Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Аграрлық салада жүргiзiлген реформа нәтижесiне екi тұрғыда баға беруге болады: бiрiншiден, агроөнеркәсiп кешені өндiрiсінде көп укладты экономика қалыптасты, шаруашылық субъектiлерiне толық дербестiк берiлiп, олардың өз қызметтерiн өздерінің жүзеге асыруына және өндiрген өнiмдерiнің бөлуiне мүмкiндiк жасалынды, яғни нарықтық қатынастың, кәсiпкерлiктiң дамуының бiр орталықтан басқару жүйесiн толықтай дерлiк әлсiреттi; екiншiден, асығыс жүргiзiлген институционалдық өзгерiстер, агросектордағы экономикалық қатынастардың салааралық диспаритетін (теңсiздiгін) күшейтті. Агроөнеркәсiп кешенінде интеграция мен кооперативтік жүйенің дамуы үшiн жағдай жасаудың орнына, ауыл шаруашылығы өнiмдерiн өңдеушi және қызмет көрсетушi кәсiпорындарды жекешелендiру, ауылдық тауар өндiрушiлердiң басым бөлiгiн ұсақ, жеке өндiрiске бағыттады. Барынша тиiмдi ұйымдық құрылымдардың қалыптаспауы, қажеттi инфрақұрылымды қалыптастырмастан нарықты ығыстыруға, өңдеушi және сауда ұйымдарының нарықтағы монополиялық жағдайының күшеюiне алып келдi. Реформа барысында тиімді шешiмiн таппаған бұл мәселелер агроөнеркәсiп кешенiнде шаруашылық байланыстарды жаңаша қалыптастыру қажеттiлiгiн тудырып отыр. Осы тұрғыдан алып қарағанда ауыл шаруашылығын материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз ету, оның өнiмдерiн өткiзудi және өңдеудi жоғары деңгейде ұйымдастыру-шаруашылық байланыстардың нарықтық экономикаға тән жаңа әдiстерiн барынша жетiлдiрудi және ол байланыстарды реттеудiң экономикалық механизмiн жасауды талап етедi. Онсыз ауыл шаруашылығы мен оған қызмет көрсетушi салалардың қажетті мәселелерiн оңды шешу мүмкiн емес. Сондықтан мемлекеттiк реттеу мен өзiн-өзi реттеудi үйлестiруге, тауар өндiрушiлердi ынталандыру мен протекционизмге негiзделген экономикалық механизм қажет. Оның негiзiн баға және қаржы-несие қатынастарының өзара байланысы құрайды, ал оның құрылымының басты элементтерi – баға, несие, салық, жоспарлау болып табылады. 2008 жылғы 6-ақпан айында «Қазақстан халқының әл ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» тақырыбымен Қазақстан Республикасының Президентінің жолдауында айтылғандай: «Дамудың жаңа кезеңі ел агроөнеркәсіп кешенінің алдына бірқатар жаңа, аса маңызды міндеттер қойып отыр. Өткен 5 жылда Қазақстан аграрлық секторды дамытуда айтарлықтай нәтижелерге жетті. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 2002 жылмен салыстырғанда 2 есеге жуық өсті. Инвестициялар 3 еседен астамға ұлғайды. Бұл аграрлық секторды мемлекеттің орасан қолдауы нәтижесінде мүмкін болды. Соңғы жылдары қазіргі заманғы технологияларды қолдаудың арқасында дәнді-дақылдарды жинау күрт артты. 2004 жылдан бастап егінді міндетті сақтандыруды енгізу фермерлерге құрғақшылық жылдарының өзінде
        
        Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Аграрлық салада ... ... екi ... баға ... ... бiрiншiден, агроөнеркәсiп кешені
өндiрiсінде көп укладты экономика қалыптасты, шаруашылық субъектiлерiне
толық дербестiк берiлiп, олардың өз қызметтерiн өздерінің жүзеге асыруына
және ... ... ... ... ... яғни нарықтық
қатынастың, кәсiпкерлiктiң дамуының бiр орталықтан басқару жүйесiн толықтай
дерлiк ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың салааралық
диспаритетін (теңсiздiгін) күшейтті. Агроөнеркәсiп кешенінде интеграция
мен ... ... ... үшiн ... ... орнына, ауыл
шаруашылығы өнiмдерiн өңдеушi және қызмет көрсетушi кәсiпорындарды
жекешелендiру, ауылдық тауар өндiрушiлердiң басым бөлiгiн ұсақ, ... ... ... ... ... ... қалыптаспауы,
қажеттi инфрақұрылымды қалыптастырмастан нарықты ығыстыруға, өңдеушi және
сауда ұйымдарының нарықтағы монополиялық жағдайының күшеюiне алып келдi.
Реформа барысында тиімді шешiмiн таппаған бұл ... ... ... ... ... қалыптастыру қажеттiлiгiн тудырып
отыр. Осы тұрғыдан алып қарағанда ауыл шаруашылығын материалдық-техникалық
жағынан қамтамасыз ету, оның өнiмдерiн өткiзудi және өңдеудi ... ... ... нарықтық экономикаға тән
жаңа әдiстерiн барынша жетiлдiрудi және ол байланыстарды реттеудiң
экономикалық механизмiн ... ... ... Онсыз ауыл шаруашылығы мен
оған қызмет көрсетушi салалардың қажетті мәселелерiн оңды шешу мүмкiн емес.
Сондықтан мемлекеттiк ... мен ... ... ... ... ... мен протекционизмге негiзделген экономикалық
механизм қажет. Оның негiзiн баға және ... ... ... ... ал оның ... ... ... – баға, несие,
салық, жоспарлау болып табылады.
2008 жылғы 6-ақпан айында «Қазақстан халқының әл ауқатын арттыру
мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» ... ... ... ... ... «Дамудың жаңа кезеңі ел агроөнеркәсіп
кешенінің алдына бірқатар жаңа, аса маңызды міндеттер ... ... ... ... ... ... ... дамытуда айтарлықтай нәтижелерге жетті.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 2002 жылмен салыстырғанда 2 ... ... ... 3 еседен астамға ұлғайды. Бұл аграрлық секторды
мемлекеттің орасан қолдауы нәтижесінде мүмкін болды. Соңғы жылдары қазіргі
заманғы технологияларды қолдаудың ... ... ... ... 2004 ... ... егінді міндетті сақтандыруды енгізу фермерлерге
құрғақшылық жылдарының өзінде кепілді кіріс алуына мүмкіндік туғызды.
Қабылданған шаралар ауыл шаруашылығындағы тауар айналымының төрт есеге ... ... оң ... ... 4 ... АҚШ ... ... асып түсті.
Ауылдарымыз бен селоларымызда өмір сапасын жақсарту мемлекеттік саясаттың
басым бағыты болып қала береді. Қалыптасқан әлемдік ... ... ... ... ... ... кешені біздің экономикамыздың жоғары
маңызды, табысты саласы болуы тиіс. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне баға өсу
үстінде, және ... ... ... сала өте пайдалы болуда, сондықтан
біз оған ақша салуымыз қажет. Ауылдың бұған екпінді еңбегімен және жоғары
қайтарыммен жауап ... ... ... ... ... ... ... механизмнiң
негiзгi элементтерiн қолдана отырып, ауыл шаруашылығы мен оған қатысты
салаларды дағдарыстан шығарудың» мүмкiн жолдарын анықтау үшiн ... ... ... терең зерттеп, талдау қажет.
Агроөнеркәсiп кешенiндегi шаруашылық байланыстардың экономикалық механизмi
жөнiндегi және ондағы кәсiпкерлiктiң дамуы туралы мәселе ТМД ... ... ... ... ... В.Медведев, В.Новиков,
В.Гончарук, В.Грузинов, В,Савицкая, В.Сергеев, В.Назаренко, А.Руцкой,
Е.Строев, А.Чаянов, В.Фроловтың еңбектерiнде жан-жақты қарастырылған. Бұл
авторлардың еңбектерi нақты зерттеулер үшiн ... ... ... ... ... ... ... мәселелердi оқып-үйренуде
үлкен теориялық-әдiстемелiк маңызы бар.
Қазақстанда бұл мәселеге көптеген ғалымдардың еңбектерi арналған. Атап
айтқанда: Т.Ашимбаев, ... ... ... ... В.Григорук, М.Кенжегузин, Ш.К. Көпешев, К.Кубаев, А.Ш.
Куралбаева, Г.Қалиев, Ж.Қорғасбаев, А.Қошанов, А.Молдашев, А.Нұрсейiт,
О.Сәбден, К.Сағадиев, С.Сатыбалдин, Ж. Сулейменов, М.Сигарев, А.Челекбаев
және тағы ... ... ... ... ... ... ... сектордың кәсіпкерлік іс-әрекеттерін»ң дамуына терең
баға беруге мүмкiндiк беретiндiгін оның маңызының зор екендігін көрсетіп
отыр.
Осы ... ... ... ... ... ... мен ... анықтауға негiз болды.
Зерттеудiң мақсаты мен мiндеттерi нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ауыл ... ... мен оған ... сала ... арасындағы жаңадан қалыптасатын шаруашылық
байланыстарды реттеудiң экономикалық механизмiн кешендi түрде талдау және
соның негiзiнде – оны алдағы кезеңде жетiлдiру ... ... ... ... жету үшiн төмендегiдей мiндеттердi шешу алға тартылды:
- кәсiпкерлiктi дамытудың жолдарын, шаруашылықтарда оны реттеудің
экономикалық механизімінің мәнімен құрылымын теориялық және ... ... ... ... шаруашылық байланыстарды ұйымдастыру
ерекшіліктерін, ауыл шаруашылығыменен өнеркәсіп салаларының мүдделерін
үйлестіру механизімінің жетілдірудін тұжырымдау;
- агроөнеркәсіп ... ... ... ... ... және ... ... көрсететін салалардың қатынастарының негізгі
бағыттарын анықтау;
- аграрлық саладағы шаруашылықты реттеудің құқықтық әдістері мен шарт
жасаудың ерекшіліктерін, даму шараларын әзірлеу;
- ауыл ... ... ... ... ... ... ... қаржы-
несие мәселелерді жетілдірудің кәсіпкерлікті дамытуға тигізетін әсері
жөнінде ұсыныстар жасау.
Зерттеу объектiсi: Оңтүстiк Қазақстан облысының агроөнеркәсiп кешеніндегі
ауылшаруашылық тауар ... ... ... қатынастарды тереңдету жағдайындағы Оңтүстiк
Қазақстан облысы аудандарының агроөнеркәсiптiк өндiрiсi, ондағы ... ... ... ... ... ... жолдары жатады.
Зерттеудiң теориялық-әдiстемелiк негiзiн агроөнеркәсіп өндірісіндегі
кәсіпкерлік-шаруашылық жүргізудің экономикалық механизмінің мәселесiне
арналған ғалымдардың еңбектерi мен шетелдiк ... заң ... ... ... ... Үкiметтiң экономикалық
мәселелер жөнiндегi қаулылары, аграрлық өзгерiстер жөнiндегi басқа ... ... ... ... ... эмпирикалық базасы ретінде Қазақстан
Республикасының статистика жөнiндегi агенттiгi мен ауыл шаруашылығы
министрлiгiнiң, Оңтүстiк Қазақстан ... ... ... ... ... ... мәлiметтерi, сондай-
ақ монографиялық зерттеулер және жеке шаруашылықтардың жылдық есептеулері
пайдаланылды.
Зерттеу нәтижелерiн талқылау есеп-конструктивтiк, статистика-экономикалық,
абстрактiлi-логикалық, салыстыру және ... да ... ... ... ... ... Зерттеу барысында алынған төмендегi нәтижелер
диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығын анықтайды:
- кәсіпкерліктің ғылыми тұрғыдан түсінігі, көрсеткіштері, жұмыс істеудің
механизмінің мәнімен құрылымы, баға ... ... ... ... бағытталды;
- кәсiпкерлiк экономиканың аграрлық және индустриалды секторларының
мүдделерiн үйлестiрудiң механизмдерi белгiленiп, шаруашылық байланыстарды
қалыптастыру жолдары, тиiмдi әдiстерді өндіріске енгізу жолдары ұсынылды;
- кәсіпкерліктегі ... ... ... әдістерді
қолданудың тиімді жолдары ұсынылды;
-кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан құқықтық-нормативтік қолдау, дамыту
кезіндегі аумақтық жүйеде қойылған міндеттерді шешу үшін тиімді бағыттар
ұсынған;
- ... ауыл ... мен ... ... баға паритетін,
салық салу мен қаржылық қолдау мәселелерін ... жаңа ... ... ... ... ... құрылымдарды материалдық-техникалық
жабдықтау – лизингтік қатынастарды пайдалану мен жетілдіру жөнінде нақты
ұсыныстар жасалынды.
Қорғауға шығарылған ұсыныстардың негізгі тұстары:
кәсіпкерлікті ... ... ... ... көрсеткіштері;
шаруашылықтардағы кәсіпкерлердің байланыстарын реттеудің экономикалық
механизмінің мазмұны, қалыптастыру жолдары;
ауыл шаруашылығындағы тауар өндіруші кәсіпкерлердің бір-біріменен
қатынастағы тиімді әдістері, қаржылық қолдау мәселелері;
аграрлық ... ... - ... ... ... ... ... бағыттарын жетілдірулері.
Зерттеу жұмысының ғылыми тәжірибелік маңызы. Жүргізілген зерттеу
барысында жасалған қорытындылар, ауыл шаруашылығындағы құрылымдарда еңбек
ұйымдастыру, ... ... өнім ... басқада технологиялық
мәселелерді жаңалауға теориялық-әдістемелік көмектесе отырып,
бәсекелестікке қабілетті өнім өндіруге үлесін қосты. Сондай-ақ жоғарғы оқу
орындарында ... ... ... ... ... «Қаржы», «Статистика», «Агробизнес»,
«Экономикалық теория», «Экономиканы мемлекеттік реттеу», «Кәсіпорын
экономикасы» тағы басқа пәндерін оқытуда пайдалануға болады.
Зерттеу ... ... ... және ... негізгі мазмұны Қазақстан Республикасының өзекті экономикалық
жағдайларын дамыту және шешу жолдарына арналған, ғылыми тәжірибелік,
халықаралық конференцияларда ... ... ... ... ... ... проблемы
реализации рыночных реформ на постсоветском пространстве» (г.Актобе, 2001),
«Қазақстан экономикасының тұрақтануынан кейінгі даму моделі» (Алматы
қаласы, 2001), «10 лет реформа на постсоветском ... ... ... ... 2002), ... ... Казахстана» (г.Алматы, 2001), «Становление рыночной системы в
Казахстане в ХХІ веке» (г.Алматы, 2001), «Региональные проблемы реализации
рыночных ... на ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша 11 ғылыми еңбек жарық көрген.
Оның ішінде алты ғылыми еңбек Қазақстан ... ... және ... ... және ... ... ... комитеті бекіткен
басылымдарда қалғаны ғылыми еңбек және халықаралық ғылыми - өндірістік
конференцияларда жарияланған. Жалпы басылымның көлемі – 4,2 ... ... ... ... мен көлемі. Диссертация жұмысы кіріспеден
үш бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың мазмұны 139 ... ... оның ... – 28 ... - ... ... берілген.
Жұмыстың бiрiншi тарауында кәсiпкерлiк байланыстарды реттеудiң экономикалық
механизмiнiң теориялық негiздерi, экономикалық механизмнiң мәнi,
агроөнеркәсiп өндiрiсiндегi кәсiпкерлiкті дамытудың негiзi ретiнде
экономикалық мүдделерi ... ... ... шаруашылықты
ұйымдастыру тәсiлдері мен олардың ұйымдық-құқықтық негiздерiнiң қалыптасуы
зерттелген.
Екiншi тарауда әр түрлi меншiк ... ауыл ... ... ... жабдықталу деңгейi, олардың өңдеушi
сала кәсiпорындарымен байланыстарының даму барысының ... ... ... талабына сай ауыл шаруашлығы мен оған қатысты салалар
арасында кәсiпкерлiкті реттеудiң экономикалық механизмiн дамытудың
қажеттiлiгi ... ... ... ... ... әр түрлi меншiк жүйесіменен
шаруашылық құрылымдардың арасындағы кәсiпкерлiкті ... ... ... ол ... мейлiнше тиiмдi жүргiзудiң әдiстерi ұсынылды.
Жұмыстың қорытындысында зерттеудiң негiзгi нәтижелерi тұжырымдалып,
ұсыныстар берілді.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Кәсіпкерлік барлық дүниежүзіндегі өмір ... келе ... адам ... іскерлік белсенділігі, қабілеті. Өйткені, адамдар өмір сүру үшін
қызмет етуі керек. Сол арқылы өзінің өмір сүруіне керекті мәселелерді
азық-түлік басқа да ... ... ... ете ... Кәсіпкерлік
қызметінің дамуы дүниежүзінде орта ғасырдан басталған. Оған себеп болған
факторлар: қоғамда көпестер, саудагерлер, қол өнеркәсібіндегі қызметкерлер
пайда бола бастады. Былайша ... жай ... ... ... ... ... тобының бөлінуі. Олардың алғашқы дамуына
себепкер болған, сол өздері жұмыс істейтін кәсіпорындарда, жұмыс істей
бастағанынан бастап, құрал жабдықтарға иелік ете ... ... ... ... XVI ... ... ... акционерлік қоғамдар
құрылып, оларда акциялық капиталдар пайда бола бастады. 1554-жылы Англия
мемлекетінде сауда компаниясы құрылды. 1660 жылы ... ... Ост ... ... ... істей бастады. Ал, XVII ғасырдың аяғында кейбір
мемлекеттерде ... ... іске ... капиталдарын өндіріске
қосты.
Кейінгі кездегі жарық көріп жатқан басылымдар кәсіпкерлікті, еңбек нарығын,
бизнесті, кейбір ... ... бір ұғым деп ... жүр. ... ойға
қосылуға болады. Себебі, кәсіпкерлікте жұмыс істеуге күші бар, икемділігі
мол адамдар іске асырады. К.Маркстік әдебиеттерде ... ... деп ... еңбекке қабілеттілігін айтады. Өйткені, басқа өндіріс
факторларына қарағанда кәсіпкерлік еңбектің ерекшелігі ... ... ... ... қай түрі ... адамның жұмыс істеу күшіне байланысты.
Сонымен, кәсіпкерліктің негізгі сипаттамаларына тоқталатын болсақ, оларды
былай деп ... ... ... өзі ... ... ... ... өзінің меншікті құралдары мен уақытын жұмсай отырып, өнімнің
жаңа түрін өндіруші. Ол өндіріске әр уақытта жаңалық ендіруші ретінде жұмыс
істеуі ... Өнім ... үшін ... өз ... жаңа ... немесе өнімді өткізу (сату) үрдістеріне жаңадан әдістер табуы
керек. Міне сол ... ғана ол ... ісін әр ... ... ... молайтуға мүмкіндік жасайтын шараларды ғана өндіріске енгізуге
ынталы.
Қоғамда кәсіпкерліктің түрлері атқаратын ... ... ... түрге
бөлінеді: өндірістік кәсіпкерлік; саудалық (коммерциялық); қаржылық;
делдалдық; қамтамасыздандыру; кеңес беру (консультациялық); тағы басқа ... ... ... ... түрі ... ... - жеке ... мемлекеттік
меншіктік, муниципалды, қоғамдық құрылымдар. Экономикасы нарықтық бағытта
дамып келе жатқан мелекеттер үшін, соның ішінде Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мәселе. Өйткені, нарықтық экономиканың өзі,
кәсіпкерлік – экономикасына, кәсіпкерлікті дамыту – нарықтық ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, кәсіпкерлік
төңірегіндегі теориялық, тәжірибелік тағы да ... ... ... ... талдау қазіргі дүние жүзіндегі мемлекеттердің шаруашылықтарының
жаһандану кезеңіндегі негізгі мәселелердің біріне айналуда.
Аграрлық кешенінде еңбек нарығын зерттеп жүрген ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді:
«Жұмыс күші нарығы - транзиттік экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... ... еңбекшілер және
мемлекеттер арасындағы меншік қатынастардың белгілі бір жиынтығы немесе
жүйесі».
Жоғарыдағы келтірілген анықтамалардан кәсіпкерлердің еңбек нарығын құрайтын
төрт негізгі элементті атап ... ... ... ... ... бәсеке
және нарықтық баға.
Қазіргі өндірістерді индустриалды-интеграциялау кезеңіндегі кәсіпкерлік
жұмыстар көп жақты құбылыс, оның мазмұнын түсінуде әртүрлі көзқарастырдың
қалыптасқаны орынды. Бірқатар ... өз ... ... ... нарығы сұраныс пен ұсынысты білдіретін болса да, сатып
алушылар мен сатушылардың арасында кеңістік байланыс болуын түсіндіреді.
Бұл, айтылғандар, экономикалық георграфиялық түсінік. Ал, ... ... ... ... мөлшерлермен (нормалармен),
институттармен кәсіпкерлердің жұмыс күшін жүзеге асырылуын қамтамасыз
ететін экономикалық қатынастар жүйесі деп те ... ... ... ... біз, ... бәсекеге лайықты өнім
өндіру жағдайында, кәсіпкерлер мен жалдамалы жұмысшылармен, мемлекет ... ... ... ... ... жету ... ... жүйесі деп түсінеміз.
Қазіргі кездегі көптеген ғалым-экономистер кәсіпкерлердің еңбектерін
сегментке бөлуге назар аудармайды. Біз ... ... ... ... ауыл ... ... ... бойынша
жіктеудің керектігі барына көңіл бөлдік. Оның басты себебі кәсіпкерлікпен
әртүрлі ... ... - ... ... ... Олар ... бойынша, әлеуметтік статусы бойынша, біліктілігі бойынша, қызметтік
белгісі бойынша, жұмыспен қамытылуы статусы бойынша тағыда басқа ... ... ... ( ... ... 1 - Ауыл ... ... жұмысшы- қызметкерлердің
жіктелуі
Е с к е р п е - автормен құрастырылған
Кәсіпкерлік-көп ... және өте ... ... ол бір ... ... ... оқулықтарында бұл жұмыс жүйесі, халықтың сұранысын
қанағаттандыратын өнім өндіру, жұмыспен қамту, білім беру, ... ... ... ... ... негізгі бағыты деп
тұжырымдайды.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде кәсіпкерлер экономикалық қарым-қатынас
жасамай бір-бірімен өз жұмысын жүргізуі ... ... ... әр уақытта өз
пайдасын ойлай отырып, басқаның да жағдайына зер салуы тиіс, өзімен қарым-
қатынастағы кәсіпкерліктегі әріптестеріне, бұл көзқараста «пайда» сөзінің
орнына ... ... ... сөзді қолданғаны жөн. Бұл жөнінде Англияның
оқулықтарында кәсіпкерлік анықтамасы жұмыс, кәсіпкерлер, мекемелер арқылы
табылатын табиғи игілік, ... сату және ... алу, ... ... ... ... алып ... көздеген мекемелер немесе жеке тұлғалар деген
тұжырымдаманы айтады. Сол себепті кәсіпкерлік бір тараптың екінші ... ... ... ... ... ... өзінің егемендігін, тәуелсіздігін алғаннан кейін,
мемлекетте әсіресе өндірістерде, қызмет көрсетуде, ауыл шаруашылығында
шағын және орта ... ... ... алды. Бірақта, алғашқы
кезде олардың тарихи дамуы қоғамда сапалы жүргізілмеді. Ал, қазіргі кезде
бұл кәсіпкерлер экономиканың жасаушы күші ретінде қалыптасып келеді.
Адамзат, кәсіпорындардың ... ... ... бөлуде бай тәжірибе
жинақтады. Бірақта, барлық елдер үшін ортақ шағын кәсіпорындарды бөлудің
қандай да бір ортақ әмбебап өлшемі ғылыми түрде дәлелденген жоқ. ... ... ... ... ... ... қызметіне
байланысты кәсіпорындардың мөлшері бойынша бөлу өлшемдерін белгілеуде.
Агроөнеркәсіп өндірісі мен оның ... да ... ... механизімінің мәнін айқындауда зерттеуіміздің транзиттік
экономика жағдайында іске асырылып отырылғанын назарға алуымыз керек.
Өйткені, ... ... ... ... ... ... бір ... екіншісіне ауысу барысында өндіргіш күштер мен
өндірілген тауарларға меншік түрлерінің өзгеруін іске асыру арқылы
жүргізіледі. Оны республиканың экономикасының бүгінгі сипаты айқынырақ
көрсетіп отыр.
Экономикалық ...... ... жүргізудің қағидаларына
негізделген әдісі бола отырып, кез-келген кәсіпорындардың ... ... ... ашып ... ... ... ... мұндай
көзқарас кәсіпорындардың заңда белгіленген шеңберде жұмыс істеуі үшін
жағдай жасауды білдіреді.
Экономикалық механизм - кәсіпкерлік шаруашылық, өндірістік қатынастар
жүйесі, өндіргіш күштер және ... ... ... ... іс-
қимылдарды көрсетеді. Яғни, ол ең алдымен өндірушілердің, содан соң
тұтынушылардың және жалпы қоғамның экономикалық мүдделерін ескере отырып,
әр түрлі өндіріс процестерін жүзеге ... ... ... ... ... ... элемент: біріншісі үшін, залал шекпеу; екіншісі үшін,
өнімді пайдалану тілегі; үшіншісі үшін, салық алу мен ... ... ... ... жүргізудің экономикалық механизмнің
мән-мағынасы — экономикалық заңдарды негізге ала ... онда ... ... ... ... ... жүйесі. Демек,
экономикалық механизм, экономиканы қозғалысқа келтіретін жүйе болып
табылады және оған экономикалық заңдар «қызмет істейді» деген көзқарас
білдіруге болады ... ... ... ... мемелекеттік реттеу мен экономикалық
механизмнің маңызды элементтерінің бірі ауыл шаруашылығы өнімдерін
өндіруді, ... және ... ... ... ... табылатынын
әлемдік тәжірибе дәлелдеп отыр. Жоспарлауды, кәсіпкерлік жүргізудің
нарықтық механизмінің бір бағыты ретінде қарастыра отырып, «нарық
жоспарлаумен үйлеспейді» деген ... ... ... ... Нарықтың дамуы
ғылыми болжамдаумен және бағдарламалаумен толықтай үйлеседі.
Сурет 2 - ... ... ... ... ... және ... жабдықтау сала
кәсіпорындарымен шаруашылық байланыстарды ұйымдасытру негізінде ұдайы
өндіріс процесін жандандыруға мүмкіндік алады және олардың ... ... ... ... ... ... білуі тиіс. Әрине, жалпы өндірістік және экономикалық қарым-қатынас
жүйесінің ... ... ... ... және ... өзгеру қарқынына
байланысты екені белгілі. Нарық қатынасына өту барысында меншік түрлерінің
жылдам қарқынымен өзгеруі, кәсіпкерлік- ... ... ... ... ... ... (кесте 1).
Объективті экономика заңы мен заңдылықтарына сүйенсек, өндіргіш күштер мен
өндірістік қатынастардың даму ... ... ... ... ... ... шаруашылықтардың көбінің ірі шаруашылық болып
қалыптасуына алып келеді.
1 кесте – Меншік түрлерінің кәсіпкерлік-шаруашылық жүргізу үлгілері
|Жіктелу белгілері ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі, сала аралық ... ... ... ... мерзімді, ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... жоспарланған |
|Мазмұнынға қарай ... ... ... ... ... ... |Тікелей, делдалдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... стратегиясында жаңа технологияны өндіріске
енгізу, жаңа жұмыс орындарын құруға бағдарланған кәсіпкерлікті дамыту мен
жетілдіруге басты назар аударылған. Сонымен қатар, мемлекет пен
кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... тарапынан тиімді жұмыс істеуіне көмек көрсетуде қарастырылған.
Оңтүстік Қазақстан облысы, ... ауыл ... ... ... ... ... Бұл аймақта республика халқының 15%-дан
асатын, былайша айтқанда 2,3 млн-нан артығы тұрады. Аймақта халықтың өсуі,
оның ... ... ... белсенді жұмысшылардың көбеюі, оған керісінше
өндірістік күштердің баяу дамуы, әлеуметтік - экономикалық мәселелерді
тұрақты шешуді қиындатып отыр.
Осы жағдайды еске ала отырып ... ... ... ауыл ... дамыту өзекті мәселелердің біріне айналуда.
Кейінгі жылдары облыс ауыл шаруашылық өнімін өндіруде, оның көлемін ... ... ... бұл ... әліде болса пайдаланылмай жатқан
мүмкіндіктер жеткілікті. Осыларды іске қосуда кәсіпкерлікті мұнан әрі қарай
дамыту керектігін өмір көрсетіп отыр. Бұл туралы мемлекеттің ... 2007 ... ... ... ... ... - «кәсіпкерлікті дамыту
қоры халықтың кәсіпкерлік әлуеті мен бастамашылығын іске асыруға тырысқан
түрлі топтары үшін ... ... мен ... жасауын нақты қайнарына
айналуға тиіс».
Оңтүстік Қазақстан облыстық статистикалық басқармасының мәліметтері
бойынша 2006 жылы облыс бойынша кәсіпкерлік субъектілері 119,0 млрд.
теңгенің өнімін ... ... мен ... ... немесе өткен
2005 жыл мен салыстырғанда бұл көрсеткіш 1,3 ... ... ... ... жылы кәсіпкерлікті колдау мақсатында облыстық бюджеттен, «Жергілікті
деңгейде шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... 30,0 млн. ... ... ... ... ... 9,5 млн.
теңге ауыл шаруашылығына, 10,0 млн. теңге ауыл шаруашылық өнімдерін қайта
өңдеуге, 0,5 млн. теңге жылыжай ... 10,0 млн ... ... ... ... 3 - Кәсіпкерлік құрылымдардың өндірген өнімінің көлемі
(млрд.тенге)
Е с к е р т у - ... ... ... статистикалық басқармасының
мәліметтерімен құрастырылған
2006 жылдың басында кәсіпкерлік құрылымдарына екінші дәрежелі банктерден –
17,03 млрд. теңге, «Шағын ... ... ... ... ... ... - 38,7 млн. теңге, «Несие беру» Қазақстандық қоры - 1,72
млрд. теңге және ... мен ... ... қоры» қоғамдық қорына
- 57,1 млн. теңге несие каражаттарын бөлді.
Қазіргі кезеңде облыста - 77 микрокредиттік ... ... ... өткен
2006 жыл мен салыстырғанда 28,0 пайызға өсіп, бұл республикадағы
микрокредиттік ұиымдардың үштен бір бөлігін ... отыр ... ... кесте - 2004-2006 жылдар аралығында шағын бизнес кәсіпкерлеріне берілген
кредиттік қаражаттар (млрд.теңге)
|Көрсеткіштер |2004 |2005 |2006 |2006 ж |
| | | | |2004 .% ... ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... банктер |14458,0 |16438,0 |19999,0|138,5 |
|б) микрокредиттік ұйымдар |312,0 |342,0 | |253,3 ... ... ... ... қоры» АҚ | | |794,00 | ... ... |221, |241,0 | |175,3 ... ауыл ... ... | | |387,0 | ... ... беру ... ... |1576,0 | |149,4 ... | | |2205,0 | ... Қазақстан облысының |1119, |1139,0 | |153,9 ... ... ... |21,0 |26,0 |1721,0 |264,4 ... ... ... |33,0 |35,0 |57,0 |90,9 |
| | | |30,0 | ... с к е р т п е - ... ... ... статистикалық басқармасының |
|мәліметтерімен құрастырылған ... ... ... ... 2006 жылы барлық қаражат беруші
ұйымдардың ішіндегі, микро кредитті ұйымдар үш есеге жақын, Оңтүстік
Қазақстан облысының фермелер мен кәсіпкерлерді қолдау қоры 2004 жыл ... 2,6 есе ... ... ... Қазақстан облыстағы кәсіпкерліктің даму жағдайын аудандар
бойынша талдайтын болсақ, Шымкент қаласы мен Мақтаарал ауданының ... ... ... ... ... ... ... 2005 жыл мен салыстырғанда 2006 жылы 27,4% төмендеген, ал Мақтаарал
ауданында керісінше 6,1% өскенін көрсетіп отыр.
Облыста, ауыл ... ... өнім ... 2006 жылы ... ... млрд. теңгені (ағымдағы республиканың орташа бағасы мен) құрады. Бұл
2005 жылдың тиісті кезеңі мен салыстырғанда 11,6% артық, оның ішінде ... - ... 41,9 ... теңге, немесе 41,6 %, өсімдік
шаруашылығы – 58,9 млрд. теңге, немесе 58,4% құраған. 2005 жыл мен
салыстырғанда - 16,1 және 5,6% ... Ауыл ... ... ... басым бөлігі Мақтаарал ауданы – 18,9 % немесе, 17,1 млрд. теңге.
Сарыағаш - тиісінше – 15,8 % немесе 14,2 ... және ... ... 10,3 ... 9,3 ... теңгені құрайды.
Облыс бойынша 2006 жылдың аяғында 70,88 мыңнан асатын шаруа (фермер)
қожалықтары тіркелді. Оның 80,7 ... ... өнім ... ... ... ... (фермер) қожалықтарының басым
көпшілігі агроөнеркәсіп кешеніндегі шитті - мақта өндіретін аудандарда.
Мысалы; Мақтаарал ауданында мұндай ... саны 21,1 ... ... ... ... ... 29,8 %; ... тиісінше – 8,5 мың немесе 12 %; Шардарада – 5,3 % немесе 7,5%;
Ордабасыда – 4,8 мың немес 6,8%; Түркістанда 7,4 мың ... 10,4% ... ... кесте - Облыс көлеміндегі ауыл шаруашылығындағы тіркелген шаруа ... мен онда ... ... ... саны ... ... ... |Оның ішінде |Өнім өндіретін |
| ... ... ... |
| | ... ... саны мың |
| | | ... |
| ... |% ... |% | ... ... |70886 |100,0 |62906 |88,7 |157,0 ... Арыс қ. |1056 |1,4 |560 |53,0 |1,7 ... ... қ |7402 |10,4 |5796 |78,3 |12,6 ... Мақтаарал қ. |24146 |29,8 |20416 |96,5 |71,2 ... ... |4799 |6,8 |4485 |93,5 |84,4 ... ... |2747 |3,9 |1683 |61,3 |4,7 ... ... |8523 |12,0 |8499 |99,7 |13,9 ... ... |5340 |7,5 |4953 |92,7 |15,1 ... ... ... |28,2 |16498 |83,0 |29,4 ... с к е р т п е - Оңтүстік Қазақстан облыстық статистикалық басқармасының |
|мәліметтерімен құрастырылған ... ... ... жағдайын, ауыл шаруашылығы кәсіпкерлерді
материалдық - техникалық құралдар мен жабдықтайтын өнеркәсіп салалары мен
байланыстыратын делдалдар арқылы жүргізілуде. Оның себебі ауыл ... ... ... ... Ол, материалдық-техникалық
жабдықтаудағы ұйымдастыруы мен жоспарлаудағы өзгешеліктері. Осындай
өзгешеліктердің бірі - ауыл шаруашылығында өндірістік кезеңнің ... тура ... ... ... уақыт екі кезеңнен құралады:
бірінші кезең - тікелей адам еңбегінің әсерімен жасалатын өндірістік
процесс кезеңі, екіншісі - табиғи процестердің ... мен ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында, оның қоғамдық
сипатына байланыссыз, ұдайы өндіріс табиғи процесі мен әрдайым бірігіп,
тұтасып кетеді. Бұл жағдайлар ауыл ... ... үшін ... ... да, ауыл шаруашылығындағы барлық құрылымдардың, әсіресе
кәсіпкерлердің тиімді жұмыс ... үшін ... ... ... ... ... ... кейінгі жылдардағы жабдықтану
жағдайын мына төмендегі кестеден көруге болады (кесте 4).
4 кесте - Облыстың ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... |2004 |2005 |2006 |2006 ж. % |
| | | | |- 2004 ж. ... ... тракторлар (арнайы машиналар |3379 |2199 |2131 |72,7 |
|қондырған тракторларды қосқанда) |2931 | | | ... ... |2399 |2133 |1825 |76,1 ... ... | 405 |3 10 |153 |37,8 ... | 230 |190 |121 |52,6 ... | 690 |671 |598 | ... жинайтын |57 |43 |35 |86,7 ... ... |123 |82 |57 |61,4 ... ... |313 |271 |198 |46,3 ... жинайтын | | | |63,3 ... ... және ... ... | 15 | 13 |12 |80,0 ... жинайтын машиналар | 2 | 2 |2 |100,0 ... | 953 | 758 |603 |63,3 ... ... | 154 | 117 |87 |56,5 ... ... шашатындар | 101 | 84 |50 |49,5 ... | 158 | 83 |87 |55,1 ... с к е р т п е - ... ... облысының ауыл шаруашылығы |
|департаментнің мәліметтерімен ... ... ... ... ауыл шаруашылығын техникамен жарақтандыру
деңгейін көтеру, ауыл шаруашылығының өнімдерін ... мен ... ... бірқатар заңды және нормативтік актілер жарық
көрді. Сондай құжаттардың бірі - агроөнеркәсіп кешеніндегі лизинг жөніндегі
қабылданған ережемен 2000 жылы ... ... ... туралы» заң.
Агроөнеркәсіп кешеніндегі лизинг (агролизинг) - бұл уақытша пайдаланылмай
жатқан немесе арнайы тартылған ... ... ... ... ... техникалық жарақтану деңгейін көтеру мақсатында
машиналарды, жабдықтарды, көлік құралдары мен материалдарды тағы басқа
өндірістік мақсаттарға тұрақты-жағдайларда ұзақ ... ... ... - бұл ... ... бір ... ... түрі (формасы)
немесе басқаша айтқанда, ол құрылымы күрделі мүліктік қатынастар. ... ... жаңа бір ... деп те ... ... ( ... 5).
5 кесте - Оңтүстік Қазақстан облысының шитті-мақта өндіретін
агроқұрылымдарда лизинг тәртібімен алынған техникалар, аудандар ... жыл ... ... |Барлық |Оның ішінде ... |
| ... ... млн. | ... ... ... ... | ... |
| ... | | ... |
| | | ... ... меке | |
| | | ... АҚ ... | |
| | | | ... | |
| ... ... қарағанда лизинг шарт жасау жылдан жылға өріс
алуда. 2007 жылға дейін лизинг шартымен барлығы 280-ге жуық техника алынса,
2008 жылдан ... оның саны – 334-ке ... ал құны 2 ... артық (230,2-
705,1).
Сонымен, ауыл шаруашылық құрылымдарда кәсіпкерлікті дамыту, материалдық-
техникалық базаны жетілдіруді талап етеді.
Ауылдағы өндірістерде лизингтік ... ары ... ... үшін ... ... трактор паркін жаңарту мақсатында «Ауыл көмек» жабық
акционерлік қоғам құрылуда. Оның акционерлері - мемлекеттік мүлік пен
коммуналдық меншік жекешелендіру басқармасының департаменті, «МТС
агросервис», ... ... ... ... ... «Алатау» жабық акционерлік қоғамы болып отыр.
Президенттің кейінгі жылдардағы Қазақстан халқына жолдауларында
экономиканың тұрақты дамуына бағытталған ... кең өріс алуы ... ... ... ... іскер қазақстандық инновациялық
экономикадағы өз орнын табуға тиіс және кәсіпкерліктің жаңа идеологиясын
қалыптастыруын керек екенін атап өтті.
Осындай жаңа ... ... ... ... ... ұйымдасқан
өндірістік кооперативтердегі кәсіпкерлер өздерінің құрылымын өзгертуде және
экономикалық ... ... Оған ... ... үш ... ... «Ынтымақ» өндірістік кооперативінің дамуы дәлелдейді (кесте 6).
6 кесте - «Ынтымақ» ... ... ... ... динамикасы
|Көрсеткіштер ... ... бұл ... ... ... мақсаттар бірлесіп
тиімді жұмыс істеуге кірісе бастады.
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясы ісін жүзеге асыру нәтижесінде
өнімнің бәсекелес түрлерін өндіру мен экспорттың ... ... ... және ... ... жаңғырту негізінде елдің
экономикасының ұзақ мерзімді тұрақты өсімі қамтамасыз етілетінін
тәжірибелер көрсетуде.
Республика саяси және экономикалық тұрақтылық жағдайына, жету мақсатында
ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бет
алған мемлекет болып табылады. Осыған орай, көптеген елдердің ... бар ... ... ... ... ... отыр. «Біз іс
жүзінде барынша тиімділік беретін үздік халықаралық тәжірибелерді
енгізуіміз қажет», - деп атап көрсетілген Президенттің Қазақстан халқына
жолдауында. ... ... ... ... ... ... керек.
Кластер мен экономика өзара тығыз байланысты. Бұл әсіресе ... ... және өз ... ... ... асыруға мүмкіндік
туғызады. Сонымен, қатар құрылған тауар өндірушілердің бәсекелестікке
қабілеттілігін арттыру ...... ... ... Аймақ» болып
отыр (сурет 4).
Сурет 4 - ОАЭА кәсіпкерлік субъектілерінің Оңтүстік Қазақстан
облысындағы кластерлік дамуы
Е с к е р т п е – ... ... ОАЭА ... тартуға қолайлы жағдайлар жасау мақсатында
кәсіпкерлік қызметпен айналысатын субъектілерге кедендік құжаттарды
рәсімдеуде және салық төлемдеріне арнаулы жеңілдіктер енгізу қолға алған.
Бұл ... ... жаңа ... ... ... ... ... нақтылы сектордың дамуына жаңа өріс береді. Ауыл
шаруашылығындағы, әсіресе ... ... ... кәсіпкерлердің
дамуына теріс әсерін тигізіп отырған негізгі мәселелердің бірі шаруа
(фермер) қожалықтардың ұсақ құрылымдардың көптігі.
Бұл мәселе жөнінде мемлекет ... 2005 ... ... ... ... республикалық ауыл шаруашылық мәселелеріне арналған кезекті
Кеңесте, ауыл шаруашылығының дамытудың жаңа кезеңі басталды деген сөзінде,
- «қазір ауыл шаруашылығында ұсақ ... ... Олар ... ... технологияны тиімді қолдана алмайды. Болашақта ауыл шаруашылығында
орта және ірі ... ... ... ... мол. Халқаралық тәжіребе
оны растайды», – деген ойды айтты.
Осыны ескере отырып, тұрақты және мол көлемде өнім ... үшін ... ( 2007 ... ... ... оның ... ... Қазақстанда
ұсақ шаруа қожалықтар өз еркімен біріктіріліп ірі және орта өндірістік
кооперативтер ұйымдастыруды ... ала ... ( ... 7).
7 кесте - Оңтүстік Қазақстан облысының аудандары ... ... ... ... ... ... ... |Шаруа қожалықтардың барлығы |Оның ішінде іріленгенге |
| | ... |
| ... ... % ... ... % ... Арыс |1342 |2,6 |233 |17,4 ... |21186 |41,6 |3739 |17,9 ... |4304 |8,5 |928 |21,6 ... ... |3188 |6,3 |313 |10,0 ... ... |8186 |16,1 |1229 |15,4 ... |7346 |14,4 |1940 |26,4 ... |5340 |10,5 |1362 |25,5 ... ... | | | | ... | | | | |
| |50880 |100,0 |9744 |19,2 ... с к е р т п е- ... ... облыстық статистикалық басқармасының |
|мәліметтерімен құрастырылған ... ... ... 2007 ... соңына таман облыстағы 51
мыңға жуық мақта өндіретін шаруашылықтардағы, шаруа қожалықтарының ... ... ірі және орта ... ... өз ... ... меншік пайларымен бірге бастаған. Олардың бірігуі, ондағы жұмыс
істейтін кәсіпкерлердің тиімді жұмыс ... ... мол ... өнім
өндіруіне мүмкіндік жасай бастады. Мысалы; Ордабасы ауданындағы мақта
өндіретін өндірістік кооперативтегі кәсіпкерлер, К.Спатаев атындағы 2007
жылы өздеріндегі 240 ... ... ... әр бір ... ... шитті-мақта өнімін өндіріп коллективтің тиімділігін 46,1 пайызға
көтерді. Ал, ... ... ... өндірістік кооперативіндегі
кәсіпкерлер әрбір гектардан 36,4 центнерден мақта өнімін өндіріп,
өндірістің ... 53,2 ... ... ... ... арттыратын, бәсекелікке лайықты өнім өндіретін
мәселелердің бірі - өндірістік ... ... ... туып ... Бұл жөнінде мемлекеттің Президенті 2007 жылғы наурыз
айының 5 жұлдызындағы ... ... ... ... ... ... сөзінде бұл жөнінде тағы да тоқтала келіп
быйлай деді: -«Республикамызда әзірге ұсақ ... қара ... ... бытыраңқы өндірістер көп болып тұр. Ал, енді айтарлықтай
экспорттық әлеуеті бар бірде-бір консерн жоқ».
Осыны ескере ... ... ... ... ауыл ... ... басындағы, 67,5 мыңға жуық кіші шаруа қожалықтары өз еркіменен
біріктіріліп, іріленген 9170 өндірістік кооперативтер ұйымдастырылды. Бұл
процесс кәсіпкерлердің тиімді, сапалы жұмыс ... ... ... ... оны ... кооперативтердің тәжірибелері көрсетіп отыр.
Бұған мысал ретінде «Ынтымақ» ... ... ... ... ... болжам көрсеткіштерін айтуға болады
( кесте 8).
8 кесте - «Ынтымақ» өндірістік кооперативінің экономикалық ... ... (млн. ... |
| ... |
| | |
| | ... ... |
| | ... көрсеткендей 2009 жылы сатылған өнімнің өсуі екі еседен артады,
2004-2006 жылдарға қарағанда. Ал, алынатын таза табыстар сәйкесінше 14
пайыздан 85,5 пайызға өседі.
Соныменен, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің жұмысын зерттеу және талдау барысында,
олардың агроқұрылымдардағы ерекшілігін ескере отырып тиімді және ... ... шешу үшін ... бағдарламалар қабылданып оларды жүзеге
асыру мәселесі өзекті жұмыстардың біріне айналуда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмысты қорытындылау барысында, негізгі тұжырымдамалар жасалынып, зерттеу
нәтижелерінен ауыл шаруашылығындағы кәсіпкерлердің істерін (бизнесін)
дамыту үшін ... ... ... ... қатынас жағдайында, кәсіпкерлік – күрделі және көп мағыналы
мәселе. Ауыл шаруашылығындағы бұл жұмыс, агроөнеркәсіп кешенінің
экономикасын дамыту үшін, ... мен ... ... (кәсіпкерлер)
арасындағы нақты қарым қатынастар жиынтығы және ол тікелей мемлекеттің,
кәсіпорындардың ықпалында ... ... ... ... ... ... шаруашылық саласындағы кәсіпкерлікті қалыптастыру заңдылықтары және
оның көп тармақты экономикадағы негізгі ... мен ... Ауыл ... ... ... ... (жетілдіру) барысында
дүние жүзіндегі экономикасы дамыған мемлекеттердің бағдарламалары мен
үлгілері зерттеліп, олардың негізінде республикадағы, оның ішінде
аймақтардағы ұтымды кәсіпкерлікті жетілдірудің мынандай бағыттарын ұсынуға
болады:
-кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ол үшін ... алынатын салық мөлшерін төмендету,ал
кейбір кәсіпкерлерге салынатын салық мөлшері 0,1 пайыздан көтермеу және
салық төлеуден толық босатуды ... ... ... ... дамыту, халықаралық еңбек
ұйымының (ХЕҰ) қолдауымен, халықаралық стандартқа сәйкестігін ... ... ... ... ... ... жандандыру, халықты
жұмыспен қамтудың мемлекеттік бағдарламаларын дамытуға айрықша назар
аудару;
-кәсіпкерлік жұмысты дамыту үшін әлеуметтік әріптестік ... ... ... ... ... және тәжірибелік
негіздерін құру;
-жұмыссыздарды әлеуметтік қорғауда белсенді шаралар қолдау негізінде,
оларды тиімді бағалау қажет.
3. Оңтүстік Қазақстан ... ауыл ... ... ... ... ... осы ... саланың дамуы жағдайындағы
жұмыспен қамтылғандар үлесі қалаларға қарағанда ауылдық ... ... ... 2007 жылы ... ... ... ... жылдармен
(2004-2006) салыстырғанда 48,4% - дан аспаған. Мұның басты себебі, әлде
болса ауыл шаруашылығындағы кәсіпкерлердің тиімді ... ... ... жасалмаған. Мысалы; тозған техникамен жұмыс істеуі, жаңа техника
алуға қаржының жетіспеуі, техниканың қымбат ... ... және ... ақы ... ... ... шаруа
(фермер) қожалықтарында жаңа технологияны және техниканы қолданбауы тағы
басқалар.
4. Ауыл шаруашылығында кәсіпкерлердің ... ... ... ...... әлеуметтік жағдайларын қорғау үшін кәсіби жағынан
оларды дайындау және қайта дайындау ... ... ... Сонымен бірге, кәсіпкерлікпен айналысатын тауар өндірушілердің
тиімді жұмыс істеуіне мемлекет тарапынан қолдау жасау, кәсіпкерлікке
мамандандыру, оған инвестиция тарту.
5. Ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... кластерлік жүйесін қалыптастыру барысында, жаңа жұмыс орындарын
ашудың мүмкіндіктерін қарастыру. Сонымен бірге, кәсіпкерлікті келешекте
дамыту үшін ауыл ... ... ... ... ... ... ... және тиімді пайдалану.
6. Агроөнеркәсіп кешенді реформалауда республикадағы ауыл ... ... ... ... өз ... таңдауға мүмкіндік
беру. Меншік иелеріне экономикалық дербестілігін сақтай ... ... ... қорғайтын ірі құрылымдарды (өндірістік
кооперативтерді) ұйымдастыру. Интиграцияның мұндай жолы ... ... ... ... ... ... ... экономикасы
дамыған мемлекеттердің тәжірибесі көрсетіп отыр. Бүгінде әлемде жетпістен
астам мемлекеттің, жүз жетпіс ұлттық одағын біріктіріп халықаралық
кооперативтік альянсқа бірігіп алты жүз млн - нан аса ... ... Ауыл ... ... ... - техникалық жабдықтау
жүйесін дамыту үшін:
- ... ... және ... ... ... жоғары
болуына байланысты, ауылдық тауар өндіруші кәсіпкерлердің төлем қабілетін
көтеру үшін, ресурстар ... ... ... ... ... ... лизинг негізінде қызмет көрсету заңын “Қаржы лизингі
туралы”, заңын жетілдіру қажеттілігі туып отыр;
- өндіріс құрал - жабдықтар нарығында бәсекелестіктің болмауы жағдайында
ресурс ... сала ... ... үстемдігін сақтауда.
Осыны жою үшін, ресурс өндіретін кәсіпорындардың санын көбейту, сол арқылы
өнеркәсіп өнімдері мен ауыл шаруашылық өнімдері арасындағы баға паритетін
теңестіру;
- ... ... ... ... ... үшін ... ... беру мерзімін ұлғайту;
- ауыл шаруашылығында тауар өндіруші кәсіпкерлерді ... ... ... ... ... ... ол үшін біртұтас
техникалық саясатты жүргізу.
8. Оңтүстік Қазақстан облысында ... ... ... (ЕЭА) ... ... ... ... жетілдіру, облыстың экономикалық дамуына оң әсерін
тигізумен қатар, бүкіл республиканың әсіресе, мемлекеттің дүниежүзілік
сауда ұйымына (ДСҰ ) кіруіне және ... ... елу ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін
бәсекелікке қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік жасайтынын ескере отырып,
банк жүйесіндегі микрокредиттік ... ... ... туып ... ... ауыл ... өнім ... және қызмет көрсететін
кәсіпкерлер үшін, жергілікті ауылдық жерлерде ... ... ... ... маркетингін қалыптастыру, бизнесті қолдайтын арнаулы алаңдар,
инновациялық және ғылыми венчурлық өндірістерді құру олардың өндірістегі
кәсіпкерлермен байланысын реттеуді жолға қоюға ... ... ... ... айының бірінші жұлдызындағы 2007 жылғы,
Қазақстан халқына жолдауындағы кәсіпкерлерді дамыту жөніндегі қойған
талабын іске ... ... ауыл ... ... жоғарғы ірі техниканы
тиімді пайдалану, кәсіпкерлік жүйені ұқыпты түрде іске қосу ... ... ... тиімді пайдалану мақсатында ауыл
шаруашылығындағы тауар өндіруші кәсіпкерлерді өндірістік ... ... ... ұйымдастыруды мемлекет тарапынан қолға алу, ұсақ
тауарлы өндірістерге бағытталған құрылымдарды қысқарту, ақпараттық –
маркетингтік ... ... бұл ... ... өндірістік
кооперетивінің тәжірибесін пайдалану ұсынылады. Бұл жүйе қорларды
пайдалану, лизингі жүйесін дамытуды, машина технологиялық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруына
және еңбек ақы төлеудің жаңа жүйесін енгізуге мүмкіндік береді.
-----------------------
Кәсіпкер жұмысшы –қызметкерлердің жіктелуі
Аумақтық
Әлеуметтік статусы бойынша
сыртқы
ішкі
аймақ-
тық
Ауыл шаруашылы
ғынан босаған жұмыскерлер
Жұмыс
сыздар
Оқушы
лар
халық
аралық
ұлттық
жергі
лікті
мамандығы мен ... ... ... сала ішіндегі, кәсіпорын ішіндегі, кәсіпорын арасындағы
Қалалық,
ауылдық
егін
шілер
Трак
торшылар
Сауын
шылар
мал
шы
лар
гендерлік белгісіне қарай
әйелдер
ерлер
Зейнет-
керлер
лер
Мүге
дектер
тер
жұмыспен қамтылма
ғандар
Коммерциялық және бухгалтерлік есеп
Өзіндік құн мен оның ... ... ... ... және оның ... ... ... тапсырыс
Салық салу
Жоспарлау
Дифференциалдық рента
Лизинг
Жер салығы
Инвестиция
Микроэкономикалық деңгей
Макроэкономикалық
деңгей
Экономикалық механизм
жүйесі
Қаржылық институттар (Инвестцициялық қорлар, «Қазақстанның дамуы банкі»,
«Шағын кәсіпкерлікті дамыту АҚ, екінші ... ... ... және ... ... ... ... шағын және орта кәсіпорындар)
машиналар мен құрал жабдықтар, жинақтаушылар, шикізат және т.б.
ҚР жеткізушілері (соның ішінде шағын және орта кәсіпорындар) ... ... ... ... ... және ... (Салалық ҒЗИ, лабораториялар, сынақ станциялары және тағы басқа
Мамандар (ЖОО,т.б. оқу орындары)
Негізгі салалық кәсіпорындар (соның ішінде ... және орта ... ... ... ішінде шағын және орта кәсіпорындар

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет
Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары77 бет
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы69 бет
XX ғ басындағы өлкенің әлеуметтік-экономикалық жағдайы21 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аграрлық оқу орындарының ашылуы мен даму тарихы186 бет
Аграрлық саясат9 бет
Аграрлық саясат жайлы100 бет
Аграрлық сектор саласындағы кәсіпкерлік және оның экономикалық рөлі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь