Өлшеулер теориясының негізгі түсініктері


Сабақ жоспары:

1. Өлшеулер теориясының негізгі түсініктері

2. Өлшеу процесінің элементтері

3. Өлшеулердің жіктелуі. Сынау және бақылау
туралы ұғым
1. Шишкин И.Ф. Основы метрологии, стандартизации и контроля качества 1988 г.
2. Шишкин И.Ф. Теоретическая метрология. М.: Изд-во стандартов, 1991.
3. Гмурман В.Е. Руководство к решению задач по теории вероятностей и математической статистике. 2002 г.
4. Сена Л.А. Единицы физических величин и их размерности. М.: Наука, 1988г.
5. Бурдун Г.Д. Справочник по международной системе единиц. М.: Изд-во стандартов, 1977г.
6. Рабинович С.Г. Погрешности измерений. Л.: Энергия, 1978
7. Бурдун Г.Д., Марков Б.Н. Основы метрологии. М.: Изд-во стандартов, 1984.
8. Маркин Н.С. Основы теории обработки результатов измерений. М.: Изд-во стандартов,1991
9. Учебное пособие по дисциплине «Общая теория измерений», Кузембаева Г.М, Ерахтина И.И.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге


Сабақ жоспары:
1. Өлшеулер теориясының негізгі түсініктері
2. Өлшеу процесінің элементтері
3. Өлшеулердің жіктелуі. Сынау және бақылау
туралы ұғым
Өлшеулер теориясының негізгі түсініктері
Қоршаған ортаның барлық объектілері өз қасиеттерімен сипатталады. Қасиет
– бұл объектінің (құбылыстың, ) бір жағы, ол оның айырмашылығын немесе
басқа объектілермен ортақтығын анықтайды және оның оларға деген
қатынастарында байқалады. Әр түрлі қасиеттерді сандық анықтау үшін «шама»
ұғымы енгізіледі. Шама – бұл бірдеңенің қасиеті, ол басқа қасиеттердің
арасынан сол немесе өзге тәсілмен ерекшеленуі, соның ішінде сандық
бағалануы да мүмкін. Талдау шамаларды 2 түрге бөлуге мүмкіндік береді:
нақты және идеал. Идеал шамалар математикаға жатады, нақты ұғымдардың
жалпыламасы болып табылады, сол немесе өзге тәсілмен есептеледі. нақты
шамалар физикалық және физикалық емес болып бөлінеді. Физикалық шама – бұл
жаратылыстану және техникалық ғылымдарда зерделенетін, материалдық
объектілерге тән шама. Физикалық емес шамаларға қоғамдық ғылымдарда:
философияда, әлеуметтануда, экономикада және т.б. зерделенетін шамалар
жатады.
Физикалық шама – бұл физикалық объект қасиеттерінің бірі екендігін МЕСТ
16263-70 анықтайды, сапалық қатынаста – көптеген физикалық шамаларға ортақ,
сандық қатынаста олардың әрқайсысы үшін жеке. Сөйтіп, физикалық шама – бұл
олардың көмегімен зерделенуі мүмкін, физикалық объектілердің немесе
процестердің өлшенген қасиеттері.
Физикалық шамалар өлшенетін және бағаланатын болып бөлінеді. Өлшенетін
шамалар белгіленген өлшем бірліктерінің белгілі саны түрінде сандық
өрнектелуі мүмкін. Физикалық – бұл олар үшін өлшем бірліктері енгізіле
алмайтын шамалар, олар тек бағалануы. Бағалау – бұл белгілі ережелер
бойынша жүргізілетін, берілген шамаға белгілі санды тіркеп жазу операциясы.
Бағалау шкалалардың көмегімен жүргізіледі. Шкала – бұл дәл өлшеулер
нәтижелерінің негізінде қабылданған, физикалық шама мәндерінің реттелген
тізбектілігі. Бұдан, физикалық емес шамалар тек бағалануы ғана мүмкін.
Физикалық шамаларды келесі түрде жіктеуге болады:
Құбылыстар түрлері бойынша олар топтарға бөлінеді:
- заттық, олар заттардың, материалдардың және олардан жасалған
бұйымдардың физикалық, физика-химиялық қасиеттерін (масса,
тығыздық, сыйымдылық және т.б.) сипаттайды;
- энергетикалық, олар энергияны (қуатты, кернеуді) түрлендіру,
тарату және пайдалану процестерінің энергетикалық
сипаттамаларын сипаттайды;
- процестердің уақытта өтуін сипаттайтындар. Оларға әр түрлі
спектрлік сипаттамалар, корреляциялық функциялар және т.б.
жатады
Физикалық процестердің әр түрлі топтарына тиесілігі бойынша шамалар
механикалық, жылулық, акустикалық, электрлік және магниттік, жарықтық,
кеңістікті-уақыттық, иондаушы сәуле шығару, атомдық және ядролық физика,
физика-химиялық болып бөлінеді.
Берілген топтың басқа шамаларына шартты тәуелсіздігі дәрежесі бойынша
физикалық шамалар негізгі, туынды, қосымша деп бөлінеді.
Өлшемділігінің бар болуы бойынша физикалық шамалар өлшемді және өлшемсіз
болып бөлінеді.
Физикалық объектілер шексіз алуан түрлілікпен айқындалатын қасиет-тердің
көпшілігін иеленеді, олардың кейбіреулерін оларды өлшеу кезіндегі сандардың
жиынтығымен анықтау қиын. Қасиеттердің барлық айқындалулары-ның арасында,
эквиваленттік қатынастарында, аддитивтік тәртібінде айқында-латын, ортақ
қасиеттер бар. Бұл қатынастар математикалық логика постулат-тарымен
сипатталады.
Эквиваленттік қатынасы – бұл онда берілген X қасиеті әр түрлі А, В
объектілерінде бірдей немесе бірдей емес болатын қатынас. Эквиваленттік
қатынасының постулаттары:
a) дихотомия (ұқсастық немесе айырмашылық): не Х(А)=Х(В), не Х(А)≠Х(В);
б) эквиваленттік қатынасының симметриялылығы: егер Х(А)=Х(В), онда
Х(В)=Х(В);
в) сапа бойынша транзитивтік (эквиваленттік қатынасын өту): егер
Х(А)=Х(В) және Х(В)=Х(С), онда Х(А)=Х(С).
Тәртіп қатынасы – бұл онда берілген Х қасиеті әр түрлі объектілерде
артық немесе кем болатын қатынас. Тәртіп қатынасының постулаттары:
а) антисимметриялық: егер Х(А)>Х(В), онда Х(В)Х(В) және Х(В)>Х(С), онда Х(А)>Х(С).
Аддитивтік қатынасы – бұл әр түрлі объектілердің біртекті қасиеттері
қосындылана алатын қатынас. Аддитивтік қатынас постулаттары:
а) бір сарындылық (бір бағыттылық, аддитивтік): егер Х(А)=Х(С) және
Х(В)>0, онда Х(А)+Х(В)>Х(С);
б) коммутативтік (қосылғыштардың орын ауыстырғыштығы): егер Х(А)+Х(В) =
Х(В)+Х(А);
в) дистрибутивтік (үлестірімділік): Х(А)+Х(В)=Х(А+В);
г) ассоциативтік (терімділік): [Х(А)+Х(В)]+Х(С)=Х(А)+[Х(В)+Х(С)].
Осыдан, эквиваленттік, тәртіп және аддитивтіктің аса ортақ қатынастары-
ның айқындалуына байланысты, қасиеттер мен шамалардың үш түрін ажырату
керек: - Хэкв – бұл қасиет өзін эквиваленттік қатынасында ғана айқындайды;
- Хинт – бұл өздерін эквиваленттік пен тәртіп қатынасында айқындайтын,
қарқынды шамалар; - Хэкст – бұл өздерін эквиваленттік, тәртіп және
аддитивтік қатынасында айқындайтын, экстенсивті шамалар.
Өлшеу және негізгі операциялар
Өлшейтін физикалық шамаларды 2 топқа бөлуге болады:
- тікелей өлшенетін, олар берілген мөлшермен ұдайы өсірілуі және өіне
ұқсастармен (ұзындық, масса) салыстырылуы мүмкін;
- өлшемдік түрлендіру операцияларының көмегімен, берілген дәлдікпен
тікелей өлшенетін шамаларға (тығыздық, қуат) түрлендірілетін.
Тура өлшеудің мәні – бұл тікелей тәжірибелік деректерден, яғни өлшеу
құралдарының көрсеткіштері бойынша шаманың ізделіп отырған мәнін табу.
Өлшемдік түрлендіру – ол кезде біртексіз түрлендірілетіндердің және
физикалық шамамен түрлендірілгендердің өлшемдері арасындағы сәйкестік
анықталатын операция. Q=F(x) теңдеуімен сипатталады. Бұл функция физика-лық
заңдылықтар негізінде алынады. Жалпы жағдайда бұл кезде келесі операциялар
болуы мүмкін:
- түрленетін шаманың физикалық тегінің өзгеруі;
- масштабты-сызықтық түрлендіру;
- масштабты-уақытша түрлендіру;
- сызықтық емес немесе функционалды түрлендіру;
- сигнал модуляциясы;
- сигналды кванттау және дискреттеу.
Қарапайым өлшеу физикалық шама мөлшерін көп мәнді өлшеммен рет-телетін,
шығыстық шаманың мөлшерлерімен салыстырудан тұрады. Осыдан, біртекті
шамалардың ара қатысын анықтау үшін физикалық құбылыстар мен процестерді
пайдалану тәсілдерінің жиынтығы салыстыру әдісі деп аталады.
Бірақ барлық шамаларды салыстыруға болмайды, осыған сәйкес физикалық
шамалар 3 топқа бөлінеді:
- алдын-ала түрлендірусіз салыстыруға болатын, физикалық шамалар
(электрлік, магниттік);
- коммутациялар үшін ыңғайлы физикалық шамалар (жарық ағындары, сұйықтық
және газ ағындары, иондаушы ағындар);
- объектілердің күйін немесе олардың қасиеттерін сипаттайтын, оларды
тікелей салыстыру, яғни алу мүмкін болмайтын, физикалық шамалар
(ылғалдылық, түс, иіс).
СДЖ арналған бақылау тапсырмалары (1, 2-тақырыптар) [1, 2, 7]
1. Физикалық шамаларды қалай бөлуге болады?
2. Өлшеуге дейін белгілі, өлшеу объектісі туралы мәлімет қалай аталады?
3. Өлшенген физикалық шаманы және оның бірлігін салыстыру тәсілі немесе
олардың жиынтығы қалай аталады?
Өлшеу процесінің элементтері
Өлшеу бірқатар кезеңдерден тұрады:
- өлшеу міндетінің қойылымы: өлшеу шарттары және физикалық шама туралы
деректерді жинау, объект модельдерін құру, өлшеу теңдеулерін құру, олардың
көмегімен өлшенетін физикалық шаманың мәні табылатын, нақты шамаларды
таңдау;
- өлшеуді жоспарлау: өлшеу әдістерін және өлшеу құралының типтерін
таңдау, өлшеу құралының метрологиялық сипаттамаларына қойылатын талаптарды
анықтау, өлшеу құралын дайындау, өлшеу қателіктерін априорлы бағаны
анықтау, өлшеу және бақылау шарттарын қамтамасыз ету;
- өлшеу эксперименті: өлшеу құралдары мен объектісінің өзара
әрекеттесуі, берілген мөлшерді өлшеу сигналын түрлендіру және ұдайы өсіру,
сигналдарды салыстыру және нәтижелерді тіркеу;
- эксперименттік деректерді өңдеу: алдыңғы ақпаратты талдау, қателікке
мүмкін болатын түзетулерді анықтау, математикалық есепті талдау, деректерді
өңдеу, есептеу процестері, алынған нәтижелерді талдау және оларды
анықталған түрде белгілеу.
Өлшеу теориясының постулаттары
Өлшеу теориясы олардың алғашқы аксиомаларын сипаттайтын, постулаттар
негізінде құрылады. Бүгінгі күні олар аяқталмаған, нақтыланып және
толықтырылып отырады.
Бірінші α постулаты: зерттеу объектісінің қабылданған моделінің
шеңберінде белгілі өлшенетін физикалық шама және оның шынайы мәні бар.
Модель объектіге барабар болып танылғанша, өлшенетін шама мәнінің маңызы
болады. Зерттеудің әр түрлі мақсаттары кезінде берілген объектімен әр түрлі
модельдер салыстырылуы мүмкін, онда α постулатынан α1 салдары шығады: өлшеу
объектісінің берілген физикалық шамасы үшін өлшенетін шамалар жиыны бар
болады. Осыдан, объектінің өлшенетін қасиетіне оның моделінің қандай да бір
параметрі сәйкес келу керек. Бұл параметр өзгермейтін болып ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
: ЭЕМ даму этаптары. Ақпаратты өлшеу бірліктері Информатиканың алгоритмдік негізі. Санау жүйесі9 бет
C++ екі өлшемді массивтер20 бет
Matlab жүйесі. Үш өлшемді графика10 бет
n-өлшемді векторлық кеңістк24 бет
Turbo Pascal тілінде екі өлшемді массивті орындау15 бет
«Кабельдің бірінші реттік параметрлерін өлшеу» атты зертханалық жұмыс3 бет
«Турбо паскаль жүйесінде бір өлшемді массивтерді ұйымдастыру технологиясы»25 бет
Ірі өлшемді керамикалық және декаративті бұйымдар7 бет
Атмосфералық ауаны ластайтын заттарды бақылау,өлшеу әдістері мен құралдары6 бет
Ауа ағымдары кенеттен кеңейген және тарылған кезде аэродинамиканың кедергі коэффициенттерін өлшеу11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь