Ақша рыногының теориялық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І . тарау. Ақша рыногының теориялық негіздері
1.1. Ақша массасы, ақша агрегаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Ақша рыногының мәні, қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3. Ақшаның XXI ғасырдағы эволюциясы ... ... ... ... ... ... ..10

ІІ тарау. Валюталық қаржыларды реттеу.
2.1. Валюталық жүйе және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ..15
2.2. Валюталық қатынастарды реттеу, валюталық саясат...18
2.3. Валюталық нарық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

ІІІ . тарау. Қазақстан Республикасының валюта биржаларының қызметтерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
Кіріспе
Маған берілген тақырып ақша Бұл тақырып өте маңызды мен үшін және күрделі.
Қайта құру жолындағы Республикамыздың, экономикалық дағдарыстан өте қиыншылық жолмен шыққанын өзіміз көріп отырмыз. Еліміздің халқымыздың әл-ауқаты қазір дұрысталып кележатыр. Бұл дағдарысты жоюға дағдарыспен күресуге банктеріміздің қосқан үлесі өте көп. Сол себептен орталық банктердің ақша-несие саясаты жайлы осы кіріспе сөзімде айта кетейін.
Орталық банктердің ақша және оның айналымынан аққша-массасын , несие көлемін пайыздық мөлшер деңгейі мен ақша айналымындағы және қарыз капитал нарығындағы басқа көрсеткіштерді өзгертуге бағытталған іс-шаралардың жиынтығын айтады. Ол саясаттың мақсаты ақша-несие саясаты несиеге және ақша эмиссиясына жағдай жасауға, ия оларды іркеуге және шектеуге (несиелік) бағытталады. Өндірістің дағдарысы және жұмыссыздықтың күшеюі жағдайында орталық банк несие беруді кеңейту және пайыз мөлшерін азайту арқылы өндірістің жандануына себемші болды. Керісінше экономикалық өрлеу кезінде кездесетін алыптастаушылық, бағаның өсуі үйлесімсіздіктің өрлеуі сияқты келеңсіз жағдайларды болдырмау мақсатында орталық банк несиеге мен қою, пайыздық төлемді жоғарлату, төлем құралдарын шығаруды тежеу сол сияқты әрекеттермен шұғылданады.
Ел экономикасының жағдайы ақша-несие жүйесіне тығыз байланысты. Несие институттарының санына, несие ресурстары мен жүргізілетін операцияларының көлеміне қарай кез-келген мемлекеттің ақша-несие жүйесінің негізгі комерциялық банктер болып саналады. Оған дәлел, көптеген мемлекеттерде ақша-массасының 75%-бен 90%-ға дейінгісі банктік депозиттер, ал тек 25-10%-зы орталық банктің банкноталары. Сондықтан мемлекеттің ақша-несие аясын мемлекеттік реттеу қызметі тек орталық банк арқылы комерциялық банктердің масштабы мен олардың түрлеріне ықпал жасаумен ғана табысты бола алады.
Орталық банктің ақша-несие саясатының әдістері сан алуан, олардың ең көп тарағандары төмендігідей;
- комерциялық банктерге берілетін несие пайыздық төлем
мөлшерін өзгерту;
- банктердің міндетті қорларының мөлшерін өзгерту;
- ашық нарықтағы операциялар, яғни векселдерді мемлекеттік
облегацияларды және басқа бағалы қағаздарды сатып алу-сату операциялар;
- валюта курсының саясаты, немесе курстық саясат.
Бұл айтылған ақша-несиелік реттеу әдістері барлық комерциялық банктердің операцияларына және толық қарыз капиталының нарығына әсер ететіндіктен жалпы реттеу әдісі деп аталады.
Іріктен тексеру әдістеріне мыналыр жатады.
- кейбір банктерден банктік несиенің мөлшерін немесе қарызды тікелей шектеу;
- несиенің белгілі бір түрінің берілуіне тәртіп белгілеу, атап айтқанда, маржа мөлшерін белгілеу, депозиттер мөлшері мен несие мөлшерінің арасындағы айырма.
Реттеудің дәстүрлі әдісіне орталық банктің проценттік мөлшерін өзгерту жатады. Проценттің ресми мөлшерін өсіру комерциялық банктердің өз резервтерін толтыру үшін несие алатын мүмкіншілігін азайтады, ол өз кезегінде комерциялық банктердің алған қарызын қысқартады, демек ол ақша-массасы мен нарықтық процент мөлшерін өсіреді де, орталық банк процент мөлшерін жоғарлатып, несиені шектеу саясатын яғни несиелік рестрикция жүргізеді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Аќша, Несие, Банктер. Ѓ. Сейтќасымов. Алматы.: Экономика, 2001 жыл.
2. Баканов М.И. , Шеремет А.Д. «Теория экономического анализы: учебник.». - М.: Финансы и статистика, 1996г.- 288с.
3. Балабанов И.Т. "Основы финансового менеджмента. Как управлять капиталом?". - М.: Финансы и Статистика, 1994.
4. Гражданский кодекс РК от 27.12.94 г.
5. Ковалев В.В. «Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчётности.» - М.: Финансы и статистика, 1996г. - 432с.
6. Крейнина М.Н. «Финансовое состояние предприятия. Методы оценки».- М. .: ИКЦ «Дис», 1997г- 224с..
7. Моляков Д.С. "Финансы предприятий отраслей народного хозяйства". - М.: ФиС , 1996.
8. Макконелл К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: Республика, 1992 год
9. Страховые фонды и финансово – кредитные отношения. М. Анкин. 1993г.
10. Эдвин Дж. Долан – Деньги, банковское дело и кредитно-денежная политика Санкт-Петербург : Республика, 1993 год
11. Экономикалыќ теория. Н.И Базылова. /Финансовая система/
12. Роль функции и основная задачи банков при развитии совместно предпринимательств. Садыков Н.Т Ташкент 1994 г.
13. Постановление правления Национального банка РК №17 от 31.07.1996г. Об утверждении положения о минимальных резервных требованиях.
14. Положения пруденциальных нормативах №53 от 29.02.1992г.
15. Закон «О валютном регулировании » в РК от 14.04.1993г. с дальнейшими изменениями и дополнениями.
16. WWW.Nationalbank.kz
17. Макконелл К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: Республика, 1992 год
18. Эдвин Дж. Долан – Деньги, банковское дело и кредитно-денежная политика Санкт-Петербург : Республика, 1993 год
19. Экономикалық теория. Н.И Базылова. /Финансовая система/
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
І – тарау. Ақша рыногының теориялық негіздері
1.1. Ақша ... ... Ақша ... ... ... XXI ... ... тарау. Валюталық қаржыларды реттеу.
2.1. Валюталық жүйе және оның түрлері..........................15
2.2. ... ... ... ... ... ... – тарау. Қазақстан Республикасының валюта биржаларының ... ... ... берілген тақырып ақша Бұл тақырып өте маңызды мен үшін және күрделі.
Қайта құру жолындағы ... ... ... өте
қиыншылық жолмен шыққанын өзіміз көріп отырмыз. Еліміздің халқымыздың әл-
ауқаты қазір ... ... Бұл ... ... ... ... ... үлесі өте көп. Сол себептен орталық
банктердің ақша-несие ... ... осы ... ... айта ... ... ақша және оның айналымынан аққша-массасын , несие
көлемін пайыздық мөлшер ... мен ақша ... және ... капитал
нарығындағы басқа көрсеткіштерді ... ... ... ... Ол ... ... ... саясаты несиеге және ақша
эмиссиясына жағдай жасауға, ия оларды іркеуге және ... ... ... ... және ... ... ... банк несие беруді кеңейту және пайыз мөлшерін азайту арқылы
өндірістің жандануына ... ... ... ... өрлеу кезінде
кездесетін алыптастаушылық, бағаның өсуі ... ... ... ... болдырмау мақсатында орталық банк несиеге мен қою,
пайыздық төлемді жоғарлату, төлем құралдарын ... ... сол ... ... ... ... ... жүйесіне тығыз байланысты. Несие
институттарының санына, несие ресурстары мен ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі
комерциялық банктер болып саналады. Оған дәлел, көптеген мемлекеттерде ақша-
массасының ... 90%-ға ... ... депозиттер, ал тек 25-10%-зы
орталық ... ... ... ... ... ... ... қызметі тек орталық банк арқылы комерциялық банктердің
масштабы мен олардың түрлеріне ықпал ... ғана ... бола ... ... ... саясатының әдістері сан алуан, олардың ең
көп тарағандары төмендігідей;
- комерциялық банктерге берілетін ... ... ... өзгерту;
- банктердің міндетті қорларының мөлшерін өзгерту;
- ашық нарықтағы операциялар, яғни векселдерді мемлекеттік
облегацияларды және басқа бағалы ... ... ... ... ... ... ... немесе курстық саясат.
Бұл айтылған ақша-несиелік реттеу әдістері барлық комерциялық банктердің
операцияларына және толық қарыз ... ... әсер ... ... ... деп ... тексеру әдістеріне мыналыр жатады.
- кейбір банктерден банктік несиенің мөлшерін немесе қарызды ... ... ... бір түрінің берілуіне тәртіп ... ... ... мөлшерін белгілеу, депозиттер мөлшері мен несие
мөлшерінің арасындағы айырма.
Реттеудің ... ... ... ... ... ... өзгерту
жатады. Проценттің ресми мөлшерін ... ... ... ... ... үшін несие алатын мүмкіншілігін азайтады, ол ... ... ... ... қарызын қысқартады, демек ол ақша-
массасы мен нарықтық ... ... ... де, ... банк ... ... ... шектеу саясатын яғни несиелік рестрикция
жүргізеді.
І - тарау. Ақша рыногының теориялық негіздері
1.1. Ақша ... ақша ... ... ... ... ... бiрiне ақша массасы
жатады.
Ақша массасы – жеке тұлғаларға, кәсiпорындарға және мемлекетке тиiстi және
шаруашылық айналымына ... ... ... алу және ... құралдарының
жиынтық көлемiн бiлдiредi.
Белгiлi бiр күндегi және ... бiр ... ақша ... ... ... үшiн, ... – ақ ақша ... өсуi мен көлемiн
реттеуге байланысты шараларды жасау үшiн әр ... ... ... ... ақша ... деп атайды.
Өнеркәсiбi жағынан дамыған елдердiң қаржылық статистикалық ақша ... ... ... ... ақша ... ... агрегаты, яғни ол айналыстағы нақты ... ... ... және ... ... ... қаражаттарды қамтиды;
1
2 М2 агрегаты, ол М1 агрегаты қосылған коммерциялық банктердегi ... ... ... ... ... ... ... агрегаты, ол М2 агрегаты қосылған арнайы несиелiк мекемелердегi
жинақ салымдарын құрайды;
М4 ... ол М3 ... ... iрi ... банк ... ... тұрады.
АҚШ – та ақша массасы анықтауда төрт ақша агрегаттары, Жапония мен
Германия – үш, Англия мен ...... ... – үш ақша ... Республикасында Ұлттық Банктiң 12.01.1995 ж. ... № 2 ... ... ... ... ақша ... анықтау
әдiсi және iшкi және сыртқы активтердi анықтау барысында баланстық шоттарды
жiктеу туралы ережесiне” сәйкес ақша базасы мен ақша массасы ... ... ... ақша ... (МВ) – бұл ... жататын
резервтiк және бастапқы ақшаларды бiлдiредi. Ол мынадай формулада
есептеледi:
МВ = СIC + RR + ... - ... ... ... - ... ... - екiншi деңгейдегi банктердiң Ұлттық банктегi ... = L ( H + C ... - ... ... банктiк және қазыналық билеттер;
C - айналысқа шығарылған монеталар.
Қазақстандағы ақша агрегаттарының жағдайы туралы 1 кесте соңғы жылдарға
арналып жасалған.
1998 жылдан ... ... ... валюта қорының Қазақстан қаржы
секторының Халқаралық клосификацияға ... ... ... ... ... ... ... баланс шоттары халқаралық
стандарттарға сәйкес қайтадан өзгертiлдi. Ендi ақша көлемi есептеу ... М3 ... М3 ... М2 ... ... ... ... шет
ел валютасында түрған салымдары қосылады.
Мысалы: Қазақстанда қазiргi кездегi ақша көрсеткiштерi мыналар:
10.2005ж.
(нақты қолма – қол ақшалар)
М0 – 402 млрд ... ... – 642,3 млрт ... ... – 1881,3 млрт ... ... ҚҰБ – нiң 2004 жыл мен 2005 ... ақша агрегаттарының
көрсеткiштерiнi салыстыру арқалы, оның дамығандығын көрсек ... ... мен 2005.09 - нiң М3 ... салыстыратын болсақ, онда 2005
жылда бұл ақша массасы 2004 жылға қарағанда 1 329 156 дан 2 015 827 ... ... яғни 152 % - ... ... ақша агрегаттарына, қазiргi кезде ақша –
несие статистикасын жасау және талауда қолданылып жүрген, ақша ... ... М3 – ақша ... ... Бұл көрсеткiш осыған М2 түрiнде
белгiленген ... Бұл ... ... ... ... ... ұсыныстары бойынша ақша – несие және ... ... ... ... ... шоттарын жiктеуге енгiзiлген соңғы
өзгерiстердi есепке ала отырып, монетарлық көрсеткiштердi қайта есептеуге
байланысты ... ақша ... ... банк пен ... ... ... ... шоғырландыру негiзiнде анықталады және келесiдей құрамнан
тұрады:
• М0 (айналыстағы қолма – қол ақша, немесе банк жүйесiнен тыс ақша);
• М1 = М0 + ... емес ... ... мен ... ... ... М2 = М1 + теңгедегi басқа да ... және ... емес ... тұлғалар
мен халықтың шетел валютасындағы аудармалы депозиттерi;
• М3 ( ақша массасы ) = М2 + банктiк емес заңды ... мен ... ... ... да ... Сонымен, елiмiздегi ақша массасының құрамына мыналар кiредi:
- ... ... және ... деңгейдегi банктердiң кассасында ... – қол ... ... ... ... ... шығарған
қолма – қол ақшасы;
- Банк емес ... ... ... емес ... ... ... ... коммерциялық емес ұйымдардан
шоттарындағы ақша қалдықтарын және үй шаруашылықтарындағы ... ... ... Ақша ... мәні, қалыптасуы
Ақша реформаларын қарастырмас бұрын, сол ақшаның не ... және ... ... қарастырып алайық. Күнделiктi өмiрiмiзде ... ... ... ... ... ... бер ... “жәй ғана қағаз ақша,
монета” деп айта ... ... ... ... ... ... болатын экономикалық категория; ақша дербес формада құн
өлшемi, айналыс төлем және ... ... бола ... ... ... болды. Олар тауар өндiрiсiнiң дамуындағы бiрден-бiр шарт және ... ... ... бұл сату мен ... ұшiн ... ... Адам еңбегiнiң өнiмi (зат), оны өндiрушiлердiң белгiлi қоғамдық
қатынастарын тудыра отырып, тауар фирмасын ... ... ... ... бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып ... ... ... ... ... онда оны ... ... уақыттыңң рәсуә
болғаны, мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткенi оның қоғамға ... ... ... ... ... ... ... алу құралы бола
отырып, өзiнiң өндiрушiсiне қатынасы бойынша ... құны ... ... ... кезiнде бiр тауардың басқа бiр ... ... ... ... ... жай немесе кездейсоқ
формалары қолданылады (1 балта=5 құмыра, 1 қыт=1 қап бидай және ... ... ... ... неғұрлым жиi айрбасталатын, тауар-
барлық ... ... ... ... ... ... бола ... келiп, құнның толық немесе кең көлемдегi формасынан жалпы құндық
формасына жасырын тұрде өту ... ... оның ролi ... ... едi. Бiртiндеп жалпы құндық эквивалент ролiн белгiлi ... ... ... ... және осы ... ақша деп ... ... құндық формасы ақша формасына айналды. Тауар айналысының тарихи
эволюциялық даму ... ... ... ... ... ... формасын әртүрлi тауарлар қабылдады. Әрбiр тауарлы-шаруашылық уклад өз
эквивалентiн алға тартады. Бiр халықтың өзiнде әртүрлi ... ... ... бiр ... ... ... ... Сонымен,
бiрiншi iрi еңбек бөлiнiсiнiң нәтижесiнде мал бағушылардың бөлiнiп шығуымен
мал айырбас құралына айналды. ... ... ... ... климаттық
жағдайларда нақты сол отарда айырбас құралы ... ... ... сиыр және қой; ал шөл және ... аудандарда-тұйе; тундрада-бұғы
жалпы құндық эквивалент қызметiн атқарды. ... ... ... ... ... нақты дәлелдер әртүрлi қолжазбаларда, ... ... ... заттарда кездеседi. Гомердiң көне Троя
батырлары туралы поэмасында өгiздi құн өлшемi ретiнде пайдаланғаны жайлы
айтылады. Осы ... ... ... ... ... ... атау
ойып өрнектелiп жазылып жүрдi. Латынның сөзi ”пекуние” (ақша) ”пекус”
(мал)сөзiнен шыққан. “Рупа” (мал) сөзi ... ақша ... ... ... ... ... Русьтарда да ақша металл ақшаларға
ауысқаннан кейiн де ”мал” деген атауға ие болды. ... ... 1018 ... ... ... ... ерлерден 4 кун, старостылардан-10 гривен
және боярлардан 18 гривеннен тұрады”. Осы кездегi қазынашы “малшы”, қазына,
қазына жинау орны-мал ұстайтын орын деп ... ... ... шығуы
да малменен байланысты, өйткенi ескi герман тiлiнде бұл сөз мал ... ... ... ... меншiк иесiнiң байлығын көрсеттi.
Солтүстiк ... ең ... ... ретiнде айырбас үшiн, жүндi
пайдаланды. Ежелгi скандинавтар көлемi бойынша әртүлi тауарлар ... ... ... ... ... ... (ұкi және т.б.). ... ... Сiбiр ... ал аң ... ... ... жалпы құндық эквивалент ретiнде пайдаланылды. Жүн ақшалар
Моңғолияда, Тибетте және ... ... ... ... ... ... хазарлармен, Византиямен сауда саттық жасауы
барысында жүн ең басты құралдардың бiрi болды. ... Русь ... жұн ... ... ... ... 1610 жылы жаулап алынған орыстардың әскери
кассасында 5450 руб. күмiс пен 7000 руб жүн ... Жылы ... ... ... ... ... ... бақалшақ (раковиндi)
ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ ақшалардың ... ... ... ... ... ... хайкве және т.б. Көлемi түймедей
ақшыл-қызғылт бақалшақ Кари көптеп таралды. Безендiрулер түрiнде ... ... Үндi ... ... ... ... Шығыс
жағалауларында, Цейлонда және Филиппин аралдарына алғашқы ақшалар қызметiн
атқарды. Американдық үндiлердiң ... ... ... ... ... келбет-кескiнiн өрнектеп, былғары белдiктерге көрiк бердi.
Бақалшақтарды Солтүстiк Американың Тынық мұхит жағалауларында, Полинезияда,
Каролин және Соломон аралдарында ... ... ... ... ... ... арасында басты роль алтын мен күмiске өте бастады, өйткенi
олар жалпы эквивалент үшiн аса қажеттi ... ие. ... ... ... ақша ... бiрден ығыстырып шығарып тастаған жоқ. ұзақ уақыт
бойы ... ... ... ... ... ... Темiр ақшалар күрес, таға,
шеге, шынжыр және т.б. формаларды ұзақ уақыт бойына ... ... ... ... “бiр уыс ... ... ... бiлдiредi. Мыс
ақшалар қазандық құмыра қалқан түрлерiнде айналыста болды. ... және ... ... ... ... ... де ... Бiрақ б.э. дейiн
ХIII ғасырда салмағы көрсетiлген ... ... бола ... ... ... ... ақша бiрлiктерi фунт стерлинг, ливр (жарты
фунт), марка (жарты фунт) салмақ бiрлiктерi ... ... ... ... бар формасың металл ақшаларды кейiн келе әр түрлi массадағы
бiркелкi формасы бар металл ақшалар ... ... ... ... – ақшаның құрылуындағы соңғы кезең болып табылады. “Ақша-зат емес, ол-
қоғамдық қатынас”. Олар шындығында қоғамдық қатынастарды тудырушылар болып
келедi. Бұл ... ... ... ... үшiн ақша ... еместiгiн
бiлдiредi. Робинзон Крузоға олар ... ... ... бара ... ... алынған заттар оған адам алғы баспайтын ... ... мен бөлу ... адамдар арасындағы белгiлi бiр
экономикалық ... ... ... даму ... ... ... табылады. Экономикалық категория ... мәнi оның үш ... ... ... табады.
• алпыға тiкелей айырбасталу;
• айырбас құнының жеке формасы;
• еңбектiң ... ... ... ... ... ... ақшаның айырбастау мүмкiншiлiгiнiң
бар екенiн көрсетедi. Социализм жағдайында бұл мүмкiндiк ... ... тiк ... жиынтық өнiмдi пайдалану және бөлумен ғана шектелдi.
Кәсiпорындар, жер, ... жер асты ... ... және сатып
алынбады. Қазiргi ... ... ... ... ... пайдаланудың
көлемi едәуiр кеңiдi.
Ақшаның айырбас құнының дербес ... ... ... тауарларды
тiкелей өткiзумен байланысты емес. Ақшаны бұл формада қолдану жағдайлары
олар несие беру, бюджеттiң ... ... ... және өндiрiстiк
емес шығындарды басқа банктерге сатуы және т.б.
1.3. Ақшаның XXI ғасырдағы эволюциясы
Ақша эволюциясының осы заманғы ... ... ... ... сай
келедi. Олардың көмегiмен ақша операциялары жүргiзiледi:
1
2 4 – ... ... ... ... мен ... ... тiзбегi |
| | | ... ... ақша алу; | | |
| | |
| ... ... ... | | ... | | |
| | |
| ... ... ... ... ... – карточкалар; ... ... ... банк ... мен ... ... XX ғасырдың 70-жылдарының
екiншi жартысында ... ... ... ... мүмкiндiк тудi.
Электронды төлем жұйесiнiң қызметтерi және түрлерi.
Электронды төлем жүйесi – ол қағазсыз тасымалдаушы, электронды сигнал
жiберу арқылы ақша ... ... ... ... жағдайын бақылау,
несиелiк және есеп айырысу операцияларын ... үшiн ... ... ... көрсететiн электрондық төлем жүйесiне:
1. Автоматтандырылған есеп айырысу палатасы;
2. Банктiк автоматтар;
3. Сауда ұйымдарындағы терминалдар;
4. Үйде банктiк көрсетулер жатады.
Автоматтандырылған ... ... (АЕП) – ... – қол ... ... ... ... жүргiзедi және төлемдер жөнiнде
барлық хабарлар ... ... ... ... үшiн ... ... терминалдық құрылғыға түсiретiн формада болады. ... ... ... (АЕП) 1972 ж. АҚШ – та ... ... қазiргi кезде оны Жапония, Ұлыбритания және Батыстың өнеркәсiбi
дамыған ... ... ... (БА) – ол ... банк қызметкерлерiнсiз банктiк
электронды есептегiш машиналарға қосылып, өз ... ... ... ... ... ... Банктiк автоматтар банк ғимаратында
орналастырылып, тек қолма – қол ақша ... ... ... ... ... масштабы өзгерiп, ол жүргiзетiн операциялардың шеңберң
кеңiдi. Қазiр олар халыққа үнемi және көп ... ... ... ... ... Вокзалдарда;
• Аэропорттарда және т.б.
5 – кесте.
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... бiр ... ... ... |
| ... шегiнде борыш беру; |
| ... ... ... ... валютаға айырбастау; |
| ...... ... |
1 ... ... ... – пластикалық дебеттiк карточка. Ол ... шот ... ... ... және ... операциялар
түрi жазылған арнаулы магниттi жолақ (полоса).
2 ... - ... ... ... және т.б. ... есеп ... қызметкерлер банк жүйесiне төлем операциялары
туралы хабар беруге және оны сол жүйеге ... ... ... сатып
алушының төлем қабiлеттiлiгi туралы хабарды керi алуға мүмкiндiк беретiн
құрылғы. Терминалдарды енгiзудiң мақсаты – ... – қол ақша ... ... қызмет көрсету – ол электронды ... ... ... ... банктiк қызмет көрсету, яғни телефон
аппараттары мен жеке ... ... ... ... ... Оның ең жай түрi – ... ... байланысу арқылы – жеке
клиенттерге:
• шот ... ... ... есеп айырысуға мүмкiндiк бередi.
Ал жеке компьютердi немесе монитордың (теледидардың) экранын пайдаланып:
• Клиент банктiң компьютерiне қосылыға;
• Кең ... хбар ... ... ... ... ... ... Ағымдағы күнге шотына түскен және одан төленген соманы ... Банк ... ... ... және ... ... ... қағаздармен операция жүргiзуге;
• Салық төлеуге және с.с. операцияларды жүргiзуге мүмкiндiгi бар.
Қазақстанда электронды ақшалар жүйесi қалыптасу сатысында.
Бiрiншi ... ... ... ... 1989 ж. Сыртқы
Экономбанктан шығарылды. Қазiргi кезде оларды елдiң iрi ... ... ... пластикалық “ақшалар“ шектелген көлемде 1989 ж. Сыртқы
Экономбанктан шығарылды. Қазiргi кезде оларды ... iрi ... ... ... ... қаржыларды реттеу.
2.1 Валюталық жүйе және оның
түрлерi
Халықаралық валюталық қатынастар – ұлттық шаруашылықтарының қызметтерiнiң
нәтижесiнен өзара қызмет ... және ... ... ... ету барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтерi ерте Грецияда және ... ... ... ... болған. Келесi даму кезеңiне Леондағы және
батыс европа ... ... да ... ... ... вексель
жәрмеңкелерi жатады. Мұнда аудармалы ... ... ... ... ... Феодализм қарсаңында және өндiрiстiң капиталистiк
тәсiлiнiң құрылуымен байланысты банктер арқылы халықаралық есеп айырысулар
жүйелерi дами ... ... ... ... ... қатынастарды
жалғастырады. Валюталық қатынастардың жағдайы ұлтық және ... ... ... ... елдер арасындағы күштердiң шектiк
қатынасына тәуелдi болып келедi. ... ... ... ... ... ... саясат пен экономика, дипломатия мен
коммерция, өнеркәсiптiк өндiрiспен ... бiр ... ... бiтiсе
байланысуы валюталық қатынастардың ұлттық және әлемдiк шаруашылықтағы ... ... ... айналысы процесiнде ұлттық нарықта әлемдiк нарыққа қосылуы
нәтижесiнде ұлттық ақшалардың iшiндегi ақшалай капиталының бiр бөлiгi шетел
валютасына ... ... ... ОЛ ... ... ... валюталық, несиелiк және қаржылық операциялардың барысында
байқауға болады.
Шаруашылықтың интернационализациялануы жағдайында ұдайы өндiрiстiң сыртқы
факторларға: ... ... ... ... ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... арта
түседi. Сондықтан да, бұл валюталық қатынастар мен ұдайы ... ... және керi ... ... ... ... ... тұрақсыздығы мен валюталық дағдарыс ... ... керi ... тигiзедi.
Шаруашылық байланыстардың интернационализациялануы негiзiнде халықаралық
валюталық қатынастар бiртiндеп бiр формаларға ие ... жүйе – ... ... ... ... ... бекiтiлетiн валюталық қатынастарды ұйымдастыру ... ... ... үш ... бөлiнедi:
* Ұлттық валюталық жүйе.
* Дүниежүзiлiк валюталық жүйе.
* Аймақтық немесе мемлекет аралық валюталық жүйе.
Тарихта ұлттық валюталық жүйе ең бiрiншi қалыптасқан.
Ұлттық валюталық жүйе – ... ... ... ... асыратын, ұдайы
өндiрiс процесiне қажеттi валюталық ресурстарды құрайтын және ... ... ... ... жиынтығын бiлдiредi.
Ұлттық валюталық жүйе – елдiң ақша ... бiр ... Оның ... құрамдас экономикасының және сыртқы экономикалық байланыстардың даму
дәрежесi мен жағдайына байланысты анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе ... ... ... ... байланысты.
Дүниежүзiлiк валюталық жүйе XIX ғасырдың ортасына таман құрылған.
Дүнижүзiлiк валюталық жүйе – бұл халықаралық несие-қаржы институттары мен
валюталық ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекетаралық құқықтық нормалар кешенiн қамтиды.
Дүниежүзiлiк валюталық жүйелерiдiң қызмет ету ... мен ... ... ... ... сәйкес келуi
дәрежесiне және алдынға қатарлы елдiң мүдделерiне ... ... ... және ... валюталық жүйелер арасындағы байланыс ... ... ... ... ... және дүнижүзiлiк валюталық жүйенiң элементтерi.
| |Ұлттық валюталық жүйе ... ... жүйе |
| |1) ... ... |1) ... ... |
| |2) ... ... ... ... ... өзара алмастырылу |
| | ... ... ... валюта паритетi |3) ... ... ... | |
| ... | ... ... ... бағамының режимi |4) Валюталық бағамдар режимiнiң | |
| ... | ... ... ... ... |5) ... шектеудi | ... ... ... ... ... реттеу | |
|6) ... ... ... |6) ... валюталық | |
|өтiмдiлiгiн ұлттық реттеу ... ... ... | ... ... несиелiк айналыс |7) Халықаралық несиелiк айналыс | ... ... ... ... ... | |
| ... ... | ... Елдiң халықаралық есеп |8) ... есеп ... | ... регламентттеу |негiзгi формаларының бiртұтастығы | |
|9) Ұлттық валюталық нарық пен ... |9) ... ... ... ... ... |мен ... ... ... | ... Елдiң валюталық қатынастарын |10) Мемлекетаралық валюталық | ... және ... ... ... жүзеге асыратын | |
|ұйымдары ... ... | ... ... жүйе ... дамыған елдердегi әлемдiк валюталық жүйе
төңiрегiнде құралады. Мысалы, Европалық валюталық жүйе (ЕВЖ) – ... ... мүше ... ... ... ұйымдастырылуы –
экономикалық формасындағы қатынастарды бiлдiредi.
Мұндағы, валюталық паритет – валюталық бағамның негiзi болып ... ... ... екi ... ... ... ... жарғысы бойынша валюталық паритет СДР негiзiнде (арнайы қарыз алу
құқығы) белгiленедi.
Егер де ... ... жүйе ... валютаға, яғни елдiң ақша бiрлiгiне
негiзделсе, ал дүнижүзiлiк валюталық жүйе – бiр ... ... ... ... ... ... ... негiзделедi.
Резервтiк валюта – бұл басқа елдер үшiн ... ... пен ... анықтауда негiз ретiнде қызмет ететiн және валюталар бағамын реттеу
мақсатында валюталық интервенция жүргiзуде пайдаланылатын халықаралық төлем
және резерв құралы қызметiн ... ... ... ... елдердiң
еркiн ауыстырылатын ұлттық валюталары.
Валюта – бұл бiрiншiден, сол ... ақша ... ... ... ақша ... үшiншiден, халықаралық есептесу бiрлiктерi
және төлем ... (СДР, ... ... – бiр елдiң ақша бiрлiгiнiң екiншi бiр елдiң ақша бiрлiгiне
қатысты ... ... ... ... ... мен ... мен бiрге сауда-саттықта, капиталдар мен
несиелер қозғалысы барысында өзара валюталарды айырбастайды. Импортер
ұлттық валютасын ... ... ... үшiн шетел валютасына
ауыстырады.
2) дүниежүзiлiк және ұлттық нарықтағы бағаларды, сол сияқты әр ... ... ... ... және ... ... валютасындағы шоттарын үздiксiз
қайта бағалап отыруға.
Валюталық бағамға әсер ететiн факторлар ықпал етедi:
* Инфляция қарқыны. Инфляция ... ... ... ол ... ... төмен болады. Ақшаның инфляциялық құнсыздануы, ол ел валютасының
төлем қабiлеттiгiн және басқа елдiң ... ... ... ... ... ... ... Егер де төлем балансының жағдайы акивтi болса,
онда шетелдiк ... ... ... ... ... өсiп, ... курсын жоғарлатуға мүмкiндiк бередi, ал пассивтi ... ... ... ... ... өтеу үшiн шетел
валютасына сатып, ұлттық валюта бағамын төмендетедi.
* Әр елдегi пайыз мөлшерлемесiндегi ... Бұл ... ... ... екi ... болады: а) Елдегi пайыз мөлшерлемесiндегi
өзгерiстер, капиталдың халықаралық қозғалысына, ең ... ... ... әсер ... Шын ... ... мөлшерлемесiнiң өсуi, шетел
екапиталына iшкi ағылуын ынталандырып, ал оның ... ... ... шығуына жол бередi; ә) пайыз мөлшерлемесi валютплық ... және ... ... ... әсер ... яғни шетелден
арзан несие, оны iшкi нарыққа орналастырады.
* ... ... ... мен алып-сатарлық валюталық операцтялар. Егер
қандай да бiр валюта бағамы түсетiн ... оны ... тез ... ... сатуға тырысады.
* белгiлi бiр валютаның Еуро нарықта және халықаралық есеп ... ... ... Еуро ... 60-70 ... АҚШ ... жасағандықтан, оған деген сұраныс пен ұсыныс ауқымы анықталады.
* ... ... ... ... кешiктiрiлуi де валюталар
бағамына әсер ... ... ... ... және ... нарықтағы сенiмдiлiк дәрежесi.
* Валюталық саясат. Нарықтың және мемлекеттiк реттеудiң шектi ... ... әсер ... ... қатынастарды реттеуi, валюталық саясат
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткендей нарықтық экономика ... ... ... ... екi ... жүзеге асырылады:
* Нарықтық реттеу;
* Мемлекеттiк тарапынан реттеу;
Валюталық нарықта қатынастарға деген сұраныс және ұсыныс, ... ... ... ... қалыптасады. Нарықтық реттеу құнына
бағынады. Мұндай заңдардың ... ... ... ... ... ... айырбасының қатысты баламалылығын ... ... ... ... қозғалысына байланысты әлемдiк
шаруашылықтың қажеттiлiгiне валюталардың халықаралық ағымның ... ... ... Баға ... және нарықтағы валюталық ... ... ... ... ... ... ... сұрынысы мен олардың ұсыну мүмкiндiктерi туралы бiле ... ... ... ... ... ... ... ақпараттар
көздерi болып табылады.
Бiрақта мемлекет ертеден берi ... ... ... ... ол ... ... кейiннен оның әлемдiк шаруашылықтағы
маңыздылығын ескере отырып тiкелей араласа бастады. ... ХХ ... ... ... ... ... ... бағамды реттегiш
ретiнде алтын механизiмi қызметiн тоқтатты. Бағамдық шектi ... асты ... мен ... дағдарыстар ұлттық және әлемдiк экономикаға
терiс әсерi ете отырып, ауыр әлеуметтiк-экономикалық зардапқа ұшыратты.
Нарықтық және ... ... ... ... ... ... негiзделген, яғни дамуды ынталандыра түссе, ал екiншiсi
валюталық қатынастарды терiс салдарларды жоюға бағытталған. Екi ... ... ... ... ... және ... ... сондықтанда олардың арасындағы шектiк қатынас жиi ауысып
отырады. Дағдарыс, соғыс және тағы ... қиын ... ... ... ... артады. Сондай-ақ валюталық экономикалық жақсарудың
барысында валюталалық операциялар ырықтандырылып, бұл ... ... орын ... ... та мемлекет бұл жағдайларда да ... ... ... және қадағалау мақсатында валюталық бақылау
жасайды.
Нарық экономикасын реттеу жүйесiнде валюталық саясат маңызды орын алады.
Валюталық саясат – бұл ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар аумағында жүзеге
асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық саясат экономикалық саясаттың ең ... ... ... өсудi қамтамасыз етуге, жұмыссыздық пен инфляцияның өсуiн
тоқтатуға, төлем балансындағы тепе-теңдiктегi ұстап ... ... ... ... ... мен ... елдердiң валюталық-
экономикалық жағдайына, ... ... ... ... ... ... байланысты анықталады.
Заңды түрде валюталық саясат валюталық заңдылықтар яғни елдегi және одан
тысқары жерлердегi валюталық ... ... ... жасалу
тәртiбiн реттейтiн құқықтық нормалар жиынтығымен, сондай-ақ екi ... ... ... ... ... ... арасында жасалатын келiсiм
шарттарға сүйенедi.
Валюталық саясатты әске асырудың басты бiр құралы валюталық реттеу ... ... ...... ... және ... өкiметiнiң әрекет
ету жолымен iске асса, ал жанама валюталық реттеу – нарықтық экономикалық
агенттерiнiң мiнез ... ... және ... ... ... әсер ... ... валюталық реттеу ұйымы – Халықаралық Валюталық Қор (ХВҚ)
болып табылады.
Валюталық саясат өзiнiң ... және ... ... екiге
бөлiнедi:
1) құрылымдық валюталық саясат;
2) ағымдық валюталық саясат.
Құрылымдық ... ...... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталатын ұзақ мерзiмдi шаралар жиынтығы.
Ол валюталық саясат реформасында iске асырылады. ... ... ... ... ... әсер етедi. Ағымдық валюталық саясат –
валюталық бағамды, валюталық операцияларды, валюталық ... ... ... ... ... ... бағытталған қысқа
мерзiмдi шаралар.
Валюталық саясаттың мынандай формалары қолданады:
1. Дисконттық валюталық саясат.
2. Девиздiк валюталық саясат.
Сонымен ... ... ... ... жүзеге асырылу формалары болады:
а) валюталық интервенция;
ә) валюталық резервтердi ... ... ... валюталардың алмастыру дәрежесiн реттеу;
г) валюталық бағамын режимі;
д) ... ... ... алу) ... ... ... бағам мен төлем
балансын реттеуге, екіншіден, ішкі несиелер ... ақша ... ... ... реттеуге бағытталатын орталық банктің есепке алу
мөлшерін өзгерту.
Мысалға: пассивтік төлем балансы кезінде капиталдың еркін орын ... ... алу ... көтерілуі, ең төменгі пайыз мөлшерлемесі
бар ... ... ... ... ... ... жағдайын
жақсартады және валюталық бағамды арттыра түседі. Ал егер ... ... алу ... ... ... болса, отандық және шетелдік
капитал сыртқа ... ... ... ... ... азаяды және
валютаның бағамы төмендейді.
Қазіргі жағдайда дисконттық саясаттың тиімділігі төмендеген. ... ... ... балансын жақсарту мақсатында есепке алу мөлшерін артыратын ... ... үшін ... ... ... Ал оның төмендеуі төлем балансына
кері әсер ... яғни ... ... ... жол ... ... - ... ұйымдардың немесе орталық банктің ... сату және ... алу ... ... валюта бағамына әсер ету
әдісі.
Ұлттық валюталық бағамын көтеру мақсатында орталық банк ... ... ал ... түсіру үшін, шетел валютасын ұлттық валютаға айырбастау
арқылы сатып ... ... ... ... интервенция формасында жүзеге асырылады.
Валюталық интервенция ХІХ ғасырдан бастап ... ... ... ... ... ... ... интервенция кеңінен
қанат жайды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жаңа ... ... ... ... ... ... ... валюталық
институты құрылды (1994ж).
Валюталық резервтерді диверсификациялау-бұл халықаралық есеп айырсуларды
қамтамасыз ету, валюталық интервенция ... және ... ... мақсатында әр түрлі валюталарды қосу жолымен валюталық резервтердің
құрлымын ... ... ... және ... ... ... қарапайым түрде тұрақсыз валюталарды сату және халықаралық есеп
айырсулар үшін ... ... ... ... алу жолымен жүзеге
асырылады.
Валюталық паритет және валюталық бағам режимі ... және ... ... ... ... мен ... ... саясаттың дәстүрлі әдістеріне
жатады.
Девальвация - ұлттық валютаның бағамын шетел валюталарына қатынасы бойынша
төмендету.
Ревальвация – ... ... ... шетел валюталарына қатынасы бойынша
жоғарлату.
Девальвация пайызын есептеу формуласы мынадай:
Бе- Бж
Д=--------- х 100,
Бе
мұндағы
Бе- ескі бағам;
Бж-жаңа ... ... ... формуласы:
Бж - Бе
Р=--------- х 100,
Бе
Мысалға: фунт стерлинг бағамы арнайы түрде 2.8 ден 2.4 ... ... ... девальвациялау пайызын есептейік:
2.8-2.4
Д=--------- х 100= 14.3%.
2.8
Сол сияқты, фүнт стерлингтегі 1 доллардың бағамын ... 1 фунт ст. ... ... 1 ... ... = ... девальвациялауға дейін фунт стерлингі бағамы 1 доллар = 0.35 ... ... ал ... ... ол 0.41 фунт стерлингті құрады.
Доллардың ревальвациялану мөлшері мынадай жағдайда анықталады:
0.41-0.35
Р=--------------- х100 = 16.7%77
0.35
Валюталық саясатының ... бір ... ... ... ... үздіксіз
пайдаланылады.
Валюталық шектеу –резиденттер мен бейрезиденттердің валюта және ... ... ... ... ... түрде немесе
әкімшілік түрде тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық шектеу валюталық бақылаудың құрамдас ... ... ... ... ... ... мен бекітіледі.
Валюталық шектеудің мақсаттары мынадай:
- төлем балансын теңестіру;
- валюталық бағамды қолдау;
- ағымдағы және стратегиялық міндеттерді шешу үшін мемлекеттің ... ... ... ... ... қағидаларға сүйенеді:
-Валюталық операциялардың орталық және ... ... ... ... ... үшін рұқсат қағазының (лицензия) берілуі;
-Валюталық шоттарды толық ... ... ... ... ... ... нарық
Валюталық нарық- бұл шетел валюталары мен шетел ... ... сату және ... алу ... ... ... арнайы
орталық.
Валюталық операциялардың көлеміне, сипатына және пайдаланатын ... ... ... үшке ... ... аумақтық және ұлттық
(жергілікті).
Халықаралық валюталық ... ірі ... ... ... Оның ... ... Нью-Йорктегі, Франкфурт-на-Майнедегі,
Париждегі, Цюрихтегі, Токиодағы, Сингапурдағы, Гонкконгтегі ірі ... да ... ... ... ... ... валюталар
ұлттық валюталық нарықтарда белгілі бір еркін аумастырылад, мысалы:
Сингапур – ... Сауд – ... ... ... т.б. ... ... ... валюталық қызметін түсіндіреді.
Валюталық нарықтағы операцияларға банктік функциональдық көзқараспен
қарасақ, валюталық ...... есеп ... валюталық
интервенциялау, пайда табуды қамтамасыз ететін валюталық операциялардың
жиынтығы.
Институтционалдық жағынан қарасақ, Валюталық нарық
- ... ... ... ... биржалардың,
брокерлік контораларының және шетелдік банктердің жиынтығы.
Ұйымдастырылу техникалық жағынан ... ... ...... есеп ... және валюталық операцияларды ... ... ... байланыстыратын коммуникациялық жүйелердің жиынтығын
білдіреді.
Валюталық нарық белгілеріне қараймынадай түрде жүктеледі:
2) ... ... ... ... ішкі;
* аумақтық.
2) Валюталық шектеуге қатысты:
* еркін нарық;
* еркін емес.
Валюталық шектеу қойылған валюталық нарықты – ... емес ... деп, ... ... ... ... ... еркін валюталық нарық деп
атауға болады.
3) Валюталық бағамның қолданылу түріне қарай:
* бір ғана режимді;
* қос режимді.
Бір ғана ... ... ... – бұл ... ... бағамға негізделген,
яғни валюталардың өзгермелі бағамы биржадағы саудада белгіленеді.
Қазақстан Республикасындағы теңгенің ... ... ... 1999 жыл ... ... өзгермелі бағам режиміне өтті. Ал оған дейін ... ... ... бағам – Ұлттық банктің ұлттық валютаның шетел валютасына айырбас
бағамын анықтау да ... ... ... пен ұсынысқа араласу
нәтижесінде анықталатын бағам.
Еркін өзгермелі бағам – бұл валюталық ... ... пен ... ... ... бағамды білдіреді.
Еркін өзгермелі бағам арқылы Қазақстанның қор ... АҚШ ... ... бағам анықталыды. Осы биржада Рейтер (Reuter) агенттігінің
кросс-бағамдары туралы ... ... ... ... ... – бұл ... ... байланысты анықталатын екі валютаның
шекті қатынасы.
Кросс-бағамның (Кб) есебін мынадай ... ... ... ... ... бағамын есептеу:
Шетел валютасының долларға қатысты бағамы
Кб (теңге)= -------------------------------------------------------------
Теңгенің долларға ... ... ... ... ... ... бағам және жанама бағам болып
бөлінеді. Мұндағы тікелей бағам-шетел валютасына ұлттық ... ... ... 1 АҚШ ... = 147,50 ... Ал жанама бағам – бұл ... ... ... қатысты бағам. Бірақ мұндай бағам түрі біз
сияқты мемлекеттерде қолданылмайды.
кестеден көріп отырғандай, 2004-2006 жылға ... ... ... ... -2003-2004 жылдары орта жылдық инфляцияны 4-6% және 2006 жылы
3-5% шегінде ұстау.
Инфляциялық таргеттеу тұсындағы ақша-несие ... ... ... ... ... ... оның ... РЕПО операциясы және
вексельдерді ... ... алу ... ... 2003 жылы ... ... ... мөлшерлемелерінің (оның ішінде, РЕПО және вексельді есепке алу
мөлшерлемелері бойынша) рөлін нығайту үшін ... ... Бұл ... ... ... ... ... инфляциялық таргеттеуге
өтуіне дайындық үшін қызмет етеді.
2003 жылы Қазақстан Республикасында валюталық режимді ... ... ... ... ... мен ішке келуіне ... ... мен ... шараларын жұмсарту, яғни киебір капитал
қозғаласымен байланысты операциялар үшін лицензиялауды алып ... ... ... ... ... Жалпы алғанда, валюталық режимді
либерализациялау үш кезеңде өтеді. 2 кезең бағдарламасын 2005 жылы ... ... ... ... ... ... деп ... |Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 |2006 |
| | ... | | | ... ... | | | | |
| ... ... % |6 |4-6 |4-6 |3-5 ... ... қаржыландыру | | | | |
| ... ... |7.5 |6-5 |5-5,6 |4,5-6 ... |Алтын-валюта резерві | | | | |
| |Млд АҚШ ... |3008 |3355 |3541 |3673 |
| ... |16 |11,5 |5,5 |3,7 ... ... базасы | | | | |
| |млд ... |207 |237 |268 |304 |
| ... |18,1 |14,8 |12,9 |13,9 ... ... ... | | | | |
| |млд ... |707 |865 |1008 |1168 |
| ... |22,7 |22,4 |16,6 |15,9 ... ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| |млд ... | | | | |
| ... |544 |671 |788 |910 |
| ... ... ... |22,3 |23,3 |17,4 |15,5 ... ... | | | | |
| |млд ... | | | | |
| ... |439 |571 |718 |866 |
| ... ... |58,8 |30,1 |25,7 |20,8 ... ... ... | | | | |
| ... өлшіген мөлшерлемесі, | | | | |
| |% | | | | |
| ... ... ... |13 |11,0 |9,0 |7,5 ... ... несиенің орташа | | | | |
| ... ... | | | | |
| | |17,5 |16 |15 |13,5 |
| | | | | | ... жылы ... банк ... ... базасында «Ұлттық банкаралық
төлем карточкалары жүйесін» енгізу жұмыстарын қолға алуда.
Банк секторы саласында Ұлттық банк тәуекелдері басқару ... ... ... ... ... оның ... жиынтық қадағалауды жетілдіру
жұмыстарын жалғастыруда. Сонымен қатар, жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... жетілдіруде. 2004
жылдың 1 қаңтарынан бастап, тек осы жүйеге мүше банктер ғана ... және ... ... қорларының активтерін тартатындығы
туралы атайды.Ұлттық банк 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ипотекалық несиелер тәуекелін
сақтандыру компаниясын құру да жоспарда бар. 2004 – 2006 ... ... ... ... ... стандартына өтуді көздер отыр.
ІІІ – тарау. Қазақстан Республикасының валюта
биржаларының қызметтерін ... ... ... ... ... ... қатысты кез келген хабарлама мен құжаттардан талап етуге
құқылы.
Резидент емес — ... ... ... ... ... ... бар ... қаражаттары шегінде нақты ақшасыз төлеу
тәртібінде жүзеге ... ... ... шығу тегі ... ... және мына ... ... жолмен алынуы мүмкін болады: экспорт
валюта түсімі; жарғылық капиталға жарналар; резиденттер еместердің ... ... ... банктерден, шетел банктерінен, қаржы
мекемелерінен және басқа ... ... ... алынатын валюта
несиелері, сондай-ақ резиденттер емес жеке ... ... ... ... мен ... пунктері арқылы ішкі рынокта сатып алынған
валюта.
Заңды тұлға — резидентке үшінші тұлға үшін келісім-шарттар ... ... ... ... ... ақша түрінде есеп
айырысуларды жүзеге асыруға тыйым салынады.
Шет мемлекеттерінің ақша бірліктеріне салық салу; ... ... ... төлемдері мақсаттарына арналған теңгенің ресми бағамын ... ... ... операцияларының бағамдары негізінде Ұлттық
банк белгілейді және ол ... ... ... ... – бұл ... ... ... мен өзара алмасуына қызмет ететін және дүнежүзілік шарушылықтағы
валюталардың қызмет етуі ... ... ... ... ... жекелеген элементтері – векселі ісі түрінде
Ертедегі Грецияда пайда болған. Олардың ... даму ... ... ... мен ... да Орта ... Еуропадағы сауда
орталықтары болды, онда емсеп ... ... ... ... қатнастардың одан әрі дамуы өндіргіш күштерінің өсуімен
дүниежүзілік нарықтардың ... ... ... бөлінісінің
тереңдеуімен байланысты болды.
Халықаралық валюталық қатнастар матералдық өндіріс саласына, ... ... ... және ... салаларына қатысты халықаралық экономикалық
қатынастарға делдал болады.
Валюталық қатнастар жағдайы ... және ... ... ... жағдайға, елдер арасындағы күштердің арақтаынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың ... ... ... жүйе ... ... тұрғындан қарағанда – бұл шаруашылық
байланыстарды ... ... ... түрде қалыптасқан
валюталық-экономикалық қатнастар жиынтығы; ұйымдық-заңдық ...... бір ... ... шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Тариха мынадай валюталық жүйенің ... ... ... ... елдегі ұдайы өндіріс проесіне қажетті валюталық ресурстарды
қалыптастырға және пайдалануға ... ... ... ... жүйе ... ... ... тұрғысынан қарағанда – бұл
шаруашылық байланытарды ... ... ... ... және ... ... нормаларын ескере отырып ұлттық
заңдылықтармен ... ... ... ... ... формасы. Ұлттық валюталық жүйе елдің ақша жүйесінің бір
бөлігі бола отырып, өзінше дербес және ұлттық шекарадан шыға алады. ... ... ... ел ... ... ... даму ... анықталады.
Ұлттық валдюталық жүйе мен дүниежүзілік шаруашылықтың даму негізінде
қалыптасқан және мемлектаралық келісім-шарттармен ... ... ... ұйымдастыру формасы – дүниежүзілік валюталық жүйе
өзара ажырамастай байланысты. Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелердің
мұндай байланыстылғы ... ... ... ... ... ... қызмет етуі және дүниежүзілік шараушылыққа ықпал етуі әр түрлі
болып келеді. Дүниежүзілік валюталық жүйені ұлттық жүйемен байланыстыратын,
яғни ... ... ... ... және ... ... және валюталық саясатты шоғырландыруда
негіз болатын ұлттық ... ... ... валюталық жүйені ... ... ... ... мүдделігімен және дүниежүзілік аренадағы күштердің
орналастырылумен, өндірістің және ... ... ... және ... ... ... ... элементері
Егер ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға – елдің ақша ... ... ал ... ... жүйе – бір немесе бірнеше
резервтік валюталарға немесе халықаралық есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта – ... ... және ... ... ... басқа елдер үшін валюталық паритет пен ... ... ... ... ететін, валюталық бағамын ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы елдердің
айырбасталған ұлттық валюталарының ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мен капитал экспорттарында елдердің билік
ету позициясы;
жоғары тиімді байланыс жүйесі бар несиелік-банктік мекемелердің ... ... оған ... ... қамтамасыз ететін, халақаралық
айналымдағы ... ... ... және валюталық шектеудің болмауы.
Резервтік валюта ... ... ... ... бір
міндеттемелерді жүктейді: осы валютаның тұрақтылығын ... ... ... және ... ... ... девальвация
жүргізбеу. Сонымен қатар, ұлттық валютаны ... ... ... ... үшін ... балансының топшылығын ұлттық валютамен автоматты
түрде пайызсыз және мерзімсіз халықаралық ... алу ... ... ... бірқатар артықшылықтар береді.
Халықаралық есептік ақша бірлігі – валюталық паритет пен валюталық
бағамды белгілеу, халықаралық ... мен ... ... ... бірлік ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қызіргі уақытта
халықаралық экономикалық қатнастарға қызмет ету үшін ... ... ақша ... ретінде СДР (арнайы қарыз алу ... және ... ... бірлігі) қызмет етеді. Бұл халықаралық активтер қолма-қолсыз
халықаралық есеп айырысуларда елдердің арнайы шоттарына ... ... СДР – ... валюталық қорда, ЭКЮ – Еуропалық қауымдастыққа
ынтымақтастық валюталық Еуропалық қорында пайдаланылады. Олардың ... ... ... кіретін валюталардың орташа өлшемді құнын ... ... ... ... ... 1973 жылы наурыз айынан бастап өзгермелі бағам режимін
енгізумен байланысты банктерді және ... ... ... Осы ... ... ... олардың құрамы және валюталық
компоненттердің мөлшері орташа өлшемді ... ... ... орташа өлшемді құны, топқа кіретін валюталардың АҚШ
долырына қатысты ... ... ... есептеледі. СДР халықаралық
есептеу бірлігінің негізін құрған валюталық « қоржын» бес ... ... ж. ... ... АҚШ доллары – 40%, неміс маркасы - ... йені - 17%, ... ... - 11%, фунт ... ... ... және валюталық жағдайларына байланысты анықталатын
валюталардың конверсиялау дәрежесі валюталық жүйенің ... бір ... ... да ... ... ... айырбасталатын,
ақшабірліктері ретінде еркін конверсияланатын ... ... ... халықаралық валюталық қорлар мынадай ұғымдарды енгізген болатын:
«еркін пайдаланылатын валюта», яғни халықаралық есеп ... ... ... ... операцияларында кеңінен қолданылатын;
валюталық шектеулері бар жартылай конверсияланған елдердің валюталары;
валюталар айырбасына тыйым салынған, ... ... ... – бұл ... ... ... ... табылатын және
заңды түрде бекітілетін екі валюта арасындағы шекті қатынасты ... ... ... ... ... СДР ... белгіленеді.
Ұлттық валюталық жүйенің шегінде ХВҚ арқылы мемлекетарлық реттеу
объектісі болып ... ... ... ... шек қою, яғни
валюталық шектеу енгізілуде.
Халықаралық ақшалай талаптар мен міндеттемелердімемлекеттік ... ... және ... ... немесе барлық елдердің төлем
қабілетін сипаттайтын - халықаралық өтімділік валюталық жүйенің элементі
болып табылады. ... ... ... ... ... валютасы,
алтын, Халықаралық валюталық қатнастағы резервтік позиция, СДР және ЭКЮ-
дағы ... ... ... құралдарды пайдалану ережелерінің регламенттелуі
және халықаралық есеп айырысулар ... ... ... ... және ... ... 1930ж.) ... жүзеге асырылады. Еңбектiң
сыртқы заттық өлшемi тауарды өндiруге ... ... ... ... ... ... ... анықтау арқылы көрiнедi.
Ғалым экономистердiң арасында алтынның ақшалай тауар ретiнгi ролi туралы әр
түрлi көзқарас бар. ... ... ... ... ол
жалпыға бiрдей эквивалент және ақша ... ... ... ... тоқтатты дейдi. Құнның ... ... ... немесе
жайылыңқы формасына қайтып келдi. Несие ақшалар жалпыға бiрдей эквивалент
ретiнде жүрдi. Алтын, ақшаның классикалық қызметтерiн атқаруды ... ... ... Ал, ендi ұшiншi бiреулер алтынның жартылай
демонетизациялануы жалғасуда және ол ... ... ... ... ерекше тауар ретiндегi өзiнiң қасиеттерiн сақтап қалды дейдi.
Жекелеген елдердiң ... ... ... жоқ. ... ... және ... болып, алтын белгiлерi (қоғамдық белгiлерi) қағаз және несие ... ... ... ... ... ... ақша ... қалып отыр десек,
онда ол жалпыға бiрдей ... ... ... бұл ... өте маңызды мен үшін және күрделі.
Қайта құру жолындағы ... ... ... ... жолмен шыққанын өзіміз көріп отырмыз. Еліміздің халқымыздың әл-
ауқаты қазір ... ... Бұл ... ... дағдарыспен
күресуге банктеріміздің қосқан үлесі өте көп. Сол ... ... ... саясаты жайлы осы кіріспе сөзімде айта кетейін.
Орталық ... ақша және оның ... ... , ... ... мөлшер деңгейі мен ақша айналымындағы және қарыз капитал
нарығындағы басқа көрсеткіштерді өзгертуге ... ... ... Ол ... ... ... ... несиеге және ақша
эмиссиясына жағдай жасауға, ия оларды іркеуге және шектеуге ... ... ... және жұмыссыздықтың күшеюі жағдайында
орталық банк ... ... ... және ... ... ... арқылы
өндірістің жандануына себемші болды. Керісінше экономикалық өрлеу кезінде
кездесетін алыптастаушылық, бағаның өсуі ... ... ... ... ... ... ... банк несиеге мен қою,
пайыздық төлемді жоғарлату, төлем ... ... ... сол сияқты
әрекеттермен шұғылданады. Ақша айналысының маңызды сандық көрсеткiштерiнiң
бiрiне ақша массасы ... ... – жеке ... кәсiпорындарға және мемлекетке тиiстi және
шаруашылық айналымына қызмет ететiн сатып алу және ... ... ... ... бiр ... және ... бiр кезеңдегi ақша айналысының ... ... үшiн, ... – ақ ақша массасының өсуi мен көлемiн
реттеуге ... ... ... үшiн әр ... ... ... ... ақша агрегаттары деп атайды.
Өнеркәсiбi жағынан дамыған елдердiң қаржылық статистикалық ақша массасын
анықтау ... ... ... ақша ... ... әдебиеттер:
1. Аќша, Несие, Банктер. Ѓ. Сейтќасымов. Алматы.: Экономика, 2001 ... ... М.И. , ... А.Д. ... ... анализы: учебник.».
- М.: Финансы и статистика, 1996г.- 288с.
3. Балабанов И.Т. ... ... ... Как ... - М.: Финансы и Статистика, 1994.
4. Гражданский кодекс РК от 27.12.94 ... ... В.В. ... ... Управление капиталом. Выбор
инвестиций. Анализ отчётности.» - М.: ... и ... 1996г. ... ... М.Н. ... ... предприятия. Методы оценки».- М.
.: ИКЦ «Дис», 1997г- ... ... Д.С. ... ... ... народного хозяйства". - М.:
ФиС , 1996.
8. Макконелл К.Р., Брю С.Л. - ... 2 т. М.: ... 1992 ... Страховые фонды и финансово – кредитные отношения. М. Анкин. 1993г.
10. Эдвин Дж. Долан – Деньги, банковское дело и ... ... : ... 1993 ... ... теория. Н.И Базылова. /Финансовая система/
12. Роль функции и основная задачи банков при развитии совместно
предпринимательств. Садыков Н.Т Ташкент 1994 г.
13. Постановление ... ... ... РК №17 от ... Об
утверждении положения о минимальных резервных требованиях.
14. Положения пруденциальных нормативах №53 от 29.02.1992г.
15. Закон «О ... ... » в РК от ... с ... и ... ... ... К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: Республика, 1992 год
18. Эдвин Дж. Долан – ... ... дело и ... ... : ... 1993 год
19. Экономикалық теория. Н.И Базылова. /Финансовая система/

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь