзімінде өшірілмеген кезінде банк
келесідей өткізбе ... 1200- ... ... ... ... 1405- ... ... вексельдер
Банкпен алынған вексельдер бойынша несиелерде сияқты провизия адэылады.
Банкпен алынған вексельдері оойынша құрылған ... ... ... ... Дт 5303– айналым шығарғанда басқа да бағалы қағаздар ... ... ... 1405- клиенттерге есептелген вексельдер
2. Есептелген көлемге дейін вексельдер бойынша құрылған резервті ... ... ... ... 4450– ... да бағалы қағаздар бойынша сый-ақы алумен байланысты
кірістер
3. Есептелген пайыз бойынша банкке карызды өшіру үшін қабылданған ... ... ... 1051, ... ... банк ... бойынша сыйақы
Кт 1405- клиенттерге есептелген вексельдер
4.Қабылданған пайыз ... банк ... ...... ұсынылған ұзақ мерзімді несиелер
Кт 1745- басқа да бағалы қағаздар бойынша қосылған кірістер
5. Мерзімінде өтелмеген.қабылданған пайыз сомасы есептелгенде:
Дт 1417– кешендерге ұсынылған ұзақ ... ... 1405- ... ... ... ... деп ... негізгі вексель сомасы кұрылған резерв бойынша
толық өшіру ... банк ... ... 1405- ... есептелген вексельдер
Кт 1424, 1427- клиенттерге несиелер бойынша мерзім шектелген берешек
7.Үмітсіз деп ... ... ... банк ... өшірілгенде:
Дт 1417– кешендерге ұсынылған ұзақ мерзімді несиелер
Кт 1405- клиенттерге есептелген вексельдер
ВЕКСЕЛЬДЕРДІ ЕСЕП ЖҮРГІЗУГЕ ҚАБЫЛДАУ ТӘРТІБІ
Вексельдерді есеп жүргізуге ... ... ... ... ... клиент банкке мына құжаттарды ұсынады:
1 вексельдерге есеп жүргізуге тапсырысты:
2 вексельдің тұпнұсқасын:
3 вексельдің нотариалды ... егер ... ... ... ... ... заңды тұлғаның лауазымды
адамына сенімхаты:
5 авальді егер ол жеке актімен берілсе:
6 ҚР Ұлттық банкі ... 2005 ... 13 ... №61 ... ... 6 ... алынып тасталынады:
7 банк белгілеген басқа құжаттарды береді:
Егер есеп жүргізу үшін банкке вексельдің көшірмесі берілсе онда банк
клиенттен немесе ... бар ... ... ... ... талап
етуге құқылы. Вексельдің түпнұсқасы банкке берілмеген жағдайда ... ... есеп ... қабылдаудан бас тартуға құқылы.
ІІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВЕКСЕЛЬ АЙНАЛЫСЫНЫҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
Қазақстан Республикасындағы қазіргі ... ... ... ... ... ... ... өңдеу салаларының
құлдырауы, шаруашылық байланыстарының нашар дамуы және үлкен мөлшерде
өтелмеген ... ... ... ... ... есеп ретінде
вексельге деген сұраныс арта түсуде. Сондықтан вексель шаруашылық өмірге
кең көлемде енуде. ... ... ... ... ... ... құжатар пайда болды.
«ҚР-дағы вексель айналысы туралы» (28.04.97 ж.) ҚР-ның ... ... ... ... ... болып табылмайды. «Тауарды жеткізу туралы
мәміле ... ... ... ... үшін ... ... деп» ... 80 бабында көрсетілген.
Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... ... есепке алу
тәртiбiн және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң коммерциялық вексельдердi ... ... ... үшiн ... талаптарды белгiлейдi.
Қазақстанда вексель айналысын бiрiншi болып қолданушылардың қатарында
Казкоммерцбанк тәжiрибесiн атап ... ... Бұл банк 1996 жылы ... ... жинау бағдарламасына сәйкес өзiнiң 500, 1000 және 5000 АҚШ
долларындағы “астық” вексельдерiн айналымға шығарып, оларды несие ... ... ... ... осы банк 2003 жылы ... ретiнде “Қазақстан
темiр жолы” ҰК-ның 200,0 млн ... ... ... ... ... – вексельде көрсетiлген төлемдi төлемдi жүзеге
асыратын, вексельде делдал ретiнде қатынасатын банк.
Трассат тратта бойынша төлеуге келісімін ... ... ... ... ... вексель келесі бетіндегі индосамент (басқа
біреуге аударып ... ... ... жүре береді. Аудару туралы
қолдардың көбеюіне байланысты вексель айналысы ұлғая түседі және ... ... ... ... ... ... ... береді.
Жай және аудармалы вексель – коммерциялық вексельдің түрлері ретінде
қарастырылады. Вексельдің ... ... ... ... ... ... ... аты-жөні, вексель ұстаушының аты-жөні; вексель
төлеушінің аты-жөні; вексельді толтырған күн; ... өтеу күні мен ... ... ... ... ... ... төлеуге келісім берушінің
қолы мен мөрі; ... ... ... қолы мен мөрі (3-ші ... Екінші бетінде. Аударып жазу белгісі; Төлем бұйрығының номері
мен күні және айы; ... ... ... ... және басқа да
мәліметтер; Вексельді ұстаушының аты-жөні және тағы ... ... ... жылдың басында және ортасында банктер вексель операциясымен жұмыс
жасамағаннан кейін, бірақ осы жылдың аяғы мен 2000 ... ... ... ... байқаймыз. Сондықтан вексель операциясы қалыптасу
кезіңінде тұр. Бүгінгі күнде кең тараған вексель операцияларына: ... алу, ... ... алу және ... ... Елімізде вексель
нарығының жандануына әсер ететін негізгі фактор қабылдаған Заң актілері.
Вексельмен жасалатын коммерциялық банктердің операциясы мынадай ... ... ... ... ... ... алу; Пассивтік
операциялар: вексельді қайта есепке алу (орталық банктің жүзеге асыруы);
Кепілдік операциялары: аваль, ... ... ала ... ссуда беру;
Коммиссиондық операциялар: вексельді инкассалау және домициляция; Активтік-
кепілдік операция: вексельді акцептеу.
Коммерциялық банктердің кеңінен ... ... ... ... ... алу операциясы жатады. Вексельді ... алу ... ... қарағанда дамыған. Банктер есепке алу үшін ... ғана ... Банк ... алу үшін ... қабылдау
барысында клиенттен тиісті құжаттарды талап етеді және ... ... ... төлемқаблеттілігін тексереді. Есепке алу үшін қабылдаған
әрбір вексельге «вексельдік құжаттаманы» жүргізеді. ... алу ... ... ... ... есеп беру құжаты ретінде сақталады.
Қазақстанда банктердің акцептік операциялары дамымаған. Ұлыбритания,
Германия және Францияның ... ... осы ... ... Бұл ... дамымай отырған себебі біріншіден осы операцияға
қатысты заңның болмауы, екіншіден банк үшін ... ... ... ... ... ... ... болуы.
Акцептік операцияға қарағанда авальдеу банк үшін қолайлы келеді. Аваль
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... төлем
болып немесе аваль арқылы вексельдегі соманың қандай да бір бөлігін
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... көрсетілуі
керек. Ал көрсетілмеген жағдайда вексель ... ... ... ... ... ... кепілге ала отырып қарыз, белсенді
банктік операциялар қатарына жатады. Ал ... ... ... ... ... ... операция қатарына Ұлттық банктің вексельді
қайта есепке алуы жатады. Қайта қаржыландыру мүшелері бойынша ... ... ... ... банктің қайта есепке алу саясатын белсенді жүргізуі ... ... ... есеп ... және ... құрал ретінде
жабдықтаушылар мен эмитенттердің вексельге ... ... ... ... ... ... вексельді есепке алу көлемін ұлғайтуға
есептігін тигізеді. Ұлттық банк үшін банк ... ... ... ... пайда болуымен ерекшеленеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, вексель айналысы елдің төлем ... ... ... ... түсуін жеделдетіп, кәсіпорындағы ... ... ... және ... шаруашылығындағы есепті тездетеді.
Вексель айналымы экономикалық қатынастардың сан алуан жүйесін қамти алады.
Вексель ... ...... ... ... беру арқылы ақша қаражатын
бөлу. Вексель айалымының негізі ... ... ... ... бірін-бірі бақылауы мен жасалатын несиелік келісім. Вексель ... ... ... ... ол ... ... шамалы болса да
сенім болғасын төлем құралы ретінде ... Егер ... ... ... ... ... жіберілуін және басқа да жағдайларын
бақыласа, ол вексель ... ... тек ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар ол өте маңызды, оның төлем ... ... ... ... ... ... Вексель
келісіміне қатысушылардың бірін-бірі бақылауы және сонымен ... ... ... ... ... ... нақты орындауға ұмтылуы
нарықтық қарым-қатынастарды дамытуға жол ашады.
Вексель бойынша жасалатын операция қатарына Ұлттық банктің вексельді
қайта ... алуы ... ... қаржыландыру мүшелері бойынша Ұлттық банк
вексельді есепке алады.
Ұлттық банктің қайта есепке алу саясатын ... ... ... ... ... есеп айырысу және несиелік құрал ретінде
жабдықтаушылар мен эмитенттердің ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің вексельді есепке алу ... ... ... ... банк үшін банк жүйесінде өтімділігін ... ... ... ... ... жылдың басында және ортасында банктер вексель операциясымен жұмыс
жасамағаннан кейін, бірақ осы жылдың аяғы мен 2000 ... ... ... ... байқаймыз. Сондықтан вексель операциясы қалыптасу
кезіңінде тұр. ... ... кең ... вексель операцияларына: вексельді
есепке алу, ... ... алу және ... жатады. Елімізде вексель
нарығының жандануына әсер ететін негізгі фактор қабылдаған Заң актілері.
Вексель туралы Заң 1930 жылғы 7 ... ... және жай ... ... ... белгiлейтiн конвенцияға, Аударым және жай вексельдер
туралы заңдардың кейбiр үйлеспеушiлiктерiн шешу ... ... мен ... және жай вексельдерге қатысты елтаңба алымы жөнiндегi
конвенцияға сәйкес Қазақстан Республикасындағы вексель айналысын реттейдi
және төлем ... мен ... ... ретiнде вексельдiң қызметiн
белгiлейдi.
Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы жөнiндегi ... ... ... осы ... ... Республикасының өзге
де заң актiлерiнен, ... ... ... ... ... ... ... нормативтiк құқықтық актiлерiнен ... ... ... ... ... ... енді ғана қалыптасу кезеңінде болып
отыр, ендігі жерде елдің қаржы секторы мен банк жүйесі бұл ... ... ... ... қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы 09.07. 2003 заңы.
2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы 1995 ж. 30 ... ... ... ... ... Баян ... Оқу құралы Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары,
- ... ... ... С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, ... 2004 ж. – 248 ... ... Я.М. / Ценные бумаги и фондовой рынок. ... ... ... Б.А. / ... қағаздар нарығы : Оқу құралы – Алматы:
Экономика – 1999г.
7. Ценные бумаги. / ... В.И. ... В.С. ... ... ... ... ... Учебник Под. Ред. О.И ... Изд. ... ... ... ... М.А., ... Л.С. Финансы, денежные обращение и
кредит. ... ...... , ... ... ... Серия экономическая. №3. – 2005 г. 33-35 стр.
11. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк ... ... ... ... ... ... - ... беруші
Вексель беруші (сатып алушы төлеуші)
Ремитент
(тратта бойынша ақша алушы)
Несие беруші
(кредитор)
Трассат
(төлеуші)
Трассант
(вексель беруші)

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Банктің вексельдермен операциялары және есебі»44 бет
Алынуға тиісті вексельдер , бағалау және мойындау есебі36 бет
Вексель айналысы және оның Қазақстандағы даму болашағы34 бет
Вексель және вексель айналымы30 бет
Вексельдік айналысқа банктің қатысуының қазіргі тенденциялары71 бет
Вексельдің негізгі түсінігі9 бет
Вексельдің түрлері және вексель айналысы23 бет
Вексельдер7 бет
Вексельдер мен операциялар есебі және банктік карточкалармен есеп айырысу есебі24 бет
Дебиторлық борыштар және Вексель операциялары25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь