Ғылыми проблема – зерттеудің бастамасы

Жоспар
1. Проблема — бақылау мен теорияның байланыстырушысы
2. Ғылыми білімнің дамуында проблеманың тууы
3. Ғылыми проблемаларды қою және шешу
        
        ҒЫЛЫМИ ПРОБЛЕМА – ЗЕРТТЕУДІҢ БАСТАМАСЫ
Жоспар
1. Проблема — бақылау мен теорияның байланыстырушысы
2. ... ... ... ... ... ... ... қою және шешу
Проблема — бақылау мен теорияның байланыстырушысы
"Проблема" терминін грекшеден қазақшаға аударсақ, әлі ... ... ... ... ... ... ... шешілгеннен кейін "проблема"
болудан қалып, жай мәселеге айналады. Проблеманы шешу үшін практикалық ... ... ... ... байланысты проблемалар практикалық
және теориялық болып екі топқа бөлінеді. Адамзаттың бұкіл дуниетану ... көп ... ... соң ... қойылып, шешілу тізбегі
түрінде көз алдына келтіруге болады. Ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... ... тауып отыратын эмпириялық және
теориялық проблемаларға бөлінеді.
Ғылыми зерттеулерге жасалған талдаулардың мәліметтері белгілі ... ... жай ... да, ... таным да болмайтынын көрсетеді.
Ғылыми ... ... ... біз ең ... ... ... үшін қандай маңызы бар және олар қандай проблеманы
шешуге көмектесуі тиіс деген сұраққа ... ... Ал бұл үшін ... ... ... ... бен тұжырымдарымыз, өсіресе
гипотезаларымыз (ғылыми ... ... ... Осы ... ... ... теориялық ой бақылаудан ... ... ... ... ... шын ... көзі ... мен төжірибе болып табылады
деп, керісінше есептейді.
Проблеманың ... мен ... ... ... ... ... туралы айтқанда, сөз жаңа бақылау нәтижелері мен ... ... бар ... арасындағы сәйкестік не сәйкессіздік
туралы болуы тиіс. Мұнда екі ... ... ... ... ... бар ... әдістер жаңа бақылау нәтижелерін түсіндіруге жарамды
(сәйкес) болуы мүмкін; екіншіден, дамушы ... ... ... жаңа ... ескі ... түсіндіру әдістеріне
сәйкес келмеуі жиі кездеседі. Проблемалар дәл осындай сәйкессіздікті шешуі
тиіс, яғни қабылдаулар мен ... жаңа ... ... ... ... және ... ... бір-бірінен жалпылық ауқымы,
дөрежесі мен мазмұны жағынан айырмашылығы қаншалықты ... ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейіңце туған
қиындықты дөл және анық көрсету; оның ... ... ... ... ... сай зертгеуші сипат беру. Бірақ бұл ... ... одан әрі ... беру ... ... ... пайдалану
мақсатында ескі теорияны жаңарту жолымен қандай ... ... ашып ... ... ... жаңа ... шешу үшін ... білімдерді, зерттеу логикасы мен тілін пайдалануға болатынын және,
үшіншіден, шешілуге тиісті жаңа ... ... неде ... дәл
анықтау қажет. Бұл сұрақтардың бәріне нақты ... ... бір ... ... ... жасалған талдау айқын жауап беруі тиіс.
Жаңа проблема тумас бұрын ғылымда әдетте проблемалық ахуал (ситуация)
пайда болады. Сол ахуалдың тууы ... ... бір ... қиын ... ... Бұл ... ... қоғамдағы интеллектуальдық
жағдайдан бастап, методологиялық және логикалық факторлар мен дәстүрлердің
бәрі әсерін тигізе алады. Алайда нақты ғылыми зерттеуде ... ... жаңа ... мен ... түсіңдірудің ескі әдістері арасында пайда
болған сәйкессіздікпен түсіндіреді. Бұл жағдайда алғышарт ретінде кейбір
бұрыннан бар ... ... ... ... ғылымның сол даму
кезеңіндегі ғылыми тіл, іргелі ұғымдар мен теориялар, пайымдау ... ... ... ... мен фактілер жатады. Проблемалық
ахуалдың ... тек ... мен ... жинақталған жаңа
фактілерді түсіндірудегі қиындықтарды ғана көрсетпейді, сондай-ақ
проблеманы ... ... тиіс ... ... пайымдаулар мен
ережелерді есепке алу ... да ... ... ... ахуалды
анықтағанда эмпириялық фактілерден бастап, қабыл алынған теориялық схемалар
мен модельдерге, жорамалдар мен логикалық ... ... ... ... ... ... ... аударылады.
Тәжірибелік ғылымдарда проблемалық ахуалдың пайда ... ... ...... ескі ... ... мен
бақылаулардың нәтижесінде ашылған жаңа ... ... ... қиындықтар. Ал абстракциялық ғылымдарда ол ахуал теориялық
білімді ... жаңа ... мен ескі ... ... көрінеді. Бірақ мұндай сәйкессіздік ... ... оны ... ... формальды-логикалық қайшылықпен
шатыстыруға болмайды. Формальды-логикалық қайшылықты жіберуге мүлдем
болмайды.
Ғылым дамуында ... ... ... ... ... ... Ол
даму барысында тәжірибе мен теорияның арасында, фактілерді түсіндірудің
ескі және жаңа ... ... ... ... көрсетеді.
Ал логикалық қайшылықтар пайымдаудың логикалық зандары мен ережелерін
бұзудың нәтижесінде туады. Ғылым ... ... ... ... оқтын-оқтын ұдайы туып және шешіліп отырады. ... ... ... ... ... сипаты түрліше болады,
демек, олардың зерттеу әдіс-тәсілдерінде де ерекшеліктер болады.
Ғылыми білімнің дамуында проблеманың ... және ... ... ... ... себеп түсіндірудің бұрынғы теориялық әдістері мен жаңадан ашылған
эмпириялық фактілер арасында қайшылықтың ... ... ... ... Ескі ... ... мен ... жаңа фактілерді
түсіндіруге жарамай қалады. Ондай жаңа фактілердің саны көбейген сайын ескі
парадигманың жарамсыздығы барған ... ... ескі ... тура ... ал бұл ... ... системаны өзгертуге алып
келеді.
Ғылымдағы жасампаздық творчестволық қызмет әрине іргелі проблемаларды
шешумен ғана шектелмейді. Солармен ... ... ... және ... да ... туып отырады. Проблемалар қандай болмасын, ... ... ... ... бәрі ... ... ... барысында
туып отыратын қиындықтарды білдіреді. Нақты ғылыми зерттеулерде көбінесе
жалпылығы әлдеқайда ... ... ... мен ... тура ... — бұл ... дейін бар теорияларды жаңартып, өзгерту
қажет болғанда ... жаңа ... ... ... үшін ... ... ... болғанда қолданылады. Американдық ғылым зерттеуші
Т.Кун өзінің "Структура ... ... ... ... ... ... ... гылым" деп атайды.
Сөйтіп, егер біз ... ... және ... ... ... ғылыми қызметтің айрықша ... ... ... ... ... дұрыс түсіне алмас едік. Адамның басқа қызмет
формаларына қарағанда, ғылымның дамуы айқын ... ... ... өйткені ол орын алған қателіктерді дер ... ... ... ... ... ... ... мен әдіс-тәсілдерін үздіксіз
жетілдіруге тырысады. Осылайша өз қызметін өзі қадағгтелікг, өйткені ... ... ... ... ... не себепті фактілерді жай жинақтаудан
және жаңа эксперименттер жүргізуден басталмай, алдымен проблема ... ... ... ... фактілер түсінік беруді талап етеді
ғой, ал ескі ... мен ... ... ... бере алмағандықтан
жаңа проблемалар туады. Олай болса, жаңа ... тууы ... ... және деңгейіне байланысты десек, қателеспейміз. "Біз
өткен тарихқа көз жіберсек, — деп атап көрсетеді ... ...... ... таңдау мүмкіндігіміздің аса ... ... ... мен ... ... ... шығаратын
фактілерге талдау жасауға тура ... ... ... ... мен ... ... мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, бақылау
және эксперимент жүргізу жолымен жиналған ақиқат фактілер ғылымның ... ... ... ... ... әділеттілігін мойындау керек.
Бірақ фактілер түсіндіруді, ұғынуды ... ... ... фактілердің өзін
мақсатқа сай іздеу үшін білім мен түсіндірмелер қажет. Бұл пікірді Ч.Дарвин
мынадай ... ... ... ... да ... ... ... бір
пікірді қуаттау не терістеу үшін жүргізілетінін ешкімнің көрмейтініне қалай
таңданбассың!"[2]
Бірдеңені бақылау үшін, ... нені ... ... ... білу ... ... үшін ... бір идея, жорамал болуы тиіс. Міне сондықтан да ... ... ... түр ... ал бұл ... мен ... тығыз байланыс, өзара қатынас бар дегенді білдіреді. Екінші
жағынан алғанда, ... ... ... мен теориялық жүйені
тексеру үшін фактілердің ... бір ... мен ... ... қажет. Осыған
байланысты осы күнге дейін талас тудырып келе ... ... ... екі ... ... бар. Көбінше эмпириялық
зерттеулермен айналысушы ғалымдардың арасында ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... талдап түсіндірме беруден
басталады деген пікір жиі ... ... ... ғылым философы
К.Поппер "біз ешқашан бақылаудан бастамаймыз, әрдайым проблемалардан - не
практикалық ... ... ... тап ... ... ... деп ... айтқан болатын.
Ақиқатқа қарай даму деген мақсатқа сай диалектикалық процесс, бірақ
Поппер, біріншіден, фактілер мен ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынасты атап
көрсетпейді. Ол фактілерге қарағанда теорияны және осыған сәйкес ... ... ... деп ... Оның ... ... жағы ... XX ғасырдың 30 жылдарынан бастап "ғылым проблемалардан басталып, олардан
бәсекелесуші теорияларға қарай дамитынын" үздіксіз қайталады. ... ... ... проблемаларсыз өмір де сүре алмайды және дамымайды да, ал
дамусыз ол ешқашан өзгермейтін, ... ... ... айналар еді.
Ғылымның шын прогресі дегеніміз — қайшылықтардың ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... ескі теориялық әдіс-
тәсілдері арасындағы үйлесімсіздікті ... ... ... қою және шешу
Танымның жаңа фактілері мен нәтижелерін ескі ... мен ... ... ... ... жоқ ... көрсеткен
проблемалық ахуалды талдағаннан кейін проблеманы дәл тұжырымдау және ... ... Бұл ... ... ... ... дәл ... оны шешу мүмкіндіктерінің жағдайларын қарастыру және, үшіншіден,
проблеманы шешу мүмкіндіктеріне шек қоятын жағдайларды талдау қажет.
Проблеманың мақсаты әрбір жағдайда ... ... ... ... ... міндет: эмпириялық ғылымдарда жаңа фактілер мен оларды
түсіндірудің ескі ... ... ... және
абстрактылық, теориялық ғылымдарда ... ... мен ... ... ... жою.
Проблеманың жағдайлары оны шешу үшін ... және ... ... ... ... шек ... жағдайларға проблеманы шешуге қойылатын
талаптар жатады.
Проблеманың мақсаты проблемалық ахуалды талдаған кезде тұжырымдалады,
ал жағдайлары мен шешілуіне ... ... ... ... ... алдын ала жалпылама танысу проблеманы қоюдан ... ... ... бұл істе көп ... сол ... ... қаншалықты дамып жетілгендік деңгейіне, зерттеу жұмысының ... ... ... ... және эксперименттік
базасының хал-жағдайына және ... ... ... ... ... одан ... ... байланысгы екенін ескеру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... бар,
сондықтан ғылымның белгілі бір саласындағы ... ... ... ... ... бұл ... ... тиіс.
Алайда проблеманы ұсынғанда және әсіресе оны ... ... ... ... ... ... мен ... ролі де аз емес екендігін ескерген жөн. Зерттеушінің ... ... ... жеке ... ... т.б. ... ғана емес, сондай-ақ ғылымның даму бағытын,
ғылыми ізденістің ең тиімді ... көре ... де, ... ... ... және ... ... жиналған нәтижелерді мұқият талдап,
сын көзбен баға бере білуі. Мұндай психологиялық ... ... ... ... ... ... де, ... да қол жеткен
нәтижелерін сын көзбен дұрыс ... ... ... ... ... Сондықтан да ғылымның аса маңызды іргелі проблемаларын әдетте өз
ғылым саласында көп уақыт бойы ... ... ... оның ... жақсы
түсініп, болашақ даму жолын дұрыс белгілей білетін көрнекті ғалымдар ... ... ... ... ... ... ...
ғылымның ең маңызды салаларында ғылыми ізденістерге қолдау көрсетіп, оларда
ғылыми білімді өсірудің түйінді мәселелерін ... ... ... ... ... жерлерін анықтау ... ... ... және ... ... оңайлау, ал эксперименттік
және тәжірибелік ғылымдарда оларды анықтау қиындау, ... ... ... ... эмпириялық бақылаулар мен ... ... ал бұл ... зерттеудің алдағы барысын
айтарлықтай өзгертіп жіберуі ... ... ... ... ... ... ... саласындағы зерттеулердің болашақ
жолын түбірінен өзгертті. Солай бола тұрса да, ғылыми білімнің ... ... ... үшін, әсіресе проблемаларды тұжырымдау үшін зерттеуді
жүргізудің белгілі бір реті мен ... ... ... ... жаңа ... ... мен ... гипотезаларын жасау
кезеңі басталады — бұлар проблемаларды талдап, нақтылаудың нәтижесінде
пайда болады. Жаңа ... ... дәл ... талдауға көнбегенімен,
бірақ сонымен бірге оның нәтижелерін рационалдық әдістердің ... ... ... ... көру үшін ... ... ... индукция сияқты ықтимал қорытынды ... т.б. ... ... ... ... ... бір ... атап айтқанда
гипотезаны, басқа пікірлермен (бақылау нәтижелерімен, экспериментпен немесе
басқа фактілермен) ... деп ... ... ... ... фактілер гипотезалардың немесе теориялардың ақиқаттығын ешқашан
толық анықтап бере алмайтындықтан, оларды растаудың ... жаңа ... ... ... Бұл ... ... жай ... айналдырып жіберу
жиі кездеседі. Ал жай мәселе мен проблеманың бір-бірінен айырмашылығы сол,
көп реттерде жай мәселені ... ... ... мен ... Техникалық мәселелерді шешкенде де ... ... Шын ... ... ... жай мәселеден айырмашылығы
сол, оларды шешудің ешқандай алгоритмі болмайды, сондықтан оларды шешу ... ... ... және зерттеудің кейбір эвристикалық әдіс-
тәсілдеріне сүйенетін ғылыми ізденістер ... I ... ... жай ... арасында оларды шешудің ... ... ... ... — Ә.Т.) таңдауга байланысты
проблемалары ... ... түрі ... ... ... ... ... тысқарылаушы) мүмкіндіктің бірін дұрыс тандаудың
көптеген мәселелерді шешу үшін, атап ... ... жеке ... бастап, қоғам үшін ... ... ... ... т.б. ... ... мен ... үшін маңызды рөл атқарады.
Проблеманы зерттеудің логикалық-математикалық деңгейінде, біріншіден,
проблеманың тұжырымдамасының дұрыстығы, оны ... ... ... ... ... қайшылықтың, тавтологияның және ... ... ... тексеріледі. Логиканың заңы бойынша, ... де, ... ... ... да ... ... ... қолдануға тиым салынады, өйткені мұндай ... ... ... ... ... Пайымдаудағы тавтология
шындық жайлы нақты мазмұнды білім бермейді, ал тиісті факті материалдары
жоқ білім жаңа ... жол ... ... алынған шешімінің дұрыстығын ... ... ол ... ... ... әсіресе тәжірибе жүзінде
тексеруге ... ... ... қажет, ал бұл оны бақылаулар мен
эксперименттің нәтижелерімен ... көру үшін ... ... ... ... зертгеудің дәл осы жағына логикалық позитивизмнің
жақтаушылары да баса назар ... ... да ... ... ... міндеті ғылыми гипотезалар мен ... ... ... ... ... деп ... Бұл істе логика маңызды
рөл атқаратыны даусыз, өйткені ол проблеманың шешімін тексеріп ... ... ... ... ... ... ... ол сонымен бірге
проблеманы ұсыну мен шешудің бұкіл барысында, онын бастапқы ... ... ... және оны шешіп көруден бастап, тәжірибе жүзінде
ақтык ... ... ... ... ... проблемаларды шешудің жалпы барысын қарастырғанда проблеманы
қою және ... ... ... білім мен эмпириялық білімнің ара
қатынасы қандай болуы керектігі мәселесін ерекше бөліп көрсеткек жөн. ... ... ... жетекші рөл атқарады дедік жоғарьща.
Шынында да бір ... ... ... бір ... ... жорамалды
жүйел зерттеуге қажетті фактілерді іздеу үшін ең болмағандг қарапайым
интуициялық болжам болуы тиіс. ... ... ... бір ... ... оны ... ... бір дәрежеде оны дәлелдейтін фактілерді қайдан
іздеч керектігін білу қажет. Сол фактілерді жинау, ... және ... ... ... жай ... ... негізделген жорамалға және
жұмыс гипотезасынг көшуге, ал бұл соңғылардан құбылысты тікелей түсіндіруш
гипотезаларға көшуге мүмкіндік туады.
Дәстүрлі формальды логиканың ... ... және заң деп ... ... қорытындысын түсінеді. Ал ғылыми танымның
гипотезалық-дедукциялық модельінің ... ... ... ... ойдың формасы деп ... ... ... ... ... ... ... бұл қорытындыларды бақылаулардың және
эксперименттердің мәліметтерімен салыстыру деп санайды. Атақты американдық
логик Ч.С.Пирс түсіндіруші гапотезаларды ... табу үшін ... ... ... және дедукциялық формаларынан өзгеше ... ... ... пайдаланады. Ол эмпириялық фактілер гипотезаларды
дәлелдеуге ғана қызмет етпейді, түсіндіруші гипотезаларды іздеу үшін ... ... ашып ... ... ... тұрғыдан мүхият талдау
олардың арасындағы белгілі бір байланысты ашуға мүмкіндік ... ал ... ... бір ... ... жұмыс гипотезасы формасында
тұжырымдауға болады. Ол ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ жаңа ... де ... ... ... фактілердің ең дұрыс түсіндірмесіне қол жеткенше
оған түзетулер енгізе беруге ... ... ... теориялық талдау мен
эмпириялық дәлелдеу, сондай-ақ индукция мен ... да ... ... ... ... ... теорияның маңызы мен рөлі бірінші орынға қойылатынына
қарап, ғылыми зерттеудің ... ... ... ... ... және оны
шешудің теориялық жорамалы мен гипотезасынан басталады екен деген тұжьфым
жасауға болмайды. Кейде проблеманы тұжырымдау және оны ... көру үшін ... мен ... ... ... ... болады.
Эмпиризмді жақтаушылар әдетте танымның эмпириялық деңгейінің рөлін,
бақылаудың және ... ... ... ... ... ... ... жинауға, оларды жүйеге келтіріп жалпылауға баса назар
аударады. Фактілерді ... ... ... ... ... ... алғаш
қалыптаса бастаған кезінде маңызды рөл атқарғанымен, бірақ жинақталған
мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... қалыптаса бастағанда, дәл осы кезде фактілер ... ... ... ... ... ұсынады. Ғылымның қалыптасуының осы
кезеңінде эмпириялық жалпылаулар мен зандар, оның ішінде ...... ... индукциялық әдістері мен ережелері де проблемалардың
шешімі түріңцде көрініс табады. Ал ғылым теориялық жағынан ... ... ... ... мен ... ... тууының маңызды
қайнар көзі жаңа ... ... мен ... ... ескі
теориялық әдістері арасында туған сәйкессіздік немесе қайшылық болады. Бұл
қайшылықтың ұдайы шешіліп және ... туып ... ... ... ... тудырады, ал бұлардың үздіксіз шешілуі ғылыми прогрестің
негізі болып табылады.
Әдебиеттер
1. Гейзенберг В. Шаги за ... М., 1987. 226 ... ... Г.И. ... ... М., 2005. 249 ... ... К. Объективное знание. М., 2002. 249 б.
4. Милль Дж.Ст. Система логики силлогистической и ... М., ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Томас Кунның, Имре Лакатостың, Стивен Тулминнің ғылыми теориялары жайында6 бет
Ғылыми дүниетанудың ерекшеліктері мен құрылысы2 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Адам мотивациялық сферасының құрылымы, қызмет етуі және дамуы7 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Біріккен сабақ23 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
Бастауыш мектеп математикадағы арифметикалық ағымдар оқыту әдістемесі29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь