Мемлекеттің табиғатты басқару қызметтері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1 МЕМЛЕКЕТТІҢ ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.1 Табиғатты қорғаудың экономикалық және құқықтық мәні ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Табиғатты қорғау принциптері, түрлері және әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ..16
1.3 Қазақстан Республикасындағы табиғатты қорғаудың заңдық негіздері ... 23

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУДЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАРЫНЫҢ ЖҰМЫСТАРЫН ТАЛДАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ МИНИСТРЛІГІ МЫСАЛЫНДА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.1 Табиғатты қорғау органдарының ұйымдастырушылық экономикалық мінездемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.2 Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік саясатының жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.3 Республика аймақтары бойынша қоршаған ортаның экологиялық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

3 ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
3.1 Мемлекеттік қорғау органдарының қызметінің заңдылық негіздеріндегі проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
3.2 Мемлекеттің табиғатты қорғау жұмысының тиімділігін арттыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...82
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...85
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Л.Н.ГУМИЛЕВ АТЫНДАҒЫ
ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... «Мемлекеттің табиғатты қорғау қызметтері»
Мамандығы: 522630 – Мемлекеттік және жергілікті басқару
АСТАНА – 2007 ж.
ҚАЗАҚСТАН ... ЖӘНЕ ... ... АТЫНДАҒЫ
ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТІ
«Менеджмент» кафедрасы
Қорғауға жіберіледі
«___»__________2007 ж.
Кафедра меңгерушісі
э.ғ.д., Анафияева Ж.А.
_________________
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Мемлекеттің табиғатты қорғау қызметтері»
Мамандығы: 522630 – ... және ... ... ... ... Б.С.
Ғылыми жетекші,
аға оқытушы
Набиева М.Т.
АСТАНА – 2007 ж.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................5
1 МЕМЛЕКЕТТІҢ ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ... ... ... ... ... және ... ... қорғау принциптері, түрлері және әдіс-
тәсілдері......................16
1.3 Қазақстан Республикасындағы табиғатты қорғаудың заңдық ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАРЫНЫҢ
ЖҰМЫСТАРЫН ТАЛДАУ (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ
МИНИСТРЛІГІ
МЫСАЛЫНДА(..................................................................
......29
2.1 Табиғатты ... ... ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік саясатының жүзеге
асырылуы....................................................................
............................................35
2.3 Республика аймақтары бойынша ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ.....................................................................
.................62
3.1 Мемлекеттік қорғау органдарының қызметінің заңдылық негіздеріндегі
проблемалар.................................................................
..........................................62
3.2 Мемлекеттің табиғатты қорғау ... ... ... ... ... қорғау мәселесі адамзат алдында айтарлықтай кеш тұрған
жоқ. Біздің уақытымызда атмосфера мен мұхитқа улы ... ... ... ормандар жойылуда. Осының барлығы әлемді өзін-өзі жоюға ... ... Озон ... ... ... ... көптеген
түрлерінің қырылуы біздің өмір сүрген ортамыз аяғына дейін ... ... одан әрі ... ... және ... өмірі байланысты болады. Қазіргі уақытта бұл ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны ластау
мәселесімен ең жиі Американың және Еуропаның индустриалды елдері кездеседі
деп саналады, алайда ... ... ... ... осы ... ... ... де қамтиды, сол себептен қазірдін өзінен бастап нақты қадамдар
қабылдауымыз керек: себебі апаттың зардатарын ... оның ... ... ... ... «Қоршаған ортаны қорғау» термині деп қоршаған
ортаны «тұрақтылық шегіне» алып ... ... ... ...... және ... – шаруашылық механизмдердің
жиынтығын айтамыз. Бірақта ластану жоғарғы шегіне қашан ... екен ... ... ... ... ... ... алдын – алу керек. Бұл қазіргі
уақытта әлем елдерінің ... ... ... әрі ... ... болып
табылады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан
халқына жолдауында, ұзақ мерзімді стратегияда осы ... ... оны ... әлем біріншілігі елдеріне біршама ұсыныстар енгізді. Республикалық
деңгейде маңыздылыққа айналған мәселе ... ... ... ... Сол ... дипломдық жұмыстың тақырыбы «Мемлекеттің
табиғатты қорғау қызметтері» таңдап алынды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... бірі ретінде экология қарастырылатындықтан, Дипломдық
жұмыстың өзектілігін осы басты ... ... ... ... ... ... ластану деңгейлері қарастырыла отырып, мемлекет тарапынан
қолданылатын нақты шаралар туралы айтылады.
Зерттеушілік жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... қорғауға қатысты жүргізіліп жатқан жұмыстарды
анықтау, талдау және ... ... ... ... ... ... ... үшін келесі міндеттер қарастырылды:
• Табиғатты қорғау түсінігіне анықтама беру және оның ... ... ... Қазақстан Республикасында қазіргі уақыттағы экологиялық жағдайды нақты
статистикалық көрсеткіштер арқылы сараптау;
• Табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Республика Президенті қоршаған ортаны зерттеу сұрағына үлкен назар
аударып отыр. Бұл ... ... ... ... ... басты міндет
республикалық деңгейде қабылданып отырған ... іске ... ... ... күнделікті табиғатты аялау шараларын
жүргізу. Ол әркімнің қолынан келетін нәрсе болып отыр. ... ... ... үшін ... ... ... қорғайық та, қолға алайық.
1 МЕМЛЕКЕТТІҢ ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Табиғатты қорғаудың экономикалық және құқықтық ... ... ... ... ... ... проблемасын
асқындырды, экономикаға экологиялық талаптың қажеттілігн туындатады. Ең
басты көңіл ... ... ... ... өзі ішкі ... ... ... бір жағынан одан бірқатар өткір экологиялық проблемалар
туындайды, ал екінші жағынан экономикалық дамудың өзінде бұл қайшылықтарды
жоюға бағытталған ... ... Бұл ...... ... екі
жүйенің байланысын түсіну: қоғамдық өндіріс пен ... ... ... ... ...... орта» жүйесінде біздің санамызға қалыптасуы
керек ешқайсысына басымдылық беруге ... ... біте ... болып, ұдайы өндіріс жоғары деңгейде өсіп, халықтың әл – ауқаты
жоғарылап табиғаттың ... ... ... ... ... орта тепе – теңдігін сақтауға мүмкіндік туады.
Қазіргі экономикалық жағдай шаруашылық проблемаларын кешенді табиғи орта
көзқарасымен, сол ... ... ... ... экономикалық даму талабы
көзқарасымен қарастыруды қажетсінеді.
Айнала табиғи ортаны ... ... ... ... ... ... ... және бірінші кезекте экономикамен.
Экономика мен экология мүдделерінің қарама – қарсы ... ... ... ... проблемасы. Бұрындары бұл ... ... ... ... тыйым салу, шектеу, қылмыстық - ... ... ... ... әкімшілік әдісі атқарушы өкімет пен оның бағыныштыларының ... ... ... ... онда экономикалық механизм орындаушының
мүддесіне жету үшін материалдық қызығушылыққа ... ... ... ... тұрақты жұмыс жасап ... ... ... нарықтық қатынастарға өту кезеңінде пайда ... ... ... ... ... сақтау ұлттық қауіпсіздікті
қамтамасыз етудің және еліміздің халықаралық интеграциялық процестеріндегі
мүдделері мен басымдылықтарының басты ... ... ... ... табиғи ресурстарды көптеп ... оның ... ... ... ... – ақ экологиялық тоқырау жағдайына ұшырауы
мүмкін. Экологиялық дағдарыс бір ... ... ... ... ... мемлекеттік, халықаралық экология – ... ... ... ... ... суды көп қажет ететін
мақтаның көп өсіруінің ... зиян – ... ... ... тартылып, одан желмен көтерілген тұздар ... ... ... ... ... ... ... отыр.
ХХІ ғасыр басында жер бетіндегі табиғи, ресурстық және биосфералық жүйе
бір – біріне ғана емес, олардың тағдыры да бір – ... ... ... жүйе екенін естен шығармауымыз қажет. Бұл жүйелердің ... ... ... ... сақтау және планеталық
ресурстарды кешенді зерттеуге барлық экономикасы дамыған елдердің ... өте ... ... табиғи ресурстар мен қоршаған ортаны қорғау мен сақтау
жөнінде келесі заңдар қабылданған:
- ... ... 23 ... ... «Су ... 31 ... ... «Қару – жарақтың кейбір түрлерінің айналымына мемлекеттік ... 27 ... ... «Тұрғындардың санитарлық – эпидемиологиялық жағдайын жақсарту
туралы» 8 шілде 1994ж.;
- «Жер қойнауы және жер ... ... ... 27 қаңтар 1996ж.;
- «Табиғи және техногендік төиенше жағдайлар туралы» 5 шілде 1996ж.;
- «Өрт ... ... 22 ... 1996ж.;
- «Экологиялық сараптама туралы» 18 наурыз 1997ж.;
- «Атом қуатын пайдалану туралы» 14 сәуір 1997ж.;
- «Қоршаған ортаны қорғау ... 15 ... ... ... қорғалатын табиғат аумқтары туралы» 15 тамыз 1997ж.;
- «Радиациялық қауіпсіздік туралы» 23 сәуір 1998ж.;
- «Ауа ... ... ... 16 ... ... «Қазақстан Республикасының Экология жөніндегі Кодексі» 9 ... [1, 36 ... ... ... ... ... айнала қоршаған орта
тепе – теңдігін сақтаудың құқықтық негіздері. ... ... ... ... ... осы ... арқылы қадағалайды және ... сай ... ... ... 1997 жылғы 15 шілдеде «Қоршаған ортаны қорғау
туралы», «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» ... ... ... ... қорғаудың экономикалық механизмдерінің негізгі мақсаттары
мыналар:
- табиғат қорғау шараларын ... және ... ... ... пайдаланудың, төгінді сулардың, ауаға
тасталатын зиянды заттардың ... ... ... ... ластайтын заттарды шығарғаны және тастағаны,
өндіріс пен ... ... ... үшін төлемақылар
нормативтерін және табиғи ресурстарды пайдаланғандағы төлемақыларды
белгілеу;
- аз қалдықты ресурстарды ... ... және ... энергия түрлерін және басқа да қоршаған табиғи ортаны ... ... ... кезінде салық, несие жеңілдіктерін беру;
- табиғи ортаға, адам денсаулығына келтірілген зиянды өтеу.
Жоғарыдағы келтірілген экономикалық ... ...... ... кәсіптік қызметтің бөлінбес бір бөлігі ету, сөйтіп кәсіпкер немесе
шаруашылық иесі табиғи ортаны ... ... ... ... ... бере
алатын өнім шығаруға деген экономикалық мүддесінен кем болмауы ... ... ... ... экономикалық механизмдері қосымша А-да
келтірілген [2, 56 б]. Бұған енетіндер:
- табиғи ... ... ... ... ... табиғи ресурстар кадастры;
- экологиялық жеңілдіктер;
- экологиялық сақтандыру.
Еліміз нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... механизмі қалыптасуының келесі элементтерін бөліп көрсетуге
болады:
- табиғат пайдалануға төлемақы төлеу міндеттілігі;
- табиғат қорғау қызметін экономикалық ... ... ... табиғи ортаны ластауға төлемақы төлеу;
- табиғи ресурстар рыногын жасау;
- баға қалыптасмтыруды ... ... ... ... ... ... ерекше табиғат пайдаланушы салаларды;
- экологиялық қорлар;
- экологиялық бағдарламалар;
- ластау құқығын сату;
- экологиялық сақтандыру.
Табиғи ... ... ... және ... негізінде табиғатты
пайдалануда төлемақы төлеу енгізілген. Табиғатты пайдалануға төлемақы төлеу
өз кезегінде экономикада, табиғи ... ... ... ... ... ... мейлінше көмегін тигізеді. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... аналогы болады.
Табиғи ресурстарға төлемақылардың ішінде келесілерін бөліп көрсетуге
тиіспіз:
- табиғи ресурстарды ... ... ... табиғи ресурстарды қорғау және олардың ұдайы өндірісі.
Табиғи ресурстарды пайдалану құқығы үшін ... ... олар ... ... ... ол ... ... жеке кәсіпкер болуы мүмкін.
бұл ... ... ... ... ... ресурстарға төлемақы төлеу
ісі Қазақстанда 1997 ... ... ... ... туралы», «Жер қойнауы
туралы» заңдары қабылданған соң іске аса бастады. Табиғи ресурстарды қорғау
және олардың ... ... ... ... өндіріс процесіндегі
компенсациялық шығын. Табиғат пайдаланудағы төлемақы төлеу ... және ... ... ластауға төленетін айыппұл және әр ... ... мән ... ... ... ... нәтижесінде жерлер істен ... ... ... үйіп – ... ауыр ... ... ... тапырақты бүлдіріп өңдеуге жол бермеу т.б.), су ... ... ... ... мөлшерден асып ластауға қатаң түрдегі
санкциялар, оның ... ... ... жауапкершілікті қолданылуы
тиіс. Табиғат пайдаланудағы ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің айнала ортаны ластауды
төмендету ... ... ... жағдайда анықтайды. Бұл жүйе
өндіруші мен тұтынушы арасындағы «экологиялық баланс» тәртібі ... ... осы ... ... пен ... ... ... береді.
Экономикалық ынталандыру жүйесіне келесі бағыттарды енгізуге болады:
- салық салымдары;
- табиғат қорғау қызметіндегі несие жеңілдігі;
- табиғат қорғау қорларының ... ... ... ... ... ... ... табиғи кадастрлар, материалдық –
техникалық және қаржы шаралары, табиғи ресурстарды пайдаланудағы төлемақы,
табиғи орта ... ... ... беру ... салық, салық
төлемдерінен босату.
Жаңа экономикалық ... ... ... ... ... ... өндірістік қорларына жоғары амортизациялық
нормаларын тағайындау, экологиялық таза ... ... ... және ... ... ... ... банк қызметін
қалыптастыру, келісім – шарт қатынасын жетілдіру. ... ... ең ... орын ... – табиғатты пайдаланудың кешенді
келісімі, ... ... ... ... ... беру, табиғи
ескерткіштерді қорғау т.б.
Зиян ұғымының мәнісі нақты немесе болуы мүмкін ... ол бір ... ... ... ... пайда болады, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ортада пайда
болуы.
Негізгі сипатының көрінуіне байланысты зиянның келесі ... бір ... ... ... ... ... мардымсыз кем алынуына байланысты
шығын);
- әлеуметтік – экономикалық (мысалы, негізгі ... ... ... ... ... өсуі);
- әлеуметтік (мысалы, адамдар өмір сүру жасының қысқаруы);
- экологиялық (мысалы, биологиялық түрлердің жойылуы).
Зиянның пайда болу ерекшелігіне байланысты тікелей және ... ... ... ... бағалау натуралдық (заттай) баллмен және құн
көрсеткіші ... ... ... орта ... экономикалық зияны дегеніміз – бұл ластанудың
тигізетін әсерінен туындайтын нақты және мүмкін болатын шығынды ... [3, 12-14 ... орта ... шығындарының қалыптасуы қосымша Ә-де көрсетілген.
Олар екіге бөлінеді:
- қоршаған орта ... ... ... ... орта ... экономикалық зияны.
Аталған шығындардың экономикалық зияны:
- адамдардың шаруашылық жасау ... ... ... ... болуы;
- қоршаған ортада ластаушы қалдықтардың пайда болуы,
- қоршаған табиғи орта қасиеттерінің кейбірінің ... ... ... орта ... ... ... әсер етуінен өмір
сүру жағдайларының өзгеріске ұшырауы (нашарлауы):
- өндіріс жағдайының материалдық, ... ... ... ... ... ... сапалық деңгейінің нашарлануы салдарынан еңбек
өнімділігі көрсеткішінің төмендеуі.
Экономикалық зиянды бағалау тікелей есептеу ... ... ... ... улы қалдықтардың барлық объектілерге әсер етуі ... ... ... ... ... Бұл ... ... мынандай есептеудің тізбегінен құралады (қосымша Б):
- зиянды улы қалдықтардың пайда болу ... ... ... улы ... ... ... ... нақты зиян;
- экология – экономикалық зиян.
Есептеудің бірінші кезеңінде тасталатын қалдықтардың құрылымы мен көлемі
талдау көзделінеді.
Екінші кезеңде тасталатын ... ... ... білу ... ... жайылуын есептеу жүргізіледі. Атмосферадағы тасталатын
қоспалар үшін ... ... ... тастайтын көздер орналасу
ерекшелігі, мұржаның ұзындығы, жел ... ауа райы ... ... ... ... улы қоспалардың шоғырлану ерекшелігін ескере отырып,
қоршаған орта ластануының натуралдық зиянын бағалауға болады. Бұл ... әсер ету ... сөз ... ... өмір сүру сапасының нашарлауы (аурулар, өлімнің өсуін қоса
есептегенде);
- мүліктің қызмет жасау ... ... ... ... ... ... процестер көрсеткіштерінің төмендеуі (ауда, суда) зиянды
улы қалдықтар шоғырлану көлемінің өсуі, ауыл ... ... ... ... ... ... өсуінің баяулануы.
Бұл жоғарыда келтірілген әсер ету қарастырылған жүйедегі өте күрделі
түрі. Зертелетін объектіге ... ... ... да факторлары әсер
етеді, сондықтан ластаушының «үлесін» бөліп жарып көрсету қиын да ... ... ... өзгерістің ақшалай көрінісін бағалау үшін
есептеудің тікелей әдісі жүзеге ... ... ... ... ... ең анық дәл шамасын алуға ... ... ... процесі кезінде табиғи ... ... ... ұшырататын
экономикалық зиянның пайда болуына себепші болатын шаруашылық субъектілерін
анықтауға қол жеткізуге болады. Қарастырылып ... ... ... іске асырылуының қиындықтары бар, өйткені орта өзгерістерін
сипаттайтын әрбір көрсеткіштерінің толық, жете ... ... Бұл ... ... білу ... қоршаған ортаның бастапқы ... ... ... яғни ... ... тепе – ... бұзылмай тұрғанға
дейінгі мәліметтермен салыстырғанда ғана нақты жағдай анықталмақ.
Тікелей есептеу ... ... ... қолдану күрделілігіне байланысты
келесі «моноластаушы» есептеу ... ... ... ... ... ... жүйесі тізбегі төмендегідей:
- біріншіден, ауаға, суға тасталатын ... улы ... ... ... салыстыру негізінде, біркелкі «моноластаушыға»
келтіру, жеке ластаушы заттардың улы әсерін ... ... ... және ... кестеде келтіріледі;
- екіншіден, қоршаған ортаның жалпы ... ... ... ... массасын есептеу. Тасталатын көлем шамасы ... ... ... келтірілген коэффициент ... ... ... нақтылы территорияның ерекшеліктерін ескеру, мұнда
белгілі аймақтың ластауға көзқарасын ескеруге ... ... ... ... улы ... ... мүмкіндігі көп
емес);
- төртіншіден, бірдей келтірілген тасталатын зиянды ақшалай ... (ауа мен ... ... қалдықтарға мәні беріледі) оның
шамасын жиі – жиі ... тура ... ... ... ... ... ... зиянын бағалаудың осы әдісінің артықшылығы
есептеудің жеңілдетілгендігі, бірақ бағалаудың ... ... ... ... мынаны көрсетеді, экономиканың зиянды табиғи ортаның негізгі
элементтері ... жеке – жеке ... ... сәйкес екендігін
көрсетеді (ауа бассейнінің, су объектілерін, жер ... ... яғни ... ... компоненттерінің ерекшеліктерін ескере
отырып.
Шығынды анықтаудың уақытша типтік әдістемесіне сәйкес тікелей есептеу
әдісімен қоса эмпиризмдік, яғни ... әдіс те ... ... ... ... ... ортаға бөліп шығаратын дербес ошақ көздеріндегі
жылдық экономикалық зияның есептеулер ... ... ... ... ... зиян ауа ... ластағаны үшін – 60%, су
ресурстарын - 30% және қайта қалдықтармен ластағанда - 10% жалпы шығынның.
Іріленген әдіс ... ... ... ... көрсетеді:
қоршаған ортаны ластағаны үшін төленетін төлемнің қазіргі жүйесінің
негізінде экономикалық ... ... ... ... ... ... Осы жеңілдетілген әдіске ... ... ... келтірілген
техногендік ластаудың жалпы қосындысы экономикалық зияны анықталады.
Қазіргі кезеңде дамыған елдердегі ... ... ... ... зиян ... ... өнімнің (ЖҰӨ) 2-7% құрайды. Осында тек
табиғат қорғау шараларына ... ... ЖҰӨ 4-6%. ... шығынның
құрылымына көз жүгіртсек, оларда алдын – ала ... ... ... ... Бізде Қазақстанда тек егемендік алғалы бері төл табиғатымызды
қорғауға терең, ... ...... ... ... ... ... төлеу енгізілді т.б. [4, 89 б].
1.2 Табиғатты қорғау принциптері, түрлері және әдіс-тәсілдері
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... жылдарға арналған Орнықты даму стратегиясына көшу»
тұжырымдамасымен, үстіміздегі жылдың 9 ... ... ... ... ... орай ... ... Президентіміз өзінің
Қазақстан халқына жолдауында атап көрсеткендей (2006 жыл, 1 ... ... ... ... ... ... ... онда нақты
табиғатты қорғаудың экономикалық және экологиялық ... ... ... ... келсек.
Қазақстан Республикасы орнықты дамуының экологиялық негіздері:
1) адам өмірі мен денсаулығы үшін қолайлы қоршаған ... ... ... мақсатқа мемлекеттің қол жеткізуі;
2) қоршаған ортаны қорғау және биоәртүрлілікті сақтау;
3) Қазақстан Республикасының өз табиғи ресурстарын өндіруге ... ету мен іске ... және ... ... ... ... ортаға әсер ету мәселелерінде ұлттық мүдделерді қорғау;
4) қазіргі және болашақ ұрпақтардың сұранысын әділ қанағаттандыру;
5) өндіріс пен тұтынудың орнықты үлгілерін ... ... ... ... есепке ала отырып, экологиялық нормалаудың
әлеуметтік және экономикалық даму талаптарына сай келуі;
7) әрбір адамның экологиялық ақпаратқа қол жеткізу ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мен орнықты даму мәселелерін шешуге жан-
жақты қатысуы;
8) қоршаған ортаны қорғау саласында қабылданатын шаралардың жариялылығын
қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... сақтау, қорғау
мен қалпына келтіру мақсатындағы жаhандық әріптестік;
10) қоршаған ортаға залал келтіргені үшін ... ... ... ... ... ... ... елеулі залал келтіретін немесе адам денсаулығы үшін
зиянды деп ... ... пен ... кез ... ... басқа
мемлекеттерге көшіру мен ауыстыруды тежеу, болдырмау, сондай-ақ қоршаған
ортаға елеулі немесе орны ... ... ... ... ... шараларын қолдану болып табылады [5, 12 б].
Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының негізгі принциптері:
1) Қазақстан Республикасының ... ... ... ету;
2) экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
3) экологиялық қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу және табиғи
ресурстарды пайдалану саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... және оған кез ... ... түрде залал
келтіруді болдырмау жөнінде алдын алу ... ... ... ... ... заңнамасын бұзғаны үшін
жауаптылықтан бұлтартпау;
7) қоршаған ортаға келтірілген залалды өтеу ... ... ... әсер ... ... болу және оған ... алу ... табиғи ресурстарды пайдалану мен қоршаған ортаға әсер ету ... ... таза және ... ... ... ... ... ортаны қорғау жөніндегі мемлекеттік органдар қызметінің
өзара әрекеттестігі, үйлесімділігі мен жариялылығы;
11) ... ... ... ... ... ... және оны жоюға, қалдықтарды кемітуге ынталандыру;
12) экологиялық ақпараттың қолжетімділігі;
13) табиғи ресурстарды пайдалану мен қоршаған ортаға әсер ету ... ... ... ... ... Республикасы экологиялық заңнамасының халықаралық құқық
принциптерімен және нормаларымен үйлесуі;
15) ... ... ... және өзге де ... экологиялық
қауіптілігі презумпциясы және оны жүзеге асыру туралы шешімдер ... ... ... және ... денсаулығына әсерін бағалау
міндеттілігі болып табылады [6, 21 б].
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... ... ережелерi.
1. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік реттеу:
1) қоршаған ортаны қорғау саласындағы қызметті ... ... ... ... ... ... саласындағы техникалық реттеуді;
4) мемлекеттік экологиялық сараптаманы;
5) экологиялық рұқсаттар ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауды экономикалық реттеу ... ... таза ... ... ынталандыруды, табиғат қорғау іс-
шараларын қаржыландыру жүйесін;
8) мемлекеттік экологиялық мониторингті;
9) табиғат пайдаланушыларды, ... ... ... ... мен
учаскелерін мемлекеттік есепке алуды;
10) экологиялық білім беру мен ағарту ісін ... ... ... пайдалану саласындағы мемлекеттік басқару:
1) табиғи ресурстарды пайдалану саласындағы мемлекеттік жоспарлауды;
2) табиғи ресурстарды қорғауға, пайдалануға және молықтыруға мемлекеттік
бақылау жасауды;
3) табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... ... (келісімшарттар) жасасуды;
4) табиғи ресурстарды қалпына келтіру мен молықтыруды, ресурс үнемдейтін
технологияларды ... ... ... ресурстардың мониторингі мен кадастрларын жүргізуді;
6) табиғи ресурстарды пайдалануға лимиттер белгілеу мен квоталар бөлуді;
7) табиғи ресурстарды ... ... ... мен ... асыратын мемлекеттік заңды тұлғаларды басқаруды;
8) табиғи ресурстарды ... ... ... ... қорғауды және табиғат пайдалануды экономикалық реттеу
тетіктерінің түрлерi.
Мыналар:
1) қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... үшін ақы төлеу;
3) табиғи ресурстардың жекелеген түрлерін пайдаланғаны үшін ақы төлеу;
4) қоршаған ортаны қорғауды экономикалық ынталандыру;
5) нарықтық тетіктер және ... ... ... үшін ... экологиялық сақтандыру;
7) қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау қоршаған
ортаны қорғауды және табиғат пайдалануды ... ... ... ... ... ... қорғау жөніндегі іс-шаралар:
1. Қоршаған ортаны қорғауға және оның сапасын жақсартуға ... ... ... ... және ... ... қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралар болып табылады.
2. Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шараларға:
1) экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге ... ... ... ... сипаттамаларын арттыру арқылы қоршаған орта
құрауыштарының жай-күйін жақсартатын;
3) экологиялық жүйелердің ... ... мен ... ... сақтауға, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен
молықтыруға ықпал ететін;
4) қоршаған ортаға және халықтың ... ... ... алдын
алатын және оларды болғызбайтын;
5) қоршаған ортаны қорғауға, табиғатты ұтымды пайдалануға және ... ... ... ... ... ... ... технологияларды жетілдіретін;
6) өндірістік экологиялық бақылауды дамытатын;
7) қоршаған ... ... ... ... жүйелерді
қалыптастыратын және экологиялық ақпарат беруге ықпал ететін;
8) экологиялық білімді насихаттауға, тұрақты даму үшін экологиялық білім
мен ағарту ... ... ... ... ... ... ... қорғау жөніндегі іс-шараларға инвестициялық
экологиялық жобалар ... ... ... ... ... жөніндегі іс-шаралардың үлгілік тізбесін
қоршаған ортаны қорғау ... ... ... бекітеді.
Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шараларды қаржыландыру:
1) бюджет қаражаты;
2) табиғат пайдаланушылардың өз қаражаттары;
3) ... ... ... ... ... өзге ... есебінен жүзеге асырылады.
Бюджет қаражаты есебінен ... ... ... ... ... жоспарлау
1. Әртүрлі деңгейдегі бюджеттерден қаржыландырылатын қоршаған ортаны
қорғау жөніндегі іс-шаралар мемлекеттік, салалық ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Yкіметінің және жергілікті өкілді
органдардың шешімдеріне сәйкес айқындалады.
2. ... ... ... ... ... ... ... тәртібі Қазақстан Республикасының
бюджет заңнамасымен белгіленеді.
3. Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
даму бағдарламаларына, жоспарларына, белгілі бір аумақтың экологиялық
бағдарламаларына, жоспарларына енгізіледі.
4. ... ... ... ... және ... ... даму ... жоспарлары олар бекітілгенге
дейін қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... ... маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті
атқарушы органдары инвестициялық экологиялық ... ... ... ... ... сәйкес әзірлеп, қоршаған
ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға табыс етеді.
6. ... ... ... үшін ... ортаны қорғау
саласындағы жобалардың ашық конкурстары жүргізілуі ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлемақы:
1. Қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлемақы Қазақстан Республикасының
салық заңнамасында белгіленеді.
2. ... ... ... ... айқындалған нормативтер
шегінде жүзеге асыратын қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлемақы Қазақстан
Республикасының Үкіметі бекітетін ... ... және ... ... ... алынады.
3. Қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлемақыны есептеу әдістемесін
қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган ... ... ... ... үшін ... ставкаларын облыстардың
(республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті ... ... ... ... ... ... ... төмен
болмайтындай және шекті ставкалардан жоғары болмайтындай етіп ... ... ... ... үшін ... ... ... атқару табиғат пайдаланушыны қоршаған ортаға ... ... ... ... ... залалды экономикалық бағалау тәртібi
1. Қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау - қоршаған
ортаны және табиғи ресурстардың тұтыну ... ... ... ... шығындардың құндық көрінісі.
2. Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... лауазымды
адамдары қоршаған ортаға залал келтіру фактісі анықталған ... ... ... ... ... қажетті материалдарды жинау мен талдауды жүргізеді және
келтірілген ... ... ... ... ... ауаны және су ресурстарын белгіленген нормативтерден тыс
ластаудан, сондай-ақ өндіріс пен ... ... оның ... ... ... ... тыс орналастырудан
келтірілген залалды экономикалық бағалау Қазақстан ... ... ... ... тура ... ... әдістермен айқындалады [7,
18 б].
Жалпы Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... жоғарыда атап өткен экономикалық,
экологиялық және әлеуеметтік тәсілдердің жиынтығы ... ... Кез – ... ... ... экология да әрдайым экономикамен
тікелей байланыста болады. Оған мысал ретінде, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... залалдарды
экономикалық тұрғыдан бағалау және т.б. Осының барлығы экологияның тікелей
экономикамен байланысын ... ... ... ... ... ... негіздері
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан ... өз ... жаңа ... жасау қарсаңында» (Астана, 2006
жылғы 1 наурыз( жолдауына сәйкес елбасымыз қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... атап ... ... сәйкес қоршаған ортаны қорғау және экологиялық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету ... 2006 жылы ... ... ... озық ... ... жаңа стандарттарға ... ... ... ... ... ... кодексі
қабылдануға тиіс. Тұтас алғанда, біз 2010 жылы қоғамның тұрлаулы дамуының
негізгі экологиялық стандарттарын ... ... - деп ... ... экологиялық заңдылықты, яғни экология жайында
Кодекстің ... ... ... ... қоса, табиғатты
қорғаудың заңдылығы 1997 жылы қабылданған «Қазақстан – 2030» ұзақ ... ... де ... ... ... ... ұзақ ... «Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мен әл-ауқаты»
көрсетілгендей, «Тамақтануды, қоршаған орта мен ... ... ... ... ... бүгінде адам өлімінің 20 пайызына себеп
болып отыр, ал кейбір аймақтарда жағдай мұнан да қиын» [8, 40 б]. ... ... ... ... ... ... ең әуелі
демографиялық жағдайдың жақсаруына алып келеді, ал бұл өз кезегінде табиғи
өсімнің жоғарлауына және адами ... ... әрі ... ... ... Осылайша Қазақстан Республикасының табиғатын қорғауының ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Сонымен қоса
жалпы тұрғыда ... ... ... және ... үшін ... ... ... Республикасының Экологиялық кодексінде (2007
жылғы 9 қаңтар( құқықтары мен ... атап ... [6, 152 ... тұлғалардың қоршаған ортаны қорғау саласындағы құқықтары мен
міндеттерi
1. Жеке тұлғалардың:
1) өздерінің ... мен ... ... ... ... ... ... қорғау мен сауықтыру жөніндегі шараларды жүзеге
асыруға;
3) қоршаған ортаны ... ... ... мен ... ... ... ... заңнамасында белгіленген ... ... ... ... қатысты мәселелер бойынша шешімдер
қабылдау процесіне қатысуға;
5) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... пикеттерге, шерулер мен
демонстрацияларға, референдумдарға қатысуға;
6) мемлекеттік органдар мен ұйымдарға қоршаған ортаны ... ... ... ... арыздар мен ұсыныстар беруге және оларды қарауды
талап етуге;
7) мемлекеттік органдар мен ... ... ... және дұрыс
экологиялық ақпарат алуға;
8) ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық
актілер жобаларын әзірлеу кезеңінде ... ... ... ... өз ескертпелерін ұсынуға;
9) қоршаған ортаға байланысты жоспарлар мен ... ... ... ... экологиялық сараптама өткізу туралы ұсыныс ... ... ... ... мен ... ... қауіпті өзге де
объектілерді орналастыру, салу, реконструкциялау және ... ... ... жеке және ... ... ... орта мен ... теріс әсер ететін шаруашылық және өзге де қызметін шектеу мен
тоқтату туралы шешімдердің әкімшілік немесе сот ... ... ... етуге;
12) Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының бұзылуы салдарынан
өздерінің денсаулығы мен мүлкіне келтірілген зиянның өтелуі туралы ... ... ... ... Жеке ... ... ортаны сақтауға, табиғи ресурстарға ұқыпты қарауға;
2) табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға, қоршаған ортаны қорғауға ... ... ... ... бағытталған шараларды іске
асыруға жәрдемдесуге;
3) өз кінәсінен экологиялық қауіпсіздікке төнуі ... ... өз ... ... ... ... заңнамасына сәйкес
жүзеге асыруға міндетті.
3. Жеке тұлғалардың Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген
өзге де құқықтары мен ... ... ... ... ... қорғау саласындағы құқықтары
мен міндеттерi
1. Қоғамдық бірлестіктердің ... ... ... ... өз ... асыру кезінде:
1) экологиялық бағдарламаларды әзірлеуге және насихаттауға, азаматтардың
құқықтары мен ... ... ... ... ... қорғау
саласындағы белсенді қызметке ерікті негізде тартуға;
2) ... ... ... мен ... табиғи ресурстарды ұтымды
пайдалану мен молықтыру ... ... ... ... тарихи-мәдени және рекреациялық жағынан ерекше құнды қоршаған орта
объектілерін қорғауға, ерекше қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен
мемлекеттік органдардың қоршаған ортаға қатысты мәселелер бойынша шешімдер
қабылдау процесіне қатысуға;
4) экологиялық білім беру мен ... ... ... ... ... саласында ғылыми зерттеулер жүргізуге;
5) қоғамдық экологиялық сараптамаға және қоғамдық тыңдаулар өткізуге
бастамашылық жасауға және ... ... ... ... ... ... асыруға;
7) мемлекеттік органдар мен ұйымдардан уақтылы, ... және ... ... ... ... ... қорғау саласында мемлекеттік органдармен және
халықаралық ұйымдармен ынтымақтасуға және өзара іс-қимыл жасауға, ... ... олар үшін ... ... Қазақстан Республикасы
заңнамасында көзделген белгілі бір жұмыстарды орындауға;
9) қоршаған ортаны қорғау ... ... ... құқықтық
актілер жобаларын әзірлеу кезеңінде оларды талқылауға қатысуға және
әзірлеушілерге өз ... ... ... ортаға байланысты жоспарлар мен бағдарламаларды дайындау
процесіне ... жеке және ... ... ... ... ... туралы мәселелер
қоюға, Қазақстан Республикасы экологиялық ... ... ... ... және ... мүлкіне келтірілген зиянның өтелуі
туралы сотқа талап-арыз ... ... ... мен ... ... қауіпті өзге де
объектілерді орналастыру, салу, реконструкциялау және пайдалануға беру
туралы шешімдердің ... ... сот ... ... ... ... және заңды тұлғалардың қоршаған орта мен адам денсаулығына теріс ... ... және өзге де ... ... ... тұру және ... ... шығаруды талап етуге;
13) қоршаған ортаны қорғау қорларын құруға құқығы бар.
2. Қоғамдық бірлестіктер қоршаған ... ... ... өз ... ... кезінде:
1) табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға, қоршаған ортаны қорғауға және
экологиялық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... өз қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... ... ... ... ... ... заңдарында
белгіленген өзге де құқықтары мен міндеттері болады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... елді ... ... мен көгалдандыру жөніндегі жұмыстарды
ұйымдастыру;
2) елді мекендерді санитарлық тазартуды қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... ... мен көму ... күтіп
ұстау;
4) жергілікті атқарушы органдарға, тарихи-мәдени ... ... ... ... ... ... ... экологиялық, ғылыми,
тарихи-мәдени және рекреациялық ... бар ... және ... ... тарих немесе мәдениет ескерткіштері деп ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау жөнінде ... ... ... ... топтардың, мемлекеттік органдардың
құқықтарына, міндеттеріне тоқтала отырып, сонымен қоса, қоршаған ортаны
қорғауда республикамызда ... жылы ... ... кодекспен
қатар, төмендегі бағдарламалар жүзеге асырылуда:
1. Қазақстан ... ... ... ... Қоршаған
ортаны қорғау;
2. Қазақстан Республикасындағы 2005-2015 жылдарға арналған Топырақтың
құнсыздануымен күрес;
3. 2004-2015 жылдарға арналған Экологиялық қауіпсіздік ... ... ... уақытта табиғатты қорғаудың қажетті деңгейін
қамтамасыз етуімен ... ... ... негізін анықтайды.
Қортындылай келгенде, ... ... ... жетілдіру үшін,
Үкімет тарапынан барлық шаралар жасалды. ... іске ... үшін ... ... бақылауынан бастап, жоғарғы мемлекет органдарының
бақылауы талап етілуде.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУДЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... ... ... ҚОРҒАУ
МИНИСТРЛІГІ МЫСАЛЫНДА(
2.1 Табиғатты қорғау органдарының ұйымдастырушылық экономикалық
мінездемесі
Қазақстан Республикасында табиғатты ... ... ... ... ... 2004 ... 28 ... №1113
қаулысына сай Қазақстан Республикасында айнала қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... асырады [9]. Бұл
қаулыда министрліктің негізгі құқықтары мен міндеттері, құрылымы және оған
қатысты бөлімшелері туралы ... ... ... ... ... Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі (одан әрі –
Министрлік) – қоршаған ... ... ... ... ... және жүзеге асыру мәселелері жөніндегі басшылықты және салааралық
реттеуді мен табиғатты пайдалануды басқаруды ... ... ... ... ... ... ... ортаның сапасын жақсарту және қоғамның экологиялық орнықты
дамудың қолайлы деңгейіне қол ... ... ... ... және ... Республикасының
заңдарына, Қазақстан Республикасы Президент, Үкімет ... ... ... ... жүзеге асырады.
Министрлік мемлекеттік мекеменің ұйымдастыру-құқықтық нысанындағы заңды
тұлға болып табылады, мемлекеттік тілде өз атауы бар, мөрі мен ... ... ... және ... заңнамаға сәйкес ҚР Қаржы
министрлігінің қазынашылық органдарында шоттары бар.
Министрлікте Табиғатты ... ... ... ... ... ұйымдастыру-құқықтық нысанындағы қоршаған ортаны
қорғаудың облыстық және ... мен ... ... ... ... толық атауы – «Қазақстан Республикасы Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... Астана қаласы, 35-А көшесі, 8 үй, Министрліктер үйі.
Министрліктің атқаратын негізгі функциялары:
Министрліктің заңдылықпен анықталған келесі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаттың
қалыптастыруын қамтамасыз ететін стратегиялық функциялар:
Орнықты даму үшін ... ... ... ... ... ... қалыптастыру бойынша ұсыныстарды енгізу;
Қоршаған ортаны қорғау, мемлекеттік экологиялық экспертиза, ... ... және ... ... салаларындағы
мемлекеттік басқару жүйесін ұйымдастыру және жетілдіру, өзінің құзыреті
шегінде нормалар мен ... және ... ... табиғатты
пайдалану және қоршаған ортаны қорғау ... ... мен ... ... ... орта, климат және табиғи ресурстар мониторингінің бірегей
мемлекеттік жүйесін, сол ... ... ... ... ... ету ... ... және жетілдіру;
Қоршаған ортаны қорғау және орнықты даму салаларындағы халықаралық
ынтымақтастықты ұйымдастыру және заңнаманы ... ... ... ғылыми негіздерін қалыптастыру мен дамыту,
қоғамның экологиялық мәдениетін арттыру;
Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ... ... ... ... ... және ... атқарушы органдардың әрекетін
реттеу;
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... және индикативті
жоспарлауды әзірлеуге қатысу.
2) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін функциялар:
Орнықты даму үшін қоршаған ... ... ... бірегей
мемлекеттік саясатты жүзеге асыруды салааралық реттеу;
Орнықты даму және қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... мен ... ... асыру;
Халықаралық ынтымақтастықты жүргізу және мемлекеттік емес қоғамдық
ұйымдармен өзара әрекет ... ... орта ... ... беру және ... ... ... мен импортына лицензияларын беруге шешімге келісімді
беру;
Табиғи ресурстардың мемлекеттік ... ... ... ... және бақылап отыру;
Мемлекеттік және салалық (секторлық) экологиялық бағдарламаларының
орындалуын ... ... ... ... ... ... ... үшін
Министрлік өзінің мақсаттары мен міндеттерін жүзеге ... ... ... ... ... және ... пайдалану сұрақтары жөніндегі
келісімдерді (меморандумдар, декларация) қабылдау;
Өзінің құзыреті шегінде табиғи ресурстарды пайдалануға келісім-шарттарды
(контрактілер) келістіруге;
Қоршаған орта сапа ... және ... мен ... ... ... талаптарын өзінің құзыреті шегінде келістіруге
немесе бекітуге;
Өндірістік мониторинг және бақылау бағдарламаларының типтік ережелерін
келістіру және ... ... ... ... ... ... бекіту, сондай-
ақ экологиялық білім беру бағдарламаларын құрастыруға қатысу;
Қоршаған ортаны қорғау мәселелері жөнінде ... ... ... ... ... құзыреті шегінде қызметін жүргізу үшін мемлекеттік органдардан,
басқа ұйымдар мен жеке тұлғалардан ақпаратты талап ету және ... ... және ... ішкі ... жүргізу.
Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің құрылымы
Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... қызметкерлерінің жалпы саны – 111 адам. Оның
ішінде басшылықта барлығы 9 адам: министр – 1, ... ...... ... – 2, ... – 2, аппарат басшысы – 1, министрдің
режим жөніндегі көмекшісі – 1, баспасөз хатшысы – 1, ...... – 4. ... ... 4 ... және 1 ... ... тоқтала кетсек, Әкімшілік ... ... ... – 25 ... ... саясат және халықаралық ынтымақтастық
департаменті – 23 адам, Экологиялық проблемалар, ... және ... – 25 ... Экологиялық реттеу департаменті – 25 ... ... ... ... төмендегі сызба арқылы бейнелеуге болады.
Сызба 1 – Қоршаған ... ... ... ... ... ... өндірістік тәжірибе жинақтаған департаментке, яғни
Экологиялық проблемалар, ғылым және ... ... ... ... 2 – ... ... ғылым және мониторинг
департаментінің құрылымы
Қортындылай келе, ... ... ... министрлігі мемлекетте
қабылданған саясатты өзінің құзыреті шегінде жүзеге ... Осы ... ... ... ... қабылданған. Оны ұстану мен
іске асыру толығымен министрліктің құзыретіне жатады. Экологиялық саясатқа
сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... және мониторинг департаменті өзінің құзыреті
шегінде экологиялық білім беру, ғылыми – техникалық отырыстарды өткізу,
экологияны ... ... ... ... ... ... ... және экологиялық мониторингті жүргізумен айналысады. Құқықтық саясат
және халықаралық ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... халықаралық шарттарды
ратификациялаумен, Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... берумен, жалпы қоршаған ортаны ... ... ...... ... ... және жүзеге асырумен айналысады.
Экологиялық реттеу департаменті өзінің құзыреті ... ... және ... ... ... лицензиялауды жүргізу және
лицензияны тартып алу, табиғатты пайдалануға рұқсат ... ... ...... қамтамасыз ету департаменті өзінің құзыреті
шегінде ... ... ... ... ... ... мен ... жоспарлауды жүргізеді, жалпы министрліктің материалды
– техникалық қамтамасыз етілуін жүзеге асырады.
2.2 Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... жаңа мемлекеттік экологиялық саясатының
қалыптасуына ... ... 2003 ... ... Елбасы бастамасымен
өткізілген Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы есептеледі. Мұнда алғашқы рет
Қазақстанның аса ... ... ... ... ... ... ету ... шараларды қабылдау ... [10, 9 ... ... ... ... қорғау министрлігімен Қазақстан
Республикасының 2004-2015 жылдарға ... ... ... ... бір ... аз ... ... Қауіпсіздік Кеңесінің
отырысынан кейін, 2003 ... 3 ... ... ... қабылданды.
Тұжырымдамада алғаш рет Қазақстанның экологиялық мәселелері маңыздылығы
және оларды шешу ... ... ... ... ... және жергілікті
болып сарапталды және жүйеге келтірілді.
Еліміздің экологиялық ... ... ... жаңа ... ... ... ... ретінде анықталды –
экономиканың, заңнаманың және ... ... ... шешу үшін және осы ... ... оның ... кезеңіне арналған шаралар жоспарын ... ... ... Қаулысымен Тұжырымдаманы іске асыру ... ... ... ... ... ... экологизациясы.
Экономиканы экологизациялау процесі әлеуметтік – экономикалық ... ... және ... бағдарламаларын экологиялық тұрақтылық
және қауіпсіздік тұрғысынан ... және ... ... ... ... ... [11, 6 ... Тұжырымдаманы іске асыру бойынша 2004-2006 ... ... ... төрт ... ... ... Қоршаған ортаны
қорғау министрлігінде ... ... ... ... ... ... арналған Қоршаған ортаны қорғау»
бағдарламасы және «Қазақстан Республикасындағы 2005-2015 жылдарға арналған
Топырақтың ... ... ... олардың ішінде нақты шаралар
жиынтығы көрсетіліп, қаржыландыруды талап етті [12, 33 б]. ... ... ... – Ауыл ... ... және Энергетика
және минералды ресурстар министрлігімен әзірленді, яғни «Су ... ... ... ... және «Тарихи ластаушыларды жою» бағдарламасы.
Сонымен қоса, ... ... ... және ... ... ... орта ... аймақтық экологиялық бағдарламаларының
әзірленуін және қабылдануын бақылауда ... ... ... ... ... ... ... асырылып жатыр.
Экологиялық қауіпсіздік Тұжырымдамасы ... ... ... ... ... ... ... ортаны ластаудың азайтуды экономикалық ынталандыру мақсатымен
Министрліктің бұйрығымен қоршаған ортаны ластағаны үшін ... ... ... ... ... Оны В қосымшасынан көре аласыз.
Жалпы тұрғыдан, салыстырмалы кестені ... ... оны екі ... ... ... яғни ... ... ластағаны үшін және бақылау –
инспекциялық қызметтен ... ... және ... ... ... ... ... топқа тоқталып кетсек, айтарықтай өзгерістер
Ақтөбе, Жамбыл, Батыс – Қазақстан, Қостанай және Маңғыстау облыстарында
байқалуда. ... ... ... ...... ... аймағына
жататын облыстарына тиесілі. Солардың ішінде, бірінші орында ... ...... ... ... келеді. Ақтөбе облысы бойынша ... ... 2004 жылы 952,5 млн. ... ... 2006 жылы ... 2446,0 млн. ... шейін өсті. Ұқсас жағдай Батыс – ... орын алып ... 2004 жылы 662,9 млн. ... ... ... 2006
жылы 2510,2 млн. тенге қаражат жиналды. Осы шамалардың ... ... ... мемлекет тарапынан қоршаған ортаны қорғау шаралары
қатаңдығының ұлғаюы, жалпы Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... және ... ... қатысты талаптардың күшейтілуімен
түсіндіріледі. Жергілікті бюджетке түскен қаражаттардың тек ... ... ... қоса азаюы да аталып өтілуде. Оған мысал ... ... ... облысын келтіруге болады. Мұнда 2004 жылы ... ... млн. ... ... 2006 жылы бұл шама 920,0 млн. ... ... ... қорғау шараларын қаржыландыруға, яғни мемлекеттік бюджет
шығындарына тоқтала кетсек, айтарлықтай ... ... ... Шығыс –
Қазақстан және Солтүстік – Қазақстан облыстарында және ... ... ... ... елеулі өзгерістер Ақтөбе, Солтүстік - Қазақстан
облыстарында және Алматы қаласында ... ... ... ... ... жұмсалған қаржы 2004 жылы 15,8 млн. тенгені құраса, 2006
жылы бұл сома 320,0 млн. ... ... ... ...... 2004 жылы 13,1 млн. ... қаржы жұмсалып, 2006 жылы осы шама жүз
есеге шейін өсіп, 898,0 млн. ... ... ... ... ... да ұқсас болып отыр. 2004 жылы 91,2 млн. ... ... ... жылы 418,0 млн. ... ... ... ... Бұл өзгерістер ең әуелі,
жергілікті ... ... ... ... ... ... бюджеттен бөлінетіндіктен, тікелей облыс және қала
әкімдері экономиканың осы маңызды саласына қанша және қалай қаражат ... өзі ... ... ... ... ... қатар, қаражаттың
азаюы да, құбылмалы ауытқуы да байқалуда. Қаржының азаюына ... ... ... және ...... ... орын алуда. Ал ауытқулар,
яғни қаржыландыру бір жылы ... ... жылы ... ... ... ұлғайған облыстар тізіміне Алматы, Жамбыл, Маңғыстау облыстары
жатады. Жалпы төлем ставкалары бойынша ... ... ... ... ... ... ... қатар мемлекет тарапынан экономиканы
экологизациялау бағытында келесі шаралар жүзеге асырылуда [13, 45 ... ... 2003 ... ... Қоршаған ортаны қорғау
шараларына жатқызылатын шаралар Ережелері бекітілді, мұнда қоршаған ... ... ... әсер ... ... ... жоюға қатысты негізгі
критерийлері сипатталады.
Үлкен жұмыс тікелей табиғат пайдаланушылармен жүргізіліп отыр. Олармен
және сондай-ақ жергілікті ... ... ... ... ... ... біршама меморандумдарға қол қойылды. Уақыт көрсеткендей,
бұл жаңа үш жақты қатынастардың формалары жақсы экологиялық нәтижені беріп
отыр.
Осыған қоса ... іске ... ... ... ... институционалды реформаларды жүргізу көзделген. Министрліктің
құрамында Табиғатты ... ... ... ... ол осы ... жатқан жұмыстарды сөзсіз күшейтті [14, 5 б].
Экологиялық ақпаратты жинақтау, жүйеге келтіру, сақтау және тарату
мақсатымен ... ... ... құрылды.
Рұқсат берушілік және лицензиялау жүйесін жетілдіру жүргізіліп жатыр, ол
бойынша Үкіметтің біршама актілері қабылданды.
Каспий аймағының экологиялық мониторингі ... ... ... Атырау қаласында орталықтанған Каспийдің Аймақтық мониторинг
орталығы ... ... ... байқауларды қамтамасыз
етеді, сонымен қоса аймақтағы ... ... ... ... ... ... 2002 жылдан бастап жаңадан автоматтандырылған құралдармен
гидрометеорологиялық станцияларды және посттарды жарақтау ... ... ... ... ... ... ... су лабораториясы
ұйымдастырылды. Теңіз айдынында мониторингті жүргізу үшін су ... ... ... ... ... ... біздің Орталық Ресей
орналасқан ұқсас орталықпен (Астрахань қаласы( тығыз қарым – қатынаста
жұмысын ... ... ... екі мемлекеттің Қазақстанның және Ресей
Федерациясының президенттерінің ... ... ... ... – шығыс бөлігінде дауылды жел қума жел бөгет
құбылыстарын болжау жүйесі қалыптастырылды. 3 ... ... ... 92%, 5 ... ... 86% ... ... мониторинг жүйесі халықаралық стандарттарға жауап беру үшін
Қоршаған ортаны ... ... ... ынтымақтастықтың Жапондық
агенттігін (JICA( «Каспий маңындағы мұнай өндірісінде ... ... ... ... ... ... ... жобасын дайындау және іске
асыру үшін жұмысқа тартты.
Заңнаманың экологизациясы.
Екінші басымдылықты – заңнаманың ... ... ... ... ... қорғау саласында заңнаманы реформалау Тұжырымдамасы
әзірленді, ол Қазақстан Республикасының Премьер-Министрінің ... ... ... ... ... ... және қабылданды.
Тұжырымдамаға сәйкес Экологиялық кодекс әзірленді – тікелей әсердегі
нормативті құқықты акт, ол ... ... ... мен ... ... ескере отырып бір жүйеге келтіреді. Қазіргі
уақытта кодекс қабылданды.
Тұтыну және ... ... ... ... заң ... ... аудит мәселесі бойынша Қазақстан Республикасының кейбір
заңнамалық актілеріне өзгертулер мен ... ... ... ... оның негізгі мақсаты мемлекеттік органдар, заңды және ... ... ... мен ... аудиторлық ұйымдар
арасындағы Қазақстан ... ... ... ... ... бойынша қатынастарды реттеу болып табылады.
«Міндетті экологиялық сақтандыру туралы» Заң қабылданды, ол қоршаған
ортаға келтірілген зияны ... ... ... басқа да әрекеттің
экологиялық жағынан қауіпті түрлерін жүзеге асырып жатқан жеке және ... ...... жауапкершілігін міндетті сақтандыруының
құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық негіздерін анықтауға мүмкіндік
береді [15, 21 ... ... ... ... назар салауатты өмір салтын ... ... ... ... ... салауатты өмір
салтын қоғамның экологиялық тәрбиелену сұрақтарымен үйлесімділікте
насихаттау ... ... ... ... ... ... ... тапсырыстың алдыңғы қатарлы БАҚ-да («Қазақстан» ҰТК,
«Хабар» агенттігі және Қазақ ... және 59 ... ... ... ... жүзеге асырылып жатыр [16, 4 б].
Жалпы есептеулі мерзімде республикалық масс – ... ... ... ... ... бағытталған болатын:
Экологиялық қауіптін алдын – алу мақсатында республиканың ... ... ... ... алу сұрақтары;
Салауатты өмір салтын қалыптастырудың маңызды сұрақтары;
Республика тұрғындары таза ішетін ... ... ... ... қатарлы республикалық БАҚ-да 300 астам басымдылар жарыққа
шығып, эфирге 970 сағаттан асатын көру материалдары шықты.
Қоғамның экологизациясын ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық жүйесін құру бойынша және
экологиялық ақпаратқа азаматтардың кең қауымына алу ... ... ... ... ... ... жатыр.
Қазіргі уақытта тоқсан сайын жарық көретін «Гидрометеорология және
экология» журналы ... ... ... ... ... ... қорғау
аумақтық басқармасының қолдауымен облыстық «Экологиялық хабаршы» ... ... ... Веб – ... ... жасауда.
Сонымен қоса, «Экологиялық ақпараттық – ... ... ... ... және сол сияқты орталық «Қазақстан Экологиясы»
газетін шығару бойынша ... ... ... ... ... Білім және ғылым
министрлігімен бірлесіп Білім беру жүйесін 2015 жылға ... ... ... ... ... ... экологиялық білім беру
жөніндегі жұмыстарды атқаруға байланысты шаралар орындалуда [17, 2б]. Елдің
ЖОО-мен өзара ... пен ... ... 14 ... қол
қойылды, оларда студенттердің ...... ... ... және өндіріске алдыңғы қатарлы технологияларды
ендіру мәселелері, экологиялық мамандықтағы студенттердің жұмысбастылығын
қамтамасыз ету сұрақтары қарастырылды.
Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің ... ... ... мен кәсіби
біліктілікті арттыру орталығы құрылды. Оларда тек қоршаған ортаны ... ... ... ғана ... алып ... ... ірі табиғатты пайдаланушы кәсіпорындардың мамандары да тәжірибе
жинақтауда.
Мемлекеттің экологиялық саясатын насихаттау ... ... ... қоршаған ортаны ... ... ... ... басынан 20 мақала жарыққа шықты, «Хабар», ... «31 ... ... 20-дан астам сөз сөйлеуі болып, 80-
нен астам лекциялар оқылып, 10-ға жуық семинар – ... және ... ... пен ... ... ... ... мемлекеттік емес экологиялық ұйымдармен ... ... ... 15-мен Біріккен ынтымақтастық туралы Декларацияға
қол қойылды. МЕҰ ... ... ... ... ... ортаны
қорғау министрлігінің Қоғамдық экологиялық ... ... ... 38 ... қоршаған ортаны қорғау саласындағы ғылыми жұмыстарға үлкен
назар аударып отырады. Мысалға, ... және ... ... ғылыми –
зерттеушілік институты құрылды, ол экологиялық ғылымның ең ... ... ... ... ... ... ... 3-томдық Экологиялық атласын
жасау бойынша жұмыстар атқарылды, әскери – ... ... ... ... айлағында зерттеушілік жұмыстарды жүргізу бойынша щаралар
жүргізілуде, қоршаған ... ... мен ... денсаулығының арасындағы
байланыс мәселелері зерттелуде, Қазақстанның Солтүстік және ... ... ... ... ... атқарылуда, зерттеу жұмыстарының
нәтижелері негізінде жаңа нормативті - әдістемелік ... ... ... ... ... ... Ережелері» әзірленіп,
Қазақстан Республикасының Үкіметімен қабылданды.
2.3 Республика аймақтары бойынша қоршаған ортаның экологиялық жағдайын
талдау
Қазақстан Республикасының ... ... ... экологиялық
проблемалары болып келесілер табылады:
1. жерлердің ... мен ... ... су ... ... урбандалған аймақтарда ауаның үлкен дәрежесінің ластануы;
4. экологиялық қауіпті аймақтар: Арал, Балқаш, Семей ядролық және ... ... ... маңы ... ... ... ... табиғи қор аймақтарының және орман қорының қысқарылуы;
6. ... және ... ... ... [19, 29 б].
Жалпы көрсетілген ... ... ... ортаны қорғау
министрлігінің бастамасымен ай ... ... ... ... Олардың мәлеметтері төменде келтіріледі.
Қалалардың атмосфералық ауаның әр түрлі заттармен ластану тенденциялары.
Атмосфералық ауаның ластануына зерттеулер ... ең ... және ... ... жүргізілді. Бақылауға жататын
ластаушы заттардың тізімі атмосфераға шығарылатын заттардың ... ... ... және ... – ақ ... зерттелетін тұрғын аймағында ауа
бассейнін ластануын зерттеу негізінде ... ... ... ... ... ... және ... нәтижелерінде бағаланады, олар стационарлы байқау посттарында
алынды. Сапаның басты критерийлері тұрғын аймақтардағы ластаушы ... ... ... (ШРК( мәні ... ... ... 1(.
Атмосфераның ластану деңгейі ... ... ... ... ... ... ... отырады, ол бес ластаушы заттардың
қауіптілік сыныбын ескере отырып ШРК ... ... ... ... 19-20 ... 1 - ... Республикасында тұрғын аймақтар ауадағы бөлек
қоспалардың шекті рауалы концентрациясының мәндері
|Қоспалардың аты |ШРК ... мг/м3 ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... |5,0 |3 |4 ... ... |0,4 |0,06 |3 ... ... |0,085 |0,04 |2 ... ... |0,5 |0,15 |3 ... |0,01 |0,003 |2 ... |0,035 |0,003 |2 ... |0,001 |0,0003 |1 ... |0,2 |0,04 |4 ... ... |0,5 |0,05 |3 ... |0,008 |- |2 ... |0,1 |0,03 |2 ... |0,02 |0,005 |2 ... |0,16 |0,03 |1 ... |0,2 |0,1 |2 ... (VI( |- |0,0015 |1 ... ... зиянды заттардың атмосфералық ауадағы 2006 жылдың
қазанында құрамы өте жоғары болып отыр. Қалалардағы орташа және максималды
зиянды араласпалардың мәндері ... ... ... ... ол ... ... ... және сондай – ақ қалалардың әр түрлі
физико – географиялық аймақтарда орналасуына байланысты болды ... ... 2 - ... ... ауа ... 2006 ... қарашада
ластануы
|Қала, |АЛИ5 |ШРК шамасынан|Орташа ... |% ... ... | ... ... ... ... |сында ШРК |
|аймақ | |қоспалардың | | ... |
| | |аты | | ... ... | | | | ... | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | ... |ШРК ... |ШРК | |
| | | | ... | ... |
| | | | |нан асу | |ан асу | |
| | | | ... | ... | ... |2,7 ... |0,16 |1,1 |0,3 | | |
|2 ... ... ... |8,4 ... ... |1,0 |0,08 | | |
| | ... |0,005 | |0,008 |1,0 | |
| | ... |0,012 |4,0 |0,019 | | ... |14,8 ... |0,35 |2,3 |1,0 |2,0 |16 |
| | ... |3,8 |1,3 |15 |3,0 |21 |
| | ... ... |2,5 |0,27 |3,2 |59 |
| | ... |0,014 |4,7 |0,048 |1,4 |2 ... |3,7 ... |0,36 |2,4 |6,5 |13,0 |15 |
| | ... |1,0 | |7 |1,4 |3 |
| | ... ... | |0,12 |1,4 |2 |
| | ... |0,003 | |0,035 |1,8 |3 ... |1,8 ... |0,06 | |0,2 | | ... |3,1 |Күкірт |0,088 |1,8 |3,0 |6,0 |4 |
| | ... | | | | | ... |4,5 ... ... |1,0 |0,12 |1,4 |12 ... | ... |0,004 |1,3 |0,021 |2,1 |4 ... | |Формальдегид |0,005 |1,7 |0,016 | | ... |5,1 ... |0,33 |2,2 |1,0 |2,0 |13 ... | ... |0,005 |1,7 |0,017 |1,7 |8 ... |9,0 ... |0,05 | |0,7 |1,4 |0,6 ... | |Көмірсутек |1,5 | |9 |1,8 |0,9 |
| | ... ... | |0,10 |1,2 |2 |
| | ... |0,005 |1,7 |0,019 |1,9 |3 |
| | ... |0,012 |4,0 |0,023 | | ... |2,8 ... ... |1,4 | |7 |1,4 |0,6 ... | ... ... |1,3 |0,10 |1,2 |3 ... |2,0 ... |0,10 | |0,50 |1,0 | ... | ... ... |1,5 | |24 |4,8 |5 |
| | ... ... | |0,26 |3,1 |3 ... |4,3 ... оксиді |2,1 | |10 |2,0 |2 ... | ... ... |1,3 |0,09 |1,1 |1 |
| | ... |0,004 |1,3 |0,009 | | ... |7,7 |Күкірт | | | | | |
| | ... |0,092 |1,8 |0,174 | | |
| | ... ... |2,0 |0,14 |1,6 |3,1 |
| | ... |0,005 |1,7 |0,010 |1,0 | ... |3,3 ... ... |1,0 |0,15 |1,8 |11 ... |7,0 |Өлшенген |0,14 | |1,3 |2,6 |1 |
| | ... ... |2,1 | |14 |2,8 |5 |
| | ... ... |1,5 |0,17 |2,0 |14 |
| | ... |0,007 |2,3 |0,026 | | ... |8,8 ... |0,14 | |0,7 |1,4 |0,6 ... | ... ... | |0,17 |2,0 |6 |
| | ... |0,002 | |0,014 |1,8 |1 |
| | ... |0,010 |3,3 |0,023 |2,3 |29 |
| | ... |0,090 |2,2 |0,3 |1,5 |1 ... |0,7 |Азот диоксиді|0,01 | |0,02 | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
|2 ... ... ... |7,5 ... |0,31 |2,1 |2,2 |4,4 |17 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,033 | |0,763 |1,5 |0,5 |
| | ... ... |1,6 | |17 |3,4 |5 |
| | ... ... |2,0 |0,40 |4,7 |35 |
| | ... |0,004 |1,3 |0,041 |4,1 |8 |
| | ... |0,001 | |0,040 |2,0 |2 ... |9,4 |Өлшенген |0,20 |1,3 |0,5 |1,0 | ... | ... ... |2,3 | |12,0 |2,4 |7 |
| | ... ... |1,0 |0,20 |2,4 |3 |
| | ... |0,066 |1,6 |1,480 |7,4 |6 |
| | ... |0,010 |3,3 |0,032 | | ... |1,0 ... ... | |0,11 |1,3 |1 ... | | | | | | | ... айдағы өлшенген заттардың (шаңның( орташа концентрациясы республика
қалалары бойынша 1,0 ШРК-ға тең. Алматы, Астана, Жезқазған және ... ... ... ... концентрациясы 2 ШРК-дан асып, Ақтау
және Шымкент қалаларында 1 ШРК-ны құрады. Астана қаласында бір ... ... ... ... ... 13 ... құрады,
Өскеменде – 4,4 ШРК, Таразда – 2,6 ШРК, ... ... ... ... және Шымкент қалаларында 1,0-2,0 ШРК-ға тең.
Күкірт диоксидінің республика қалалары бойынша орташа концентрациясы ШРК
шамасынан асқан жоқ. ... ... ... және ... ... ... ... 1,8 ШРК-ға тең. Балқаш қаласында бір шамадағы күкірт
диоксидінің ... ... ... 6 ШРК шамасын құрап, Өскеменде
– 1,5 ШРК-ға дейін көтерілді.
Сульфаттардың бір айдағы ... ... 0,005 мг/м3 ... ... ... ... өнеркәсіптерінің шығарындыларымен қоса,
атмосферадағы SO2 түрленуі негізінде орын ... ... ... ... шамасы Тараз қаласында белгіленіп отыр (0,11 мг/м3(.
Көмір сутегінің республика ... ... ... ... ... ... жоқ және орташа шамада 0,5 ШРК-ны құрады. Ауаның
көмір сутегімен ластануының ең үлкен шамасы ... ... ... – 1,3
ШРК. Бір шамадағы максималды ... ... ... байқалуы
Павлодар қаласында 4,8 ШРК, Өскеменде 3,4 ШРК, ... ... ... ... ... 2-3 ШРК, Астана, Қарағанды және Қостанай
қалаларында 1 ... ... ... ... ... ... қалалары бойынша айдағы орташа
концентрациясы 1,0 ШРК ... тең. Азот ... ... ... бойынша
орташа концентрациясы 2,5 ШРК-ны құрап, Ақтөбе, Қостанай, ... ... ... ... Шымкент қалаларында және Глубокое ауылында
1,0-2,0 ШРК-ға тең болып ... ... ... ... максималды
азот диоксидінің концентрациясы 4,7 ШРК-ға тең, ... және ... – 3 ... ... ... ... ... Петропавл,
Риддер, Семей, Тараз, Теміртау, Шымкент, Екібастұз қалаларында ... ... – 1,1-2,4 ... ... орташа және максималды бір жолғы азот оксидінің концентрациялары
ШРК шамасынан асқан жоқ. Ең ... ... (0,4 ШРК( азот ... ... және ... ... тіркелді.
Айдағы орташа фенолдың концентрациясы 1,3 ШРК шамасына ... ... ... ... 3,3 ... жетіп, Жезқазған,
Қарағанды, Риддер, Өскемен қалаларында және Глубокое ауылында 1,3-1,7 ... ... ... ... ... максималды мүмкін
концентрациясы байқалды – 4,1 ШРК, ... – 2,3 ШРК, ... ... 2,1 ШРК, ... Қарағандыда және Риддерде – 1,0-1,9 ШРК.
Формальдегид концентрациясының республика қалалары бойынша орташа шамасы
2,5 ШРК-ны құрап отыр. ... ... ... ... ... ... тең ... Ақтөбе және Қарағандыда – 4,0 ШРК, Шымкентте – ... ... – 2,3 ШРК, ... және ... ... 1 ... ... құрады. Алматыда формальдегид концентрациясының максималды шамасы 1
ШРК-дан астамы тіркелді.
Күкіртсутегінің орташа бір айдағы концентрациясы 0,002 мг/м3 ... жоқ(. ... ... ... ... ... 1,8
ШРК-ға жетті, Ақтөбеде – 1,0 ШРК-ны құрады.
Орташа бір айдағы аммиактың концентрациясы 1,1 ШРК-ға тең. Аммиактың
орташа ... ... – 2,2 ШРК, ... – 1,6 ШРК ... ... концентрациясының максималды бір жолғы өсулері Шымкентте 7,4
ШРК-ны, ал Теміртауда – 1,5 ШРК-ны құрады.
Астана, Тараз және Өскемен ... фтор ... ... құрамы
жеткілікті деңгейде болды. Өскемен қаласында байқалған фтор сутегінің
максималды бір жолғы орташа ... 2,0 ШРК, ... ... ... шамасына тең болды.
Риддер, Өскемен қалаларында және Глубокое ауылында ауаның ... ... ... ... болатын шамалар шеңберінде орналасты.
Астанада хромның құрамы, Палодарда және ... ... ... ... ... және ... мен Өскемен қалаларында күкірт
қышқылының құрамы ШРК ... ... ... ... ... ... ... Астана, Атырау, Балқаш,
Жезқазған, Қостанай, Павлодар, Петропавл, Риддер, Семей, Тараз, ... және ... ... ... ауаның ластануы айтарлықтай
өзгерген жоқ, Ақтөбе, ... және ...... ал ... қалаларында және Глубокое ауылында – өсті (диаграмма 1(.
2005 жылдың қарашасымен салыстырғанда Атырау, ... ... ... ... ... ... ... және Глубокое
ауылында қоршаған орта ауаның ластануының ... ... ... жоқ, ... Астанада, Павлодарда, Теміртауда және Өскеменде ... ... ... ал ... ... ... ... және Шымкентте – азаюы орын алуда (диаграмма 2(.
Диаграмма 1 – Қазақстан ... ... ... ... ... (АЛИ( ... қараша – 2006 жылғы қараша(
Диаграмма 2 – Қазақстан Республикасының қалалары бойынша
атмосфераның ластану индексінің (АЛИ( ... ... – 2006 ... ... жер үсті ... ... ... ұлттық гидрометеорологиялық
қызметтің әрекет ететін гидропосттарын қосады. Гидрохоимиялық ... ... ... бақылаудың басты критерийлері балық шаруашылығының,
шаруашылық – ішетін судың және коммуналды – ... суды ... ... ... ... ... (ШРК( ... болып
келеді (кесте 3( [21, 5 б].
Кесте 3 – Жерүсті суларын ластаушы заттардың ШРК-сы
|Аталуы ... ...... ... ... |судың және | |
| ... үшін ... – | |
| ... ... ... суды | |
| |мг/л ... | |
| | ... мг/л | ... (3+( |0,005 |0,5 |3 ... (6+( |0,02 |0,05 |3 ... ... |0,1 |0,3 |3 ... (2+( |0,01 |1,0 |3 ... |0,00001 |0,00005 |1 ... |0,005 |0,001 |2 ... |0,05 |0,05 |2 ... (3+( |0,017 |0,5 |2 ... (2+( |0,001 (табиғи ... |3 |
| ... | | ... |3 мг О2/л |3 мг О2/л | ... |0,001 |0,001 |4 ... өнімдері |0,05 |0,3 |4 ... |0,05 (0,75 ... |1,5 |2 |
| ... ... | | |
| ... | | ... |0,08 (N ... |3,3 |2 |
| |0,02( | | ... |40,0 ( N ... |45,0 |3 |
| |9,1( | | ... ... |0,5 | | ... суларының ластану деңгейі судың ластану кешенді индексінің (СЛИ(
шамасы бойынша бағаланып отырады, ол судың сапасын өзгеруінің динамикасын
салыстыру және ... үшін ... ... ... 4 – СЛИ ... ... жерүсті суларының сапасының
критерийлері
|Сапа сыныбы ... ... |СЛИ ... |
| ... | |
|1 |Өте таза |( 0,3 |
|2 ... |0,3-01 |
|4 ... ... |
|3 ... ... |1,0-2,5 |
|4 ... |2,5-4 |
|5 |Лас |4-6 |
|6 |Өте лас |6-10 |
|7 ... лас |( 10 ...... облысының Ертіс өзені бассейнінде ең ластанған су көзі
Красноярка өзені болып келеді. Бұл өзеннің судың ... ... ... 6 ... - «өте лас» ... ... Негізгі ластаушы заттар
аммоний азоты (1,7 ШРК(, мыс (1,8 ШРК(, мырыш (33,1 ШРК( және ... ... ... ... және ... өзендері судың сапасы бойынша «лас», 5 сыныптағы болып
келеді, СЛИ – 5,13 (Брекса өзені( және 4,31 ... ... ... ... ... ... (4,3 ШРК(, мыс (11,8 ШРК-ға ... ... (8 ... және ... (4,8 ... дейін( бойынша байқалды.
Жерүсті суларының мырышпен жоғары ластануы (ЖЛ( ... ... – 16,8 ШРК (1 ЖЛ(; Үлбі ... – 18,4 ШРК (1 ЖЛ(; ... – 12,8 ... ... (2 ЖЛ(; ... өзенінде – 66,4 ШРК (1 ЖЛ(
және марганецпен Үлбі ... – 16,9 ШРК (1 ЖЛ(; ... ... ... ШРК (1 ... ... судың сапасы бойынша «орташа ластанған» (3 сынып, СЛИ ... ... ... ... (2,7 ШРК( және мыс (5,3 ШРК( ... ... ... атап өтілді.
Бұқтырма өзені 2 сыныпқа - «таза» (СЛИ – 0,73( болып саналады. ШРК-ның
шамадан асуы ... ......... ... ... Ертіс өзені суының
ластану индексі 1,25 және 1,04 шамасын құрап, бұл 3 ... - ... ... ... Мыс ... ... шамадан асуы тіркелді (2 ШРК-
ға шейін(.
Орал, Шаған және Үтві өзендері (Батыс – Қазақстан облысы( судың сапасы
бойынша 2 ... - ... ... СЛИ – ... ... заттардың ШРК-
ның шамадан асуы тіркелмеді.
Ақтөбе облысында Ілек өзені ... ... ... «өте лас» (6 ... ... ... ... заттардың құрамы бор бойынша 25,6 ШРК-ны
және хром (6+( ... 3,2 ... ... Ілек ... ... бойынша
бордың ЖЛ-ның 6 оқиғасы тіркелді, 71,2 ШРК-ға шейін.
Тобыл өзені (Қостанай облысы( судың ... ... 2 ... - ... СЛИ – 0,40. ... шамадан асуы орын алғаны тіркелмеді.
Есіл өзені (Солтүстік – Қазақстан облысы( судың сапасы бойынша «орташа
ластанған» (3 ... СЛИ – 1,00( өзен ... ... ... ... ... ... көрсетілді (2 ШРК(.
Сергеевка су қоймасы (Солтүстік – Қазақстан ... ... ... ... ... көрсетіледі (2 сынып, ШРК – 0,90(. Жалпы темір бойынша ШРК-
ның жоғарлауы атап ... (1,7 ... ... ... ... өзендерінің, Вячеславское су қоймасының,
Қопа, Бурабай, Үлкен Чебак және Щучье ... ... ... ... сапасы жөнінде 2 сыныпқа - «тазаға» жатады, СЛИ(0,45-0,88. ... ... ... ... (3,1 ... шейін(. Вячеславское су
қоймасында және ... ... ... ... байқалмады.
Нұра (Ақмола облысы( және Сары-Бұлақ (Астана қаласы( өзендері судың
сапасына қарай «орташа ластанған» ретінде ... (3 ... СЛИ – ... ... ... ... ... арқылы тіркелді (3,3 ШРК-ға
шейін(.
Қара-Кеңгір және Шерубай-Нұра (Қарағанды облысы( өзендері судың сапасына
қарай 5 сыныпқа - ... ... ... ... СЛИ – 4,89-5,51. ШРК-
ның жоғарлауы келесі ластаушы заттар бойынша атап ... ... ... азот (4,9 ШРК(, мыс (6,3 ШРК( және мұнай ... ... ... ... ... БПК5 (2,3 ШРК(, ... азоты және
нитриті (10,2 ШРК-ға шейін(, мұнай өнімдері (2,2 ШРК( және ... (6,8 ... ... ... отыр.
Кеңгір су қоймасының (Қарағанды облысы( ластануы мыстың(3,8 ШРК( және
мұнай өнімдерінің (9 ШРК( жоғары орналасуымен сипатталады. ... ... ... бұл 4 ... - ... сәйкес келеді.
Нұра өзені мен Самарканд су ... ... ... ... сапасы
бойынша 3 сыныпқа - «орташа ластанған» жатады, СЛИ(1,29-2,26. ... ... Нұра ... ... азот (2,1 ШРК(, ... (2 ... өнімдері (2,8 ШРК( және сынап (3,9 ШРК( ... ... ... БПК5 (1,9 ШРК(, фенолдар (2 ШРК( және мұнай ... (2,4 ... ... ... ... ... облысы( суының сапасы 3 сыныпқа - ... ... СЛИ – 2,53. Осы су ... ... ... ... бойынша (11 ШРК( құрамы тіркелді.
Іле өзенінің және Қапшағай су қоймасының (Алматы облысы( ... ... ... ... ... ... ластанған» (СЛИ – 1,96-2,27(, мыстың (9 ... ... ... құрамы тіркелді.
Хоргос, Текес өзендерінің және Үлкен Алматы көлінің (Ақмола облысы(
ағымдық сулары сапасы бойынша 2 ... ... ... ... ШРК-
ның жоғарлауы мыс (2 ШРК-ға дейін( ... атап ... ... ... ... ... судың сапасы бойынша «ластанған» (4
сынып, СЛИ(3,80( болып келеді. Шекті рауалы концентрация мыс (15 ШРК( және
жалпы хром (5 ШРК( ... атап ... және ... ... ... (Алматы қаласы( судың сапасына қарай
«лас» ретінде сипатталды, 5 ... СЛИ – ... ... ... мыс (18 ... ... және жалпы хром (10 ШРК-ға ... атап ... ... ... ... (ЖЛ( ... тіркелді: Кіші Алматы
өзені – 13 ШРК (1 ЖЛ(; Үлкен Алматы ... – 15 ... ... (2 ... Шу, ... Ақсу ... және ... су қоймасы (Жамбыл облысы(
судың сапасы бойынша 3 сыныпқа «орташа ластанған» ... СЛИ – 2,07 ... ... ... ... ... ... – 1,8 ШРК(, нитритті азот (Шу
өзені – 2,3 ШРК( және мыс (6,1 ШРК-ға шейін( атап өтілді.
Келес ... ...... ... судың сапасына қарай
«ластанған» 4 сыныпқа жататын өзен ретінде қарастырылады, СЛИ – 2,65. ... ... ... (6,3 ШРК( және мыс (6 ШРК( ... ... ... және ... су ... ...... судың сапасы бойынша «орташа ластанған» болып анықталады (3 сынып,
СЛИ(1,88-2,46(. ШРК-ның жоғары құрамы ... (7,2 ... ... ... (6 ... шейін( бойынша атап өтілді.
Қатта-Бұғұн өзенінің (Оңтүстік – Қазақстан ... суы 2 ... ... ... ... (СЛИ – 0,34(. ШРК-ның жоғары құрамы тіркелген жоқ.
Сырдария өзенінде (Қызылорда облысы( ... ... ... (5,5 ШРК( және мыс (4 ШРК( ... ... Судың ластану
индексі 2,19 құрап, өзеннің сулары 3 ... - ... ... ... ... ... салыстырғанда келесі жерүсті сулары сапасының
өзгерулері көрсетіледі ... 5( ... 5 – 2006 ... қарашасында гидрометеорологиялық көрсеткіштер
бойынша Қазақстанның жерүсті сулары сапасының жағдайы
|Су көзінің |Судың ластану ... ... |ШРК- ... |
|аталуы | ... ... |дан асу ... ... | ... ... ... |ның |
|облыс( | ... және |сы, мг/л| ... |
| | ... | ... |
| | ... | | | |
| |2005ж |2006ж |2006ж | | | | |
| ... ... | | | ... ... |0,87 |1,15 |1,25 |Мыс |0,002 |2,0 |3 ... ... - | | | | | | ... |
|Қазақстан( | | | | | | ... ... |0,86 |0,63 |1,04 |Мыс |0,002 |2,0 |3 ... ... | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |1,15 |0,65 |0,73 | | | |2 ... |
|(Шығыс - | | | | | | ... ... | | | | | | | ... өзені|4,62 |5,90 |5,13 |Аммоний |1,66 |4,3 |5 ... ... - | | | ... | | |лас ... | | | |Мыс |0,0118 |11,8 | |
| | | | ... |0,086 |8,6 | |
| | | | ... |0,085 |4,9 | ... өзені |5,92 |5,67 |4,31 |Аммоний |1,24 |3,2 |5 ... ... - | | | ... | | |лас ... | | | |Мыс |0,0078 |7,8 | |
| | | | ... |0,0805 |8,1 | |
| | | | ... |0,055 |5,5 | ... өзені |5,73 |5,28 |3,27 |Аммоний |0,79 |2,0 |4 ... ... - | | | ... | | ... | | | |Мыс |0,0052 |5,2 | |
| | | | ... |0,061 |6,1 | |
| | | | ... |0,048 |4,8 | ... |7,91 |8,24 |3,54 ... |0,60 |1,5 |4 ... ... өзені | | | ... | | ... – | | | |Мыс |0,0057 |5,7 | ... | | | ... |0,080 |8,0 | |
| | | | ... |0,045 |4,5 | ... |12,26 |6,13 |7,42 ... |0,64 |1,7 |6 ... ... ... | | ... | | |өте лас ... ... | | |Мыс |0,0018 |1,8 | |
| | | | ... |0,331 |33,1 | |
| | | | ... |0,074 |7,4 | ... ... |0,85 |0,65 |1,82 |Аммоний |1,05 |2,7 |3 ... ... – | | | ... | | ... ... | | | |Мыс |0,0053 |5,3 ... өзені |0,68 |0,55 |0,56 | | | |2 ... ... – | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
|5 ... ... ... өзені |0,95 |0,59 |0,71 | | | |2 ... ... – | | | | | | ... |
|Қазақстан( | | | | | | | ... ... | | |0,68 | | | |2 ... ... – | | | | | | ... ... | | | | | | | ... өзені |4,34 |4,84 |6,53 |Бор |0,44 |25,6 |6 ... ... | | | ... (6+( |0,063 |3,2 |өте лас ... ... |0,47 |0,42 |0,40 | | | |2 ... ... | | | | | | ... ... ... |1,22 |1,00 |1,00 ... ... |2,0 |3 ... ... –| | | | | | ... |
|Қазақстан( | | | | | | ... |1,03 |0,87 |0,90 ... ... |1,7 |2 ... |
|су қоймасы | | | | | | ... ... –| | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |0,78 |0,85 |0,75 ... |197 |1,9 |2 сынып, |
|(Ақмола( | | | | | | ... ... |0,52 |0,55 | | | |2 ... ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... |0,60 |0,97 |0,72 ... |155 |1,6 |2 сынып, |
|өзені | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |1,05 |2,45 |1,00 ... |180 |1,8 |3 сынып, |
|өзені | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... көлі |1,04 |1,03 |0,88 ... |311 |3,1 |2 сынып, |
|(Ақмола( | | | | | | ... ... ... |0,74 |0,70 |Сульфаттар |245 |2,5 |2 ... ... | | | | | | ... ... ... |0,88 |0,67 |0,59 ... |183 |1,8 |2 сынып, |
|көлі | | | | | | ... ... | | | | | | | ... көлі |0,58 |0,47 |0,45 | | | |2 ... ... | | | | | | ... ... өзені |2,54 |2,19 |2,26 |Нитритті | | |3 ... ... | | | ... |0,042 |2,1 ... |
| | | | ... |0,002 |2,0 ... | | | ... | | | |
| | | | ... |0,14 |2,8 | |
| | | | ... |0,00039 |3,9 | ... |6,12 |6,28 |5,51 ... | | |5 ... |
|(Қарағанды( | | | ... |0,098 |4,9 |лас |
| | | | |Мыс |0,0063 |6,3 | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... |0,91 |18,3 | |
| | | | | | | | |
|5 ... жалғасы ... |3,30 |4,89 |БПК5 |4,63 |2,3 |5 ... ... | | | ... | | |лас ... | | | ... |3,44 |8,8 | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... |0,203 |10,2 | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... |0,11 |2,2 | |
| | | | ... |0,00068 |6,8 | ... ... |1,67 |1,29 |БПК5 |3,94 |1,9 |3 ... ... | | | ... |0,002 |2,0 ... ... | | | ... | | ... | | | ... |0,12 |2,4 | ... су |3,75 |5,71 |2,62 |Мыс |0,0038 |3,8 |4 ... ... | | | ... | | ... | | | ... |0,45 |9,0 | ... көлі |2,83 |1,82 |2,53 |Мыс |0,011 |11,0 |4 ... ... | | | | | | ... өзені |1,07 |2,09 |2,27 |Мыс |0,009 |9,0 |3 ... ... | | | | | | ... |
| | | | | | | ... ... |1,22 |3,85 |0,74 |Мыс |0,002 |2,0 |2 ... ... | | | | | | ... ... ... |1,15 |0,68 |Мыс |0,002 |2,0 |2 ... ... | | | | | | ... ... су |0,96 |0,79 |1,96 |Мыс |0,0085 |8,5 |3 ... |
|қрймасы | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |0,87 |0,89 |Мыс |0,002 |2,0 |2 ... ... | | | | | | ... |
|(Алматы( | | | | | | | ... ... |1,18 |1,35 |3,80 |Мыс |0,015 |15,0 |4 ... ... | | | ... хром | | ... | | | | |0,005 |5,0 | ... | | | | | | | ... |1,45 |1,67 |5,09 |Мыс |0,018 |18,0 |5 ... |
|өзені | | | ... хром | | |лас ... | | | | |0,008 |8,0 | ... | | | | | | | ... ... |0,84 |5,35 |Мыс |0,017 |17,0 |5 ... ... | | | ... хром | | |лас ... | | | | |0,010 |10,0 | ... | | | | | | | ... ... |0,99 |0,84 |1,54 |Мыс |0,0059 |5,9 |3 ... ... | | | | | | ... |
| | | | | | | ... ... |1,86 |2,34 |2,07 ... |0,046 |2,3 |3 ... ... | | | ... | | ... |
| | | | |Мыс |0,0059 |5,9 ... |
|5 ... ... ... ... |1,18 |0,97 |1,61 ... |0,70 |1,8 |3 ... |
|(Жамбыл( | | | ... | | ... |
| | | | |Мыс |0,0037 |3,7 ... ... | |2,04 |1,94 |Мыс |0,0061 |6,1 |3 ... |
|(Жамбыл( | | | | | | ... |
| | | | | | | ... су |1,27 | |1,87 |Мыс |0,0061 |6,1 |3 ... |
|қоймасы | | | | | | ... ... | | | | | | ... |2,38 |3,02 |2,46 ... |692 |6,9 |3 ... |
|өзені | | | |Мыс |0,004 |4,0 ... ... - | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |3,05 |3,48 |2,65 |Сульфаттар |634 |6,3 |4 сынып, |
|(Оңтүстік – | | | |Мыс |0,006 |6,0 ... | | | | | | | ... ... |2,10 |2,01 |1,88 ... |202 |2,0 |3 ... ... – | | | |Мыс |0,006 |6,0 ... |
|Қазақстан( | | | | | | ... |0,44 | |0,34 | | | |2 ... ... | | | | | | ... ... – | | | | | | | ... | | | | | | | ... су |2,30 |2,82 |2,41 ... |715 |7,2 |3 ... ... | | | |Мыс |0,003 |3,0 ... ... – | | | | | | ... | | | | | | | ... |2,35 |2,75 |2,19 ... |552 |5,5 |3 ... ... | | | |Мыс |0,004 |4,0 ... ... | | | | | | ...... ... ... судың сапасы Ертіс (Павлодар
облысы( және Үбі ... ... ... Үлбі және ... ... ластану индексі төмендеді, ... ... ... ... ... ... ... тұрақты өзгермеген деңгейде
қалды.
Батыс – Қазақстанда Ілек өзенінде (Ақтөбе ... ... ... Қалған бақыланатын су объектілерінде өзгермей қалды.
Орталық және Солтүстік Қазақстан территориясында судың ... ... ... ... және ... су ... ... сапасы
жоғарлады. Шерубай – Нұра ... және ... ... ... ... ... су көздерінде ластану өз деңгейінде қалды.
Оңтүстік Қазақстанда 2006 жылдың қарашасында судың ластану ... Кіші және ... ... ... ... Асса ... су ... тіркеді, сәйкесінше судың сапасы төмендеді. ... ... ... ... су ... ... сапасының
жоғарлауы байқалды. Қалған су объектілері үшін сипаттама ... ... осы ... ... тұрғын аймақтарының әсер етуінің арқасында мына
су көздерінің судың сапасының нашарлауы атап ... ... ... және
Павлодар қалалары(, Красноярка (Предгорное ауылы(, Үбі (Шемонаиха қаласы(,
Талас (Тараз қаласы(, Кіші және Үлкен ... ... ... ... ... ... және өндірістік орталықтардың әсер етуінде болған
басқа қаралатын су объектілерінде судың ... ... және ... ... ... ... қаласы(, Үлбі (Өскемен қаласы(,
Глубочанка (Белоусовка және ... ... Есіл ... ... ... қаласы(, Шардара су қоймасы.
2005 жылдың қарашасымен салыстырғанда келесі сулардың сапасының
өзгерулері атап ... ... ...... ... өзендерінде судың сапасы Ертіс және Үбі
өзендерінде нашарлады. Қалған су объектілерінде ... сол ... ... ... жақсарды.
Батыс – Қазақстан облысында судың сапасы Ілек өзенінде нашарлады. Қалған
зерттелген объектілерде жағдай сол қалпы қалды.
Солтүстік және Орталық ... ... ... сапасы Нұра
өзенінде (Қарағанды облысы(, Шерубай – Нұра, Қара – ... ... ... су ... ... ... ... судың сапасының жақсаруы
байқалды. Басқа су объектілер бойынша судың ... ... ... ... ... Кіші және Үлкен Алматы, Есентай, Талас өзендерінде
судың сапасының нашарлауы тіркелді. ... ... және ... ... су ... ... ... Қалған зерттелетін су
объектілерінде су сапасы өз деңгейінде ... ... осы ... ... ... ... әсер етуінің арқасында мына
су көздерінің судың сапасының нашарлауы атап өтілді: Ертіс (Семей қаласы(,
Үбі (Шемонаиха қаласы(, Ілек ... және ... ... Кіші және ... (Алматы қаласы(, Есентай (Алматы қаласы(. Қалалар және өндірістік
орталықтардың әсер етуінде болған басқа ... су ... ... ... және мына өзендерде жақсарды: Бұқтырма (Зыряновск қаласы(,
Үлбі ... кең ... орны және ... ... Глубочанка
(Белоусовка және Глубочанка ауылдары(, Есіл (Петропавл ... ... ... (6 ... [22, 41 ... 6 - 2006 ... ... қалалардың және өндірістік
орталықтардың қазақстанның жерүсті суларының ... ... ... ... ... |Судың сапасының |
| | ... |
| |2005ж |2006ж |2006ж | |
| ... ... |қараша | ... өз, ... қ |1,09 |1,39 |1,43 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, Семей қ |0,42 |0,64 |1,11 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, ... қ |1,26 |0,74 |1,02 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, ... қ|1,10 |1,02 |0,72 |2 ... таза ... өз, Тишинский кең |7,70 |5,90 |5,80 |5 ... лас ... орны | | | | ... өз, ... қ |4,42 |4,59 |1,57 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, ... қ |5,91 |5,67 |4,30 |5 ... лас ... өз, ... қ |4,50 |5,47 |5,12 |5 ... лас ... өз, |8,02 |5,95 |2,98 |4 ... ... ... ... | | | | ... өз, ... |7,69 |12,74 |4,41 |5 ... лас |
|ауылы | | | | ... өз, |12,21 |5,98 |7,30 |6 ... өте лас ... ... | | | | ... өз, ... қ |0,84 |0,65 |1,82 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, Орал қ |0,70 |0,55 |0,55 |2 ... таза ... өз, Орал қ |0,61 |0,59 |0,57 |2 ... таза |
|6 ... ... ... өз, Алға қ |5,27 |12,24 |10,38 |7 ... ... |
| | | | ... ... өз, ... қ |3,73 |4,84 |4,80 |5 ... лас |
|Есіл өз, Петропавл қ |1,12 |0,78 |0,86 |2 ... таза ... өз, ... ауылы|1,29 |1,52 |1,45 |3 сынып, орташа |
| | | | ... ... өз, ... қ |0,78 |1,02 |0,81 |2 ... таза ... өз, Астана қ |0,60 |0,97 |0,72 |2 ... таза ... өз, ... қ |0,99 |2,45 |1,00 |3 сынып, орташа |
| | | | ... ... өз, ... қ |3,54 |2,09 |2,04 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, |7,55 |6,35 |6,73 |6 ... өте лас ... қ | | | | ... ... ... |3,30 |3,18 |3,02 |4 сынып, ластанған ... | | | | ... ... Кіші |2,11 |2,58 |2,54 |4 ... ... |
|Сары-Шаған шығанағы | | | ... ... ... Тораңғалық |2,89 |2,30 |2,29 |3 сынып, ... ... | | | ... ... өз, ... қ |1,28 |0,87 |1,69 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, ... қ |0,47 |0,42 |0,40 |2 ... таза ... ... өз, Алматы қ|1,18 |1,35 |3,80 |4 сынып, ластанған ... ... өз, ... |1,03 |0,84 |5,35 |5 ... лас ... | | | | ... өз, ... қ |1,45 |1,67 |5,09 |5 сынып, лас ... өз, ... қ |1,99 |2,20 |1,88 |3 ... ... |
| | | | ... ... су қоймасы |2,30 |2,82 |2,41 |3 ... ... |
| | | | ... ... өз, ... қ|2,35 |2,75 |2,19 |3 ... орташа |
| | | | ... ... ... ... ... мен су ... ластануы
проблемасы қазіргі уақытта шешімін тауып отырған сұрақтардың ... ... ... Мәжілісінің депутаттарымен құрылған комитет,
Қоршаған ортаны қорғау министрілігінің белменді жұмысының ... ... ... орталықтарына сәйкес әсер ету шаралары ... ... ... ... жағдайдың біршама жақсарғанына көз
жеткізуімізге болады.
3 ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Мемлекеттік қорғау ... ... ... ... ... – Еуразияның ортасындағы мемлекет. Оңтүстікте
Қазақстан Қырғыстан, Өзбекстан және Түркіменстанмен, ал ... ... ... ... ... ... ортақ шекараға ие, ал
батыста Каспий ... ... ... ... ... көлемі 272,49 млн. гектарды құрайды.
Қазақстан табиғи ресурстардың ... ... ие ... ... қара және ... ... ... белгіленген қорлары
республиканың ұзақ мерзімді қажеттілігін қанағаттандыра алады.
3 сызбада кестелік ... ... ... ... тозу ... [23, 2 ... 3 – Қоршаған ортаның негізгі тозу себептері
Республиканың жалпы жер ... 60( ... ... ... ... ... тиесілі. Республика ірі жер ресурстарына ... ... ... ... ... 272,49 млн. га ... ауыл шарушылық 222,1 млн. га жер алып отыр, оның ішінде: 182,3
млн. га – жайылымдар, 31,9 млн. га – ... ... 5,05 млн. га ... ... 2,8 млн. га – ... жерлер. Суарылатын жерлер ... – 2,3 млн. га ... ауыл ... алдын – ала мелиорациялық
шараларды қолданбай қолдануға болатын жерлер көлемі 21,8 млн. га (9,7((
құрайды, ... ... ... шараларды талап етеді: тұздылығы аз жерлерді
құнарландыру, тұздылығы көп ... ... ... ... ... жер ... алдын – алу. Жер ресурстарын басқару жөніндегі
агенттігінің мәліметтері ... аз және көп ... ... 92,5 млн. ... ... ... эрозиясына 26,7 млн. га (11,9(( қамтылған, мал
жайылымдары ... ... ... ... ... байланысты 14,8-ден
24,1 млн. га-ға шейін өсті. Жайылымдардың негізгі көлемінің 75( шөл ... шөл ... ... және ... ... ... территориясының 64( алып отыр.
Орманды дала және дала ... 27,2 млн. га, ... дала және ... шөл
зонасы 99,6 млн. га және шөл зонасы 112,2 млн. га жер ... алып ... ... және ... ... ... өзіне қосатын шөл басып
кету процесі республиканың барлық территориясында орын ... ... ие ... ... ... ... ішінде шөл басып кету
процесінде адамның ролі климат ауытқуының айтарлықтай ... ... ... әсер ... нәтижелері жер қойнауының және өсімдік
жамылғысы жағдайының күрт төмендеуімен байланысты. Жалпы шөл басып ... ... ... ... 60( ... ... шаруашылық жерлерін топырақты жел және су ... және ... ... үшін ... ... ... 3,0 млн.
га қорғаушы отырғызылған алқаптар болуы керек, соның ішінде 1,2 млн. га
даланы қорғаушы ... ... ... ... 1,2 млн. га ... бар, соның ішінде 0,2 млн. га қорғаушы орман алқаптары.
Қазақстанда жердің ... ... ... ... байқалуда. Жаңа
кең орындарын игеру қоршаған ортаның ластануы және бұзылуының негізгі
себебі ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
әсер ету зоналары пайда болады: террикондар, үйінділер, ашық кеңіштер,
бұрғылау ұңғымалары. Тау-кен ... ... ... ... мың га ... алып ... ... экстенсивті түрде дамуы жерлердің тозуы және
ландшафтардың кемуі ретінде ізін қалдыруда, бұл жер ... ... ... нәтижесінде мал және ... ... ... ... ... Тың және ... жерлерді пайдаланудың 40 жылы
ішінде жел және су эрозиясының нәтижесінде 1,2 млрд. ... ... ... ... ... ауыл ... пайдаланады, оның ішінде
үлкен көлемді жайылымдар құрап отыр. Ауыл шаруашылығы жерлерінің тек ... кері ... ... ... ... Ауыл
шаруашылығы жерлерінің жүйесіз пайдалануы жел эрозиясының пайда болуына
алып ... ... кету ... ... ... ... ... тауып,
жылдамдату тенденциясына ие болып отыр. Эрозиядан қорғану үшін 3,0 млн. ... ... болу ... ... ... тек 1 млн. га ... ... өндірістік және тұрмыстық қалдықтар қиындатады, республикада
олардың көлемі 20 млрд. тоннаға шейін жетуде, ... ... 5,2 ... ... ... ... 180 млн. га жерлерге шейін шөл басып кету қаупі төніп тұр.
Бұл ... ... ... және ... ... ... Яғни – Еуропадан Азияға; даладан шөлге; жаздың
құрғақшылығы және қыстың қаталдығы ауыспалы жағдайлардың бар болуы.
Шөл басып кетуінің табиғи ... ... ... ерекшеленеді:
климаттық, гидрологиялық, литоэдафиялық, экожүйелердің ... ... ... ... биотикалық. Климаттық – құрғақшылық және
қуаңшылық, ...... ...... және көп
тұздалған жерлердің таралуы, биотикалық – апат салдары (селдер, жылжымалар,
су басулар(.
Шөл басуды тудыратын антропогенді факторлар ... көп ... ... ... ... мал жайылымдары, жер өңдеу, кең орындарын
игеру, су қоймалары, тізбекті құрылғылардың ... өзен ... ... ... қоса ... жоспарланбаған шабылуы, бұталар және
жартылай бұталардың ... ... ... ... ... ... қоқыстар үйіндісін ұйымдастыру, топырақтың және жерасты
суларының улы заттармен ластануы, ... әсер етуі ... су ... 5,6 млн. га ... ... басылған,
эрозиялық қауіпті жерлердің жалпы көлемі 37,8 млн. ... ... ... ішінде 1,8 млн. га суарыланатын жерлер.
Қазақстанда 25 млн. га тың және тыңайған жерлерді игеру, жайылымдардың
тиімсіз ... ... шөл ... түріне алып келді – яғни топырақтың
дегумуфикациясы пайда болды. Дегумуфикация процесі ... ... ... жерлерінде тіркеліп, пайдалы ... ... ... ... ... ... ... Суарланатын жерлерде
гумустың жоғалуы өзен арналарының реттелуімен және ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып
келеді. Жайылым жерлерінің дегумуфикациясы артық ... ... ... ... ... болды. Суарланбайтын
жайылымның 31,9 млн. га тең жерлерінің дегумуфикация ... 5,1 ...... дәрежелі, 5,2 млн. га – орта дәрежелі және 4,5 млн. га төмен
дәрежелі шөл басып кету ... ... ... 1,9 млн. га жерлерден
0,7 млн. га дегумуфикацияланған.
Топырақтың химиялық ластануы экожүйелердің функционалдық ... ... шөл ... ... ... әлеуметтік – экономикалық дамуының
потенциалын әсіресе, ауыл шаруашылығының ресурстық базасының ... ... ... ... кері ... тигізеді. Ғасырдың соңғы
ширегінде топырақтың арнаулы ... ... ... ... өсіп ... ... атмосфераға улы қалдықтарының шығарылуы, өндірістік қалдықтар,
ағымдық ... ... ... ауыл ... пестицидтерді,
минералды тыңайтқыштарды қолдану.
Топыраққа деген қауіптілігіне қарай ластаушылар келесі қатарда төмендеу
тәртібінде орналасады: радионуклидтер, ... ... ... ішінде мұнай өнімдері(, химиялық ... азот ... ... ... ... ... оксиданттары.
Аса үлкен қауіпті Арал маңындағы экологиялық апат аймағының 59,6 млн. ... ... ... ... Интенсивті түрде жел эрозиясы дамып келеді.
Қазіргі уақытта кептірілген теңіз түбінде ... – сор шөл ... ... ... суреттерге сәйкес, Арал маңында пайда болатын
тұз – құмды селдер 150-300 км-ге, максималды 500 км-ге шейін ... ... ... және тұну көлемі 25 млн. га шамамен жерді құрайды [24, 16 б].
Антрополиялық әрекет ... ... ... ... ... ие бола ... яғни өзен ... қолмен реттелуі, Арал
теңізінің кеуіп ... ... көлі ... төмендеуі, суару
технологиясының бұзылуы. Суарылатын жайылымдар арасында ... ... 25( ... ... 70-шы ... басынан екі есеге азайып ... ... ... шөл ... ... Тұзды – шаң ағыстары 200-300 км және одан көп
аймақтарға таралып отырады. ... ... ... ... ... ... ... антропогенді әсер етуге
ұшыраған жерлердің су басып қалуына әкелуде. Бүгінгі күні ... ... 800 млн. куб. м. ... жағылып отырады. Семей полигоны
радиобелсенді қалдықтармен 304 мың шаршы км ... ... ... ... ... әскери полигондардың және ғарыш
техникасын ұшырудан зардап шекті. Семей ... ... ... қаза ... ... ... санауға келмейді, радиациялық
сәулеленуге ұшырағандардың саны жарты миллионға жетеді. Семей полигонының
бұрыңғы территориясында 2 млн. га жуық ауыл ... ... ... ... ортаға кері әсерін Байқоңыр ғарыш айлағы тигізуде, оның ... ... ... 85 ... және шығыстан батысқа 125 км-ге
созылып отыр. ... ... ... ғарыш айлағына қызметін атқарған ракета
баспалдақтарына құлауға арналған 4,8 млн. га ... ... 22 ... ... ... және ... ... пайда болатын радиобелсенді
қалдықтар, ядролық сынақтар көлемді және ... ... ... ... ... дәрежесі бар 700 астам табиғи ... олар ... мен ... ... ... ... етіп отыр.
Республика территориясының жартысынан астамы радиобелсенділікке зерттеуді
талап етеді.
Экологиялық варварлық дәуір ... ... ... ... ... Семей полигоны(, радиобелсенді ластануларды, тозған
жерлерді, ... және ... ... ... ... ... ауа мен суды ... Қазақстан үшін үлкен маңыздылыққа
өндірісті экологизациялау ие. Шикізатты табу және өңдеу, электроэнергиясын
алу, ... және ... ... ... кезінде қолданылатын
экологиялық варварлық технологиялар моральды жағынан ғана тозбай, сонымен
қатар экономикалық жағынан да шығынды ... ... де ... ... сынақ полигондарында қалыптасқан күрделі экологиялық
проблемалар шешімін таппауда. ... Яр» және ... ... ... іс-әрекетімен байланысты Батыс – Қазақстан облысының алты
оңтүстік аймағында ауыр металдар және басқа да улы ... ШРК ... ... ... отыр.
Күн сайын 200 тоннаға жуық шаң мен тұз желмен 300 км-ге шейін таралып
отырады. Шөл ... ... ... тұздылығының артуы, өсімдік және
жануарлар әлемінің кедейленуі, климаттың ... ... ... ... ... жиілеп кетуі орын алуда. Арал аймағы ресми түрде
экологиялық дағдарыс ... ... ... апат ... ... маңы ... да ... теңізі деңгейінің
көтерілуі арқасында түсіп отыр. Осында кең теңіз жағалауын су басып кетуде,
олардың ішінде мұнай және ... табу ... да бар, бұл тек ... ғана алып ... ... қоса ... ... өнімдерімен
ластануына алып келеді.
Қауіптің бірінші ... ... және Арал ... ... ... ... пайдалану зоналары болып келеді. Атырау, Маңғыстау
және Қызылорда облыстарындағы экологиялық жағдай ... ... ... трансрессиясы, Аралдың регрессиясы(. Нәтижесінде
табиғи – антропогенді әсер етудің сомалық ... ... ... ... ... ... қаупі бар топқа жерді интенсивті игерудің зоналары жатады:
Солтүстік – Қазақстан, Ақмола, Оңтүстік – ... ... және ... ... ... ... ... резервті потенциалға ие
облыстар жатады, яғни Қостанай, Павлодар облыстарының аймақтары.
Биотүрлілікті сақтап қалу, климаттың ... және шөл ... ... ... бір ... ... ... мұндай дағдарыстық
жағдайлар сәйкес келіп тұр. ... ... Арал ... ... ... – қорғауды талап ететін аудандарға жатады.
Шөл территорияларын қорғау проблемасына айтарлықтай көңіл бөлінбей отыр.
Барсакелмес бір ... ... ... шектелген. Бірақ қазір
Түркіменстанмен шекаралас ... ... ... ... ... да қорықтарды ұйымдастыру қажет, себебі біздің ... ... ... ие ... құстар ұшып тұрады.
Солтүстік – Қазақстанның қарағайлы ормандары және Ертіс маңы қарағайлы
тоғайлары бүгінгі күні ... ... ... ... ... ірі ... тозған. Таулы ормандар шамадан тыс мал жайылымның ... ... ... ... нәтижесінде, әсіресе Шығыс – Қазақстан
облысында, қылша түрлерінің балқарағай түрлеріне ... кету орын ... ... ... ... тоғай ормандары интенсивті түрде
тозып келеді. Көп жылғы құрғақшылықпен және ... ... ... ... ... және ауруларға ұшырады, бұл қылшаның сарғаюына ... ... ... қырылуына алып келді. Тозуға ұшыраған қылша
ормандардың көлемі Семей облысы бойынша 38 мың га және ... ... 3,4 мың га ... ... ... жоғарыда атап өтілген орын алып бара жатқан
экологиялық мәселелері республиканың шешімін ... ... ... ... ... қана ... сонымен қоса қазіргі уақытта жаһандық
экологиялық мәселелерге айналуда. ... ... ... ... ... халықаралық деңгейде де қарастырылу керек.
Яғни ... ... ... ... ... ... ... Президенттің
жолдауына сәйкес, экологиялық нормаларды халықаралық стандарттарға бейімдеу
және оларға көшуге жол ашу [25, 6 ... ... ... ... жұмысының тиімділігін арттыру жолдары
Қоршаған ортаның сапасын басқару және жетілдіру үшін ... ... ... ... сапа ... қоршаған ортаға қатысты
бабын шығарып қана қоймай, оны ... ірі ... ... ... 34 б]. ... ең ... себебі: қазіргі уақытта өндірістік кәсіпорындар
өздерінің айнала ортаға әсер етулерін төмендетуді өздерінің алдында ... ... ... ... ... ... мүмкін емес,
яғни қоршаған ортаны ластаушы кәсіпорыннан бірден ... таза ... кез – ... өнеркәсіптің қолынан келмейтін нәрсе. Сол себептен
өнеркәсіптер қаржыларын және бар күш – ... ... ... үшін
жұмсап отырады. Бұл шығындар босқа шықпас үшін, табиғатты қорғаудың
нақтыланған және ... ... ... ... ... ... Осы
мақсаттарда кәсіпорындар белгіленген жүйені ... ол жүйе ... ... ... немесе экологиялық менеджмент жүйесі (Environmental
Management System( деп аталады.
Экологиялық менеджмент – бұл қоршаған ортаға антропогенді әсер ... ... ... ... ... (әсер етулерді(
даярлау, қабылдау және ... ... ... дүниежүзінде төмендегі
халықаралық сапа стандарттары қабылданған (ISO(:
- ISO 9000 - ... ... ... ... ISO 14000 – қоршаған ортаны басқару жүйесі;
- ONSAS 18000 – қауіпсіздік, ... ... және ... [27, 4 б].
Қоршаған ортаның жағдайын басқару жүйесі – бұл ... ... ... ол ... экологиялық саясатты әзірлеу, енгізу, сараптау және
ұстап тұру үшін ... ... ... ... ... тәсілдерді, процестерді және ресурстарды қосады.
Халықаралық ISO 14000 стандарты кәсіпорынға немесе ... ... ... ... ... тек ... ... ғана жағымды экологиялық саясатты анықтау;
ә( қоршаған ортаға айтарлықтай әсер етуді анықтау үшін өткен уақыттағы,
қазіргі уақыттаға ... ... ... ... өнімдер немесе
қызмет ету түрлерінен шығатын экологиялық ... ... ... ... ... және регламенттік талап етулерді
идентификациялау;
в( ... ... және ... ... және ... ... ... саясатты және мақсатты мен жоспарлық экологиялық көрсеткіштерге қол
жеткізу үшін ұйымдық сызбаны және бағдарламаны әзірлеу;
д( орнатылған саясатқа қоршаған ортаның ... ... ... ... ету және оны ... ... ұстап тұру үшін әрекеттерді
нақтылайтын жоспарлауға, бақылауға, мониторингке, аудит және ... ... ... ... ... ие болу керек.
Осы жүйенің нақты өмірде жүзеге асырылуын келесі ... ... ... ... жүйе ... және ... ... қорғау процесіне тартады;
2. жүйе экологиялық құжаттарға және сұрақтарға үлкен назар аударады;
3. жүйе басшыларды және қызметкерлерді экологиялық сұрақтармен жиі ... ... ... ... жүйе ... сұрақтарға жалпы қоғамдық білім беруді талап етеді;
5. тренингтік бағдарламалар кезінде адамдар ... ... ... ... ... ... тобы (енгізу бойынша ұжым( көптеген табиғатты қорғау сұрақтарын
шеше алады;
7. жүйе ойлау қабілеті дамыған жұмыскерлерді ... және алға ... ... [28, 3 б].
Кәсіпорынға жүйені енгізудің артылықшылықтарын ... ... ... ... үшін ... ... ... тоқталсақ:
1. бұл экологиялық проблемаларды шешудің тиімді әдісі;
2. бұл ... және ... ... жауапкершілігін және
қызығушылығын көтеру жолы;
3. бұл мониторингті жақсартудың жолы;
4. бұл ... ... ... ... ... қоршаған ортаны бақылау жүйесі дегеніміз не? Бұл
әкімшілік басқарудың жалпы бөлімі, ол ... ... ... ... сараптау және ұстап тұру үшін қажетті ұйымдық ... ... ... ... ... ... ... жүйесі дегеніміз – бұл Стандарттау бойынша Халықаралық Ұйым, ... ... ... ... 1947 жылы 118 ... бекітілді. ISO саауда өндірістердің бірігуіне ... ... ... Ал ISO 14000 ... – бұл
Экологиялық Менеджмент ... ... ... ол экологиялық
қызметті жақсарту үшін үздіксіз қамтамасыз ететін ... ... ... өз ... ... қосады:
1. жоспар
2. экологиялық саясат
3. жоспарлау:
а( аспектілерді;
ә( мемлекеттік нормативтерді;
б( мақсаттар мен міндеттерді;
в( бағдарлама (лар(.
4. тексеру және нақтылаушы әрекеттер:
а( мониторинг және ... ... ... ... ... ... ... және қызмет жасауы:
а( жауапкершілік;
ә( оқыту;
б( коммуникациялар;
в( жүйе бойынша құжаттар;
г( құжаттарды тексеру;
д( процедуралар;
е( төтенше жағдайларға дайындық.
Жоғарыда көрсетілген менеджменттің ... ... ... ... ... ... ... сертификатталған аудиттен емін – еркін
өтіп, өздерін экологиялық ... ... ... ... ... алады. Ендігі кезекті сертификатталған аудиттен өту үшін
әрбір кәсіпорында қандай құжаттар топтамасы ... ... ... экологиялық саясат;
- экологиялық аспектілер: әрбір бөлімше үшін нақтыланған және соның
ішінде маңыздылары ерекшеленген;
- әрбір бөлімше ... осы ... ... және ... бағдарлама, мақсаттар мен міндеттер;
- мемлекеттік талаптар, заңдар, ішкі және сыртқы нормативті құжаттар:
олар тәртіпте, жүйеленген, парақтарының саны ... және ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауға және қауіпсіздікті ... ... ... жататын құжаттарды (жазбаларды( жүргізудің
қатаң тәртібі: барлығына қол қойылған, тіркелген, парақтардың саны
нақтыланған, қолдары және күні ... ... ... ... ... бөлінуі: экологиялық талаптарды сақтау басшыдан
бастап қарапайым жұмыскерге шейін қызметтік нұсқамаларда көрсетілуі
тиіс;
- оқыту: қауіпсіздік ... ... ... ... ... алулар, контрактілер, қосалқы мердігер: барлығы экологиялық
талаптарды ескереді;
- ... ... ... мерзімін көрсетумен барлық өлшеуші
құралдардың тізімі.
Қоршаған ортаны ... ... ... яғни ISO 14001 ... негізгі мәселелер мыналар болып табылады:
ISO 14001. 4.2 Экологиялық саясат: ұйымның жоғарғы басшылығы ... ... ... және осы ... ... ... ... ұйымның, өнімнің немесе қызметтің ... ... ... ... ... және әрекетіне сәйкес болуы тиіс;
ә( қоршаған ортаны үнемі жақсарту және оның ... ...... ... ие ... керек;
б( сәйкес табиғатты қорғау заңдылығын және регламентіне, және басқа да
ұйым келіскен талаптарға сәйкестігі туралы міндеттемеге ие болуы шарт;
в( ... және ... ... көрсеткіштерді белгілеу және
олардың сараптамасы үшін негізді қосу керек;
г( құжаттамалық белгіленіп, енгізіліп, ұстап ... ... ... қызметкерлеріне шейін жеткізілуі тиіс;
д( қоғам үшін қол жеткізуге мүмкіншілікті ... ... ... ортаны басқару бағдарламасы (лары(. Ұйым өзінің мақсатты және
жоспарланған экологиялық ... ... ... ... ... және ұстап тұруы керек. Мұндай ... ... ... ұйым ... ... ... ... үшін мақсатты және жоспарланған
экологиялық ... ... ... ... олар қол ... ... мерзімдерді және құралдарды.
Егер жоба жаңа дайындамалармен немесе жаңа, әлде ... ... ... ... ... болса, онда бағдарлама қажет
жерінде өзгертілуі тиіс, сол арқылы оның ... ... ... ... ... ... ... 14001. 4.4.6 Операцияларды басқару. Ұйым қажетті операцияларды ... ... ... алуы ... олар оның бейімделген маңызды
экологиялық аспектілерге, және оның саясатымен, мақсатты және жоспарланған
экологиялық ... ... ... ... Ұйым осы ... түрлерін,
техникалық қамтамасыз етуді қоса отырып жоспарлау қажет, бұл олардың
белгіленген ... ... ... ... ... ... келесілер арқылы қол жеткізуге болады:
а( жағдайларға бейімделген процедураларды ... ... ... ... ... мұнда процедуралардың жоқ болуы экологиялық саясаттан, ... ... ... көрсеткіштерден ауытқымалыққа алып келуі
мүмкін;
ә( процедураларда жұмыс негіздерін түсіндіру;
б( ұйыммен қолданылатын тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... ... қалпында белгілеу және ұстап
тұру, және сәйкес процедуралар мен талаптар туралы жабдықтаушыларға және
мердігерлерге ақпаратты тарату.
ISO 14001. 4.5.4 ... ... ... ... ... Ұйым жұмыс
қалпында қоршаған ортаны басқару жүйесінің ... ... және ... ... тұруы шарт. Олар келесі ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны басқару шараларына
сәйкес келе ме, ... ... ... ... талаптарына жауап бере
ме;
2( қоршаған ортаны басқару жүйесінің іске асырылуы және жұмыс қалпында
ұсталынуы сәйкес деңгейде жүргізіліп отыр ... ... ... туралы ақпаратты басшылыққа ұсыну.
Ұйым үшін арналған аудит бағдарламасы, кез – ... ... қоса ... ... ... ... маңызыдылыққа негізделуі,
алдыңғы аудиттердің нәтижелері негізінде де әрекеттің тексерілуге жауап
беру ... ... ... ... ... үшін ... ... аудиттің
таралу облысын, оны жүргізудің жиілігін және әдістемесін, сол сияқты
жауапкершілікті, ... ... ... және нәтижелерін тіркеуді өзіне
қосуы шарт.
ISO 14001. 4.5.2 Сәйкес келмеушілктер, реттеуші және ...... Ұйым ... ... анықтау және зерттеу ... және ... ... кез – ... ... тигізген
шараларды жеңілдету, сол сияқты алдын – алу ... ... ... іске ... ... ... ... және жұмыс қалпында
ұстап тұруы керек. Нақты немесе мүмкін ... ... ... ... кез – ... ... ... алдын – алушы шара,
проблемалардың маңыздылығына және ... ... ... әсер ... бір
шамада болуы тиіс. Ұйым ... және ...... ... ... барлығын құжаттамалық түрде өткізуі және тіркелуі керек.
ISO 14001. 4.6 Басшылық ... ... ... ... ... ... аралығында қоршаған ортаны ... ... ... тиіс, бұл оның қажеттілігін, адекваттылығын және тиімділігін
белгілеу үшін жүргізіледі. Басшылық ... ... ... ... ... үшін ... ақпараттың жинақталуын қамтуы керек. Сараптау
құжаттамалық негізде орындалу қажет.жүйенің аудиті, үнемі жақсарту ... ... мен ... ... ... ... ... саясатын, мақсатты көрсеткіштерін және басқа ... ... ... ... үшін ... ... ... тиіс.
Жоғарыда аталып өтілген қоршаған ортаны қорғауды басқару жүйесінің
негізгі талаптары ... ... ... ... ... үшін ... ... ету құралдары болып табылады. Қазақстан
Республикасында осы стандарттарға сәйкес келу жағдайы жоғарғы ... ... ... қолға алынған шара ретінде қарастырылуда.
Олардың маңыздылығының басты көзі ... ... ... ... ... оған ... оралмау. Ал бұл өз ... ... ... ... және ... жағдайын көтерудің
басты көрсеткіші [29, 8 б].
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықтық экономикаға өту, тәуелсіздікті алу кез – келген мемлекет үшін
өзіндік ... ... және оны ... іске асырылуына уақыттың сыны болып
табылады. Ал біздің республикамызда ол мүлдем басқа тұрғыдан ... ... ... ... бай ... ... тиімділік деңгейіне шейін көтеру оңай мәселе болып табылмады.
Үкімет тарапынан жүзеге ... ... ... ... ... шетел инвесторларын табиғат байлықтарын зерттеуге, игеруге тартуға,
оларды табу арқылы экономиканы көтеруге ... ... кез – ... екі жағы болады демекші, бір жағынан экономиканы гүлденуге
арналған ... іске ... ... жағынан кең орындарын игеру арқылы
табиғат – Анамызға кері зардапты тигіземіз. Осы тұрғыдан ... ... ... алдында тұрған мәселе экологиялық талаптарға жауап беру
қабілеті. Сол арқылы бәсекеге қабілеттілікті халықаралық ... ... 56 ... ... ... ... ... ала отырып, халықтың мүддесін
ақтайтын мемлекеттің жоғарғы басшыларына қарастыруды ұсынады. Осы тұрғыдан
республикада ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта ол
Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрлігі деп аталады.
Бұл ... ... ... шегінде Президент, Үкіметтің тапсырмаларын
орындаумен ... ... ... жауапкершілігін көтеруге және оған сәйкес
келуге ұмтылады. Министрліктің атқаратын негізгі ... бірі ... ... ... қалыптастыру, жүзеге асыру және жүзеге
асырылуын қадағалау мен ... ... ... ... ... ... қатар, жергілікті жерлерде табиғатты ... ... ... ... ... ... ... қатар, табиғатты қорғау шараларына
салық салу органдары да қатысады. Олардың басты ... ... ... төленетін пайыздардың және міндеттермелерінің уақытылы, әрі ... ... ету ... ... Табиғатты ластағаны үшін төленетін
ставкалардың төлемдері тиімсіз бола бастағанына ... ... ... ... күні ... ... ... іске
асырып, енгізуді жоспарлап отыр. Бұл табиғатты қорғаудың ... ... ... ... ... ... әкімшілік, қаржылық, әлеуметтік және
экономикалық жақтардың жиынтығын үнемді, ... және өз ... кез – ... ... ... ... жетуге мүмкіндік береді.
Қоршаған ортаны қорғаудың әкімшілік жағы – ұйымдастырылуы мен заңнамалық
негізде іске асуы ... ... ...... ... ... шараларына жұмсалатын қаражат көздерін тиімді пайдалану
болып табылады.
Ендігі кезекте табиғатты ... ... және ... тоқталып кетсек. Экономикалық жағынан табиғат байлықтарын игеру,
оларды пайдалану және сату ... ... ... мемлекет бюджетінің кіріс
баптарында көрінісін алады. Басқа ... бұл ... ... ... ... ... қоса ескеруге, және оларға арнайы
қаражат бөлуді қарастыратын мәселе болып келеді. ... ... ... ... ... ... келуін қарастырады. Сол ... ... ... ... ... ... бағытталған
жабдықтарды ойлап табуға ұмтылады. Сондай – ақ табиғатты қорғауды ... ... ... комитеттері мемлекет ... бұл да ... ... ... жатқызылады.
Әлеуметтік саланың салдары болып халықтың тұрмыс жағдайын, ... ... ... ... ... жағдайы жақсы
аймақтарда халықтың туу, халықтың жалпы өмір сүру ... ... ... ... ... халықтың көшу көрсеткіші де экологиясы қалыпты
болып отырған ... ... ... ... ... ... осы төрт ... бір – бірінен айырмай жүзеге асыру арқылы
мемлекеттің тұрақты дамуына қол ... ... ... ... жұмыстың құрамы келесідей болып отыр.
Дипломдық жұмыстың бірінші ... ... ... ... ... ... деп ... Осында жалпы тұрғыдан тттабиғатты
қорғаудың экономикалық және құқықтық негіздемесі, ... ... ... ... және әдістері, Қазақстан Республикасында
табиғатты қорғау қызметінің заңдылық ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың 60-шы жылдарында пайда
болған мәселе болып отыр. ... ... ... ... ... ... және оны мүмкіншілікті жою сұрағы тұр.
Екінші тарау «Қазақстан Республикасының табиғатты ... ... ... талдау» мәселесін қарастыруға арналған. Қазақстан
Республикасында табиғатты ... ... ... асыру бойынша негізгі
уәкілетті орган – Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... Бұл
жерде министрліктің атқаратын негізгі ... оның ... ... қорғау саласындағы жұмыстарды іске асыру ... ... ... ... ... ... ... сұрағын талдауға бағытталған. ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға көшу
мәселесі зерттеледі. Әлемнің ірі кәсіпорындары халықаралық сапа белгісінің
(ISO 14000( сертификатын алуға ... Бұл ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін растайға, ал бұл өз
кезегінде бәсекеге ... ... ... ... болып
табылады. Біздің республикамызда ... ... ... ... ... болу ... сұраққа айналып отыр.
Кез – келген уақытта алдына ... ... ... үшін ... ... ұштастырып отыру қажет. Қазіргі уақытта жоғарғы оқу орындар
қабырғасында теориялық білім жинақталса, тәжірибе ... ... ... ... ... осы замаңғы басқарушының айнымас қасиеті болып
келеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абралиев О. ... ... ... // Оқу ... 2002;
2. Лестер Р., Браун Д. «Экоэкономика. Как создать экономику,
оберегающую планету» // «Весь ... ... ... ... Е. ... ... ... и задачи» // Экология и
устойчивое развитие, №8, 2001;
4. Турлыханов Д., Кемел М. ... ... ... ... в ... ... правовые аспекты» // Ук. соч.,
Астана, «Азамат», 2000;
5. «Қазақстан Республикасының 2007-2024 жылдарға ... ... ... // ... 2006;
6. «Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі» // ... 23 ... ... ... ... 2010 ... шейін арналған Стратегиялық
даму жоспары // Астана, 2003;
8. «Қазақстан – 2030» Барлық қазақстандықтардың өсіп - ... және ... ... арналған Ел Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауы // ... ... ... Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрлігі
туралы» Қазақстан Республикасының Заңы // ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік тұжырымдамасы» // Астана, 2002;
11. Алехова А. «Экологией по экономии» // ... 9 ... ... ... ... ... ... Топырақтың
құнсыздануымен күрес бағдарламасы» // Астана, 2004;
13. Есенжолова Р. «Заставим работать ставки платы» // ... №6, ... ... Л.С. ... структурной организации экосистем» //
Экология и ... №5, ... ... Т. ... даму сұрақтарын енгізу қажеттілігі» ... №2, ... ... Е.Р. ... ... и ... ... Экологический вестник, 10 декабря, 2006;
17. Оналбай Д. «Қазақстанның жаңа қадамы» // Егемен Қазақстан, ... ... ... ... ... среды в Парламенте» // Экология ... ... №3, ... ... А. ... ... в Республики Казахстан и меры
по ее улучшению» // Экология и устойчивое развитие, 2002, №4;
20. Демелов И. «Загрязнение вод и ... ... // ... ... ... №12, ... ... бюллетень о состоянии окружающей среды Республики
Казахстан // ... ... ... ... ... ... ... 11(85(, ноябрь 2006;
22. «Экология и промышленность: помирить и ... ... ... Б.К. ... ... ... политики Республики
Казахстан» // Экологический курьер, №3, 2004;
24. «Қазақстан Республикасының ... ... ... Қоршаған
ортаны қорғау бағдарламасы» // Алматы, «Жеті жарғы», 2004;
25. Коптюг В.А. «Устойчивое развитие цивилизации и ... в ... // ... и ... № 3, ... ... ... жаңа Қазақстан» Қазақстан Республикасының
Президенті ... ... ... ... // ... 28
ақпан 2007;
27. Байбосынов Н. «Международные стандарты системы ... ... ... ... и применение на практике»
// Экология и жизнь, №2, 2007;
28. Каббасова Л., Шукаева А. «Экологический менеджмент на ... и пути ... // ... ... 26 ... ... әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
қатарына қосылу стратегиясы» Қазақстан ... ... ... ... Жолдауы // Астана, 1 ... ... ... ... // ... ... ... А – Айнала табиғи ортаны
қорғаудың экономикалық механизмі
ҚОСЫМША Ә - Қоршаған орта ластануы
шығындарының қалыптасуы
ҚОСЫМША Б – Ластанудың экология – экономикалық
зиянын анықтаудың ... ... ... ... қоршаған ортаны ластағаны үшін және бақылау – ... ... ... бюджетке түсетін|
|қаражаттар және табиғатты қорғау шараларына қаражаттарды шығындау жөнінде салыстырмалы кесте ... ... ... п/п ... ... қаражаттардың жалпы |Табиғатты қорғау шараларын |Табиғатты қорғау шараларының |
| | ... ... ... ... ... %-ның түскен |
| | | | ... ... ... | | | |%-на ... |
| | | | | |
| | | | | |
| |
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 | |12 ... |1071,6 |1263,4 ... |166,7 |169,3 |10,3 |13,2 |3,4 | |13 |СҚО |220,7 |344,6 |240,0 ... |898,0 |5,9 |48,6 |319,2 | |14 |ОҚО |291 |336,9 |312,1 |167,4 |196,3
|45,0 |57,5 |58,3 |10,8 | |15 ... ... |539,4 |565,5 |645,9 ... |418,0 |16,9 |76,5 |54,1 | |16 ... ... |229,3 |266,8 ... |115,6 |135,1 |48,3 |43,3 |48,5 | |  ... |12298,6 |15841,4
|16146,0 |3312,6 |3346,6 |5019,8 |26,9 |21,1 |18,4 | |
Ақпарат көзі: Қоршаған ортаны қорғау миннистрлігі
-----------------------
Қоршаған ... ... ......
2 адам
Министрдің көмекшісі –
2 адам
Министрдің режим жөніндегі көмекшісі –
1 адам
Баспасөз хатшысы – 1 адам
Жиынтық – ... ... – 4 ... ... (1 адам(
Экологиялық проблемалар, ғылым және мониторинг департаменті – 25 ... ... және ... ... ... – 23 ... қаржылық қамтамасыз ету департаменті – 25 адам
Экологиялық реттеу департаменті – 25 адам
Департамент директоры
Департамент директорының орынбасары
Экологиялық мониторинг, ... және ... ... ... ... ... және ... жүйелер бөлімі
Жаһандық экологиялық проблемалар бөлімі
Экологиялық мониторинг бөлімі
Ұлттық экологиялық проблемалар бөлімі
Жергілікті экологиялық проблемалар бөлімі
Қоғамның эколого-құқықтық ... ... ... әскери техниканы сынақтан өткізу және ғарыштық зерттеулер
Заңнаманың тиімсіздігі
Бейрационалды табиғатты пайдалану
Қоршаған ... ... тозу ... ... ... түрі
Айнала табиғи ортаны қорғаудың экономикалық механизмі
Экология-
лық сақтандыру
Өз еркімен
Экологиялық таза ... ... ... бағалары
Келтірілген зиянның орнын толтыру
Міндетті
Табиғат қорғау қорларының амортизациялық нормаларын көтеру
Материалдық ынталандыру
Экологиялық жеңілдіктер
Салық салымдары
Несие
Экологиялық қорлар
Қаржы ... ... ... ... ... ... төлемақы
Табиғи ресурстар кадастры
Материалдық – техникалық жабдықтау
Ластанған қоршаған ортаның реципиенттерге әсерінен болатын шығындар
Ластанған қоршаған ортаның реципиенттерге (адамдар, қоғам мен жеке ... зиян ... ... ... ... орта ... болдырмау шығындары
Қоршаған орта ластауының экономикалық зияны
Қоршаған орта ластауының шығындары
Эколого – экономикалық ... ... ... ... ... болу ... ... қоспаларды тастауы
Кәсіпорын технологиялық процесс
Шикізат

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Транзиттік экономика166 бет
Қазақcтан Реcпубликаcының белcенді туризм cалаcы мен оcы бағытта қызмет жаcайтын кәcіпорындар (Іле-Алатау мемлекеттік табиғи ұлттық cаябағы мысалында)58 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іс - әрекет туралы жалпы түсінік3 бет
Абайдың табиғат лирикасы10 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Азияның физикалық-географиялық елдеріне сипаттама21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь