Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері

Жас кезеңдері:
1.Сәбилік (өмірдің алғашқы бір жылы).
2.Мектеп алды дейінгі жас (1жастан 3жасқа дейін ).
3.Мектепке дейінгі жас (3жастан 6 жасқа дейін). Бұл аралықта а) кіші мектепке дейінгі жас(3-4жас), б)орта мектепке дейінгі жас (4-5жас), в) үлкен мектепке дейінгі жас (5-6жас).
4.Кіші мектеп жасы (6-10жас).
5.Орта мектеп жасы (10-15жас).
6.Жоғары мектеп жасы (15-18жас).

Жастық даму заңдылықтары:
1. Жастық шақта адамның тән – дене дамуы тез әрі қарқынды жүріп жатады.
2. Тән – дене дамуы біркелкі болмайды, бір кезеңде жылдам дамыса, екінші де – тым баяулап кетеді.
3. Адам денесінің әр бір ағзасы өзіне тән қарқынмен дамып барады, тұтастай дене бөліктерінің дамуында теңдестік пен сәйкестік болмайды.
4. Адам жасы мен оның рухани дамуы өзара кері тәуелділік байланыста.
5. Адамның рухани дамуы бірде қарқынды, жедел болса, әлде бір жағдайда баяу халге түседі.
6. Даму барысында кейбір психикалық сапа – қасиеттер мен мүмкіндіктердің қалыптасуы үшін тиімді жас кезеңдері болады.

Бастауыш мектеп оқушыларының психика – педагогикалық ерекшеліктері:
1. Жүйке жүйесі жетіле түседі. Психикасы жедел дамуға келеді. Тежелу кемде де,қозуы күшті.
2. Танымдық іс-әрекеті тікелей оқумен байланысты.
3. Қабылдау тұрақсыз, ұйымдаспаған, көрнекі қызығушылық басым.
4. Зейіні ырықсыз, тұрақтылығы кем, шектелген.
5. Ойлауы бастапқыда көңіл шарпуы(эмоция) мен бейнелі негізде, кейін дерексіз – логикалық кейіпке келе бастайды, тіл дамуымен бірге жүреді.
Есі қызықты, нақты, жарқын материалға бейімдеу, көрнекі - бейнелі сипатқа ие. Есін толығымен қажетіне пайдаланып, оқу міндеттерін атқаруға
        
        Бастауыш  мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері
Жас кезеңдері:
1.Сәбилік (өмірдің алғашқы бір ... алды ... жас ... ... дейін ).
3.Мектепке дейінгі жас (3жастан 6 жасқа дейін). Бұл ... а) ... ... ... б)орта мектепке дейінгі жас (4-5жас), в)
үлкен мектепке дейінгі жас (5-6жас).
4.Кіші мектеп жасы (6-10жас).
5.Орта мектеп жасы ... ... жасы ... даму ... ... ... адамның тән – дене дамуы тез әрі қарқынды жүріп жатады.
2. Тән – дене дамуы біркелкі ... бір ... ... дамыса, екінші
де – тым баяулап кетеді.
3. Адам денесінің әр бір ... ... тән ... ... барады,
тұтастай дене бөліктерінің дамуында теңдестік пен сәйкестік болмайды.
4. Адам жасы мен оның ... ... ... кері ... байланыста.
5. Адамның рухани дамуы бірде қарқынды, жедел болса, әлде бір жағдайда
баяу халге түседі.
6. Даму барысында ... ... сапа – ... мен ... үшін тиімді жас кезеңдері болады.
Бастауыш мектеп оқушыларының психика – педагогикалық ерекшеліктері:
1. Жүйке жүйесі ... ... ... ... ... ... ... де,қозуы күшті.
2. Танымдық іс-әрекеті тікелей оқумен байланысты.
3. Қабылдау тұрақсыз, ұйымдаспаған, көрнекі қызығушылық басым.
4. Зейіні ырықсыз, тұрақтылығы кем, ... ... ... көңіл шарпуы(эмоция) мен бейнелі негізде,
кейін дерексіз – логикалық кейіпке келе бастайды, тіл
дамуымен бірге жүреді.
6. Есі қызықты, нақты, жарқын материалға ... ... ... сипатқа ие. Есін толығымен қажетіне пайдаланып, оқу
міндеттерін атқаруға қолдана алмайды.
7. Кіші мектеп жасы ізгілік, адамгершілік сапаларды баулуға ... ... Өзін - өзі ... мен ... ... ... ... Ой – көңіл дүниесі сырттай әрекет – қылығынан анық көрінеді.
10.Бала ... ... ... ... ... кезеңдер реті
Тән – дене, сондай – ақ ақыл ... ... ... кезеңдерімен тығыз
байланыста екендігі ежелгі дәуірден белгілі болған. Бұл ... өзі ... ... ... ... адам ... ұзақ өмір ... – бойы өседі,
денесі қатаяды, ... ... ... ... ... ... ұлғаяды. Әр жас кезеңінің өзіне тән дене,психикалық және ... ... ... ... бұл сәйкестік жалпы және тұтастай жас
кезеңдеріне тура келеді, ал нақты адамның ... ... да ... ... мүмкін. Даму үдерісін дұрыс басқару үшін педагогтар ертеден
– ақ, адам ... ... ... ... ... ... тырысқан.
Бұл іспен өз замандарында ғалым – педагогтар: Коменский, Штрац, Бюллер,
Горлок, Левитов, Эльконин, ... ... ... және т.б. ... ... бөлістірудің бірнеше ондаған сұлбасын ұсынған. Солардың
ішінде педагогтардың көпшілігінің ... ... бір ... назар
аударайық.
Кезеңге бөлістіру жас ерекшеліктеріне негізделеді. Жастық ерекшеліктер ... ... өмір ... тән ... ... және психологиялық
сапаларды атаймыз. Жастық ерекшеліктер мәні адамның тән дене дамуынан айқын
көрінеді. Бойдың өсуі, салмақ ... ... ... ... ... ... ... ауысуы, жыныстық жетілу және басқада биологиялық үдерістер
елеусіз ... ... жас ... ... ... ... және ... дамуы өзара тығыз байланыста болғандықтан,
психикалық аймақтағы өзгерістерде ... жас ... ... ... өзгерістер сияқты қатаң белгілі бір жас кезеңіне сәйкес болмаса
да,әлеуметтік пісіп – ... ... ... ... ... даму динамикасы
да өз кезегімен орындалып жатады. Осылардың бәрі адам дамуы мен оның ... ... ... ... ... ... қызыметін атқарады.
Дамудың толық кезеңдестігі адамның бүкіл өмірін белгілі дәуірлерімен қоса
қамтиды. Ал ... ... бөлу ... ... ... қызықтырған өмірдің
бір бөлігін өз ішіне алады. Бастауыш мектеп педагогикасын баланың ... және кіші ... ... өмір және даму ... ... баланың туылғанынан он,он бір жасқа дейінгі өмір ... ... да ... ... даму кезеңдерін айырады, бірақ
психологиялық кезеңдерге бөлу педагогиклық жас кезеңдері мен ... ... ... себебі психика дамуы ананың жатырында басталады, ал ... оның ... ... ... ... Бала ... ерекшеліктерін
әр жас кезеңіне байланыстыра түсіну үшін төмендегі салыстырма ... ... ... ... | ... ... ... жатырындағы кезең |1.Сәбилік |
| ... ... ... ... келу кезеңі ...... ... жас ... |
|(өмірдің алғашқы 6 аптасы) |(1 – ден 3 ... ... ... ... ... ... жас кезеңі |
|(1 ... ... |(3 – 6 ... ... ... ... ... мектеп алды жас кезеңі ... 3 ... ... |(3 – 4 жас ... ... алды жас ... ... мектеп алды жас кезеңі |
|(3 – 6 жасқа дейін) |(4 – 5 жас ... ... ... жасы ... ... алды жас ... ... – 11 жас) |(5 – 6 жас ... ... ... ... |4.Кіші мектеп жас кезеңі ... – 15 жас) |(6 – 10 жас ... ... жас ... ... жас ... ... -20жас) |(10 – 15 жас ... |
| ... жас ... |
| |(15 – 18 жас ... ... ... ... негізін, бір жағынан, дене және психикалық
даму сатылары құраса, екінші жағынан, бұл тәрбие жүріп ... ... ... – жүйесін және дене мүшелерін біріктірген ағзаның биологиялық пісіп
жетілуі және онымен бірге жүретін танымдық қабілеттердің даму ... ... ... ... табиғи құбылыс болса, ал саналы құрылған ... жас ... ... икемдесуі және оларға негізделуі
қажет. Педагогикада дамудың жастық ... ... ... ... орайлас әдістеме табылса, қалаған 3 – 4 жастағы баланы жоғары
математикаға, ... да ... ... ... кез -келген
әлеуметтік тәжірибені, білімдерді, тәжірибелік ептіліктер мен ... ... ... ... да ... болған. Бірақ бұл ... өте ... ... де дұрыс айтуға үйренер, бірақ оның
мағынасын ұғуға оған әлі ... Жас ... ... осы ... ... ... ... сөздік және түсінік қорының кеңдігімен
шатастыруға болмайды. Бұл құбылыс әлеуметтік дамудың жеделдеуімен, әрқилы
ақпраттық ... ... кең жол ... балалардың көп нәрседен
хабардар болуымен түсіндіріледі. Даму ... ... ... бірақ шексіз емес.Жас кезеңі дамуды мезгілінен тыс ... өз ... ... Бұл ... ... ... ... даму
мүмкіндіктерінің шама – шарқын белгілеп береді. Оқу – ... ... жас ... ... өз ... ... ... нәрсенің табиғатта өз мезетінде болатынындай, тәрбие де өз
кезегімен – ... және ... алып ... ... Сол ... ... ізгілік сапалар табиғи жұғысты келіп, ақыл есінің ... ол ... ... толық, мән - мағынасымен ... ... ... бәрі жас ... сәйкес бөлініп,әр жас
кезеңіне түсініктілері ғана оқып – үйрену үшін ұсынылуы шарт » - деп ... ... ... ... ... ... бірі.Оны
арқау ете отырып,мұғалімдер оқу жүктемесін ретке келтіреді,әрқилы еңбек
түрлерінің көлеміне негіздеме береді,даму үшін ... күн ... ... және ... ... ... Жас ... оқу
пәндерінің және әр пәндегі оқу ... ... ... ... орай ... ... шешуге міндеттейді. Оқу -
тәрбие қызыметінің формалары мен әдістерін таңдауда осы принципке тәуелді.
Қазіргі дәуірде жас топтары арасындағы шектерді ... ... ... және бір ... ... толғандыруда.Бұл акселерация
(лат.сөзі – жеделдеу ), - яғни ... және ... ... тән ... кей ... ... ... ерекше жедел алуы.Акселерацияны
биологтар ағзаның физиологиялық жетілуімен, ...... іске ... ... ал ... тұлғаның рухани
дамуы мен әлеуметтенуінен деп ... ... ... ... дамудың салдары емес, ол ... ... ... ... ... мен тұлғаның әлеуметтенуі арасындағы
қайшылықтардан.
60 – 70 жылдарға дейін балалар мен ... ... ... ...... ... ... Ал бұдан кейінгі дәуірде пайда болған
акселерация нәтижесінде ағзаның ... ... ақыл – ес ... ... ... әлде ... қарқынды болды. Даму
сәйкессіздігі қылаң ... ... ... ... ізгілік сапаларының
негізі болған психикалық қызметтерден гөрі тән ... ... ... ... Осыдан баланы артық психологиялық жүктемеге түсіретін
жағдайлар пайда болды, яғни бала ... ақыл – есі ... ... ... ... ... өздеріне ғана әртүрлі
қиындықтар тудырып қоймастан, мұғалімдер мен ата - ... ... ... және ... мәселелерін туындатты.
Акселерацияның негізгі себептері - өмірдің қарқынды ... ... ... және ... ... ... ... ерте
жастан балалар күтімінің оң сипат алуы, ... бала ... Бұл ... және де бір ... бар: адамның тіршілік ету
ортасының радиоактив ластануы алғашқы да бойды өсіріп, ал ... ... ... ... ... тіршіліктің тектік қорын
әлсіретеді, атмосферадағы ... ... ... ал бұның ізімен адамның
көкірек клеткасы шектен тыс ... ... ... ағза
ұлғаяды.Дегенмен,шынына жүгінсек акселерация ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемде акселерация бір шама кеміп,
физиологиялық даму қарқыны ... ... ... ... ...... яғни
балалардағы тән-дене және ақыл-ес дамуының кешеуілдеуі. Мұндай кешеуілдеуге
себепші – нәсілдіктен ... ... ... ... даму
үдерісіне кері ықпал жасаушы экологиялық орта,бір ... ... ... ... ... ... ... психикалық дамуында елеулі
келеңсіз көрініс береді.Мұндайға ұшыраған балалар оқу-тәрбие үдерісіне
икемдесіп, қатарларымен ... ... ... әрбір жас кезеңіне сәйкес физикалық,психикалық және әлеуметтік өз
дамуы ... ... үшін ... ... ... ... жеңілдету үшін жастық кезеңдестіру сұлбасы
жасалған.Ол сұлба жас ерекшеліктерін ажырата ... ... ... өмір ... тән ... және
психикалық сапа қасиеттер. Саналы ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың дамуы
3 жасынан 6 – 7 жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... жөніндегі танымы қалыптасады,өмір ағысындағы
өзін-өзі және өз ... ... ... ... баға беру ептілігі шыңдала
түседі.Оның бұл күндегі негізгі іс-әрекеті-ойын,енді бірте-бірте ойынның
жаңа сеп-түртклері басты рөл ... ... өзін ... ... ... ... ... кездегі басты үлгі-
ересектер.Егер ... күні ... ... алатын болса,бұл күнде ол теледидардың
өрескел ... ... ... ... ... экранда не көрсе,соның бәрін тікелей
тұрмыста қайталауға құштар келеді.Осыдан баланың психикалық және ... өмір ... мен ... ... рөл ... ... дұрыс екеніне көзіміз жетіп жүр.Табиғи қасиеттер,нышандар ... ... бола ... бала ... қозғаушы күш міндетін
атқара алмайды. Бала қалауынша қалыптасады, ... ол ...... бәрі оны
қоршаған адамдарға тәуелді, олардың қалай ... ... ... ... шақта даму үдерісі барша бағыттарда өте қарқынды ... Оның миы әлі ... ... жоқ, ... ... ... шектеулі. Сәби бала өте икемді, оқу ... Оның ... ... мен ... ... ... Осы ... ерекшеліктерді тәрбиеде толығымен пайдалана білу
қажет. Сонымен бірге тәрбиенің жан – жақты жаңа ... ... ... ... ... Тек қана ізгілік дамуын тән – дене
тәрбиесімен, еңбек қабілетін ...... ... ... ... байланыстыра отырып, мектеп жасына жетпеген баланың барлық сапа
қасиеттерін бірқалыпты және ... ... ... ... дейінгі баланың қабілеттері дәл, ... ... ... жол ... ... сөз байламы пайымды,
бақылағыш және тапқыр келеді. 6 жасқа ... ... ... ... өнерлік – қабілеттері дами бастайды.
Баланың ойлау қабілеті оның ...... ... көп білген балада жаңа ойлар құрастыруға қажет ұғымдар қоры ұлғая
түседі. ... жаңа ... ... ... бала өзінің алғаш
ұғымдарын жетілдіре ... ... ... ... ... ... мен ... сұрақтар шеңберіне шырмалады. Бұл қарқынды
дамудағы танымдық үдеріске кедергі жағдайларды тудырады. ... бала ... енді сәл ... кез ... ... үдерісі жас
шектеуіне кезігіп, “балалықтан” шыға алмай әуре болады. Әлбетте, әр түрлі
айла жолдарымен бұл жағдайдан ... ... ... ... 6 ... ... ... көрсеткендей, мұнымен айналысудың қажеті жоқ.
Кіші жастағы бала өте қызыққыш, көп сұрақтар ... ... ... ... Бұл ... ол ... шалдығуды білмейтін зерттеушіге
айналады. ... ... ... жағдайда баланың талғамдарын
қанағаттандырып, құмарын басу үшін ол неге ... не ... ... соған жауап беріп, үйрету, оқыту орынды болатынын алға тартады.
Бұл жаста ... ... тілі ... ... ... ... ... (4000 сөзге дейін), тілдің мағыналық тарапы өрістей бастайды. 6-7
жаста балалардың көпшілігі дұрыс дыбыстауды игереді.
Бірте – ... ... ... қатынастар сипаты өзгере
бастайды. Әлеуметтік ... мен ... ... ... ... Осы жаста дағдыланған өзін - өзі күту, жуыну, тіс тазалау сияқты
әрекеттері өмірлік ... ... Егер осы ... ... байқамай, өткізіп алсақ онда ... ... ... өте ... Бұл ... ... сезімі ауысымды, қозғыш келеді. Әр күні
көретін теледидардағы қысқа ... өзі оның ... үшін ... 2 ... ... ата – ... бір сағат, кейде одан да артық
теледидар алдында отырып қалатын жағдайлары көп ұшырасады. Бала әлі ... ... не ... отырғанын түсіну дәрежесіне жеткен жоқ.Сондықтан,оның
жүйке жүйесі үшін ... тыс ... ... ... оны
шаршатып,көз жанарын әлсіретеді.3-4 жастан бастап ... ... ... ... 1-3 рет 15-20 ... ... ... қарап
тұруға рұқсат берген жөн.Егер жүйке-жүйесінің қозулары жиі және ұзақ
қайталанатын ... ... ... бала ... ... ... сөзсіз.Кейбір деректердің айғақтауынша,мектеп жасына жеткен
балалардың төрттен ... ғана ... ... өз қалпында. Қалған
балалардың қандай да ... ... ... ... ... Күн ұзақ ... ... сәби қалыпты тән-дене дамуынан
қалады,қажетсіз жүйкесін шаршатады,тіпті керек ... ... ... ... миын ... Ал ... ... мен
дәігерлердің кеңесін жол-жөнекей тыңдап,құлақ асқысы келмейді. Мектепке
дейінгі жастың соңғы кезеңінде ... ... ... мақсат және
ерік - күшімен байанысты ырықты белсенді зейін нышандары көрінеді. Ырықты
және ырықсыз ... ... ... бірі ... ... Зейіннің
бөліну және ауысу қаиеттері әлсіз ... ... бір ... алмайды, алаңдағыш, назары шашыраңқы.Мектеп алды баласы көп нәрсе
біледі және көп ... ... ... оның ... ... ... әсірелеуге
болмайды.Ойлаудың қисынды қапы әлі ода қалыптаспаған.Бұл кезеңдегі жетілген
ақыл-ес дамудың ......... ... ең жоғары
түрі.Баланың ақыл дамуында мтематикалық ... ... ... он ... ... ... 6 ... балаларды оқыту
мәселелеріне орайлас логикалық,математикалық,жалпы абстракт ұғымдарды
қалыптастырудың көптеген қырларын ... ... ... абстракциялар пайда ету үшін бала ... әлі ... ... ... ... ... ... көңіл толарлықтай табыстарды иеленуі мүмкін.Ақыл дамуы желісінде
түсінім ... ... ... ... швед ... көп ... ойын барысында ешқандай оқымай-ақ заттардың
формасы,көлемі,саны жөніндегі түсініктерді жеңіл игеріп алады.Бірақ, арнайы
педагогикалық ... ... ... ... “кедергілерінен”
балалардың аттап өтуі ... ... бала қай ... қай ... ... айырмашылық барын түсіне алмай дал болады.Бір
кілә ... ауыр ... кілә ... ауыр ма?деген сұраққа бала ойлануға ақылы
жетпегендіктен – бір кілә темір ауыр дей ... ... ... ... ... ашып ... жасына дейінгі баланы
өте қиын және ... ... ... ... ... ... ... Халықтық
педагогика,әлбетте”Пиаже кедергілерін”білген,сондықтан да, бала ... ... ... ... ...... -
түсінер”.Өз уақытында келетін мүмкіндікті уақытынан бұрын,жас ... ... ... ... ... жасанды өзгертуден
тәрбиеде зияннан басқа,қолға түсер дәнеңе жоқ.
Мектеп босағасын аттау кезеңіне баланың мотивациялық ... ... ... ... 3 ... бала ... жағдайға орай
сезім мен ниет ықпалында болса, 5 – 6 жаср бала өз ... ... ... ... жаста ол сәбилікте болмаған сеп түрткілерді өз
басшылығына ... ... ... ... ... ұқсап – бағу- балалар үшін өте маңызды келеді.Ата-аналары
мен тәрбиешілердің ... ... ... ... сый ... ... ... да бала үшін мәнді.Көп балалардың әрекеттерінің
негізінде жеке табыстар,ар-намыс,өзін таныту ниеттері билік етеді.Бұлардың
көбі ... ... ... ... жеңіске жету ұмтылыстарынан
айқын көрінеді.
Балалар моральдық қалып ... ... ... ... ... көп ... ... еліктеу үшін қажет болған үлгілерді
бере алмайды. Әсіресе өсіп келе жатқан әлеуеттің адамгершілік ... ... ... болатын нәрсе – ересектердің арасындағы
жанжалдар мен дау – ... ... қара ... әрі ... ... жуан
екенін сезе қояды. Оларды бұл тұрғыдан адастыру қиын. Үлкендер мінезіндегі
күйбеңдік, намыс ... ... ... ... пен ... ... бәрі ... бала кезінде сый құрметтен қалып, жағымсыз
танылыуына себепші болады. Бала мұндай ... еш ... да ... ... ... күш – бұл бір ... ... рай. Егер мұны тек
тәрбиешілердің өздері ғана ұстанған ... ... да ... ... бір ... болса жақындағанымыз болар еді.
Жақсылық және жамандық қылық ... бала ... ... үшін жалғыз-ақ тәсіл орындалуы қажет моральдық талапты бала көңіл-
күйіне сәйкестендіру. ... ... ... ... ... ... ... қалдырылмай, түсінік арқасында орынды болатындары
мен ауыстырылғаны жөн. Бұл ... ... ... негізі ретінде
қабылданған. Мектепке дейінгі жас балаларының жеке дара ... ... ... және ... көп зейін аударады. И.П.Павлов
жүйке жүйесінің үш негізгі қасиетін (күші,қозғалмалылығы, ... осы ... төрт ... бірігуін ажыратқан:
- күшті, қозғалмалы, ауыспалы – “ұстамсыз” ... ... ... ...... ... күшті, тұрақты, жай қозғалысты – “байсалды” тип,
- “әлсіз” тип;
Әр тип нақты темперамент ... ... ... ...... – сангвиник, “байсалды” – флегматик, “әлсіз” – меланхолик.
Әлбетте, ... да, ... да өз ... мен ... ... таңдамайды, бәрін де тәрбиелеу қажет, бірақ, әрқайсысы
- өз ... ... ... ... ... айқын көріне қоймайды. Бұл
кезеңнің өзіне тән ерекшелігі: қозу және тежелу үдерістерінің әлсіз болуы;
олардың тепе-теңдігінің болуы; ... ... ... кейіптерінің тез
қайта орнығуы. Баланы дұрыс тәрбиелеу үшін ата-аналар мен тәрбиешілер ... ... қуат ... ... ... ауыр жұмысты
орындауда жұмыс қабілетін сақтай білу, ... және ... ... көңіл-күй кейпін сақтау, таныс емес және ... ... ... алу ... ... шулы жағдайларда да бірдей тұрақты зейін
ұстау, т.б есепке алып отыру қажет. ... ... ... күші ... ... оның ... ... тез берілуі,ұйқы тыныштығы,
беріктігі), күш ... тез (жай) ... ... ... ... ... байсалдылығы)
байқауға болады. Сабырлылық белгісін баланың ... ... ... ... ... ... ... пен көңіл кейпіндегі
біркелкілік, олардағы оқтын-оқтын ... ... ... мен
көтеріңкіліктің болмауы,сөйлеудегі ... ... ... адамның барша жаңалықтарға, тез ... ... ... ... ... келтіруі, бейтаныс адамдармен жылдам икемге
келіп, олармен тіл ... бір ... ... ... ... ... алуы,және т. б. білуге болады Мектеп жасына дейінгі баланың мінезі
әлі қалыптасу ... ... ... жоғары жүйке әрекеттерінің
сипатына байланысты келеді,ал жүйке жүйесі даму жағдайында болатындықтан,
баланың қандай болып ... тек ... алу ғана ... ... ... ... ... шындық қорытындысы жалғыз-ақ: мінез-бұл
қалыптасудың нәтижесі, ол мыңда бір ... ... ... 5-6 ... ... ... қасиет белгілері
қалатыны-Жаратқанға ғана аян.Дегенмен, біз ... ... ... ... сол ... көздеп, ұйымдастырылған тәрбие ... ... күні ... мен мектептегі күрделі мәселелердің бірі -
жалғыз перзентті отбасы. Мұндай ... ... ... артықшылығы
бар:барлық жақсылық соған,үлкендердің бәрі оны ... ал бұл ... ... ... бала ... ... бір ... өзіне деген бағасы «таудай» болып өседі.Дегенмен, жалғыз перзентті
отбасының қиналатын жағдайлары аз ... ... бала ... ... көзқарастар мен әрекеттерге үйіршең келеді, оның жеке-дара және
өзімшіл(эгоистік) қасиеттері анық көріне, қалыптасады, ол ... ... ... ... ... отбасынан шыққан бала басты адамилық
сапа – төңірегіндегі басқалармен ... ... ... ... ... ... қатер, қайғыдан сақтандырушы жағдайлар ... ... оны ... ... ... Бірақ-қашанға дейін.
Сондықтан, баланы нақты өмір, ... ... ... ... ... ... ... да үйретіп, жеңілістер мен
қателіктерге де ... төзе ... ... ... тек өзі ғана ... ... сезімдерді байқауға қабілетті.
Басқаның көңіл толғанысы оған жат, ... ... ұят, ... ... – бәрі де бала өмірінің серігі, бірақ олардың не ... ... ... ... ... жағдайлардан жасанды қорғаудың
қажеті жоқ. Өмірді өзгертіп болмайды, сондықтан оған шынайы ... ... ... ... ... ... ... міндеті
әрі бұл жас кезеңінің барша мәні – ойын, ойын ... 5-6 ... ... да қызбалы келеді. Баланың төбелескіштігін қолдамаңыз, ... ... де. Бұл ... баланың көңі-күйі басқарымды келеді – қаласа
жылайды не асыр ... ... ... ... ... ... ... алады,
не рахатқа балқып, жатып алады, ал осының бәрін ол шын ... ... жас ... ... ... – баланы қоршаған дүниемен
таныстырып, сөз сөйлеу әлеміне бойлату. 7 жасқа ... адам ... ... өмірбойы сол тіл қолдану қалпымен өтеді. ... ... ... ... ... құратын болсаңыз, онымен де солай тілдесуді
дағдыға айналдырыңыз. Табиғат аясына шығып, ... ... ... топырақ, тау-тас негіздерін зерттеңіз. Баланың еркін байламаңыз,
есіңізде ... оқып ... ең ... тетігі – ойын. Қыз ... ... ... келеді, сондықтан олармен көбірек ойланып, қатынас жасау
қажет.
Мектеп жасына дейінгі аралық бала дамуының ... ... ... келеді.Бұл жастағы бала сезімтал, адамгершілік және әлеуметтік қылық
ережелерін, жаңа іс-әрекет түрлерін ... ... ... ... ... ... жүйелі оқу мақсаттары мен тәсілдерін игеруге
дайын. Әрекеттің басты түрі – ойын, ол арқылы бала ... ... ... ... ... етіп отырады.
Кіші мектеп жасындағы баланың дамуы
6 жасқа орайласқанда бала негізінен жүйелі ... ... ... ... ... деп ... ... сәби енді тұлғалық жетісті,
себебі ол бұл кезеңде өз ... - ... баға бере ... ... ... біледі.Мектепке дейнгі шақтың соңына онда бір неше
жаңа психикалық қасиеттер қалыптасады:
- ... ... ... ... өз ... - ... басшылық жасау;
- қарапайым қорытынды шығара білу;
- жетілген сөз бен ... ... ... өз төңірегіндегі адамдар мен байланыс жасап, қызмет бабында араласу.
Бала 6-7 ... ... оның ... ең ... ... өзгеріс
туындайды. Мектеп жасы кезеңіне өту баланың іс-әрекетіне, басқа адамдармен
қатынасына, тілдесу әрекеттеріне түбегейлі ... ... Енді ... ... – оқу, ... өмір ... ... жаңа міндеттер пайда
болады, баланың басқалармен қатынастары да жаңаланады.
Қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... – мұғаліммен
қатынасындағы шектен тыс “демократизм”, қылықтарының ... ... ... талаптарымен сәйкестендіре ... ... енді ... ... ... ... тән, бірақ,
мұғалімдердің байқағанындай, тіпті бірінші сыныптың ... ... ... ... ... да ... бой ... “Қажет”,
“болмайды”, “ақырына дейін бітір” – деген талаптар, ересектердің тыянақты
зорлауынан соң ғана қабылданып жатады. Мұның өзі балалармен ... ... ... жұмсақтау адамилық байланыстарға келу ... ... жоқ ... ... сынып оқушысы, мұғалімдер айғақтағандай, бұдан он жыл
бұрынғы өз қатарларынан көптеген мінез бітістерімен ажыратылады. ... ...... асқынған, балалыққа симайтын теледидар
жойқыны жаулаған имандылық пен ... ... ... ... ... ... өскен бала бұл ... ... ... мен ... ... талғаусыз өз бойна сіңіреді. Шектен ... және ... жоқ ... ... да, ойын да ... бала
әлбетте жете дамыған,осыдан өз сезімдерін білдіруде үлкен еркіндікке құштар
келеді. Адамдар арасында елеулі жік пайда болды. Ал ... мұны ... ... те жүр. ... енді ... ... түскен талаптарын
қанағаттандыруды елеулі ... тап ... ... осы ... үлгеріп, өз міндеттерін қайта қарастыру қажет.
Кіші мектеп жасындағы балалар биологиялық ... ... ... ... бой өсуі ... салмағы қосыла бастайды, денесі
сүйектенеді, бірақ үдеріс мұнымен аяқталмайды. Бұлшық еттер ... ... ... ... ... нәзік қимылдарды орындау қабілеттері пайда
болып, бала тез жазу ... ... Бала ... ... ... ... ... мектеп жасында жүйке жүйесі жетіліп барады, бас миы ... ... ... ... ... ... бастайды, ми қабығының
талдау және біріктіру қызметтері ... ... Кіші ... ... бас миы ... жағынан үлкендердің миымен теңдесіп, орта ... ... ... Баланың психикасы шапшаң дами бастайды, қозу ... ... ... ... ... ... түседі, бірақ қозу үдерісі әлі де ... ... – кіші ... ... ... шыдамдылығы кем, сабырлылық оған
әлі тән емес. Сезім ағзаларының дәлдік ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі күндегі
үшінші сынып оқушыларының сөздік қоры ... ... ... ... ықпалы тек қана бала сөздік қорының ұлғайуынан көрінбейді, ең
алдымен сол игерілген ... ... және ... ой ... ... ... байқалады.
Балалардың даралық ерекшеліктерін ескеру - өте маңызды, тартымды ... бола ... да, ... 20-30 ... ... тәрбиелеп жатқан бір
мұғалімге өте қиын. ... ... өте ... ... әр қилы, бірі
жолдасын ... ... ... ... ... болғанын
сезінеді.Ал екінші бала,тіпті де қылығына ұялмайды, тек жазадан қорқады. Ал
үшінші біреуі өз қылығын ақтап, жазаның ... ... ... ... әр балада оны басқалардан ерекшелейтін даралық
болады.Мұндай даралық ... ... ... ... ... икемділігінде, қабілеттерінде,
темпераментінде, мінезінде көрінеді.Даралық ерекшеліктер ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру ерекшеліктері
Сыныптан тыс жұмыс оқушыларға тәрбие беру құралы, сабақтан тыс ... ... ... іс ... ... тыс ... барлық оқушылар қамтылуы керек және оған ата-аналар, еңбек
ұжымдарының өкілдері, өндіріс орындары, ... ... ... ... ... бастамалары мен өзіндік іс-
әрекеттердің ... ... ... - ... ... бос ... ... білімнің түрлі салаларына оқушылардың танымдық
қызығуын қалыптастыру, ... ... ... ... ... дарыны мен қабілеттерін дамыту, мамандыққа бағдар
беру, қоғамдық мәні жан-жақты дамыған оқушының ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыс, көп жағдайда, қамқоршы
ата-аналар көмегімен сыныптың оқушылар іс-әрекеті төңірегінде жүргізіледі.
Сыныптан тыс ... ... ... ... шектелмегендіктен, оның мазмұнын
ұйымдастыру формалары мен ... ... ... ... тыс жұмыс ... ... ... түрлеріне
қатынастыруға, ол іс-әрекет түрлерінің тәрбиелік мүмкіндіктерін пайдалануға
қолайлы ... ... ... ... ... өздері қызығатын, ықыласпен
орындайтын істер ғана қызықтырады.Бастауыш мектеп жасында жүріс-тұрыс
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... жұмыстарда ынтымақтасу,өзара көмек, достық пен ... ... ... ... түрлерін таңдап алуы керек.
Бастауыш мектеп жасындағы оқушылармен жүргізілетін сыныптан
тыс жұмыстардың түрлеріне ... ... тыс ... ... ... ... алған білімдерін кеңейтетін,қоршаған өмірге қызығуын
дамытатын мәселелерді қозғайды.Танымдық іс-әрекетте ұжымдық және жеке ... ... ... ... ... тыс танымдық іс-әрекетте
балалар ұжымы мүшелерінің алдына жалпы танымдық міндеттер қойылады.Сабақтан
тыс уақытта оқушылар жаңа ... ... ... ... ... ... дайындаудың нәтижесіне жетеді,түрлі мамандықтар жөнінде
мағлұматтар алады.Өз еркімен түрлі ... ... ... іс ... ... ... қатынасына тартылады. Оқушылардың сыныптан тыс танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыруда мұғалім балалардың түрлі жас ... ... ... ... ... ... ... мектеп
жасындағы балаларды қызықтырмайтын нәрсе жоқ. Бұл ... ... ... ... Мысалы, 6-7 жасар балалардың қоятын сұрағы
заттар және құбылыстармен ... ... ... ... сұрақтарынан деректерге, құбылыстарға, олардың мәнін тануға
қызығуды көріуге болады. Бұған қосымша бұл ... ... ... ... ... ... тиісті мәселе туындағанын көруге болады.
Олар бұл мәселені ... шеше ... ... ... олар ... артады.
Олардың танымдық қызығуын талдау нәтижесінде В.А. Сухомлинский әр
баланың ойы ... ... ... ... ... өзінше ақылды да
дарынды деген болатын.
Сыныптан тыс жұмыс барысында балалардың ... ... қана ... ... тыс ... ... ... мен әдістері олардан
себеп-салдарлық байланыстарды ... ... ... сұрақтардан
күрделірек сұрақтарға көшетіндей етіп құрылады.
Оқу барысына қарағанда, оқушылардың сыныптан тыс ... ... ... ... викториналарға, әңгімелерге
қатынасады, ғылым мен техника жаңалықтары жөнінде ... ... ... ... ... ... кітаптар мен көрілген
кинофильмдерді талқылайды. Бастауыш мектеп жасындағы ... ... ... формасы қызығу саласына сай клубтық
жұмыстар болып табылады.
Еңбектік іс-әрекет. Мектептің ... ... ... ... ... ... мамандықтармен таныстыру басталады.
Олар түрлі материалдармен жұмыстың қарапайым тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... түрлі
бұйымдарды дайындайды.
Бастауыш мектеп ұстаздарының тәжірибесі ... ... ... ... ... ... қатынаса алатындығын көрсетеді.
Оқушының істі орындауға даярлық дәрежесін ескеріп, мұғалім ... ... ... Сыныптан-сыныпқа көшкен сайын сабақтан тыс жұмыстар түрленіп
отырады.Оқушылар оқу құралдарын, таблицаларды ретке ... ... ... ... ... үшін ... ... т.б. Қамқорға алынған балабақша ... ... ... ... келеді, қора–жайларды көгалдандыруға
қатынасады.Еңбектік ... ... ... ... ... көтеріңкілігін туғызады, оларды жаңа еңбек істеріне жетелейді.
Бастауыш мектеп жасындағы оқушылардың еңбектік іс-әрекеті
ересектердің еңбегімен кең ... ... ... ... ... ... ... таныстырады,еңбек озаттары
жөнінде баяндайды.Өндіріске фермерлік шаруашылық даласына,мал ... ... ... ... ... мәні бар. ... ... еңбектік іс-әрекетіне балалардың ... ... ... ... ... қатынасулары болып
қана қоймайды,олар мұғалімнің ол істерді ... ... де бола ... Ойын ... ... ... ... үшін әрі өз бетіндік
іс-әрекеттің түрі, әрі барлық ... ... ... алып ... ... Ян Амос ... атап
көрсеткеніндей,ойында балалар өз өмірінің ең ... ... ... ... Н.К.Крупская аса зейін қойып қарады.Бастауыш мектепте
балалар ойынына аса зейін қою ... тек ... ... ... ... ... алатын басқаларды соңынан ерте ... ... ... ... тыс ... ... жасампаздық немесе рөлдік
ойындарға ерекше орын береді.Бұл жастағы балалардың ойын іс-әрекеті әрдайым
жасампаз болады.Ойында ... ... ... ... бір ... ... ... балалар ойынына мұқият қарап,олардың орынды
өнегеге еліктеуіне ... етуі ... ойын ... оның ... ... ... жеңуінде,өз тәртібін
басқаратынында, батыл, жігерлі және орнықты бола ... ... ойын өмір ... өз ... ... ... ... мектебі бола алады Ойын ұйымшылдық сезімді ... мен өз ... ... ... Бұл ... баланың денсаулығын
бекітуге және күш қуатын шынықтыруға ... ... ... ... бірі – ... зор жас ұрпақты тәрбиелеу. Бастауыш
мектепте оқушылардың спорттық ... ... ... қимыл
ойындарын, оқушылар ... ... т.б. ... ... ... ... байланысты.
Спорттық іс-әрекетке қатынасу барысында балалардың бой түзеп
өсуі қалыптасады, гигиеналық ... ... ... еркі ... ... ... мектеп жасындағы оқушылардың спорттық іс-
әрекеті спорттық мекемелерді, әскери – ... ... ... қамтиды. Спорттық жұмыстардың басым көпшілігіне ойынның
қатынасы бар. Мысалы, бастауыш сынып ... ... ... ... байқауына зор ынтамен дайындалады және қатынасады. Мектепте таза
ауада ... ... ... Оқушылар бастауыш сынып мұғаліміне
спорттық іс-әрекеттерді ұйымдастыруға көмектеседі.
Сонымен, мектеп сыныптан тыс жұмыстарды ... ... ... пайдаланып, баланың қоғамдық мәнін мақсатты, жан-
жақты және үйлесімді дамытады.
Мектептегі сыныптан тыс ... ... ... және ... қойылатын талаптарды бейнелейтін тәрбиенің
жалпы принциптері негізінде құрылады. ... ... тыс ... өзіндік принциптері бар.
Бастауыш мектепте сыныптан тыс жұмыстың бір принципі – ... өз ... ... Сыныптан тыс жұмыстардың түрлі бағыттары
мен ұйымдастыру түрлері бар. Балалардың өз ынтасы мен қабілеттерімен сәйкес
істерді ... алу ... бар. ... ... ... жасындағы
балалар өз мүмкіндіктерін дұрыс бағалай алмайды.
Сыныптан тыс жұмыстарда ... ... ішкі ...
қайшылықтарын айқын көруге болады. Мұғалімдер, оқушылар ұжымы жетекшілері,
қоғамдық ұйымдар өкілдері, ... ... өзін ... ... ... ... ... алу қажет екендігіне кеңес бере алады.
Сыныптан тыс ... ... жас және жеке ... алу принциптерінің мәні зор. Осыған сай ... тыс ... түрі және ... ... ... Бұл ... ... жұмысы жоспарында орын алу керек.I-II сыныптарда кітап оқу, кино
және диафильмдер көру, ... және ... ... ... ... ... ... өндіріске экскурсиялар, модельдеу, мектеп
компьютерлерімен, құрылыс материалдарымен, металмен жұмыс, викториналарға,
конкурстарға қатынасу. Осылардың ... ... ... мен ... құрылымды есепке ала отырып, мұғалім балалардың ерекшеліктерін тұрақты
зерттейді. Сыныптан тыс жұмыс балалардың жас және жеке ... ... ... әлеуметтік ортадағы кез келген қарым – ... ... тыс ... бастамаларын және өзіндік іс-әрекетері болу
принципін есепке алу арқылы да жүргізіледі.осы принципті еске ала ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Ұсыну қызықты істерді оқушылар өз бастамасына сай таңдап
алатындай болып шығуы керек.Сыныптан тыс ... өзі де ... ... ... ... ... қызығуын есепке алып отыруға жағдай жасайды.
Сыныптан тыс жұмыстардың негізгі түрлері. Сыныптан тыс ... және ... ... ... қарайды. Тәрбиенің міндеттерін шешу үшін
сыныптан тыс жұмыстың жалпы түрлерін пайдаланады. Тәрбиенің белгілі ... ... ... бейнелейтін сыныптан тыс жұмыстың арнайы
түрін анықтайды. Педагогика ғылымында ... тыс ... ... бөлу ... ... жоқ. ... мектеп тәжірибесінде сыныптан
тыс жұмыстарды ұйымдастыру түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды
ұйымдастырып, өткізуге жетекшілік рөл – ... Ол ... ... ... ... ... күшін біріктіреді.
Сыныптан тыс жұмыстар бұл ... ... ... ... ... ... Оқушылардың қоғамдық мәнінің әлеуметтік белсенділігін
қалыптастыруға, жасампаздық қабілеттері мен дарындарының ... ... тыс ... жалпы түріне үйірме жұмысы ... ... ... ... техникалық, спорттық ... ... ... үйірме жұмыстарының мақсаты – оқушыны
ғылым мен техника әлеміне енгізу, ... ... мен ... ... тәжірибелік білігі мен дағдыларын қалыптастыру, үйірме
жұмыстарында алған білімдерін ... ... ... ... ... іске ... ... болмайды. Үйірме жұмыстары
оқушылардың әр түрлі және ... ... да ... ... ... ... жеке пән ... білім ғана емес, білімнің сан алуан
аясын қамтиды.
Барлық үйірмелерде де балалардың ... ... ... Үйірме арнайы жоспармен жұмыс істейді.Ол жоспарда I-IV сыныптардың
оқу бағдарламалары, ... ... ... ... еске ... ... ... 30-40 минуттай болғаны, ең кемінде айына бір рет өткені
жөн. Нәтижеге жету үшін жұмысты мұқият дайындау керек.Әдетте ... ... бәрі ... ... қатынасқылары келеді. Мұғалім әрқайсысына
тапсырма тауып беріп, ұжымдық іске, қызығуына ... ... ... қосуы
керек. Мысалы, «Табиғат және қиал- ғажайыптары» деген үйірменің жоспарына
«Алтын күз байлығы » атты мәжіліс өткізу ... ... күз ... ... алу, ... музыкалық шығармаларды орындау, егінжай, бау-
бақша өнімдерінен көрме ... ... ... ... ... әңгіме дайындау, осы жыл мерзіміндегі жануарлар өміріндегі
ерекшеліктер туралы, күз туралы ... ... ... ... ... көрмесін ұйымдастыру сияқты тапсырмалар алады.Үйірме отырысын
өткізуге дайындық барысында тек әр ... ... ... ғана ... оқушылар ұжымын қалыптастыруға ықпал жасайтын барлық балаларын
түрлі іс-әрекетке қатынастыруға болады.
Бастауыш сынып оқушыларын, ... аға ... ... ... ... ... ... хореографиялық, хор, драма, қуыршақ театры үйірмелері де ... ... ... бұл үйірмелер әрдайым бола бермейді.Оны ұйымдастыру
бастауыш сынып мұғалімі, ... ... ... ... орны ... ... ... оқушыларын тартқаны жөн.
Мектептегі үйірме жұмысының міндетті түрде қоғамда пайдалы ... ... бала ... ... ... ... қалыптастырады. Ұсақ
жөндеулер ойыншықтар дайындау, кітап түптеу, сақтау, гүл ... ... ... т.б. пайдалы істермен айналысады.
Бастауыш сынып оқушылары өз жұмыстары ... ... ... ... ... ... сайыстар, байқаулар,
конкурстар арқылы ата-аналар мен ... ... ... есеп ... тыс ... ... түріне бастауыш сынып оқушыларының
тақырыптық ертеңгіліктері де жатады.
Бастауыш ... ... ... ... аға ұрпақ өкілдерімен кездесу
кең өріс алды. Ұлы Отан ... ... ... ... өнер ... ... өнер шеберлері, халық депутаттары
балаларға қонаққа келеді. Мұндай кездесулерге балалар мұқият ... тыс ... ... ... экскурсиялар жатады. Арнайы
дайындықпен, ерекше жоспармен өткізілген экскурсиялардың ... ... ... ... ... ... да ... тыс жұмыстардың
жалпы түріне жатады. Олардың ішінде дәстүрлі орын алғаны аға ... ... ... ... және ... ... ұйымдастырылған
мұражайлар. Балалар мұражай ... ... ... ... ... топтарына қатынасады.
Сыныптан тыс жұмыстардың түрлеріне бастауыш сынып оқушыларының мерекелері:
«Әліппені шығарып салу », «Ойын және ойыншықтар», дәстүрлі халық ... ... ... ... ... ... Ойлап тапқыштар,
әзілқойлар турнирлері. Сыныптан тыс ... ... ... балалар
кітабының, театрының апталығы, кітап оқырмандары конференциялары,
жазушылармен ... де ... ... ... ... Бұл ... ... және мектеп кітапханасы қызыметкерлері көмектеседі.
Көпшілік және жалпы түрлерінен ... ... тыс ... ... де бар. Олар саяси информация, көрмелерге,концерттерге, театрларға
бару, өнерге көзқарас жөнінде әңгімелер.
Қорыта келгенде, жоғарыда көрсетілген сыныптан тыс ... ... ... ... етіп ... ... тыс ... жұмыстарының тиімділігіне төмендегідей жалпы
педпгогикалық шарттар бар:
- сыныптан тыс ... ... ... ...... ... ... керек;
- олардың іс-әрекетінің мақсаты, жұмыс барысы, нәтижесі оқушыларға
түсінікті болуы ... ... ... түрі оқушыларға қуаныш әкеліп, олардың танымдық
сезімін оятып, олардың қабілеті мен дарынын дамытуы керек;
- мұғалім сыныптан тыс ... қай ... ... оның ... тигізетін тәрбиелік ықпалын жобалауы керек;
- жұмыс ... ... және ... орынды тізбектестікте
пайдалануы керек.
Сабақтан тыс оқытуда жаңа технологияларды қолдану жолдары
Қазіргі заманғы ғылыми-техникалық ... ... ... беру жүйесінің
алдына мүлдем жаңа міндеттер қойып отыр. Ол - өз ... ... және ... ... технологияның үздіксіз өзгерістеріне бейімделе алатын
орындаушының тұлғасын қалыптастыру. Оларды даярлау үшін ... ... ... дидактиканың мүмкіншіліктерін, жаңа идеяларды және білім
беру технологияларын сарқа пайдалану қажет болып ... - ... ... ... ... ... ... беру технология
терминін әр қырынан ашып көрсетуде.
Т.И. Шамова, «білім беру технологиясы - қатысушыларға ... ... ... ... ... жету ... білім беру процесін
жобалаудағы, ұйымдастырудағы және ... ... ... ... ... ... жүйесі» десе, В.П. Беспалько
«оқу үрдісін жүзеге асырудың мазмұндық техникасы» деген анықтама береді.
Жалпы білім ... ... үшін ... технология мынадай басты
төрт шартты қанағаттандыруы тиіс (В.П. Беспалько):
а) педагогикалық технология оқытуда педагогикалық экспромттарды жоюы қажет;
ә) оқушының оқу ... ... ... мен ... ... ... ... жобасына негізделуі қажет;
б) оқу мақсатын диагностикалық зерттеу жолымен анықтап, оның
меңгерілу сапасын дәл тексеріп бағалауды ... ... ... оқу ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Қазіргі уақытта педагогикалық әдебиеттерде төмендегідей білім
беру технологиялары ұсынылады:
- дамыта оқыту ... Л.В. ... Д.Б. ... ... ... ... ... технологиясы П.М. Эрдниев;
перспективалық - озық оқыту технологиясы С.Н. ... ... ... ... ... материалдарының схемалық және белгілік модельдерінің
негізінде жеделдетіліп оқытудың технологиясы;
жекелеген оқытудың технологиясьг Инге ... ... ... ... ... ... Н. Гузик.
Қазіргі- оқыту технологиялары мұғалімнің «дайын білімді»
баяндауынан гөрі, оқушыға ... не ... өз ... ... істеу
бағытталған. Осы жағдайды ескере отырып, біз оқыту барысындағы ... ... ... оқу ... ... ... жөн ... Оқушылардың танымдық білімі мен білігін қалыптастыру
мақсатындағы оқу қызметінің қарқынын арттыру үш кезеңнен ... ... ... ... ... ... ... жаңа білім
беруге дайындық, жаңа білім беру және жаңа білімді бекіту. Бұл ... ... ... мен ... ... ... қолдану арқылы жүзеге асырылуы тиіс. Осының арқасында ... ... ... ... ... кезеңдерден тұратын кешенді
сабақтар пайда бола бастады.
Қазіргі заманғы оқыту техологияларын ... өте ... де ұзақ ... ол мұғаліммен оқытудың үйреншікті әдіс-тәсілдерінен арылуды талап
етеді. Сондықтан, мұғалімге оқыту технологияларын үйретуді ... ... ... ... Бір ... өзін әр ... ... ұқыпты, дәл нұсқау бойынша немесе шығармашылықпен іске ... Бұл ... ... ... асырушының тұлғалық компоненті,
белгілі бір ерекшеліктері елеулі түрде әсер етеді, сонымен бірге ... - оның ... ... ... ... рөл атқарады.
Оқыту технологияларын қолдану мұғалімнен қажетті теориялық және әдістемелік
даярлықты талап ететіні сөзсіз. ... осы ... ... деңгейін
арттыру мақсатында жүргізілген сауалнамалар мен әңгімелесулер нәтижесі
олардың оқыту үрдісіне ... ... ... ... және әдістемелік білім, дағды ... ... ... ... жұмыс тәжрибесін қарастыру осы үрдісті ұйымдастыру
және басқару мыналарды қамтитын белгілі бір базаға негізделеді:
- білім беру ... ... ... ... базасы, алгоритимдері, оқу - әдістемелік жағынан қаматамасыз
етілуі;
- технолдогияны ... ... ... оқу-тәрбие жұмысына технология ... оқу жылы бойы ... ... оқу ... ... беру
технологияларын пайдалану» атты арнайы семинарда білім беру ... ... ... ... ... беру технологиясын теориялық негіздеу;
технологияның процедураларын меңгеру;
мұғалімнің әдістемелік құралдарды меңгеруі;
қолданылатын технологияның нәтижесін анықтаудың әдістері
және өлшемдері.
Мектептерде ... ... ... ... үшін мынадай
тақырыптарды таңдап алуға болады. Білім беру ... ... ... ғылыми негіздері және классификациясы, «дамытып
оқыту ... ... ... ... оқыту жүйесіндегі сабақ»,
«әртүрлі сыныптарда пәндерді дамытып оқыту» ... тыс ... ... ... ... ... ... ұсынылып отырған сабақ ... ... ... ... ... ... ... жүруге жол ашады,
дағдыландырады;
- әртүрлі жаңа ... ... ... іс-тәжрибесін
жинақтауға, ... ... ... ... ... деген бір жақты көзқарастан сақтап, әр ... ... ... іріктеп, айыра білуге жол ашады.
Сабақтың соңына ... ... ... ... технологиялары» атты
проблемалық іс-әрекеттік ойын өткізілгені абзал. Ойын мынадай мақсаттарды
қояды:
- «білім беру ... ... ... ... ... мектепте қолданылатын технологиялар туралы білімді жүйелеу;
- әртүрлі білім беру технологиясының өзара ... ... ... оқыту құралдарымен, педагогикалық іс-әрекеттің нәтижесімен
байланысын анықтау.
Ойында мынадай проблемалар талқыланады:
1. ... беру ... ... ... ... пікіріңізше олардың қайсысын сыныптан тыс оқытуда
қолдану керек. Брінші ... ... сіз ... ... беру ... ... ... сипаттаңыз,
2) практикада сол ... ... ... ... беру ... ... ... мұғалім үшін не береді?
3. Сыныптан тыс оқыту технологиясын қолдану ... ... ... ... білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгермейінше
сауатты, ... ... болу ... ... Жаңа ... ... интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және
басқа да көптеген ... ... ... игі әсерін тигізеді, өзін-
өзі дамытып. Оқу-тәрбие процесін тиімді ... ... ... ... тыс ... қолданылатын қазіргі технологиялар
|№ |Технологияның |Мақсаты |Тұжырымның ... мен |
| |аты, ... | ... ... |
| | | | ... |
|11 |Дидактикалық ... |- ... |- бір ... ... ... ... ... амал |және кері амалдар |
| ... ... ... т.б. |мен операцияларды |
| |технологиясы ... ... және ... |
| ... ... ... ... |-өзара қарама- |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... қол |- есеп құрастыру |салыстыру, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... мен ... ... ... |
| | ... ... ету; ... ... | ... |деформациялан-ған|орындау тәртібін |
| | ... ... ... |
| | ... | | |
| | ... |- тура ... | |
| | ... жүйесін|кері есепке және | |
| | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... ойлау, | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... әсерлі | |
| | | ... | ... ... ... ... |- математиканы |1.Есеп шығарудың |
| ... есеп ... ... – есеп |«кілтін»табу, яғни:|
| |шығаруға ... ... ... ... әртүрлі |
| |негізделген |беру; |- есеп ... ... ... |
| ... ... ... ... |-бірін–бірі тексеру|
| |(Р.Г.Хазанкин) |математикаға ... ... ... |
| | ... ... ... |көз ... |
| | |- ... ... үйрету; |2.Сабақ, |
| | ... |- қиын және ... |
| | | ... жеке ... |
| | | ... |дайындалған |
| | | | ... ... | | | ... |
| | | | ... ... | | | ... ... |
| | | | ... ... | | | ... |
| | | | |3. Есеп ... |
| | | | ... тыс |
| | | | ... ... ... ... |- Бала ... |- ... ... |- Дамыта |
| |технологиясы ... ... ... ... жеке |
| ... |мақсаткерлік, |керек; |тұлғаның |
| ... ... |- ... |барлық |
| ... ... ... ... |
| |В.В. ... |сезім, дербестік|дамуға әсері зор |сәйкестікте |
| | ... | ... |
| | ... | ... |
| | ... т.б | |- ... |
| | ... | ... дәстүрлі |
| | ... | ... ... |
| | |- ... ... | ... |
| | ... ... | | ... ... |- ... |- ... |Технология оқу |
| |модульдік ... ... ... ... |
| ... |технологиясын |оқу жылында ... |
| ... ... ... ... |
| | ... алға ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... жетуді |көмектеседі; |оқу процесін |
| | ... |- ... ... ... |
| | ... |оқу ... ... |
| | ... түзу |- ... ... құру |
| | |- ... ... ... Бұл |
| | ... алу және |- Әр ... ... бес |
| | ... ... ... |кезең арқылы |
| | ... ... ... ... асады. |
| | ... ... ... | ... ... |- Білім, білік, |- Бала материалды|Белгісіз х ке |
| ... ... ие ... ... |байланысты: |
| ... ... ... ... |х - мақсат, х - |
| | |- өз ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... х |
| | ... ... |—қызмет әдісі, х |
| | ... ... |- ... |
| | |- ... ... ... |
| | ... ... |шарты; |
| | ... |-Оқу ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ала |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... |- ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ірі |
| ... ... ... |бақылау, ірі ... |
| ... |- жеке ... оқыту, |енгізіледі, |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... баланы |тіректі қолдану; |схема, тірек |
| | ... | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... үйде |
| | | | |өз ... |
| | | | ... ... |
| | | | |2. ... |
| | | | ... ... ... |- Білім, білік, |Педагогикалық |1 ... |
|8 ... - оза ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |- Мемлекеттік | ... ... |
| | ... | |ала ... |
| | ... ... | |2. Оза ... |
| | ... | | |
| | |- ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... |Деңгейлік |Әр оқушының |-мықтылар ... |
| ... ... ... ... |өздерінің |міндетті |
| ... |мен ... ... ... білім |
| | ... орай ... ... |
| | ... ... әрі бекіте |меңгеруі тиіс; |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |- ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |- ... |
| | | ... ... |
| | | ... |жұмыстану; |
| | | |- Күті ... |- ... |
| | | ... ... ынта ... |
| | | ... |міндетті |
| | | ... ... ... |
| | | ... |тапсырмаларды |
| | | ... оқу ... |
| | | ... | ... ... ... ... жеке |-компьютерлік |
| |компьютерлік |жұмыс істей ... ... |
| ... ... ... |принциптерін |
| | ... ... ... мен |
| | ... ... ... |атқаратын |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |мүмкіндіктерін |
| | | ... ... |
| | | ... ... оқу |
| | | ... ... |
| | | ... |сынын, пән |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... жеке |
| | | | ... істеу, |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... сабақтар жүйесі негізінде оқушыларға сапалы білім беруді
қарастырайық.
Технологияның классификациялық параметрлері:
Қолдану дәрежесіне қарай: жалпы педагогикалық.
Философиялық ... ... ... факторына қарай: әлеуметтік.
Меңгеру концепциясына қарай:ассоциативтік-рефлекторлық.
Жекелік құрылым бағытталғанына ... ... ... ... ... іс-әрекеті.
Мазмұнның сипатына қарай: оқытатын, зайырлы, жалпы білім беретін,
технократиялық, политехнологиялық.
Басқару жүйесіне қарай: кластық-сабақтық.
Балаға қатынас жасау тұрғысына қарай: ... ... ... ... түсіндірмелі-иллюстративтік іздеушілік.
Модернизациялау бағытына қарай: белсенді ету.
Оқытылатындардың категориясына қарай: бұқаралық.
Мақсаттық бағыттары:
- Стандарттық білім, іскерлік және ... ... ... ... ... ... процесінің қозғаушы күші - бұл сіздің оқушылардың алдына қоятын
міндеттер мен олардың білімінің, ... ... ... ... Бағыт-бағдарлаушылық және танымдық ... ... ... болу ... ... - бұл ... және ... ойға келу, ашу.
Оның шарттары:
- теориялық жады жоғары ... ... ... ... қарай жүзеге асырылады;
- теория мен практиканың ... ... ... ... ... жаңа ... ... үйрету;
- қолайлық пинципі: оқушы ... ... ... ... ... ал ... таланты - сол мүмкіншілікті табу, қиындық ... ... ... ... ... нені оқып ... білу ... ол үшін
тақырыпты оқу басында оқулықты ақтарып, нені, не үшін оқитынын анықтайды;
- тек қана есте ... ... ... ... ... ... меңгерген білімнің беріктілік принципі, есте ... ... ... есте ... ... болуы керек, оқу информациясы ірі блоктарға
бөлінген, жадығат үлкен ... ... ... ... ... ... ... бөлу, уақытты, есепке алу).
Әдістеменің ... ... ... ... ... негізгі белгілері:
- сабақтың уақытын үнемді және ... ... ... ... ... және ... әр ... пайдалану;
- оқушылардың ақыл-ой ... ... ... ... ... мен ... оң ... қатынасының жоғары дәрежесі;
- ... ... ... ... ... ... көлемі мен беріктігі;
Мұғалімге қойылатын талаптар:
- Мұғалімнің негізгі міндеті – оқушыда өз ... ... ... ... ... ... ұмтылысты тәрбиелеу.
- Оқушының ойына, пікіріне зейінмен, қызығушылықпен қарауы.
- Сабақты эмоционалды ... ... ... ... әртүрлі әдістерді қолдану.
- Сыныпта ... ... ... ... ... ... еңбегіне сүйену.
Сабақтан тыс оқытуда оқушылардың сыни ойлауын дамытудың технологиясын
қолданудың әдістемесі.
Сыни ойлауды дамыту идеясы еліміздің ... беру ... ... ... ... тағы ... ... Қазақстан мектептеріне енгізу үшін жемісті жұмыстанып жүр.
Ең алдымен сыни ойлау дегеніміздің не екенін түсініп алу ... ... бұл ... ... және ...... тұрғы позициясынан
талдау қабілеті.Содан ... ... ... ... және ... қолдана білуі.Сыни ойлау – бұл жаңа
сұрақтарды қою, ... ... ... ... ... шешімдерді
қабылдау қабілеті.
Технологияның мақсаты - ... ... беру ... ... ... сыни ... дамытуды қамтамасыз ету.
Бастапқы ғылыми идеялар.
Сыни ойлау
- қатысушыларды өзара сыйлауға,түсінуге және ... ... ... етеді;
- әртүрлі «дүниеге көзқарасты»түсінуге көмектеседі;
- оқушыларға іс-әрекеттің жаңа түрлерін меңгеруге септігін тигізеді.
Оқушылардың сыни ойлауын ... ... ... ... ... ... негізгі өлшемі ойлаудың сыншылдығы ... ... ... алады:
- бағалау Қатесі қайда?;
- диагноз Себебі неде?;
- өзін - өзі бағалауы Қандай кемшіліктер?;
- сын ... ... ... ... келтіріңіз.
- болжау Болжау құрыңыз.
Нәтижесі: оқушылардың өздерінің субъектілік тәжрибесіне сыни ойлауы.
Шектеулер:
- мәтіннің арнаулы мазмұнын даярлау;
- ... ... ... ... қалыптасуының төмен дәрежесі.
Бастауыш сынып оқушыларына сыныптан тыс жұмыстарда жаңа педагогикалық
технологияларды пайдаланудың жолдары
Тәрбие ... ... ... тән ... ... және ... категориясы. Ойшылдардың пікірлерін тұжырымдап айтқанда
қоғамдық тәрбие нақты тарихи сипатқа ие, ... ол ... бір ... саяси, әлеуметтік және өзге де ... ... ... ... ... ... ... мазмұны, формалары
мен әдістері де өзгеріп ... да ... ... ... да ... ықпалына байланысты. Қоғамдық
қатынастар жиынтығының мазмұны мен сипаты, оның қоғам мен ... ... ... ... дара даму ерекшеліктерін белгілеп
береді.
Жас үрпақтың ... және ... ... ... ... ... негізінде ғана мүмкін ... Бұл ... ... ... ... ... негізделген.
Республикамыз егемендік алған және қоғамымыз жаңарған ... ... ... шын ... демократиялық жүйелерін құру принциптері өз
мәніне сай қалпына келтірілуде. Олар шығармашылық тұлғаны қалыптастыруға,
қайталанбас ... ... ... Әрбір бала өмірдің, оку-тәрбие
процесінің еркін ... Шын ... ... беру ... ісін ... етуді мақсат тұтады, осындай ... ... ... да ... ... міндеттерді шешу ... ... ... ... ... қоғамдық тәрбиенің мазмұнын, ұйымдастыру мен ... ... жаңа ... ... ... Бұл орайда мектептерде
болсын, сыныптан тыс ... ... ... ... ... беру ... үлкен маңызға ие. Тұтастық көзқарасы адамның
жекелеген қасиеттерін ... ... ... алғанда адамдық дара тұлғаны
қалыптастыруды көздейді. Ол ғылыми білімдерді өзара ... ... ... өзі педагогикалық құбылыстардың мәніне сүйенуге, ... ... мен ... ... ... көмектеседі. Жеке
адамды қалыптастырудың тұтас білім беру-тәрбие процесі философиядағы,
социологиядағы, психологиядағы, физиологиядағы жөне ... да ... ... ... педагогикалық берілу сипаттарына арқа
сүйейді.
Ғылыми әдебиетте жөне іс жүзінде тәрбие беруді жеке адамға мақсаткерлікпен
ықпалал ету деп ... ... орын ... ... ... ... ... ғана көрсетеді. Мұндайда ... ... ... ... ... механизмдері көлеңкеде қалып қояды. Кейінгілерді қарастыру,
бірінші кезекте ... және ... ... ... ... ... еншісіне қалып қояды. Құбылыстың ауқымын
қамтуға оның терендігі есебінен ғана қол ... ... ... көз ... ... ... ... тән бірқатар жәйттер былайша
қарағанда "жұмыс белгілеріне" жатпайтындығына қарамастан, бірақ одан алыс
та кете ... ... бір ... ... ... ... ... сырттай байланыста қатар өмір сүреді. Бұл - сол ... ... ... ету, оның жеке ... ... ... ... түрлі объективтік-материалдық жене рухани факторлардың әр түрлі
ықпалы болып табылады. Қорытынды біреу ғана: жоғарыда аталғандай ... ... ... ісі өз ... байлығын жоғалтады. Сейтіп,
қоғамдағы адам дамуы мен ... ... ... ... ... ... түрінде ғана болып қалады.
Бір жағынан тәрбиенің, екінші жағынан әлеуметтеудің ... ... ... ... ... мен даму ... қарастыру бұрышы, олардың
теориялық ұғынуы мен ... ... ... ... табылады. Осы,
не басқа ... ... ... ... ... ... эвристикалық ... ... анық ... өте ... ... ... бұл процестерді "қоғам-адам" қатынас контектісінде ... ... ... қоғамдық қатынасының жүйесін жаңадан жасаудың
"әлеуметтік детерминация" механизмі ретінде ... ... ... ... жеке ... (тұлғаның) типологиялық қасиетін, әлеуметтік рөлдер
кешенін, екінші жағынан, оларды детерменациялайтын, материалдық және ... ... ... түсінуге болады. Әлеуметтеудің
түсінігі осы қарым-қатынаста тек кері тәртіпте ("адам-қоғам"), "жағдайды"
(тәжірибе, ... ... ... және ... жеке ... игеруін басқа
тұрғыдан қарау, оның байланыс және әлеуметтік ортадан тәуелділік жүйесіне
қосылуы, яғни ... ... өз ... басқа тұрғыдан қарау
бойынша белгіленеді.
Дәл осындай түрдегі талдау алда тұрған ... ... ең ... жолын
табуға мүмкіндік береді. Жоғарыда аталған ... ... бір ... ... және ... тек адам мен қоғамның
өзара байланысының берілген контексінде осы өзара байланыс ... ... ... ... ... ... конструктивтік алдын алу
негізінде болады. Сонымен бірге К.Маркстің ... бір ғана ... ... ... оны ойша ... қарастырмау" деген тұжырымын
пайдаланып отырды. Осылайша, тәрбие түсінігінің арнауы қандай да бір нақты
жеке адамның ... ... ... оның ... ... генезисін қайта жасаудан және ұстанудан тұрады. Адамның қоғамда
дамуы мен қалыптасу процесін ерекше қарастырудың қыры мұндай ... ... ... ... ... ... көрінуі мен концептуальды бекітілуі
шын мәнінде тәрбие салаларының жалпы қатынасы, ... ... алып ... ... және әлеуметтік категориялармен іске
асырылады және мәселелердің мәні ... ... ... теңбе-тең ашу үшін ... ... ... аса ... ... жұмылдыру керек. Шешуші
қызметті заттық іс-әрекет қатынас және мәдениет категориялары орындайды. Ең
ақырында, ... ... ... ... ... және философиялық
категорияға ие ... оның ... ... ... ... байланыстық
жанама қарым-қатынас атқарады. Егер іс-әрекет белгілі мәнде - "өзін-өзі
өзгерту" жөне ... ... ... ... ... ... процесі болса, онда мәдениеттің маңызды ерекшелігі ең алдымен оның
феноменінің тұлғаның табиғи жаңалығы бола отырып, ... жеке ... ... және өзара жеке ... ... ... қатынас саласында ғана осылай қалудан тұрады. Сонымен бірге жеке
адамдар қарым-қатынас формаларының ... әр ... ... маңызды.
Бұлар тек қана тура нәтижелі болмайды, сондай-ақ жанама сипатты да ... ... ... ... ... ... бөлек уақытта т.б.
болады.
Тәрбие - көп деңгейлі жүйе. Ол ... ... ... ... тәрбие
жүйесі ретінде қызмет атқарады. Аймақтық жүйе ... оның ... ... өз бетінше тәрбиелік ... ... ... беру ... ... қоғамдық тәрбие жүйесінің осындай
деңгейлерінің әрқайсысына тоқгала отырып, олардың қызметтерінің ... ... ... ... ... база да ... арқылы
қамтамасыздандырылады, ал бірлестіктерде оқу-тәрбие процестеріне ... ... ... түсінігіне кең мағынада тәрбиенің барлық деңгейі мен түрін, ... ... ... және ... қоғамдық институты болып
табылмайтын даралық ... ... Бұл ... тар ... жас ... ... ... ұйымдастырылған педагогикалық процестердің
жиынтығын білдіреді.
Тәрбиенің екі формасын шартты көрсетуге ... Жас ... ... ... ... азаматтары арқылы іске асырылатын жанама түрдегі
тәрбие, мемлекет ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылатын және елдегі әрі аймақтағы ... ... ... ... тура ... ... ... тұлғасын жан-жақты үйлесімді дамыту үшін оның ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымына
белсенді қатысуы үлкен мәнге ие. ... ... ... осы ... ... егер ... ... неғұрлым қанығырақ болса,
шығармашылыққа, ынтасы мен өз әрекеттілігіне ... ... ... ... ... ... жас ... жүйесінің иерархия
бірлігінің әрекет ... ... ... тыс мекемелердің бұл бірлікте
маңызды рөлге ие. Олар тұлғаны дамыту, жас өспірімдерді әлеуметтендіру,
оларға әрі ... әрі ... ... ... ... үшін ... кету керек, оларды әр түрлілік және көп қызметтілік сипаттайды. Білім
беру ұйымдарының басқа тәрбие институттары ... ... ... мен
интеграциясы тұлғаның қалыптасуында болатын мақсаттық бекіткіш, оның
қажеттілігінің бір ... ... ... ... ... ... ... заттық байланысы; қоғам қажеттілігіне ... келе ... ... ... сәйкес сыныптан тыс
мекемелер типінің басқалардан өсуі ... ... ... "
Жасөспірімдердің сыныптан тыс өмірін ұйымдастыра отырып олар тек ... ғана ... өз ... ... ... ... зер салып
қарауға үйренуі керек, өмірден, ересектерден сабақ ... ... ... ... өз ... ... ... жақсарту, жөнге салу болып
келеді". Балалардың бос уақытын білімді мазмұнмен ... ... ... ... ... ету, ... ... уақыт
өткізуден назарын басқаға аудару және т.б. - жас ... ... ... ... ... тәрбиенің педагогикалық және
әлеуметтік көрінісі осындай. Бірақ ... ... ... бұл ең ... ... ... әлеуметтік әділдікті және
ұсынылған құқықтарды өзінің мүдделері мен қажеттіліктеріне сәйкес айналысу
үшін ... ... алу ... қамтамасыз етудің болмауы -сыныптан тыс
жүмыстың нәтижелілігін шектейді. Сыныптан тыс бірлестіктердің дәстүрлі
формалары мен ... ... бұл ... ... тоқтатады.
Басқа тәрбие құралдарына қарағанда белгілі артықшылықтар беретін қосымша
білім беру ұйымдарының жүмысы өзінің ерекше сипатына ие. Бүл ... ... беру ... тәрбиелеудің нәтижелі процесін құруға жөне
олардың жұмысын басқа тәрбие институттарымен үйлестікке мүмкіндік ... тыс ... ... ... біз оны ... мен ... ... жеке адам мен үжымды дамытуда дүрыс
нәтижелерге алып ... ... ... ... түсінеміз.
Сыныптан тыс жұмыстың ерекшелігін анықтауда Н.К. Крупскаяның еңбектерінде
жасалған оның негізгі принциптері және ... ... ... ... ... тәрбиенің жалпы принциптері басшылыққа алынады. Тәрбиенің даму
теориясының диалектикасы мынадай, ол балаларды ... мен ... ... пайда болып, ол өзінің объектісі-тәрбиемен, оның
барлық қазіргі әр түрлілігімен жүруі ... ... ... ... ... бір ... бірнеше жаңа ғылыми-педагогикалық бағыттардың
пайда болуына жөне ғылыми синтезге алып ... ... ... ... ... ... қажет Қоғамдық іс-әрекет ретінде пайда
болған сыныптан тыс ... ... әр ... ... жөне педагогикалық
жетекшілердің өзгеше құралдарының аркасында әлеуметтік - ... ие ... пен ... беру ұйымдары әрекетінің жалпы және ерекше ... ... тыс ... ... ... ... Олар:
балалардың қызығушылығына қарай ерікті ... ... ... және ... қажеттілігі; олардың ынтасы мен өрекеттілігінің
дамуы; өрекеттің қоғамдық пайдалы бағыттылығы; мектептен тыс ... ... ... ... жас және дара ... есебі. Бұл
принциптер сыныптан тыс мекемелердің қызметінде іске аса ... ... ... ... ... ... ... тыс
жұмыстарға балалардың жаппай жөне ерікті қатысуы; әрекеттің белгілі түріне
қызығушылығы мен ... ... ... ... ... мен ... жақын нөтижесін қою; қатынас пен қатысу
саласының әр түрлілігі; уақытша ... тыс ... ... ... ... іске ... және ... жетілдіру негізінде ересектер мен
балалардың субъективті-объективті қарым-қатынасы; ... ... ... ... мен ... ... педагог мамандарын байланыстыратын
ерекше педагогикалық ... ... тыс ... ... дара жөне ... шығармашылықтың бірлігі.
Білім беру ұйымдарының тәрбие әрекеттік жақтарының бірдейлігі ... жүйе ... және ... тәрбиенің шағын жүйесі ретінде де жас
өспірімнің тұлғасын тәрбиелеу мақсатын да ... беру ... ... ... ... бір ... ... қабілетімен қызығушылығын дамыту ісін ... ... өз ... өкілдері өздерінің дүниетанымы, өз
тәжірибесі және іскерлігі арқылы жас өспірімдерді ... ... ... әлеуметтік жағдайда өмір сүруге жөне еңбек етуге
үйретеді, қоғамдық тәрбие ... ... ... ... ... байланыстырады. Осылайша, тұлғаны
тәрбиелеудегі ... бір ... өзін ... ... ... қоғамды қоятын,
екінші жағынан, қоғам өзінің әрбір мүшесінен күтетін міндет пен мақсаттан
келіседі. Мұндай жағдайда өз ... ... ... ... және
оның идеалдарын қабылдаған азаматты тәрбиелеу нәтижеде жеке ... мен ... ... ... ... өсіп келе ... түлғаға мақсатты
әсерлерді жүзеге асырушы әрбір тәрбиелеу институттары мына жағдайда ғана,
егер бір жағынан, басқа ... ... ... ... болса, ал
екінші жағынан - осы процесте тұлғаның өз белсенділігін арттыра' ... сай ... ... ... ... маңызды жақтарын игеруде ғана
тиімді нәтиже алады.
Сыныптан тыс жұмыстарда әрбір жас кезеңінде баланың жеке түлғасын
дамытудың ... ... ... ... ... ... қоғамдық мәдениеттің жанама әсері ... ... ... ... ... ... жасалатын әрекеттерге
бейімделуге, хабардар болуға тарту, оларды азаматтық көзқарасқа қою ... ... ... ... ... көздейді. Бұл
тәрбиенің өмірмен байланыс принципіне, тұлғаның өзін-өзі іске асыруға жөне
өзін-өзі ... ... ... әрекеттің қоғамдық-практикалық
сипатына сүйенеді. Сыныптан тыс мекемелердің қызметінде және басқа ... ... ... ... ... ... пен өзара
байланыс тәрбие процесінің үздіксіздігі қамтамасыз етіледі.
Жеке адамның ұсақ ортамен ... ... ... ... мен ... шығармашылық жағынан өзін-өзі жүзеге асыру үшін мүмкіндік береді.
Өсіп келе жатқан тұлғаның сапа байлығының көрінуіне тек қана ... ... ... ... ... ... белсенді еңбеккерлер
ұжымы керек, мұндай ортада әрқайсысы кеңінен ... ... ... ... мүмкіндіктерінің талдауы тәрбие процесіне ... ... ... ... өз ... ... ... етеді. Осьшайша тұлғаның әлеуметтік бағыттылығын ... ... ... ... мектептен тыс мекемелерде тәрбиенің
принциптерін ... ... ... балалардың даралық және жас
ерекшеліктерін тіркеу ... ... ... қызметін
ұйымдастырудың кешенді тәсілі; балалардың ... мен ... ... жасайтын ересектер мен балалардың шығармашылық бірлесуін,
өзін-өзі басқаруын дамыту; табиғи факторларды белсенді ... ... және ... жұмыстарының бірлігі қағидалары.
Білім беру ұйымдарының тәрбиелік ... жас ... мен ... ... ... мәдениеттің, өндірістің түрлі салаларына
дайындаудың қоғамдық қажеттілігіне негізделген кең және ... ... көп ... әрі көп ... өз ... және педагогикалық
процестің екі субъектісі-тәрбиелеуші мен тәрбиеленушілердің өзара ... ... Ол ... ... өмір тіршілігін ұйымдастыруда
олардың қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі шағын жүйе ретінде шығады. Оның негізгі
компоненттері: қызмет субъектісі; ... ... ... бағыттылық; процестің нақты ... ... ... ... болып табылады. Сыныптан тыс бірлестіктердің
тәрбиелік қызметтерінің ерекшелігін ... екі ... ... бұзбауды ұйғарады: Біріншіден, "Әрекет" түсінігі ... беру ... ... бұл түсінік зерттеудің белгілі
тақырыбына ... ... ... болуы тиіс.
Білім беру ұйымдарының тәрбиелік қызметі - дара және ... ... ... ... ... пен ... тыс
сабақтар арасындағы сабақтастықты; тұлғаны тәрбиелеуде әр түрлі жақтардың
арасындағы және тәрбиенің ... ... ... ... ... мен тәжірибелік әрекеттерді ... ... ... мен шығармашылығы, дербестігі және педагогикалық
ықпалының өзара байланысын; тәрбиеленушілерге дифференциалды жолы ... жасы мен ... ... ... әр ... ұжымның,
балалардың мұқтаждықтарын, педагогтардың мүмкіншіліктерін ашу ... ... ... ... мүмкіншіліктерінің талдауы тұлға мен оның
қарым-қатынасы педагогикалық ... оның ... тыс ... бағытында белсенділігімен қолайлы болады деп есептейді.
Сыныптан тыс ұжымдардың өмір ... ... ... ... ретінде жас өспірімдер төрт ипостастарға
шығады: 1) таным ... ... ... ... ... ... іске
асыру); 2) тақырыптық-тәжірибелік әрекет ... (оны ... ... ... ... жасауға белсенділігін арттыру); 3) қарым-қатынас
(басқа субъектіні танып ... және ... ... ... ... іске асыру) және 4) өзін-өзі тәрбелеу (өзін-өзі тану мен өзін-
өзі қайта жасауға бағытталған шығармашылық белсенділікті іске асыру).
Жас өспірімдердің ... ... ... ... оның ... ... қатынасы ғана емес, оның қажеттілігі мен мұқтаждығы ... ... ... ... ... ... мен меңгеру
процесінің өзі де анықтайды. Тәрбиеленушілерді білім беру және тәрбие
процесіне қосу ... ... ... ... маңызды шарты болып
табылады, нәтижеде өзін-өзі дамытуға және өз ... ... ... өз ... ... ... тыс бірлестіктердің тәрбиелік әрекетінің негізінде жатқан ішкі
пікір - бұл тұлғаның өмір тіршілігінің ... ... ... даму ... білімнің толығуы, практикалық іскерлігінің жетілуі,
өнегелі құндылығын байыту. Сыртқы ... ... ... ... ... ... компенсаторлық қызмет жатады.
Білім беру ұйымдарының тәрбиелік ... ... ... ... ... ... жас ... жасалған дифференциялық
жолымен сипатталады. Бірғана мысал келтірейік. В.В.Белова, Т.И.Щукиналардың
зерттеулерінде жас өспірімдердің танымдық қызығушылықгарының даму ... ... ... ... деңгейі көрсетілген: бірінші
- репродуктивтік-еліктеу әрекеті, осының көмегімен жас өспірімдер ... ... ... басқалардан тәжірибеден тәжірибе жинайды;
екінші ... ... ... мұнда жетекші есепті ақындайды, ал
жасөспірімдер оның шешу ... өз ... ... ... ... ... жасөспірімдер анықтаған есепке сәйкес өзіндік шешімдері іске
асырылады және жас ... үшін ... жаңа ... ... ... ... т.б. оқушылардың шығармашылық
даралығы бойынша зерттеулері тұлғаның шығармашылық потенциялын дамытудың
жемістілігі әлеуметтік ... дара ... ... ... ... ... ... ең жақсы жолын таңдауда да
және жаңасын жасауда да ... ... әр ... ... ... болатынын растады.Білім беру ұйымдарының қызмет шартында
үйірменің ұжымдық әрекетінің шығармашылықпен қанықтыруы ... ... ... ... Әр ... ... әрекет сыныптан тыс
ұжымда балалардың рөлін және бағытын өзгертуге мүмкіндік жасайды.
Жалпы тәрбиенің шағын ... ... ... беру ... ... ... ... ұйымдастырудағы өзгешелігінен ерекшеленеді.
Біріншіден, бұл жасөспірімдерді бірігуге тартатын, одан өзінің ... ... ... ... ... тақырыптық -практикалық әрекеттің
жаппай және топтық ... Бұл ... ... ойын - ... ... ... фестивальдар және т.б. Бұларға қатыса
отырып, балада тандау мүмкіндігі туады.
Өз бойына ... ... ... ... ... жұмысқа
қатысудың еріктілігі барлық адамға соның ішінде балаларға өз күшін сынауға,
ұнауға лайықты болуға, өзінің ... ... ... ... ... жасайды. Екіншіден, бағытталған
қызығушылыққа және ... ... ... ... ... ... үшін ... секциялар, студиялар, лабораториялар жөне
басқа да^ шығармашылық бірлестіктер. Мұндай ұйымдастыру ... ... ... ... ниет ... барлық жасөспірімдерді бірдей
қатысуға мүмкіндік туғызады. Үшіншіден, әбден дайындалған жас ... ... ... мен ... Бұларға оқушылардың ғылыми
қоғамы, ғылым, ... ... ... ... геологиялық, фольклорлық т.б.) жатады.
Білім беру ұйымдарының жұмыс шартында ұйымдастырудың барлық осындай
әдістері ... ... әсер ... ... бір ... әрекет
етеді. Бірақ олардың ... ... ... ... атап көрсетуге болады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар әдебиеті арқылы бастауыш сынып оқушыларының тілін дамыту42 бет
Бастауыш класс оқушыларының қарым-қатынасын жетілдірудің теориялық мәселелері42 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының геометриалық түсініктерін қалыптастыру жолдары47 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері56 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын экспериментальды зерттеу45 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-әрекеті мотивтерін қалыптастырудың басты мәселелері46 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктері9 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру168 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь