Отбасы және балаларға әлеуметтік көмек

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.
1.1 Отбасы және балалармен әлеуметтік . педагогикалық жұмыс жүргізудің ғылыми негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Әлеуметтік.педагогикалық жұмыс жүргізудің әдістері мен технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Отбасындағы қарым.қатынастың баланың жеке тұлғасына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. Отбасы және балаларға әлеуметтік көмек көрсетудің барысын талдау

2.1 Отбасының қызметі және оның әлеуметтік қызметті қажет етуінің негізгі факторларын талдау ... ... ... ... ..
2.2 Мектеп . бала дамуындағы негізгі әлеуметтік кеңістік ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Тәрбиесі қиын балалармен әлеуметтік.педагогикалық жұмыс жүргізудің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3. Отбасы және балалармен жүргізілетін әлеуметтік . педагогикалық жұмыс қоғамдық мәселе ретінде

3.1 Проблемалы отбасылармен әлеуметтік . педагогикалық жұмыс жүргізуді жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.2 Отбасы және балаларға әлеуметтік . педагогикалық көмек көрсету мақсатында мемлекет жүргізіп отырған іс шаралар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ...
        
        М А З М Ұ Н Ы
беттер
|КІРІСПЕ |..........................................................|3 |
| ... | |
| | | ... | | |
| ... және ... ...... жұмыс | |
|1.1 ... ... ... |5 |
| ... | |
| ... ... жүргізудің әдістері мен | ... ... |10 |
| ... |
| ... | |
| ... ... баланың жеке тұлғасына әсері | |
|1.3 |..........................................................|17 |
| ... | |
| ... және ... ... ... ... ... | |
|2. ... | |
| ... ... және оның ... ... қажет | ... ... ... ... ... |22 |
| ... - бала дамуындағы негізгі әлеуметтік кеңістік | ... ... |29 |
| ... |
| ... | |
| ... қиын ... ... жұмыс | |
|2.3 ... ... |36 |
| ... ... ... және ... ... әлеуметтік – | |
| ... ... ... мәселе ретінде | |
| ... ... ...... ... | ... |жүргізуді жетілдіру |43 |
| ... | |
| ... және ... әлеуметтік – педагогикалық көмек | |
|3.2 ... ... ... ... отырған іс шаралар | |
| ... |55 |
| ... |
| ... | |
| ... |65 |
| ... |
| ... | |
| ... ... ... ...........................|67 |
Кіріспе
Тақырыптың көкейтестілігі. Бала тәрбиесiнiң өзектi ... ... ... ... ... ... тәрбиенiң жаңа
технологияларын қолданудың қажеттiгi, ел ертеңi, ұлт ... ... ... жетiстiгiн әр отбасының тәрбие құралына айналдыру
– бүгiнгi күннiң сұранысы. Алайда, соңғы ... ... ... ... ... қиыншылығынан, көптеген отбасыларында бала
тәрбиесi әлсiреп, тiптi ерiксiз қолдан шығып, орны толмас ... ... ... өз ... ... барысында жiберiлген кемшiлiгiн қоғамға,
бiлiм беру мекемелерiне арта бастады. Оған қоса, шартты түрде ... ... ... мен ... ақпарат құралдарының дамуы, “мәдени орын” деген
атаудың ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру және әлеуметтендiру қызметiн әлсiреткенiн жасыра
алмаймыз.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... отбасымен жұмысының
негізгі бағыттарын жетілдіруді қарастыру:
- Ата-аналарды ағарту және ... ... ... ... ... және патронажга алу;
- түрлі бағыттағы мәнді клубтар мен ұйымдарды құру;
- жеке бейәлеуметтік топтарға басқа бағдар беру және ... ... ... жаңа ... ... көмектесу;
- қызметтің қанағаттанарлық салаларын табуға көмектесу;
- жас отбасыларына кецес беру;
- кәсіби бағдар алуға көмектесу;
- топтық, отбасылық сауықты ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
- үйінде және арнайы мекемелерде әлеуметтік назарды талап ететін ... ... ... ... ... көрсетуі және ... ... үшін ... ... ... ... ... педагогқа қарағанда әлеуметтік
педагогтың ролі ең алдымен білім беру ... ... оның ... беру және ... ... ... көмектің бағыты белсенді
болуы керек және ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтың отбасымен байланысы әрбір нақты отбасы
(жалпы отбасы туралы ... ... ... пен оның ... тіршіліктің осы саласында қарым-катынас жасау процесінің
заңдылықтары ескеру негізінде жасалатынын ескеру ... ... әлі ... ... жас ... өмір ... ... қоғамның, оның проблемаларына назар ... ... ... бала ... қосымша жеңілдіктер мен ... ... ... ... отбасынан тез арада бөлек көшуіне мүмкіндіктер жасау
және т.б. ... ... жас ... ... келе ... ... ... қалыптасуының басты себептерін жоюға көмектесер еді.
Қиындықтары көп жағдайда өмір сүретін жас ... ... ... ... ... бір топ болады. Бұл - ... ... ... ... ... ... және отбасты бола тұрып, оқуын
жалғастыратын ерлі-зайыптылар тобы. Отбасылардың осы тобындағылар санынын
көптігі мен ... ... ... ... жағдайында
әлсіздігін ескере отырып, әлеуметтік көмектің белгілі бір ... ... ... (колледждердегі, техникумдардағы, жоғары оқу
орындарындағы) бағыттау ... ... ... ЖӘНЕ ... ӘЛЕУМЕТТІК- ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДІҢ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Отбасы және балалармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс жүргізудің
ғылыми негіздері
Отбасы - бұл ... ... пен ... ... топ ... әлеуметтік жүйе.Отбасы әлеуметтік институт пен шагын әлеуметтік
институт ретінде жұбайлардың, ата-аналардың,балалар мен ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық үлгілерінің жиынтығымен ... ... - ... ... ... ... ... топ, оның мүшелері тұрмысының
ортақтығымен, өзара моральдық жауапкершілікпен және ... ... ... ... оның ... ... ретіндегі
қоғамдық қажеттіліктернің сипатын көрсетеді. Қоғамда болп жатқан әлеуметтік
- экономикалық өзгерістердің әсерімен отбасының әлеуметтік функциялары ... ... ... ... ... уақытта да бала өсіру,
тәрбиелеу отбасының маңызды функциясы болып қалады, ... ... ... ... ... ... иелерінінің отбасы тақырыбына деген ... ... ... ... ... ... ... функциялы сипатына байланысты.
Жалпы алғанда, отбасын зерттеу бірнеше бағытта жүргізіледі:
- Отбасы мен некенің туындауын және қоғамда дамуын зерттеу;
- ... мен ... ... мен түрлерінің дамуын зерттеу;
- Отбасы мүшелерінің өзара қарым – қатынасы ... ... ... ... ... анықтау, отбасылық тәрбиенің әдіс –
тәсілін жасау;
Отбасы теориясының дамуының қазіргі кезеңінде бірнеше тұжырымдамалар
қалыптасты, ... ... ... келесі екеуі басымырақ болып отыр:
• Шағын әлеуметтік топ түріндегі отбасы туралы тұжырымдама;
• «әмбебап бастауыш топ» тұйық ... жүйе ... ... ... ... толық талдамай-ақ, отбасын ашық әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... осы тұжырыдаманың келешегі бар. Осы тұрғыдан алғанда ... мен өмір ... ... қызмет үлкен роль ... ... ... ретінде зерттеуге болады.
Ғылымда отбасы институтына деген ... ... ... ... ... атап ... ... туындауы
мен дамуын ғылыми тұрғыда негіздеп берген Ф.Энгельстің ой-пікірлері мен
қорытындылары жатыр. ... ... ... ... ... ... өркениет кезеңі басталған уақыттан бастап қоғамның ... ... ... береді» - деп атап өтуімен бірге,
отбасын әлеуметтік институт ретінде әрі ... ... ... ... ... ... ... институтын жеке тұлғаның қалыптасуына
қатысатын факторлардың бірі деп ... ... ... ... бағалауының қалыптасуына, өмір ... ... ... - деп М.С. ... дұрыс атап өтті. Ю.В. Сычев шағын ортаның
(мектеп, достар және т.б.) ... ... ... ... ең ... рольді
отбасына береді, себебі, оның ойынша отбасы жеке ... ... ... ... роль ... ... жағдайында мақсатты педагогикалық
жұмыстың ғана орасан зор мәні ... ... ішкі ... ... ... мен ... ... нұсқамалары арасындағы қатынастар сипаты,
жалпы өмір сүру салты да ... ... ие ... ... және ... сәттерді ескере отырып,
отбасына анықтама береді:
фактологиялық сәт адамдардың негізінде ерлі-зайыптылар ... ... ... ... логикалық сәт отбасының ерекше әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мәнін анықтайды;
Қоғамдық өмірде болып жатқан өзгерістерді осынша сезгіш,
қоғамдық-тарихи прогрестің табыстарын, ... ... ... ... ... ... институт жоқ». «Институт» ұғымының
негізіне американдық соқиологтар Ф. Бейте мен Р. ... ... ... ... - ... бір ... атқаратын әрекеттер
мен қатынастардың күрделі жүйесі.
Жаңа қоғамдық-саяси қарым-қатынастар бекіп ... ... ... ... әлеуметтік талдау жасайтын, отбасын нығайтудың және оның
тұрақтылығын сақтаудың жолын ... ... ... атап өту керек.
Тәжірибелік алаңдарда (Ресейде, Қазақстанда) халыкқа әлеуметтік көмек
берудің түрлері мен нысандары байқалды. Отбасына социумда ... ... ... ... ... типі кең ... болып шықты
(отбасылық педагог гипі). Әлеуметтік педагогтың ... типі әр ... мен ... ... ... көп ... және түрлі
жоспарлық жұмыс тәжірибесі нсгізінде ... ... Әр ... ... ... педагогтың прототипі болып табылады. Бастапкыда
әлеуметтік педагогтың әсері негізінен балалары бар ... ... ... ... ... ... түрлі аумақтық
бірлестіктерін де қамтыды.
Отбасы, үй, қауым, отбасылық-көршілік қауым ... ... ... ... ... сала ... ... Түрлі
ведомстволық мекемелер, қоғамдық ұйымдар отбасына, социумга қарай бұрылып,
ашық жүйе ретінде жұмыс істейді.
Жеке тұлғаның, отбасының, қоғамның ... ... ... ... ... ... ... социумда, отбасы саласында,
отбасылық-көршілік ортада, балалар мен ... ... ... ... ... әсер ... ... педагогтың қызметі тәрбие- сауықтыру міндеттерін басым
қойып, халықтың барлық ... ... ... болу, болмауына
байланысты емес) жұмыс жүргізуге бағытталған. Ол клиент ... өзі ... ... Әлеуметтік педагог этикалық тұрғыдан мүмкін болатын түрде
отбасымен, жеке тұлғамен өзі «байланысқа» шығады. Ол «әлеуметтік ... ... дене ... жас ерекшеліктерін, қабілеттерін зерттейді,
олардың микросоциумына, қызығу әлеміне, қарым-қатынас жасайтын ... оң және ... ... ... ... ... өзі шешуге
тырысатын медициалық, құқықтық, ... ... ... ... ... ... бойынша кәсіптенеді.
Әлеумегтік педагогтар - ... ... ... ... ... ... және ... жасөспірімдермен, жастардың топтарымен және бірлестіктерімен
тәрбие жұмысын жүргізетін, мәдени-сауық, дене ... ... және ... ... ... қарым-катынас жасауды, балалар мен
ересектердің социумда техникалық, көркем шығармашылық және шығармашылықтың
басқа да түрлерін ұйымдастыратын ... ... ... ... ... ... мен
ересектермен мен жүргізіледі; олардың өмірінің барлық саласында ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның тәрбиелік функциясын белсендіруді көздейді.
Әлеуметтік педагог оқу- ... ... ... ... да ... мекемелердің, кәсіпорындардың, қоғамдық ұйымдардың,
сондай-ақ жергілікті халық депутаттары кеңесінің, басқару органдарының,
аумақтық өзін-өзі басқару ... штат ... ... ... істеуі керек.
Әлеуметтік педагог ... ... мен ... ... ... болатын және мақсатты «араласуды»
қамтамасыз етеді, отбасы мен басқа да ... ... ... ... мен ... ... байланыстырушы жік, делдал «үшінші тұлға»
ролін атқарады, жеке тұлғамен және қоғаммен ... ... ... ... және ... ... алу кезеңінде көмектеседі,
балалардың қоғамдағы құкықтарын қорғайды.
Әлеуметтік ... ... ... ... Ол ... билік жүргізбейді, бұйырмайды және тыйым салмайды. Ол
кызықты, ... ... ... ... ... балаларға шабыт береді,
шығармашылыққа, білімге, мәдениетті меңгеруге тартады, топта жайдары, ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... және жақсы білудің маңызы зор. Ол ... ... жеке ... ... ... ... бағытын,
отбасының, көршілер ортасының, құрбыларының ерекшеліктерін, ересектердің
қарым-қатынасын зерттейді және ... ... ... ... қарым-қатынас жағдайында жұмыс істеп, бейресми лидер тұғырына қол
жеткізеді. Ол бірлескен қызмет қатысушысы,сонымен қатар басшы, балалармен,
жасөспірімдермен және жастармен қарым-қатынасты өзара тең ... ... ... ... педагогтың қызметінің түрлі мамандану саласы болады:
1) білім беру - тәрбие міндеттерін шешуде отбасына ... ... сала ... ... ... Бұл ... ... болып
Подмосковье мектептері бастады, XX ғасырдың 80 жылдарының аяғында РКФСР-дің
еңбек сіңірген мұғалімі Г.В. Гасилов дәстүрлі ... ... ... ... ... ену ... ... Сөйтіп, ұзартылған күннің түрлі
жастағы мектептен тыс топтары пайда болды, енді Г.В. ... ... ... ... қала және ... ... аудандарында өз
жұмысының қайталанбас үлгілерін ұсынуда.
2) балалардың, жасөспірімдердің, жастардың, сонымен қатар
ересектердің бос уақытта өз қызығушылықтарына сай ... ... ... сала (бос ... ... ... ... мінез-кұлқын түзету және әлеуметтік
сауықтандыру, жедел ... ... ... сала ... ... Бұл әлеуметтік педагог қызметінің едәуір күрделі
түрі, ол тыңғылықты дайындықты, педагогикалық және ... ... ... ... ... ... аудандағы барлық тәрбиелеу мекемелерімен
және ұйымдармен бірлесіп ... ... яғни ... ... ... ... жүйесінде жұмыс істейді.
Отбасын әлеуметтік корғау шаралары. Жас ... ... ... ... ... бағьптарын анықтайық. Бұл ... ... үш ... ... ... ... ... (жеңілдіктер, жәрдемақы, түрлі төлемдер), 2) әкімшілік-заңгерлік
шаралар (заңнама және оны ... ... ... ... ... шаралар (насихаттық, қоғамдық пікірдің қалыптасуы).
Біздің қоғамымыздың көп жылдық практикасында отбасына ... ... түрі ... ... мен жеңілдіктер беру деген
пікір қалыптасты. Еліміздің қазіргі нақты экономиқалық жағдайына баға ... бұл ... ірі ... ... түсуін күту дұрыс еместігі
айқын. Отбасы шын ... ... ... ең ... ... ... ... үй жағдайын, табысын) ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығымен тығыз байланыстыру
қажеттігі даусыз. Тұрғын үйі бар және ... үйге зәру ... ... ... ... бөлгендегідей жайсыз некелер саны өзгермейтінін
бақылау нәтижесі көрсетті. Отбасы тіршілігінің осы ... ... ... ... ... ... ретінде көрсетсе де, тұрақсыздық
жағдайында олар ... ролі ... ... ... ... ... тікелей ақшалай көмек беру отбасының материалдық мәселелерін
шешуге көмектеспейтіні анық. ... ... ... күні ... ... ... алға жылжыған, бұл ерлі-зайыптыларға ... өз ... ... мүмкіндік береді. Отбасының өндірістік
функциясы ролінің артуы отбасы мүшелерінің жеке еңбек қызметінің ... ... ... бұл ... ... ... ... мүмкіндіктер береді.
Қазіргі күні жүзеге асырылатын әкімшілік-заңгерлік шаралар ... ... ... ... ... мәні ... экономикалық
қолдауда ғана емес, отбасының бастамаларын жүзеге ... үшін оның ... ... ... ... ... ... Бұл мүмкіндіктердің біраз
бөлігін қоғам әлі толық сезінген жоқ және ... ... ... ... ... мумкін. Олардың қатарына республика егемендігінің дамуына
байланысты республикалық үкіметтік органдардың кұқықтарын кеңейту ... ... ... отбасына көмек беру шараларына қосымша аймақтық
ерекшеліктерді ескере отырын ... ... ... ... ... оның ... бұл құқықтық норма іс жүзінде колданылуда
және жергілікті билік күшін аймақтың бірінші кезектегі проблемаларын шешуге
бағыттауға ... ... ... ... ... ... осы ... беймәлім болып келген жаңа функцияны алдыңғы катарға шығарды, ол -
отбасының өмір сүру ... ... ... ... ... қатерлі
жағдайлар туындағанда іштей бірігеді және ол бірігу ... ... Бұл ... ... ... ... ... нәтижесі емес, оның
мәні әлеуметтік аяның тәртіпке келуіне қарай ... ... ... күнгі жағдайда отбасының өміршеңдігі осы аталған функциясын табысты
орындауына ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын көтеру мақсатында
моральдық-психологиялық әсер етудің мүмкіндіктері қазір мүлдем қолданбайды
деуге ... ... ... ... бұл саланың қоғамдық практикада аз
қолданылып ... ... ... бар. Жас ... ... бір бөлігі
ажырасу туралы коп ойлағандықтан қауіпті топты құрайды. Жалпы санының бір
бөлігі жұбын дұрыс таңдағанына ... ... ... ... ... кейде келеді. Өз некесін бағалауда тұрақсыздық байқататын жас
отбасылардың бұл топтары, ... ... ... пен ... ... ... көмек түрлері түрліше болмақ: ... ... ... ... топ үшін ... неке бұзу жөніндегі еш құрылып, бұл
соттардың ... ... ... саны ... ... ... саны бойынша бағаланса. Ажырасу санының ... биік ... ... ... қоғамымыз осындай қызметті ұйымдастыру үшін
мүмкіндіктер іздеп табуы қажет. ... ... ... ... қазіргі
күні кең тараған қайырымдылық ... ... ... ... Жұбын дұрыс таңдағанына сенімсіздікпен қарайтын отбасы тобы ... ... және ... білікті отбасылық кеңес беру қызметін құру нақты
шара болар еді, оның ... ... ... ... ... ... ... гинекологтың, психологтың, социологтың,
экономисттің, әлеуметтік жұмыскердің, ... ... ... ... ... кеңес беру орындарын кұрудағы негізгі ... ... ету және ... ... ... атқаратын
мамандарды даярлау орталығының жоқтығы.
Отбасылық жайсыздықтың алдын алудың аса маңызды ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі күні мұндай дайындық курстары
жалпы білім беретін және орта ... оқу ... ... ... олар да ... оқу ... қамтамасыз етілмеген:
бұл курс бойынша оқу кұралдарындағы ... ... ... төмен,
кәсіби біліктілік төмен, риторика төмен.
Мектеп окушыларын отбасылық өмірге ... ... баға бере ... бұл ... бағдарламасы ондағы қойылған
талаптарға сай еместігін, неке-отбасы ... ... ... ... түрде толықтыруды қажет ететінін атап өткен жөн.
Бұл бағдарламаны «Отбасы шарты» бөлімімен және ... ... және неке ... ... ... қалыптастыратын ойын
теориясы принципімен кұрылған семинар сабақтармен толықтыру қажет.
Отбасын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... елдерге ілесе де алмайтыны белгілі. ... ... ... жергілікті орандарына кең құқықтар берген жөн, олар өз ... ... ... ... ... ... ... керек. Елімізде қолданылып жүрген заңнама ережелеріне
негізделген отбасына көмек берудің нақты әрекеттерін ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс жүргізудің әдістері мен
технологиясы
Әлеуметтік педагогтың іс-әрекеті де тәлім-тәрбиелік жұмыстар болғанымен
шұғылданатын нысанасының ерекшеліктеріне байланысты кейбір ... және ол ... ... ... ... ... дұшар болғандарға
қатысты. Сол себепті, әлеуметтік-педагогикалық жұмыстар ... ... ... ... жақын болғанымен, дәл сондай емес. Оның
ерекшелігі жұмыс нысаны және соған сәйкес ... ... ... ... ... Енді осы ... ашып ... бұл екі ғылым саласын және оның практикалық іс-әрекеттегі ... ... ... ... кәсіби іс-әрекеттің бірі ретіндс өсіп
келе жатқан жас буынға білім беру, оларды тәрбиелесу және ... ... Ол ... ... балабақшаларда, мектептерде, білім
беру мекемелерінде жүргізіледі. Әдеттегі білім беру мекемелері және ондағы
педагогтардьщ іс-әрекеті ... ... ... оқу ... оқу ... ... түрлері және басқа да кешеңді жүйе
арқылы іске ... ... ... ... жағдайда тәлім-тәрбие
істерін ұйымдастыру, бақылау, бағалау және басқаларға бағытталған.
Ал әлеуметтік ... ... ... оның нысанына
(объектісіне) байланысты бірқатар белгілерімен ... Олар ... әр ... ... салдарынан күйзеліске ұшыраған жекелеген
адамдар мен топтар, кейде бүкіл бір ұлт, не халық ... ... ... ... оларды жіктеу немесе топтастыру өте күрделі. Әйтсе де,
әлеуметтік-педагогиканың мынадай ... ... ... сипатына қарай ... ... ... оны ... ... ... себептерінің өзгешелігі немесе
қалыпты жағдайдан ... ... ... ... ... ... ... оған душар болған жеке адам, не
адамдар ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің әдістері мен тәсілдерінің жалпы
педагогиканың ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... медицина, физиологиямен тығыз
байланысы;
4. Әлеуметтік педагогтардың жұмыс мазмұны мен ... ... ... ... ... әр ... ... Әлеуметтік-педагогикалық мекемелердің жұмыс мазмұны мен түрлерінің
сан алуан болуы; .
Сонымен, жалпы ... ... ... ... ... ... көмекке мұқтаж адамдармен жұмыс
істеуге бағытталган. Бұл жұмысты жалпы педагогикалық білімі бар адамдар
емес, ... ... ... бар ... ғана ... алады. Әлеуметтік ауыр жағдайлардың құрбандығы болған, не болмаса
әр түрлі ... ... ... ... ... ... болып қалған не болмаса ақыл-есіне закым келген, денесі зардап
шеккен жеке тұлғаларға, не ... бір ... ... ... ... ... тәрбиелеу жұмыстары әлеуметтік-педагогиканың құзырында. Ондай
адамдар қиын тағдырға дұшар болып, тосын жағдайға ... ... ... ... өмір ... ... ... - адамгершіліктің
басты көрінісі. Сол себебпен мемлекет тарапынан да оларға ... ... ... Егер ... ... ... ... ондай балалардың болашағы қандай болмақ? Міне сондықтан қазіргі
кезде ... ... ... негізгі
басымдықтардың (приоритет) бірі болып отыр.
Бұл жұмыстың ең ұрымтал тұсы — осындай жағдайға ... ... ... ... ... қаншалыкты ерте қолға алынса, оның қалыптасуы,
дамып-жетілуі де соншалықты тез іске асады.
Әдеттегі мектепте оқып, ... ... бала ... білім
алады, ал күйзеліске ұшыраған баламен әлеуметтік жұмыстар ... ... ... ұғым ... ... және ондай балаларға
немқұрайлықпен қарауға болмайтынын қаперде ұстау керек. ... ... ... және ... төсілдер, әлеуметтік нормалар,
құндылықты бағалау, мақсат айқындылығы, өмір сүру ... ... ... ... балаларға дер кезінде түсіндіріліп, оларда өзіне
және әмірге, ... ... ... ... керек. Осы және басқа да
себептерге байланысты ... ... беру ... ... осы ... ... және тиімді болып, жақсы нәтиже
береді.
Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекеттің негізгі бағыттары мыналар:
* әлеуметтік бейімделуге жылдам көмектесу жөне бейімделмей
қалудың ... ... ... ... ауытқығандарды қалпына келтіріп қатарға
қосу, түзету;
* баламен ересектермен не жастармен тікелей ... жеке ... ... ... ... ... не ... адамдарга көмек
беретін тиісті мекемелерге өз уақытында ... ... ... ... ... сұрау т.б;
- мектеп мұғалімі ондағы балалармен үздіксіз (мектептегі тәмамдағанша)
білім беру, ... ... ... әлеуметтік педагог бір не
бірнеше рет, бір ай не одан көп ... ... (жас не ... ... ... бергенше ғана жұмыс істейді.
Жұмыс сипаты мен объектісіне қарай әлеуметтік-педагогикалық қызметті
жалпы білім беру ... ... және ... ... мен ... ... деп ... түрде бөліп қарастырып, нормадан тыс іс-
әрекетке ... ... ... не ... ... ... нақтылауға
болады. Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс деп отбасында» бала бақшада,
мектептерде, әр ... ... мен ... ... ... ... ... демалыс кезінде балалар лагерінде,
ауьлшаруашылық жұмыстары жүріп жатқан ... ... үйі, ... ... діни ... т.б. ... Осы ... және ондағы әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... түрлері мен тәсілдері де әр түрлі.
Атап айтсақ, тәртіп бұзған (нормадан тыс ... ... ... істеу әр түрлі, өйткені олардың проблемалары да сан ... ... ... ... балалармен жұмыс;
* тәрбиесінде кемшілігі бар балалармен жүмыс;
* жетім, багып-қағуы жеткіліксіз балалармен жұмыс;
- девиантты балалармен (нормадан тыс), ... ... ... ... ... жүмыс;
- проблемалы отбасылармен жұмыс т.б.
Әлеуметтік педагог жұмысының түрлері де, ... де, ... ... көп ... ол ... контингенттің қай-қайсысымен болса ... ... ... ... ... ... ... меңгеруі
тиіс. Әлеуметтік-педагог үнемі бір ғана адаммен, не ... ... ... ... Оньң ... ... ... тұрады, мысалы, бір
маман аз мерзімде мүгедек баласы бар отбасымен ... тағы бір ... ... ... ... ... ... шешуге араласады» не
болмаса, пенитенциар мекемесіне көмектесуге тура келеді.
Әрбір жеке ... дара ... ... - ... ... ... ойлау, елестетуі, дамуы жас ерекшеліктеріне қарай әр
түрлі болатыны ... ... ... бала ... қарқынды да, күшті және
икемді болатыны әлсуметтеңдіру үрдісін жеңілдетеді. Олар ... ... ... дағдыландыру, жаттықтыру секілді т.б. меңгеру
жолында кездесетін қиыншылықтарды жеңуте, төзімділік пен ... ... ... ... мазмұнымен, формаларымен және ерекшеліктерімен танысқан соң,
болашақ тәрбиеші назар аударатын басты мәселе - "күйзеліске ... ... ... көмектесу керек" деген заңды сұрақ. Бұған жауапты ол
әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... танысқан соң алады.
Әдіс - ойға алған бір істі жүзеге асырудың тәсілдер жиынтығы. Бұны
"метод" ... ... деп те ... " ... грек ... ... бір іс-әрекеттің тәсілі дегенді білдіреді. Ал тәсіл дегеніміз -
әдістің ... ... ... ... бір ... ... ... реті,
қимьш-карекет немесе іскерлік.
Әдіс, іс-әрекетті жүзеге асырудың жолдары. Бұлардың барлығы - жастар мен
балаларды, ересек ... ... ... ... ... беруде қолданылатын әлеуметтік педагогтың басты жәрдемшісі.
Әлеуметтік педагогика енді ғана ... келе ... ... ... ... ... жалпы педагогика, әлеуметтік психология, әлеуметтану
ілімдерінен алынып, ... ... ... ие. ... жүзеге
асыруда әдістерді қолдану әр түрлі тәсілдерді пайдалану арқылы ... ... ... екі ... ... ... және
кедергі болатын.
Жалғастырушы әдістер: сыйлау, көңіл бөлу, кеңесу, өтіну, сенім білдіру,
өз күшіне сүйену т.б; ал кедергі ... ... ... ... ... ым-
ишарамен басқару, зекіп айту, ұрысу, сенімсіздік білдіру, ескерту, қысастық
қылу, ызалану, ашулану, басқа да баланы (адамды) ашындыратын әдістер. Бұл
әдістерді ... ... ... сипатына, тұлғалық
ерекшеліктерге, өмір тәжірибесіне байланысты қолданады.
Әлеуметтік тәрбиенің ... - алға ... ... ... ... ... материалдық, эмоциялық, ... ... ... ойын — демалыстың бір түрі, бірақ, ойын әдіс те ... Ол ... ... ықлал ететін ең басты кұрал ... ... ... ... ... ... ... өнер туындылары, бұқаралық ақпарат құралдары т.б, кіреді. Бұл үш
ұғым ... ... ... Оның ... ... келтірілген (1-сызба).
1-сызба. Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекет кұрамы
|Әдіс-тәсілдері ... ... ... |
|Зерттеу,зерделеу |Оқу ... ... | ... ... түріндегі әдістер; |Еңбек ... ... ... ... ... | ... қосу; |
|Жаттықтыру; ... ... ет ... ... калыптастыру; | ... ... ... ... ... | ... ... |Бос ... ... ... | ... ... | ... ... | ... |
|тәрбиелеу; | ... ... ... ... | |т.б.) ... әдістері; | ... ... |
| | ... алу; ... ... тәсілдер әдістерді толықтырып тұрады, ал олар өз
кезегінде құралдар арқылы жүзеге асады, да кейбір кездерде құрал ретінде
пайдалануға болады.
Әлеуметтік-педагогакалық ... ... ... және ... ... ... - дамуында кемшіліктері бар мүгедек ... ... ... ... бар ... ... ... бірдей адамгершілік
ережелерін түсіндіру, жүріс-тұрыс мәдениетін ... ... ... Бұл әдіс көп ... ... ... бейімділігі мен
сезім-эмоциясына әсер етеді, баланың ішкі жан дүниесін ... ... ... ... өз ... ... ... Әлеуметтік
педагог баланың негізгі кемшілігі неде, жапа шегу сипаты қаңдай, мысалы,
денесінің мүгедек, кемтарлық сипаты, ақыл-есінің кемдігі, не ... ... ... ... ... дұрыс қызмет атқармауы, тәрбие
кемшілігі, отбасынан қашқан, тәртіпсіз т.б. ... ... жөне ... ... жұмыс істейтінін анықтап алуы жұмыстың тиімділігін, педагог
іс-әрекетінің жүйелігін қамсыздандырады. Әйтпесе істелген іс, ... ... ... ... ... ... ... материалдық көмек
беру маңызды, мысалы, жүретін кұрал (арба) не аппарат жасатып беру ... ... ... ... сөйлесу, әңгімелесу, жауапты жұмыстар
жүктеу, тағы басқа іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... бөлігі - талап қою. Олар әр түрлі, мысалы, сөзсіз
орындау талабын қою; ұрлық ... ... ... ... ... ... ... сақта т.б.
Сендіру әдісі - әңгімелесу, айтып беру, лекциялар, ... ... ... және ... ... ... ... арқылы жүзеге
асады, Балаларға үлгі-өнеге ретінде қайратты, ырықты, төзімді де шыдамды,
ержүрек адамдардың өмірінен мысалдар келтіру, егер ... ... бар ... ... тікелей кездесулер ұйымдастыру секілді т.б. жұмыстар
нәтижелі болмақ. Айталық, соғыс кезінде немесе тыныштық заманда, күнделікті
өмірде ... ... ... көріністерді, еңбек майданындағы алдынғы қатарлы
адамдарды, кино қаһармандарын, жәрдем беру міндетін алған ұйымдар мен жеке
адамдарды, бай ... т.б. ... ... ... ... де ... баланың ой-санасына әсерін тигізсе, жаттығу және
қайталау баланың бойына, жүріс-тұрысына жаксы ... ... ... етеді. Мұндай жүріс-тұрыс көріністері баланың іс-әрекетінен, қарым-
қатынасынан байқалса, мінез-құлық ережелерін қалыптастыру, жаттығу, ... ... іске ... ... адамгершілік ережелері сендіру
әдісі арқылы жүзеге асырылса, (берілген үлгіні қараңыз), жүріс-тұрыс, мінез-
құлық жаттығу, үйрету арқылы қалыптасады.
Жаттығу, ... ... ... ... жүріс-тұрыс
ережелерін меңгеруін, оларды үсті-үстіне қайталау арқылы (санның сапаға
айналуы) әдетке айналып, ол өз ... ... жеке ... ретінде
көрініс береді. Бұған мынадай қарапайым мысал келтіруге болады. Бала ас ішу
ережелерін білмесе, төгіп-шашып, үсті ... ... ... өзін ... оны ұрысу арқылы реттеу қиын. Сондықтан үйрету, жаттықтыру, көп рет
қайталау арқылы, әдетке ... ол ... өте келе ... кимыл ретінде қалыптаеады. Кейбір балаларда жаман ... ... ... ... қызмет ете алмайды, не оның жөнін
білмейді, бейімделмеген, ... ... таза ... өмір сүрген ортаны таза
ұстау секілді басқа да ... ... ... ... шегу,
маскүнемдік, нашақорлық, насыбай ату, былапыт ... ... ... ортада өзін ұстай алмауы, вандализмді көңіл көтерудің бір түрі, не
күш-қуатын тексеру тәсілі ... ... ... ... балыпыт сөздер
жазу, басқа да жаман нәрселерге әуестік, ... ... мен ... ... ... ... ... әдістердің ерекше тобын түзету, қатарға қосу,
қалыбына келтіру, жолдары құрайды. Бұған мадақтау және жазалау жатады. Бұл
әдістер ... ... ... ... қасиеттерін
қалыптастыруға арналған. Мадақтау адамның жүріс-тұрысын, іс-қимылын қолдау,
қол жеткізген игіліктерін бағалау, демек ... ... ... Ал ... — теріс көріністерге жол бермеу, тыйым салу
қайтадан тәрбиелеу, түзету жұмыс-тарында ... Бұл ... ... жеке ... ар-намысына нұқсан келтірмей, іс-әрекетіне қарай
қолданып, жекс ... ... ... ... ... сай ... мадақтау не жазалаудан басқа да ескерту, сөгіс беру, ... ... ... ... ... ... қылмыс, тәртіп бұзу
секілді жаман қылықтардың алдын алып, осындай істерден сақтандырады, кейде
болдырмауы мүмкін. Осы және ... да ... ... ... ... жан-жақты негіздеп қолданса тиімділігі арта түспек. [3]
Әлеуметтік-педагогикалық технология. Қазіргі кезде оқу-тәрбие үрдісінде
қолданатын әдіс-тәсілдер, формалар, ... ... мен жеке ... қасиеттері, рефлексия секілді тұстарының ... ... ... кең ... ... жұмыстарда "әлеуметтік-
педагогикалық технология" деген ұғым өз төңірегінде "әлеуметтік педагогика"
және ... ... екі ... ... Бұл ұғым ... ... ... мектептерінде техникалық құралдар, магнитафон,
проигрыватель, ... кино ... ... жазу ... машиналарын қолдануға байланысты туындаған. Ал 50 жылдардан бастап
жеңіл ... ... ... бұл ұғым педагогика саласына
енгізіліп, онда қолданатын әдістер мен ... ... ... ... Осы ... ... ... идеясы ауқымында аудиовизуалды
құралдар қолдануға байланысты "педагогикалық ... ... ... бағыт
анықталған.
Қазіргі кезде "педагогикалық технология" ұғымына берілген анықтамалар әр
түрлі болуына қарамастан жалпы мәні мен ... бір ... ... ... кең ...... ... жүйелі түрде
жоспарлау үрдісін дамыту және оның нәтижесін арттыру, жұмыс ... ... ... ... ұтымды пайдалану дегенді білдіреді. Ал осы
ұғымның тар мағынасына келетін болсақ, ол оқу-тәрбие үрдісінің методикасын
және оның таңдау ұстанымдарын білдіреді.
Әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... Іс-әрекетінің барлығы толығымен әлеуметтік-
педагогикалық технологияны білдіреді. Бірақ ... ... ... ... ... ... кең.
Себебі, ол әлеуметтік объектінің ерекшелігін және онымен жұмыс істегенде
қолданылатын психологиялық, медициналық, ... ... ... ... ... ... сияқты басқа да көптеген тұстарын
қамтиды. Бұдан басқа әлеуметтік теxнология, деген ұғымға ... ... ... ілімінің негізінде пайда болып, әлеуметтік үрдістердің барысын
таддау, басқару, бақылау жұмыстарына ... және оны ... ... мен ... ... ... қамтиды. Жоғарыда айтыл-
ғандай әлеуметтік жұмыстар педагогика және психология ғылымына сүйеніп,
балалардың, жастар мен ересек ... жас және жеке ... ... ... ... ... беру ... анықтауға
бағьтталған.
Әлеуметтік технология дегеніміз - ... ... ... және ... педагогтың іс-әрекет технологиясын
сабақтастыра қарастыруды талап етеді. ... ... ... ... ... ... ... бір, әрі көп тұстарын бірлесіп шешуге
болады. Сол себепті мұны "әлеуметтік-педагогика ... десе ... ... ... әр ... ... шешу, диагноздау (себебін
табу, белгілеу) арқылы күйзеліске душар болу себебі мен оның ... ... ... ... ... себебін анықтаған соң,
одан кейінгі кезең - ... ... шешу ... іздестіру. Бұл
кезеңді шартты түрде мынадан екі жолмен іске ... ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық технологияны, әдіс-тәсілдерді,
құралдарды қолданып баланың мәселесін шешіл беруге ұмтылу; ... ... шешу ... ... жағдайда, әлеуметтік педагог
мәселені қайта қарастырып оны шешудің ... ... ... әдістер-
тәсілдер мен құралдардың сәйкестерін қарастырады. Одан нәтиже болмаса,
баланың темпераменті, мінезі, ырық-эмоциясы, ... ... ... ... ... танып-білу аркылы тағы да басқа жолдарын
қарастырады. Бұлардың барлығы қойылған мәселе шешілмейінше жалғаса береді.
Егер ... ... бұл ... ... ... не медицина
қызметкерінің, әлеуметтік қызметкердің және басқалардың көмегіне ... оны да өзі ... Ең ... ... ... шешу ... ... нәтижесін талдап бағалау, қорытындысын шығару болып
табылады. Бұл да мынадай екі тараптан қарастыруды қажет ... ... ... ... берген соң, ол мәселеге ... ... ... педагог көмек бере алмаса немесе оны ... ... ... онда оған ... ... ... ... басқа жолдарын
іздестіреді. [4]
1.3. Отбасындағы қарым-қатынастың баланың жеке тұлғасына әсері
Отандық зерттеуші Р.М. ... ... ... қарым-
қатынастарының негізгі типтерін қарастырып өтейік.
Бірінші тип - ... ... ... ... ... ... ... қоғамымыздың принципіне
сәйкес, тәрбиелеу саласының мақсаттары мен міндеттеріне ... ... ... ... ... пен ... жылылык пен өзара қамқорлык,адал
еңбек, өзара ... және т.б.). ... ... ... ... ... накты міндеттерді және балаға әсер етудің
мәнін түсіну бар. Отбасының барлық ... ... ... ... ... жаны ашу ... тип- отбасында жоғары әлеуметтік бағыттағы,келісілген,
реттелген қарым-қатынас.Олар жеке ... ... ... ... мәні бар ... ... қажетті
жағдайдын болуымен сипатталады. Қарым-катынастар реттеледі,алайда кейде
олардың атмосферасы ... ... ... үшін ... ... ... ... шыдамдылығының, сыпайылылығының
жетіспеушілігі екінші ата-ананың жұмсақтығымен тенеседі. Мұндай жағдай
балалармен қарым-қатынаста, оларға ... ... ... Мұңдай отбасында, әдетте, келешек жоспарланған,ал күнделікті
мәселелерді шешуде біршама қобалжу, жүйесіздік байкалады, ... ... да ... тип - ... ... ал ... алғанда қарым-
қатынастар оң сипатта. Бұл оң және ... ... ... ... ... тобы ... уақыттық келіспеушіліктерді
атайды.Бұл отбасында келіспеушілік болмаған кездерде өзара қадірлеу, ... ... және ... типті отбасыларына таяу атмосфера орын алады.
Төртінші тип - отбасындағы ... ... ... ... ... ... бұл ... әрекеттер мен іс-
кимылдардың мещандық бағыты, тұтынушылық себептердің болуы, адамдарға
деген ... ... екі ... тән ... ... жылылыкпен қарау, ал бөтендерге суық қабак көрсету,есеппен
ғана карау). Мұндай отбасындағы ... ... ... ... ... тип — ... қарағанда қарым-катынастар жағымды,
реттелген, алайда отбасы мүшелерінің әлеуметтік бағытымен төмен ... ... ішкі ... карағанда жағымсыз. Сырттай
жағымды болып көріну жұбайды болып көріну жұбайдың «балалар үшін ... ... ... ... мен ... ... кейде қатал тәртіп,
ұрьп-соғу, қорқыту ... ... ... ... бала тәрбиесінен
өздері алшақтайды,бір-бірімен дауласумен, балағаттаумен ... ... ... ... ... басты
камқорлыкты ана-әйел атқарады. Отбасын сенімсіздік көңіл-күйі жайлайды.
Алтыншы тип - отбасында келіспеушілік қарым-катынастар, әлеуметтік
бағыт ... ... ... ... жиі ... ... келіспеушіліктерге, ерлі-зайыптының
бірінің, ал өте сирек жағдайда екеуінің де ішімдікке салынуына ... ... ... ... ... орын ... ауыр ... бала тәрбиесіне теріс әсер етеді. Бақытсыз некеде
(жұбайлардың пікірінше, «болмайтын неке») олар ... ... ... ... ... ... тыс сын айтқыш, ... ... ... ... ... ... жұбайына суық
қарайды, сезікпен, сенімсіздікпен карайды,өз сезімдерін, ойын, жоспарларын
білдіргенде, тұйықтау келеді. Қазіргі қоғам ... ... ... ... да өсіп келе ... ... тәрбиелеу үшін оңтайлы жағдай
жасауға мүмкіңдік беретін ұжымдық бастаманың болуын қалай-ды. Алайда ... жас ... ... ... ... тек ... жеке қасиеттеріне,
пікірлеріне, құндылыктар бағдарына байланысты ... Жас ... ұжым ... ... даму ... түсінуі көп жағдайда олардың
отбасы ұжымының тиісті критерийлерін, психологиялык параметрлерін ... ... ... ... ... баланың қоршаған ортада табысты әлеуметтенуін қамтамасыз ететін
қажетті қасиеттер ... ... ... ... ... беру ... Отбасылық
кеңес беру отбасындағы ересектер мен баланың арасындағы әлеуметтік
проблемалар, шиеленістік ... ... ... ақыл-
кеңестік көмекті қамтиды. Әлеуметтік-психологиялық кеңес беруге карағанда
бұл ... ... ... мен ... ... ... нәрсесі болып табылмайды.
Әлеуметтік-педагогикалық кеңес беру нәрсесі мыналар болып табылады:
... ... ... ... ... ... ... мүгедектік, дағдарыс жағдайындағы
материалдық көмек, т.б.;
• тұрмыс жағдайы саласында: кажетті жиһаздармен және ... ... ету, ... ... ... ... ... пәтерде бала бұрышын ұйымдастыру, бос уақытты
ұйымдастыру, балаларды кадағалау, т.б.;
* отбасы ... ... ... мен ... ... ... тексеріп-аныктау және емдеу, салауатты салтпен өмір ... ... ... алу, балаларға нашақорлықтан аулақ болуға
көмектесу;
* рухани және моральдық хал-ахуал саласында: ішімдікке бой ұрудан кұтылу,
отбасының дәстүрлері мен ... ... ... ... ... ... т.б.;
* бала тәрбиесі саласында: мектепке үйрену ... ... ... ... және оны түзеу; психологиялық, тіл ... ... ... педагогикалық хабарсыздықты,
санасыздықты, дәрменсіздікті болдырмау және т.б.;
* отбасының ішкі және сыртқы қатынастары саласыңда: ... ... ... ... ... ... келтіру, араздыкты жоюға көмектесу,
бала -ата-ана және ерлі-зайыпты қарым-қатынастарын реттеу және т.б. [5]
Отбасылық кеңес берудің айырмашылығы - әлеуметтік ... ... ... не жаппай отбасымен, не отбасы мүшелерімен ... ... ... ... ... ... ... кездестіреді.
Отбасылық кеңес беру мәселелердің кең шеңберін ... ... ... бірі ... ... бала мен ... мен ... ата-аналары арасындағы өзара қарым-қатынастарды
қарастырады. Кобінесе мұнымен қазіргі кезде белсенді түрде бастау ... ... келе ... психологиялық-педагогикалық кеңес беру қызметі
айналысады. Әдетте 14-15 жасқа дейінгі балалармен ата-аналарының қатысуында
кеңес беру ... ... ... мәселелерін ... шешу ... ... ... кеңес беруде жағдайға
қатысты көзқарас ... және ... ... ... яғни ... көзқарасы тұрғысынан (субъективті) және кеңес беруші көзқарасы
тұрғысынан (объективті) ... ... ... беру ... ... және эмоционалды аспектілерді
қамтиды. Кеңес беру барысында кеңес алушының ... ... ... шешіліп қана қоймайды,оларды шешудің тиімді деңгейдегі жолдары
да іздестіріледі.Отбасылық кеңес беру - бұл ең ... ... ... ... ... факторлардың көмегімен аша білу үшін жағдай
туғызатын өзара араласу, отбасының эмоционалды байланыстарын қалыптастыру,
осы байланыстардың белгілі бір ... ... ... іс жүзіндегі кәсіби ... ... ... ... ... ... әр ... саласындағы
шиеленістер, тұлғалық даму, серіктес мәселесі сияқты проблемаларға қатысты
психологиялык кеңес беру дағдысының елеулі ... ... ... бірге, атап өтетін жай кез ... ... іс ... ... ... отбасына көмек көрсетуге не қолдау қажеттігіне тап болуы
мүмкін. Көбінесе кеңес алушының мәселелерінің дені бірі-бірімен астасып
жатады ... ... ... тікелей туындайды. Сол
себепті отбасы мәселелеріне байланысты ... ... ... ... әлеуметтік қызметкер басқалары кеңес береді. [6]
Отбасылық кеңес беру көптен бері ... ... ... ... көріне бастаған болатын. Әдебиеттерде қазіргі заманғы отбасының
әркилы мәселелері, оларға тән ... мен ... ... ... карым-қатынасы, неке бұзысу,тұрмыстық
қатынастар, жыныстық өмір және т.б. ... ... ... ... отбасылық кеңес беру саласындағы мамандар отбасы ... ... ... ... ... ... көрсету стратегиясын талқылайды. Алайда қазіргі кезде мәселелерінің
сипатына қарай отбасына көмек көрсетудің нақты бағдарламаларының ... ... ... ... ... ... беруді бірнеше бағытка бөлуге болады.
Мұндай жіктеу отбасылық проблемаларға кеңес беру ... ... ... ... некелескенге дейінгі проблемалар: жынысаралық қатынастардағы махаббат пен
өзара түсіністік,некелік іздеу салу, неке таңдау, жалғыздық және тағысын
тағы ... ... ... ... жағдайдағы проблемалар жігіттік
кезде де, сонымен бірге ересек кезде де жиі ... ... ... ... кайтадан үй болу, өмірілік серік іздеу, ... шөп ... ... шешім қабылдаулары;
* жас отау иелері өмірлерінің бастапқы кезеңіндегі проблемаларына кеңес
беру. Бұл ... ... ... ... ... жоқтығы салдарынан
жанжалдың болып тұруы, ерлі-зайыптылардың ата-аналары арасындағы ... бала туу ... ... шешу ... сөз ... бала - ... ... кеңес беру: баланың мектептегі окуы мен
тәртібі, дамуының ... ... ... беру ... ... неке ... мен ажырасқаннан кейінгі аландаушылық;
* отбасылық жанжал мен дағдарысқа кеңес беру;
Қорытындылай келе, қазіргі заман отбасының негізін махаббат бойьнша
туған неке ... ... ... ... бала ... дейін ұжымды
қалыптастырудың көптеген алғы шарттары ... ... ... ... бір ... - мақсатты тұту, өзара көмек және өзара рухани ... және ... ... ... ... өндірістік және
қоғамдық қызмет атқаруына ... ... ... ... ой-пікірлер
мұндайда отбасы рухани құндылыктарды ұрпақған-ұрпаққа беріп қана ... ... ... ... ... жақсы көруі,
отбасылык бірлік тәрізді құндылықтарды өздері жасайды. Бала ... ... ... өзге белгісін иеленеді, себебі баламен бірге ... бала ... ... ең ... да жаңа азаматтық бірлескен
қызмет басталады. [7]
ІІ. ОТБАСЫ ЖӘНЕ БАЛАЛАРҒА ӘЛЕУМЕТТІК-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... және оның ... қызметті қажет
етуінің негізгі факторларын талдау
Қоғамдағы адамды оқыту және тәрбиелеу ісімен шұғылданатын әлеуметтік
институттардың ішінде ... ... ... зор. ... ... ... қалыптасуы, әлеуметтік қарым-қатынасы, байланыстары, іс-
қимылдар мен мінез-құлық нормаларьн меңгеруі отбасынан басталады. ... ... ... ... жеке қабілеттерін дамытып,
белсенділікке, шығармашылыққа, жігерлі, қайратты болуға тәрбиелейді.
Қазіргі кезде нарықтық ... ... ... ... ауыр ... ... ... деңгейі төмендеп, жат көріністер
байқалып, ұрпақтан-ұрпаққа өтіп келе жатқан құндылықтар мен жақсы тұлғалық
қасиеттерге нұқсан ... ... ... ... ... Мұндай
жағдайда материалдық қамтамасыз етілген, табысы жеткілікті ... ... ... ... ... тартып отырғаны да балаларын оқытып,
тәрбиелеуде мүғалімнің, тәрбиешінің, психологтың жәрдеміне мұқтаж. Соған
қарамастан отбасының атқаратын ... өз ... ... жоқ. Олар ... ... ... ... тілінен аударғанда ол "қайтадан жарату,
көбейту" деген мағынаны білдіреді Отбасына байланысты бұл ... ... ... бағып-қағу, балалы болуы міндетін өтеу ... ... ... ... ... ... әр отбасындағы өлім-
жітім мың адамға шаққанда үш адамнан артық болады. ... ... ... ... не ... не екі ... ғана болу туралы ойлар белең алуда. Жас
жұбайлардың ата-енесінен бөлек отау ... ... ... ... ... жалғыз бастылык, экономикалық және экологиялық ахуалдың
нашарлығы, азық-түліктің ... адам ... ... ... ... үлкеюіне кері әсер етуде.
2. Экономикалық және тұрмыс-тіршілік қызметі Ерте ... ... ... ... болып келеді. Егіншілік, мал шаруашылығы,
аңшылық, қол ... ... ... - ... күн көруі және
"бар" болуының басты тірегі. Ерлі-зайыптылар азық-түлік даярлау, күнделікті
тұрмыс ... ... ... ... балаларды бағып-қағу, оқыту,
тәрбиелеу, қыз ұзатып, ұл үйлендіру, керек-жарақ сатып алу ... ... да ... ... Әсіресе, қазіргі жағдайда байлыққа
ұмтылу, жеке меншік объектілеріне ие болу, біреуге ... ... ... күн көру ... ... ... ... Әлеуметтендіру қызметі. Бала отбасында қоғамдық өміріне қажетті
қасиеттерді, қарым-қатынасқа ену ... әр ... ... ... ... Әр ... қоғамдық құбылыстарды біліп, соған
бейімделіп өмір ... ... ... алу, ... ... мамандыққа ие болу
секілді әлеуметтенудің басты мақсатын меңгереді. Әлеуметтік жүріс-тұрыс
ережелерін, ... ... ... сақтау мен қоғамда өмір
сүруіне ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұлға болып қалыптасуына отбасы жағдайы жасау керек.
4. ... ... ... атқаратын ең басты міндеті — ... ... ... Баланы отбасында тәрбиелеу — әлеуметтік-
педагогиқалық іс-әрекеттің ең мағыналы құрамдас бөлігі. Ата-ана ... ... ... ... ... ойлап, оқытьш, денсаулығын қадағалап
есіреді. Кейде балага төрбие бере алмаған, ауру, не болмаса ... ... да ... ... ... әлеуметтік педагогтың комегі
ете маңызды.
5. Псцхотерапиялық қызметі. Бүл - баланың үйде езін смін-еркін ... ... ... ... тәні мен ... зиян ... жат ... коргалып "отбасы - менің панам*' дегенді жанымен
түйсіну кызметі. Бала үшін отбасы мықты сүйеніш, әр түрлі сыртқы ... ... ... ... ақыл-кеңес беретін, басына түскен
қиыншьшықтарды біргекетсріп, одан иіығарып алатын жәрдемшісі ... ... бала үшін ... не ... соң үйіне келіп, дем алып,
ата-анасымен, бауырларьгмен бірге уақыт еткізіп, ертеңгі күнге адамдардың
езара, ... ... ... пен уйірсектігі»'өзара еый-
қүрметі, ізеттілігі, бір-бірінс комектесуге даяртүруы жаксы психологиялық
жағдай түзігқ отбасылық өмірде ... пен ... ... ахуалы дүрыс қалыптаспаган отбасында езара қарым-қатынас
нормалары бүзылып, мүшелсрінін арасында қарама-қайшылық туьшдап, ... ... ... ... ... ... жат коріністер пайда болса, онда бүндай отбасыларга психотерапиялық
көмек үйымдастыру қажет.
Отбасының үшінші белгісі - әле^стгік-медсни ... Бүл - ... ... ... Бүл отбасының бала тәрбиесіне
ықпал ететін аса маңызды сипаты. Себебі, мөдениетгі ... ... ... ... ол ... ... ... откізіліп, рухани байлыгы
артып, оның мүшелерінің бос ... ... ... ... онда ... корссткіші ең жогары дсп есептелінеді. Ал егер, керісінше, отбасында
дау-жанжал. маекүнсмдік, жалқаулық, тілазарлық орын алып, ... ... ... ... ... ... дәрежеде деп
«септеледі.
Төртінші белгі - ситуативті рол ... ... Бүл ... ... ... ... Бүл ... үғынып, түсіну, оның
проблемасын шеше білу. Ал ондай ... ... ... ... ... мен ... деген қарым-қатынасы нашар болып, баланын мөслелеріне
мөн берілмесе, онда бүндай отбасының мәртебесі төмен деп есептеледі. ... ... әр ... ... ... ... аударуы керек.
Ө^ара қарым-қатынастары жақсы отбасылар болса, енді бір отбасы мүшелерінің
арасында ... ... ... туып ... ... ... осы соңғы жағдайдағы отбасы мүшелеріне бағытталуы керск.
Егер де ынтымақты ... аяқ ... бір қиын ... бола ... ... оны ушықтырмай дер ... ... ... шешу ... ... Осындай отбасылармен жүмыс аса қиындык
туғызбайды.
Өзара қарым-қатынасы бүзылған, береке-бірлігі жок отбасының әлеуметтік
мәртебесі төмен болғандықтан, онда ... ... ... ... ... төзімдіпік танытып, үзақ мерзім ... ... ... томсн отбасы кобінесе оз күшімсн ецбектснш, балаларына
төдім-төрбие беруге, басына түскен моселелерді оздері ... ... ... ... ... оларға көңіл бөліп, бақылау жүргізіп,
бір жагдай болып қалса, көмектесуте даяр болуы ... ... ... ... өте ... ... ... туысқандар арасындағы түрмеге отырып шыққан мүшесі бар, қүлықтық
негізі бүзылған, балалары қараусыз ... ... ... ... төмен. Бір ғана өлеуметтік педагог емес, күқық корғау
орындары, медицина қызметкерлері және ... ... ... ... ... ... ... моршіьдық, материалдық жәрдем
жсткіліксіз ... ... ... ... және ... ... ... Әлеуметті аталған орындарга
хабарлауы тиіс.
Отбасымен жүмыс формалары және мүқтаждарға жәрдем беру ... ... ... ... ... ... сресек адамдар,
қарттар» яғни бүкіл отбасы мүшслсрі. Оларға ... бсру ... ... ... ... ... көмек алуға қолдау корсету, молімст
бсру. [9]
Білім беру скі багытта жүргізшеді: білім беру және ... ... ... орай ... жүмыс бағыты да, ата-аналарға ледагогикалық
білім ... ... ... ... мен
ксліспсушіліктсрдің алдын альш, тусіндіру жүмыстарын үйымдастыру және
педагогикалык ... ... ... ... ... ... Осы ... үйымдастыру барысында өлеуметтк-педагогикалық
білімі жеткіліксіз болса, бір ғана ... ... ету ... ... қателіктср кетіп жатады, ... ... ету жас ... ... ... мақсатын дүрыс түсіне
алмағандар, балаға ексуі бірдей талаггқоя алмағаны, артық еркелетуІ, не
болмаса ... тыс ... ... көз ... ... ... кслс алмай,
үрысып керісуі, баланы үрып-еогу, зеку, кемсіту, баланы бағып-торбиелеуді
басқаларга сеніп тапеыратындар. Сондықтан әлеуметтік ... ... ... ... оке мен ананы болашақтагы бала торбиесінс псдагоги-калық және олеумсттік-
пеихологиялық ... ... бала ... ... ... жоне жеке ... ... өзара қарым-қатынастың мәнін түсіндіру;
* баланы жолдастарының арасында өзін ... ... ... ... ... жолдарыи меңгерулеріне комектесу;
* отбасында ор ... ... ... ... ... ... тырысып, мүддесін коргап, жөрдемдесу және дүрыс ... ... ... ... төрбиелеуде балалардың жас және түлгалық ерекшеліктерін ескеруді қаперіне
салу;
* баланы өзіне-озі қызмет етуге ... ... ... ... үйымдастырудағы отбасының ролін айқындап корсету;
* мадақтау, мақтау және ... ... ... ... білу
жолдарын қарастыру;
- ата-аналардың тәрбиеде жіберген қателерінін себеп-
салдарынан мәлімет беру, айғақтар мен долслдер келтіру
арқылы дүрыс төрбиенің монін ашып ... жәнс ... ... еңбек етуге төрбиелеп, көсіп таңдауына байланысты ақыл-кеңестер
үйымдастыру, олардың қабілеттерін дамытуга көмектесу жолдарын нүсқау;
* оқу, еңбек, ... ... және бос ... дүрыс пайдалануды
үйымдастыруға кеңестер бсру;
- ... ... жонс ... ... ... көмектесу;
баланы қулықтық, дсне тәрбиссі, ... ... ... ... тәрбиелеу қажеттігіне көз жеткізу жене жолдарын корсету;
жасында еліктеу арқылы пайда болатын ... ... ... ... ... ... ... алдын алу шараларын үйрету жоне
отбасьшың түрмыстық жагдайын көтеруге, ... ... ... ... ... ... ... бала төрбиесіне байланысты
семинарлық жүмыстар өткізудің де озіндік орны және ... бар. ... ... қаражатты дүрые пайдалану туралы кеңестер» азықтану ... ... ... ... жөне ... ерсжслерін сақтау,
отбасы қарым-қатынасын реттсу, туындаган мөселелерге ... тура ... шешу ... ... ... ... ақыл-ксңестср баланы трбислеудсгі мақсат
пен міндетті түсіну, онын мүддесін қоргап, қажсттілігін қанагаттаидыру,
отбасы мүшслерінің ой-санасына, ақыл-есіне ... ... ... ... мен ... ... ... секілді басқа да іс~ шаралар
үйымдастыру әлеуметтік педагогикалық қызметтің пормснділігін ... бала ... ... ... ... ... тәсілдерді қолдана білуі, олардын қайсыеынын балаға дүрыс ықпал еггетшш
білуі аса маңызды. Олар мынадай скі толтан түрады:
Бірінші топ, ... ... ... қарым-қатынастың өзара
сыйластыққа қүрылуы; олардың бірін-бірі қолдап, ... ... ... ... ... ... мен ... бір-біріне ортақтасуы; кейбір
күрделі мөселелерді ақылдасып шешуі; айтылған сьгн пікірлерді ... ... және ... ... ... ... баланьщ ой-санасына, ішкі жан дүниесіне әсер ету. Олар ... ... ... ... психикасындағы ауытқуларды тоқтату,
ырық-эмоциясын басқаруға ... ... ... ... үзаққа
созылган қайгыдан арылту ... ... ... оятып, түзету
әдістерін қолдана білу ... ... ... ... мен ... ... ... туындаған
мөселелерді азайтуға немесе жоюга болады. Өзара ... ... бола ... ... ... ... ... тыныштық өрнатып,
қарым-қатынасты реттсп, өмір сүруге жайлы, балаларға ... ... ... ... сана-сезімінде "отбасым-қорғаным" деген ой қалыптасуы
керек.
Әлеумсттік-педагогиісалық көмектің тағы бір аса ... ... ... ... ... Оның өзі ... бөлінеді: әлеуметтік-психологаялық
көмек және психика түзету жүмыстар немесе коррекция.
Түзету- қайта төрбиелеу болғандықтан, педагогикалық және ... ... ... ... мен ... қай ... ... ол алдымен, санасына ықпал ету арқылы жүзеге асады. Өйткені, бала ... ... жаңа ... ... ... ... ... сіңірмейінше,
соның қажет еқенін жан дүниесімен үгынбайынша, меңгермейді. ... ... ... қарым-қатынасты рсттеу, қайта тәртіпке
келтіру ондагы адамдардың ... ... ... ... ... созылған келіспеушілік лен үрыс, ... ... ... ... үшқары қьшықтарды реттеуді талап етсді. Сондықтан психологиялық
жүмысты ... ... ... психолог маман, психотерапевт жүргізсді.
Отбасында оларды реттеудің нәтижелілігі ... ... ... ... күш біріктіруіне байланысты. [11]
Әлеуметтк-педагогикалық жүмыста отбасындағы баланың ахуалына мөн беру
аса маңызды мөселе. Өйтксні, ондағы ахуалы нашар ... ... ... ... ... оған сенімсіздік білдірсе, оның жүйкесі тозып
психикалық ауруға шалдығуы ... ... ... ... педагог оның
себептерін аныктап, психикасын реттеу, ішкі күйзелістерінің себептеріне сай
қалыбына келтіру жолдарын ... Ол ... ... ... ... ... болған ! қарым-қатынасын реттеуге, оны
жақсарту жолдарын қарастырып, жылы қарым-қатынас орнатуға ... ... ... ... дөнекерлік таныіуы мынадай үш
тармақтан түрады:
* отбасына комек беретін ... ... ... ... ... ... ... мен сипаты туралы малімет беру;
* отбасы ... ... ... бос ... ... ... іс-шаралар үйымдастыруга комектесу;
* мейрамдар мен әр түрлі сайыстар ... ... ... мен ... ... үйымдастыру, көрмелер, аукішондар үйымдастыру, балаларды
кітал оқу, спортпен шүғылдану, дарынды және қабілетті балаларга өз
мүмкіндіктерін пайдалануы бойынша бағыт беру. ... ... ... мен мекемелердің біріккен іс-өрекетін (координация)
отбасы ... ... ... ... өлеуметтік педагопың басты
міндеттерінің бірі. Олар мыналар:
- баланы ... ... ... ... бала ... ... көмектесу;
* балаларды көмек мекемелері, ... үйі, ... ... ... ... ... аналар, балигатқа жетпей ауыр аяқ болган қыздарды,
отбасындагы ... ... ... ... уақытша
"баспаналарға" орналастыру;
* үйінен қашқан» қайта онда барғысы ... ... ... ... ... мен ... орналастыру;
* үзақ уақыт емделетін ересектер мен балаларга рухани, материалдык,
медициналық көмектесу ... ... ... үйі» ... ... ... мекемелермен бірігіп қашқын
балалармен жүмысты үйымдастыру;
* мектсп-интернатта жатып оқитындарга әр ... ... мен ... мамандардың көмегін үйымдастыру;
Әлеуметтік педагог материалдық жене рухани сипаттағы комек беруші
мекемелер мен жекелеген адамдарды ... кім ... ... бере ... ол
кімге қажет екенін сараптап, тиісті орынга багыттайды. Отбасына байланысты
қарастыратын болсақ, ол алдымен ... ... оның ... ... ... ... жәт ондағы мүшелердің
өлеуметтік беделін (статусын) таддап алған соң оларға кәмек беру ... ... ... ... ... ... ... кезсңдс туындаган проблемага байланысты
үйымдастырыладьг Мысалы, су тасқынында ... ... ... ... ... Осы шара ... ... соңтоқтатылады. Ал осындай
отбасындагы балаларға берілетін көмек те сол кездегі баланың психикалық,
денесіңе таген зардапқа ... ... ... ... ... ... ... жас
баланың кризисті кезеңіне ... ... ... ... ... ... бойында жеке психологоиялық сапалар пайда бола
бастаган 3 ... 6-7 ... ~ ... ... ... 12-13 ... 16-17 жастагы мектеп бітіретін жасоспірім немесе бозбалада,
21-25 жаста - өлеуметгік түрғыдан тәуелсіз ... ... ... ... ... дейді. Бүндай дагдарыстар тез арада ішкі жөне сыртқы
жөрдем беру шараларын қажетсінеді. Ішкі көмек отбасы мүшелерінің олеуметгік
педагогпен бірігіп ... ... ету, ... ... ... ... ... Әсіресе, үрыс-керісті жагдайда, келісе
алмаушылықта теріс эмоцияны басып» карама-қайшылықтар тудыратын ... ... ... ... ... жою, ... ... жагдай орнату - өке мен шешенің міндеті.
Ал кейбір күрделі мөселені шешуге отбасының шамасы ... оңда ... ... ... ... ... топтары, қатарға ... ... т.б. ... беру ... ... ... кризистердің нөтижесінде қорқу пайда болатын, тартыншақтау, жасқану,
мазасыздану, көңіл күйі ... ... ... ... ахуалдарға
өлеуметтік педагог пен психологтың жәрдемі керек. Егер осы ауыр эмоциялық
жагдайды жойып немесе азайта алса, онда ... ... вз ... деп ... ... бір ... багытталгйн көмек. Бүл көмек қысқа ... оны ... 4 ... ... ... ... ... мөселені
олар жақсы біледі. Көп жағдайда олар туындаған мөселені түзетуге ... даяр ... ... ... неден бастау керек екенін біле
бермейді, сондықтан көмекке мүқтаж. Әлеуметтік ... ... - ... ... осы ... ... оны ... отбасымен қоса
бірігіп орекст стуі ксрск. Осындай аса күрделі лроблемаларға отбасындағы
қарым-қатынаетың нашарлауын, күрдслі психикалық ... ... ... мен ... ... ... ... тсріс қарым-қатынастар т.б.
жатқызуға болады. Мүндай жагдай олеуметтік-педагог, өлеуметтік пеихолог,
мсдицина қызмстксрі, ... ... ... т.б. ... ... толыққанды болады. [15]
Әлеуметтік психологтың мақсаты - отбасындағы нашар қарым-қатынас ... ... ... не ... оган ықпал еткен шарттарды түзетіп,
реттсу, болмаса мүлде жою. Бүндай істерді жүзеге асыру белгілі бір ... жоне күш қуат ... ... ... көмек сүраған кезде өлеумсттік ... ... ... ... ... ... жай-күйімен жан-жақты танысады» күйзелісгің
себептерін, оның отбасына ... ... ... ... ... ... жағдайымен танысып, қандай кемшіліктер бар, отбасы
мүшелерінің қарым-қатынасы, күн көрісін ... сол ... ... ... ... анықтау. Мысалы, медициналық, әлеуметтік-матсриаодық,
эле^етгік-педагогикалық, психологиялықт.б.;
бслгіленген іс-шаралардаң орындалуын қадағалау, бала мсн ата-ана қарым-
қатынасын талдау, ... ... ... ... ... ... ... т.б молімсттсрмен қамтамасыз
ету, дәнекерлік қызмет көрс&ту;
Егер ... ... өте ... ... онда ... қорғау орындарына
барьш, оларға көмек алу ... ... ... ... ... қүлықтық, адеуметтік ахуалға қарай шешіледі, мысалы, егер
отбасындағы мүгедек адамдардың сипаты мен ... ... ... ... ... күш-қуат беру; созылмалы немесе уактылы ауруларга
үшырағандарына медициналық көмек; жагдайы ... ... ... ... басқа аса маңызды әдістердің бірі - кеңес бсру, ... ... ... ... ... сту[ коңілін котеру,
жігерлендіру, өмірге қүштарлыгын арттыру'
Тагы бір аса маңызды жаттыгу - мини ... Бүл ... ... ... болады. Онда алдымен отбасы псдагогикасы мен
психологиясынан меліметтер ... ... онда бала ... ... ... ... ... әдіс-төсілдері, оларды орынды
колдану, баланы ... ішкі ... ... кажеттілігі мси жас
ерекшеяіктерінің маңызын сскеру мөселелері қарастырылады.
Әлеуметтік-пеихологиялық тренинг ата-ананың педагоги-калык-психологиялық
сауатын ... ... ауру ... ... жөнс ... ... ... омірге
бейімдсугс қатысты кеңестер бсреді. [16]
2.2 Мектеп - бала дамуындағы негізгі әлеуметтік ... ... алу ... бала үшін ... әрекет – бұл оның өзіне деген
рефлексиясы, қол жеткен жетістіктері мен ... ... ... субъекті бола алуы, оның оқу іс-әрекетіне психологиялық жағынан
толықтай ... ... ... ... ... кейін, оның әлеуметтік жағдайы өзгерсе
де, психологиясы мектепке дейінгі ... ... ... ең ... ... - ... ... салу, ойыншықтарды құрастыру болып қала береді. Оқу
іс-әрекеті дамуды қажет ... Оқу ... ... ... ... еріктілік беру алғашқы кездерде ғана мүмкін болады, ... ... ... ... ... тиіс мақсаттар және оның күш ... ... ... мөлшерінің аз болуы ескеріледі.
Мектептегі баланың алдына оқу іс-әрекетін орындау шарттары қойылса, ол ... ... тез ... ... ... ... ... өзінің шамасы
келмейтін оқу тапсырмаларының алдында сасқалақтап, бірте-бірте өзіне ... ... ... ... ... ... сезімін оятып, бұл тіпті
баланың бойындағы әдетке айналады. Өмірде білім ... ... ... саны да, оқуға шамасы жетпейтін балалардың саны да өте жоғары.
Оқу іс-әрекетінің ойыннан ерекше ... бала ... ... ... ол ... ... шын ... назар аударады. Балалар ойынға құрылған
тапсырмалар мен оқу ... ... да, оқу ... қалайда
орындауы керектігін білуі тиіс.
Ойын барлық жастағы адамдардың бос уақыттарында айналасып, көңіл көтеретін
құралы. Әдетте бала ... ... ... жүйесіндегі өзінің
жаңа орнында ойынның мәнін бірте-бірте түсініп, саналы ойнайтын ... ... бала ... аса ... ... ... қалыптастырады. Ойын
үстінде ынтымақтастық пен бәсекелестік, жалпы адамгершілік сезімі жетіліп,
жеке тұлғалық қасиеттерді қалыптастырады. [17]
Бала психикасының ерекшелігі – ... ... ... ... ... тәжірибені меңгереді, себеп-салдарлық ... ... ... ... ... ... мәселелер туа қалған жағдайда
бала оны өзі шешуге тырысады. Сол жағдайды шешу үшін іштей ... ... ... ... ... ойлау – бастауыш сынып
жасындағы баланың негізгі ойлау түрі болып табылады.
Бастауыш сынып жасындағы бала ... ... ... атқаратын жұмысын
жоспарлай алады. Мұндай кезде ол не істеу керектігін және ... ... ... білетінін байқауға болады. Бастауыш сыныпта бала өзінің мінез-
құлқын өзі үйлестіре алады, дегенмен де оның ... өз ... тыс ... тез ауып кету ... ... ... Ал бала назарының анда-санда
басқа жаққа ауып отыруы, оны тез ... ... Бұл ... ойынның
сабаққа кірісуге мүмкіндік беретін маңызды элемент екендігін көрсетеді ... ... жиі ... ... керектігін дәлелдейді. Төменгі
сыныпта оқитын балалар зияттық тапсырмаларды назарында ұстауға ... бұл ... ... және үлкен ұйымдастырушылықты қажет етеді.
Бастауыш сынып жасындағы бала әртүрлі жағдайларды өз ... ... Ойын ... бір ... ... затпен алмастырып көру
арылы баланың қиялы іс-әрекеттің басқа ... ... Оқу ... бала ... ... ... ... олар бала қиялын өз
күшімен әрекет етуге ұмтылады. Мұғалім сабақта ... ... ... ... ... болу жағдайын көз алдарына еслестетіп
көруі жөнінде тапсырма береді. Бұл оқу талаптары бала ... ... ... ... оны ... ... пысықтап отыруға тура
келеді, әйтпесе баланың өз қиялын өз күшімен ілгері жылжытуы қиын болады.
Егер баланың ... және ... ... ... ... егер ол ... мен ... пайда болған рефлексіне көңілі қанағаттанса, онда ол
кәдімгідей мәні бар ... ... ... ... өзінің ойлап
табушылық қабілетінен шабыт алып, басқа адамдарды да қосып жаңасын ойлап
тауып, оны ... бере ... ... ... өз ... ... де ... жағдайларды да тудыра алады. Ең
бастысы – тапсырманы орындаудағы қиындықты жеңу, дос ... ... ... сәтті бастан кешіру. Қиялдағы оқиғаны ... және оны ... ... ... ... ... басқару, кейіпкерлердің әрекетін
тоқтату және оған қайтып оралу әрекеттері бала қиялын ерікті ... ... ... Қиялға берілуі үлкен адамға қарағанда баланың
өмірінде үлкен рөл атқарады, қиялдың жиі көрініс беруі арқылы ол ... ... ... Қиялдың шаршауды білмейтін жұмысы баланың
қоршаған ... ... және ... ... беретін, өзінің өмірлік
тәжірибесінің шеңберінен шығып кетуге жағдай жасайтын ... жолы ... ол ... ... ... маңызды психологиялық алғы
шарты және әлеуметтік кеңістіктің нормативін ... ... ... жеке тұлғаның өзіндік ерекше сапасының мүмкіншілігімен ... ... ... ... дамына оқу іс-әрекеті ерекше әсер етеді. Әсіресе оқу
жүйесінде ... ... ... және ... ... ... Сөйлеу қабілетін бағдарлама бойынша дамыту мақсатында баланы оқытудың
және дамытудың мынадай түрлері болады: қалыпқа ... ... ... ... және жаза алу. ... ... мәдениетінің белгілі бір талап
деңгейіне ... ... ... ... жасы - ... баланың өз бойына сіңіріп, білімін жинақтап,
осыларды игереді. Балаға мынадай бейімділіктер тән: адамның беделіне ... ... ... ... жағдайларды тез қабылдап, оған тез
әсерленуі, аңғал ойын баласының қарым-қатынасы. Бастауыш сынып ... ... осы ... ... ... тек жақсы
жақтарымен ғана көрініс табады, ал ол осы ... ... ғана ... ... болып табылады. [19]
Бастауыш сынып жасындағы балалардың кейбір ... жыл ... ... ... ... ... жағдайдың балалардың бойында көрініс табуы
олардың жас ерекшеліктеріне қарай әртүрлі деңгейде болады. ... ... ... осы ... зор ... етеді және ол баланың
жалпы дамуының келешегінің алғы шрты болып ... ... - жеке ... мен жалпы қоғамның негізгі мақсаты және қоғамның әрбір мүшесінің жан-
жақты ... ... ... ... ... ... балалардың жас
мөлшері дегенде олардың өздеріне тән ерекшеліктері мен сипаттары бар. ... ... ... ... ... ... ... процестегі мұғалім мен балалар ұжымының өзара
байланысы және өзара іс-әрекеті. Оқушылардың ұжымдық танымдық ... ... ... ... өз ... жүзеге асырудағы,
өзіндік танымдық қажеттіліктерін іске асырудағы қиындықтарды жеңе отырып
тәжірибе жинақтау, бірлесе ... ету, ... ... ... ... сияқты субъект позицияларын қалыптастыру мүмкіндігімен ... ... ... ... ... білімдік диалогтың барысындағы
оқушылардың біріккен ... ... ... ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамытуға жетелейтін оқу
процесінің қарама-қайшылықтарын шешу үшін мүмкіндіктері мол. [20]
Ұжымдық іс-әрекеттер ... ... ... ... ... оларды терең түсінулеріне мүмкіндік жасалады.
Ұжымдық оқу іс-әрекеттерін ... ... іске ... ... ... ... ... айқындады, өйткені ол оқушыларға
оқу барысында белсенділік және ізденімпаздық ... ... ... ... ... ... шығару, жаттығулар орындау барысында
күштерін біріктіруі ұғымдарды, біліктерді және дағдыларды ... ... аз ... ... ... ... ... мен ойдың
интелектуалдық құрылымының мазмұнының арасында ішкі байланыстың ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру
нәтижесінде дәстүрлі оқыту барысында кездесетін кейбір қиыншылықтар азаюда.
Бұл сабақ үстінде жұмыс істемейтіндердің, үй тапсырмасын орындамайтындардың
азаюымен және ... ... ... ... ... артуынан байқалады.
Оқушылардың ұжымдық танымдық іс-әрекеттер белгілі бір ... ... ... оқу ... “осал жерлер” жөнінде оқушыдан кері
ақпараттарды жедел алу ... ... ... ... ... жасайды; оқушының тұлғалық қасиеттерін өз мәнінде дамыту үшін
маңызды шарт болып табылатын қарым-қатынастың жетіспеушілігін ... ... ... барысында жолдастық, достық және ұжымдық
сезімдер қалыптасады. Сабақтарда ұжыммен ... ... ... оңды ... ... ... ... мүмкіндік жасап,
қоғамдық бағыттылық пен шығармашылық даралаудың ... ... ... ... ... ... ... олардың жеке ғана емес ұжымдық ... ... ... ... оқу ... біліктерін меңгертуде, жаңа құлықтық
позицияны ... ... ... құлықтық мағынасын тереңдетеді, ... ... ... қалыптастырады. Бұл оқушылардың ... ... ... ... кеңдігін көрсетеді.
[21]
Танымдық іс-әрекеттердің ерекшеліктерін ескере отырып, ұжымдық
танымдық іс-әрекеттің, ... ... ... болады:
1.   ұжымның әрбір мүшесінің білімді, білікті және дағдыларды меңгерулерін
қамтамасыз ететін жұмыстар мен ... ... ... ... Мақсаттың, жалпы мотивтің болуы, оқушының қоғамдық маңызды мақсатқа
жету үшін ұжым ... ... ... біріктірілуінің қажеттігін
түсінуі;
3.   іс-әрекеттер барысында оқушылар арасында ... ... ... пайда болуы;
4.   бірігіп жұмыс істеу барысында оқушылардың іс-әрекеттерін басқарудың,
оқушылардың, ұжым ... ... де кей ... ... ... бірыңғай кеңістіктің болуы және ұжымның барлық мүшелерінің жеке іс-
әрекеттерінің бір уақытта жүзеге асырылуы; [22]
Оқушылардың ... оқу ... ... сол тұлғаның өзінің
белсенділігіне қарай әсер етуі мүмкін, яғни ... ... ... ... ... етеді. Оқушылардың басым көпшілігі белсенділік
танытуы үшін танымдық іс-әрекет барысында ... ... ... сүйену қажет.
Сыныптағы белсенді топтар жұмысын ассистенттердің, кеңесшілердің,
еңбекті ғылыми ұйымдастырудың мектебін ... ... ... ал мүшелерін
таңдау белсенділердің, оқу ұжымының, мұғалімнің қалауы бойынша жүргізіледі.
Сонымен бірге оқу белсенді тобының ... оқу ... ... және ол ... ... ... бар топ ... керек, оның
жүргізген жұмыстарының барысы семинарларда, ... ... ... отыруы қажет.
Оқу белсенді топтарының мүшелерінің ... ... ... ... ... ... етеді. Оқу кабинеті нақты пән бойынша
сабақта және ... тыс ... ... ... орталығы болуы
керек. Бұл орталықтың иесі оқушылардың өзі. Мұғалім жетекшілігімен ... ... ... ... құралдар, сабақтарда берілетін
тапсырмалар, бақылау карточкалары, ... ... ... ... ... мен альбомдар және ... ... ... папкалардың, көрнекі құралдардың картотекасы
дайындалады. Бұл оқу белсенді тобының мүшесіне, оның ішінде ... ... ... ... ... ... материалдарды дайындауына мүмкіндік
жасайды.
Оқушылардың ұжымдық танымдық ... ... ... мен ... ... ... және оның ... маңызды орын алады. Топтық
жұмыс өзінің ... ... ... ... оқу ... ... болып табылады. Топтық жұмыс оқыту ... ... ... ... ... жол ... ... әрбір оқушының әлеуеттік
мүмкіндіктері мен қабілеттерін шығармашылықты ... ... ... ... оқытуда, тұлғаны когнитивті дамытуда бағалы,
дидактикалық және тәрбиелеік міндеттерді ... ... ... ұйымдастыруда кеңесшіні сайлау мәселесі де маңызды,
яғни балалардың оқу іс-әрекеттерін ұйымдастыруда өзін-өзі ... ... ... алу біліктері қажет. Арнайы жүргізілген
эксперименттер ғалымдарға мынандай қорытынды жасауға ... ... ... өзі ... және ... ... ... бар
кеңесшінің келісімдерін ескере отырып таңдауы ... ... ... жиі ... ... ... [23]
Сыныптың тәрбиелік жүйесі. Мектептерде тәрбие жүйелері ұжымдық шығармашылық
жұмыстар, қоғамдық-пайдалы және өндірістік еңбек, ... ... ... ... (әртүрлі орталықтар, театрлар, т.б.), ұлттық салт-
дәстүрлер; оқыту процесін ұйымдастыру негізінде қалыптастырады. ... ... ... ... жұмысының ұйытқысы ретінде ұжым,
ұжымдық қатынастар мен қоршаған ... ... ... ... ... ... оқушылардың тәрбие жүйесі бірнеше кезеңнен тұрады:
-              Тәрбие жүйесінің құрылымы.
-              ... ... ... ... ... және оның ... Ұжым ... мазмұны және бағыттары.
Тәрбие мақсаттары мәселесін шешпей, тәрбие басқа саладағы сияқты,
мақсат пен міндеттер арқылы анықталады. ... оны ... жүйе ... ... ... қазіргі күнге дейін еш нәрсе анық болмаса да, бұл
әдістеме біршама нәтижелі, өйткені ол ... және ... ... ... рухани құндылықтарға сүйенеді.
Қатынастар жүйесіне әртүрлі компонентерді кіргізуге болады. ... ... бір ... ... дегенді білдіреді, алайда бұндағы ең
бастысы бұл білімдерді өнегелілік түрде түсіну, сезіну болып ... ... ... ... ... ... нәтижесі деп
түсіндіреді. Басқа адамға деген құндылық қатынастың нәтижесі – гуманизм, ...... ... – еңбексүйгіштік, еңбекқорлық болып табылады.
Тұлғаның ең ... ... бөлу өте ... өйткені, қоршаған ортаға,
адамға, материалдық және рухани ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Тұлғаның осы жоғарыдағы қасиеттерін қалыптастыру – қоршаған ... ... ... ... ... ... ... орта туралы білімдер жинағын адамгершілікпен сезінуі тәрбие
жұмысыны басты мақсаты.
Сынып ... ... ... ... да ... бар.
Педагогтің негізгі жұмысы – оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастыру, ал
ұйымдастыру ... ... ... ... ... табылады. Оның
заңдылықтарын білу педагогтар мен оқушылар арасындағы қатынасты, ... ... ... ... ... Тәрбие жүйесінің қызметіндегі
маңыздысы оқушылардың іс-әрекетінің түрлерін тиімді таңдау ... және ... ... ... ... ... іс-әрекеттер:
танымдық іс-әрекет, материалдық еңбек, қоғамдық-пайдалы жұмыс, ... ... ойын ... ... ... ... ... басқару теориясында тәрбиелік шараларды
дайындаудың нәтижелі әдісін анықтауға мүмкіндік береді, оларға жататындар:
1.   Шаралардың ... мен ... ... ... жетекшісінің тәрбие шараларын дайындауда оқушыларға ... ... ... ... шараларға дайындықты тексеру.
4.   Тәрбиелік шаралардың нақты бір формасын ... ... ... КВН,
демалыс кеші, т.б.)
5.   Ынталы топпен бірігіп тәрбие жұмыстарын жоспарлау.
6.   ... ... ... топ пен ... ... ... ұйымдастыру міндеттерін ынталы топ мүшелеріне бөліп беру.
8.   Мерекеге дайындық.
9.   Тәрбиелік шараларды өткізу.
Сынып жетекшісі мына бір ... ... ... түсінген жағдайда
ғана тәрбие міндеттерініңшешімі нәтижелі болмақ:
1. Тәрбиенің жеке тұлғаға ... ... ... ... ... ... мақсаттарының бірлігі, оқушылармен жұмыс ... ... ... ... жүйесінің кепілі. [24]
Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет негізі:
 1. Білім беру ... ... ... ... ... ... және ... таңдауы педагогтың, ата-
аналардың, жастардың және балалардың сұранысы және қажеттілігі арқасында
анықталады.
2. Психологиялық қызметтің ... ... оқу ... ... беру ұйымдарындағы оқу- ... және ... ... ... ... беру ұйымдарындағы психологиялық қызмет әрекетінің негізгі
бағыттары мазмұны:
   ... ... өз ... ... коррекциялық, дамытушылық және кеңес беру бағытында
жүзеге асады.
   б) Топтық және индивидуалдық психологиялық ... ... ... және ... ерекшеліктері қатысуымен
жүреді.
   в) ... беру ... ... ... ... және ... ... дамытуда
психологиялық тренинг жүреді.
г) Олимпиада, конкурс, жарыс кезінде ... ... ... Психологиялық диагностикалық ерекшеліктері, қызығушылықтары және
психологиялық бейімділіктері мақсатында кәсіби және жекелік анықтауда көмек
көрсетеді.
е) Психологиялық анлиз оқу-тәрбие процесіне және оның ... ... ... ... беру ... ... ... индивидуалды
психологиялық кеңес жүргізу .
з)  Құрылымды зерттеудегі қарым-қатынас күйі және психикалық
ахуал шиеленістегі ... ... ... ... ... беруде де, оқытуда да әр балаға жеке қарым-
қатынас жасау ... ... әр ... оның ... ... ... көрінісі ретіндегі жеке ерекшелігі айқын көрініс береді, ал
ол әр ... ... ... үшін ... талабы негізінде туындайды.
Жеке қарым-қатынас әр баланың бейімділіктері мен қабілеттерінің ... ... ... жасау үшін аса маңызды, ... ол ... ... орындаудағы қиыншылықтарды жеңуде де зор рөл
атқарады. [25]
2.3 Тәрбиесі қиын балалармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс жүргізудің
маңызы
«Қиын» ... ... және ... ... таңда психикалық
қиындық проблема ретінде күн тәртібінде түспей отырғаны мәлім. Мұның өзі
«қиын ... ... ... ... өсіп ... ... болып
табылады. Бұл уақыттарда «қиын оқушыларға» көбінесе жас ... ... ... ... ... оқушыларының арасында да осы
категорияға жататындар да аз емес. Сондықтан «қиын оқушыларды» ерте ... ... ... ... алып, олардың саналы білім мен сапалы тәрбие
алуларына мүмкіндік жасалуы қажет. «Қиын ... ... ... ... аса ... ... ие болады. Қазіргі кезде бастауыш
сатыда оқушының жалпы және психологиялық дамуының жеткілікті ... ... үшін ең ... ... ... ... біліктердің белгілі бір
жиынтығымен қаруландыру емес, оқу әрекетін қалыптастыру негізінде жеке бас
тұлғаны тәрбиелеу мақсаты қойылып отырғаны ... ... ... ... ... халқымыз ғасырлар бойы қастер тұтып ... ... ... имандылық, инабаттылық, мейрімділік, кіші пейілділік, ата-
мекеніне, еліне сүйіспеншілік ... асыл ... ... ... туындап отырған мәселе. Сондықтан оқушылардың ішіндегі ерекше
категория болып ... ... ... ... ... берудің
формулаларын әдіс-тәсілдерін жетілдіру аса қажет, бұл міндеттерді ... ... ... ... белгілі.
Табиғат пен қоғам құбылыстарына қиындық тұрғысынан қарау адам
өмірінің негізі болып ... ... ... адам мен қоғам өмірінде
жалпы ортақ және мәңгілік ... ... ... ... әдебиеттерде
құндылық түсінігіне әр-түрлі анықтамалар берілді. Филологиялық ... ... адам үшін ... яғни ... ... іргелі даму
мен адамның жеке тұлғасын жетілдіруге тиімді ... ... ... ... ... кең, бұл ... әр ... еңбекке қоғам
өмірінде, тұрмыста көпшілік орында өзін ... ... ... ... – тұрысынан, қимылынан байқалады. Адамгершілігі мол ... ел ... ... ... да ... ... ... үлгі-өнеге бола алады. Сондықтан «қиын оқушыларды» жас
кезінен адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... береді.
Адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері: а) адамгершілік
сананы қалыптастыру; ә) адамгершілік сезімдерді тәрбиелеу және ... ... ... ... ... мен ... ... [26]
Бастауыш сыныпта «қиын оқушыларды» адамгершілікке тәрбиелеу ең
алдымен оқыту процесінде жүргізіледі. ... ... ... ... ... және ... ... қарым-қатынасында
қалыптасады. Халық адамгершілік қасиеттеріді жоғары бағалаған. «Жігіттің
құны жүз жылқы, ары мың жылқы»,- іспеттес ... ... ... ... ... ... фольклорлық құндылықтардың
алатын орнымен озат ... ... ... ... ауыз
әдебиетімен оқып үйрену, баланың адамгершілік саналарының қалыптасуына
ықылас жасайтынын көруге мүмкіндік береді.
Бізге белгілі ... ... ... ... ... ... ... темекі шегу, алькаголдік ішімдіктерді пайдалану,
сонымен қатар нашақорлық бұрынғыға қарағанда біршама көбейген. Ал ... ... ... мен ата-ана бақылауынан шет қалған ... ... ... бала ... ата ... ... ... көз
алдымызға көптеген міндеттермен жауапкершіліктер келетіні анық. Өйткені
бала тәрбиесімен бірге ... ... ... ... мен бүтін өз
замандастарынан ... ... т.б. осы ... ... ... Баланың тәрбиелі білімді болып өсуіне де ... ... ... Ата ... ... ... жылылық сезінбеген жас өспірім
өмірде «мен ешкімге қажетсізбін»,- деп санап уайымға жиі саналады. Осындай
іс-әрекеттің салдарынан ... ... күрт ... ... Бұл құбылыс
кәзіргі таңда қала ... ... ... жүр. Ата-аналар жас
өспірімдердің мінезіндегі ауытқуларға назар ... ... ... әр-
түрлі ауыр жағдайларға шалдығуына себепші болып отыр. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... бар оқушылар бүгіндері
көптеп кездесіп жүр. Мектеп те мұндай оқушыларды ...... бар ... қиын тәрбиеленуші қиын балалар деп әр түрлі атпен
атайды. [27]
Педагог – ғылымдар «қиын» балалар мәселерін ... ... ... 20-30 ... ... аса ... ... мен психолгтары
А.Макаренко, Шацкий, Выготский, Блонский шұғылданды. Ол елуінші жылдарға
дейін обьективті жағдайларға байланысты тоқырап қалды да, тек сол ... ... ... мәселелерімен шұғылданушылардың жемісті ғылыми
еңбектері шыға бастады. ... ... ... ... ... шығуына бірнеше себептер болады. ... ... ... ата ананың болмауы, дұрыс талап ... ... ... ... балалардың тәртіптерінің нашарлауының тағы бір себебі
жұртшылықтың, қоғамдық ортаның тәрбие процестеріне толық көңіл ... ... ... мен ... 3 ... ... ... мектеп режимін бұзатын, оқығысы ... ... ... ... ... ... ... ішетін оқушылар жатса, ІІ- ші топқа
осындай кемшіліктермен қатар қоғамдық ... ... ... үлкендерді
сыйламайтын оқушылар жатқызылады. ІІІ-ші топқа денсаулығы нашар, ақыл-ойы
өз жасына сәйкес дамымаған, нерв ... ... ... ұшыраған
жасөспірімдер жатады. Осылардың барлығы қазақ тілінде шыққан педагогикалық
әдебиеттерде «қиын»балалар деп ... Ал, ... ... ... ... ... ал ІІ-ші топтағы оқушыларды «тәртібі нашар
оқушылар» деп атап, 3-ші ... ... ... қиын ... ... орынды. Біздер осы оқушылардың бәрін де бір ... ... ... І-ші және ІІ- ші ... оқушыларды ғылыми негізде
ұйымдастырылған оқу-тәрбие ... 1-2 ... ... ... ... ... сырқаты болғандықтан ұзақ тәрбие жұмыстарын
жүргізіп, ... ... ... әдіс ... Сондықтанда
зерттеушілер осы топтағы оқушыларды ғана «тәрбиеленуі қиын оқушылар» деп
аталынуы керек деп ... ... ... ... ... Отбасында және мектепте жүйелi берiлмеген тәрбие
жасөспiрiмдердi көзсiз елiктеушiлiкке, құмарлыққа бой ... тыя ... ... өз ... өз ... ... оқиғаларға себепшi болады. Зиянды дағдылардан ... тыя ...... парызы. Қай заманда да құмар ойындары адамзаттың
қызығушылығын тудырып, адастырып, адамгершілік жолдан ... ... ... де бәс ... бақ ... ... ... Одан бері карта
ойындарының қаншалықты ... ойын ... ... ... ... адам жаңылатын компьютерлік ойындар, ... ... ... ... ... ... ... қол бұлғап тұр.
Бұл тәуелділіктің қорқынышты түрі.
Балаларға арналған ойынханалар ... не ... ... ... ... ... ... денсаулығын салып ойынға берілушілік,
бақ сынаушылықтың барлығын халқымыз бұрыннан-ақ «құмар ойын» деп ... көз ... ... ... ... ... ... арқылы жау жайратып, батыр ... ... ... ... бақ ... ... ... тап болуға жасалған мүмкіндік. «Балаға
ойын керек» деген түсінікпен баланы ойынханаға жібереміз. ... ақша ... ... ... бір ... ... ... ойындар
ұтыстық және ұтыстық емес болып екіге ... ... ... ... құмарлығын туғызуға, психикасын өзгертуге ықпалды. Үлкен
қалаларда мұндай ... ... ... ... ... кез-келген жерде бар.
Петербордағы Бехтерев атындағы психо-жүйке жүйесі ... ... ... ... уақытта «құмар ойынына ықыласы
ауғандар» саны бірнеше ондаған мың адамға жеткен. Бұл бір қала ... ... ... Осы ... ... ... ... кезекті
ұтылыс үшін автомат ойынханаларының қызметкерлерін «жазалау» оқиғаларына
ұласып жатады. Бұл маскүнемдіктен де ... ... ... ... ... деген студент бірнеше мың долларын ойын
автоматына ұттырған. Қайта-қайта қарызға ... ... ... ... ол ... ... ... емделушісі.
• Осындай ойынның тәуелділігіне түскен ойынпаз ойынын тоқтату үшін
тонаушылыққа барған. Мақсаты түрмеге түсу ... ... ... Түрмеге отырып шыққаннан кейін, ... ... өзі де ... ... ... ... ... болып ұтылған құмарпаз ойыншы таң
ертемен қаруланып келіп, ойын залының қызметкерлерін жайратып
салған. Оққа ұшқандар ... ... ... жоқ еден ... ... қызы да ... ... қарағанда оның әбден жүйкесі жұқарып,
қаны қарайған болуы керек.
• Компьютердегі атыс-шабыс ойындарынан кейін, ойынның ... ... ... ... өз ... мерт ... ... бір жасөспірім күні-түні компьютер алдында ойын
қызығымен отырғаннан, миына қан құйылып ... ... мен ... ... ... ... саны жыл ... деп дабыл қағуда. Ресейлік білікті ғалым, психотерапевт-дәрігер В.
Зайцевтің ... ... ... ... ... алатын
ләззаттық әсеріндей құмар қандыратын көрінеді. Ойынпаздың адами тұлғасы
автомат ойындарының әсерінен ... ... тек ... ... ғана
оның жақын досына айналады. Сондықтан, өз жақындары мен достарына салқын
тарта ... ... ... ... бандит» ойынына тәуелді
болып кеткендер негізінде ақылды да ширақ, табысты жандар ... ... ... ... айлық табысы 15 мыңнан 50 мың долларға дейін.
Бірақ, 3-4 жылдың ішінде олар қайыршылық ... ... ... ... өзіне өзі қол жұмсауға барады екен. Ұтыссыз, ұпай жинайтын атыс-
шабыс ойындары ... ақша ... үшін ... ... ... ... іспеттес. Ішімдікке тәуелділіктен де ... ... ... ... ... ... ... емес. Ойын бизнесін
«Біздің бизнес – бұл жан құмарлығы» дейтін ойын ... ... ... ... көп ... кіргізетін көрінеді.
Құмар ойындарының зияндылығы:
• Адам баласының, өзін және бала-шағасын асырау үшін пайда табатын
жолдары бар. Ешбір жанға залал жасамай-ақ, осы ... ... адал ... ... әбден болды.
• Құмар ойындарынан ақша табуға ұмтылу дұрыс емес. Өйткені, ... ... ... ... ... ... ... Ұтсаң
өзіңе жау табасың, ұтылсаң өзгеге жауығасың. Басқаларға қиянат
жасамайтын жол ... ... ... түсу – ... ... ... ... етуіне, жанұясына, қоғамға, тіпті
адамгершілікке пайдалы қызметтер ... ... ... ... ойынға құныққан адам еңбек ... ... ... құндылықтардан мақұрым қалады. Бұл нашар ... ... ... есеп ... де кедергі жасайды.
• Құмар ойындардың тигізетін зардаптары тек қана ... ... ... және ... да теріс ықпалын
тигізеді. Қоғамда жұмыссыздық пен бос ... ... ... Құмар ойындар – қылмысқа бастайтын бірден бір психологиялық
фактор. Бірге ... ... ... басталған жанжал
қылмысқа итермелейді. Немесе ақшасынан ұтылған жағдайда басқаға
күш көрсетуге, ұрлық жасауға еріксіз ... ... ... адам бір ... ... ... екіншіден
денсаулығынан да айырылады. Уақтылы ... ... ... ... ... сондай-ақ, күдік, үрей,
қорқыныш, табалану мен ... ... ... ... жүйкені
әлсіретеді, денсаулыққа нұқсан келтіреді.
• Құмардың ... ... ... ... кетеді. Әке-шеше
құмарпаз болса, бала-шағаға қарауға, тәрбиесімен айналысуға да
мүмкіндік болмайды. Ал, ... ... ... бұлыңғыр.
• Дініміз құмар ойындарын шектеген және осы жолмен тапқан пайданы
да харам деп көрсеткен. Арнайы құмар ойыны туралы айтылған ... ... ... ... ... ... ... естиміз.
Құмарлыққа берілген, ойынға тәуелділерді ел жұмысқа бара жатқанда, олардың
ұйықтауға кеткенінен байқаймыз. Оларға ойыннан басқаның бәрі қызықсыз. ... ... мәні – ... ХХІ ... басты проблема туғызған ісік
ауруларын да, ЖҚТБ ... мен ... да, ... жылға түрленген
тұмауды да емдеп жазуға болады. Бірақ, ойынға тәуелді ... ... ... ... ... ... ... шараларын отбасынан
бастайық.
Баланы сақтандыру үшін ата-ана тарапынан:
• Баланың бос уақытын дұрыс ұйымдастыру;
... ... ... баулу;
• Қызығушылығын спортқа, музыка тәрізді өнер үйренуге бұру;
• Музыка тыңдау, теледидар, компьютер алдында ұзақ ... ... ... Үйде ... ... деп, ... ойындарға беріліп кетуіне жол
бермеу;
• Компьютерге, ұялы телефонға т.с.с. байланысты талаптарының ... ... ... Ұтыс ойындарына қызықтыратындай әңгіме айтпау;
• Лоторея сияқты ұтыс ... ... өсуi – бұл ... ... ең ... ... ... Бiздiң елiмiзде де есiрткi
медициналық жолмен ... жеке ... ... ... ... ... ... күннен күнге күшейтуде. Бiрiккен ұлттар ... ... ... ... ... заттарды пайдаланушылар
250 мыңға жеткен. Есiрткiге тәуелдiлердiң жасы 7-ден 49-ға дейiн. Есiрткiге
тәуелдi жандардың өмiр жасы күрт қысқарады. Бiр жыл ... ... ... адам кем ... 10 ... ... тартады. Жастар ортасында есiрткi
пайдалану белсендi түрде сәнге айнала бастады.
Есiрткiнiң ... ... ... ... ... ... ... iшкi құрылыс зақымданады;
• кемтар балалар туылады, т.с.с.
Есiрткiнiң ... ... ... ... және ... ... қиналады;
• емдейтiн маман iздейдi;
• шығынданады;
• нашақор өз жақындарын ... ... ... ... психологының «қиын балалармен» жұмыс әдістемесі.   ... ... кім? - ... ... ... білгеніміз жөн: «қиын бала»,
«тәрбиесі қиын» бала, педегогикалық ... тыс ... ... ... тыс ... ... дамуында ауытқушылық бар бала.
«Қиын» жасөспірімдер мен жұмыс әдістемесі нені қамтиды?
1.      Қолдау ... – ең ... ... ... ... ... ой-пікірлерін, ұсыныстарын талдау.
2.      Жеке талап қою әдістемесі оқушының өзіне деген сенімін бекіте түсу
үшін оның мүмкіндігіне қарай жүктемелерін беру.
3.      Жеке ... ... ... өзінің мүмкіндігін ескере отырып,
түрлі іс-әрекет түрлеріне қатыстыру ... ... ... ... Оқушының жетістігі жағдаяттарын туғызу әдістемесі. Сынып
ұжымында оқушының беделін, оның мектепке деген ... көз ... ... ішінде ерекше қадағалауды қажеті еткенін оқушылармен
түзету жұмысы үшін мектепте ... ... ... ... Консилиум екі кезеңнен тұрады.
1-даярлық кезеңі. Оқушының диагностикалық картасы жасалынады.
2- ... ... ... Оқушының мінездемесі тындалады
- Оны консилиум мүшелері толықтырады;
- ата –аналары мен ... сөз ... ... әңгіме жүргізіледі;
- педагогикалық – психологиялық диагноз қойылады;
- оқушыларды түзетуге байланысты ұсыныстар ... ... ... ... ... ... бар, сондықтан ақыл-ой дамуындағы
артта қалушылық сипатына байланысты ... ... ... ... ... түрі ... ерте жасынан, тіпті мектепке
дейін басталады. Екіншісі мектеп жасынан тұрақты байқалады. Үшінші түрі
бастауыш ... ... орта ... өту ... көрінеді. Үлгірмеушілік
кейде аяқ астынан басталады, ... ... ... басталады. Мұғалім
өзгерісті ерте байқап, баламен жұмыс кезінде жеке тәсілдерді қолданса,
алдын алуға болады. ... бөлу З.И. ... ... ... ... негізі екі түрін көрсетеді.
     Бірінші түрі – тәрбиеге көнбейтін, білімінде ... бар, ... ... Олардың оқуындағы үлгірмеушілік әсіресе, орта ... ... ... ... ... ... ... қабілеті дамиды,
бастауыш сыныпта аса күш жұмсай оқыған. Нәтижесінде осындай ... ... ... ... ... ... ... жүйесіз, өзін бағалауы тым
жоғары. Осы себептерге байланысты оқушы мен ... ... ... ... ... ... ... кері көзқарас пайда болады.
Мұндай балаларға дер кезінде қол ұшын берсе, оқу үлгірімін ... ... бар. ... өз ынтасы болмаса, қаншалықты қатаң бақылауға
алғанымен оқу ... ... түрі – оқу ... ... оқушы. Бұл түрдің өзіндік ... ... ... ... ерте ... ... тәрбиеге көнбейтін балалар жатады.
Мұндай балалардың ішінде балалар үйінде ... жие ... Осы ... ... ... ерте жасынан бастап үлкендердің қолдауы
мен көмегіне мұқтаж. Балаларға жеткілікті ... ... Бұл ... ителлектісі баяулайды. Ұзақ уақыт бойы ойынға да ... ... жоқ ... айналысып отыра беруі  ықтимал. Мектеп жасына жақындаса
да бала ... ... да, ... ... да ... сөйлеу тілі өте тар.
Өз қатарластарымен қарым-қатынастар баяу қимылдайды, ойын кезінде орындаушы
қызметі атқарады ... ... тыс ... Осы типтес балалар өз жас
ерекшелігіне байланысты дамуға сәйкес келмейді. 6-7 жастағы бала 3 ... ... ... ... ... ... қалыптаспаған, ең
маңыздысын бөліп көрсете алмайды, түстерді ажырата алмайды, ... ... ... бере алмайды, мұндай балалар ... ... ... ... ... ... типтегі балалармен табандылық көрсетіп жеке жұмыс
жасаса, ... ... алға ... Ерте ... түзету жұмыстары жүрмеген
кезде мұндай балалардың дамуында артта қалуышылқ байқалып, алға басу ... ... ... ... ... ... ... оқушы – практиктер жатады. Бұл
балалар табиғатынан нақты түсінктері бар, ... ... ... ... ... ойын ... шорқақтау. Абстрактылы ойлау
жеткілікті деңгейде дамыған. Алайда оларды оқыту барысында үнемі көрнекті
құралдарды ... ... ... Жаңа ... ... бұрынан
меңгерілген білімді негіз қылу қажет. Жаңаны тану міндетті түрде нақтыдан
абстарктылы ... ... ... ұғымнан екінші абстрактылы ұғымға өту
арқылы жүзеге асырылады. Олар суретті жақсы салу мүмкін бірақ абстрактылы
ойлауы ... ... сол ... ... ... оқу ... көбінесе
төмен болып жатады. Мұндай балаларға бірнші жылдан бастап психикасын есепке
ала отырып, жеткілікті көңіл бөлінесе, барлық кемішіліктерді жеңуге болады.
Үшінші ... оқу ... ... психикалық дамуы кешігіп жетілген, жүйке
жүйесі түрлі ауытқуларға ұшыраған балалар жатады. ... ... ... ... ... ... бір іске ұзақ ... ақыл-ойдың нақты болмауы мен тұрақсыздығы, ой қорыта алуы
машығаның дамуымен ... ... ... ... отбасындағы қарым-қатынасты,
баланың жай-күйін, қоғамдық ортамен болған байданыеын тексеріп, ... ... ... ... ... әңгімелесу, социометриялық
зерттеулер жүргізу арқылы ондағы ... ... ... ... талдап, осыған орай реттеу жолдарын қарастырады. Ал
психотерапевт ... ... ... ... мүшелерін әр түрлі
психологиялық жөне медициналық жолдармен емдеуді қолға алады.
«Қиын» оқушыларда адамгершілік ... ... ... ... істерге адам санасының адамдық мәдениетінің бір
бөлігі мораль туралы түсінікті қалыптастыру соның ... ... ой ... мен ... ... ... Осы бағытта
этнопедагогикалық құралдарын пайдалану ... ... ... ... жоспарын білуге ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға»
адамгершілік тәрбие беруде этнопедагогика құндылықтарының алатын орны ... ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыру, тәрбиелік іс-әрекетте қолдану аясын көрсету.
[29]
ІІІ. ОТБАСЫ ЖӘНЕ БАЛАЛАРМЕН ... ... ... ... РЕТІНДЕ
3.1 Проблемалы отбасылармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс жүргізуді
жетілдіру
Қазіргі қоғамда адам баласының толық бақытты болуына негізгі бес ... ... ... ... жақсы адамдар болуы;
- жақсы ұстаздың кездесуі;
- мамандықты дұрыс таңдауы;
- лайықты жармен одақтасу;
- өз ... ... бұл ... тек өз ... ғана ... ... адамның
өзін шын бақытты сезінуіне, қабілеті мен мүмкіндіктерін іске асыруына,
өмірде өз ... ... ... күш ... жеке тұлға ретінде тәрбиелеуге күш салатын қазіргі ... ... ... ... мен ... оқу-тәрбие процесін
ешкім жоққа шығармақ емес. Әйтсе де белгілі бір кезеңдерді ғана ... ... ... ... жас ... ... сай құрады. Ал, ата-
ананың балалы болу ... ... ... ... бала ... ... ұрпағы ата-әжелік мәртебеге барғанша жанұядағы педагогикалық қызмет
тоқтамақ емес. Өз баласына ... ... ... ... ... тағылымды өнегелер ата-әженің мейіріміне негізделіп,
немере-шөберелерге берілетін ата-әже педагогикасына ұласары хақ.
Әрине, әркімнің ... ... ... алуға мүмкіндігі бола
бермейді. Бір ... ... ... ... ... жанынан „Ата-аналар
университеттері” жұмыс жасап, ата-аналарға арнайы бағдарламалық курспен
дәрістер жүргізілетін. Кейбір мектептер ... де осы ... ... алып
келе жатыр. Қалай айтсақ та, отбасында баламызды тәрбиелеу өте күрделі
процесс екендігін мойындаймыз. Оның ... ... сай ... ... керек. Осы орайда мектеп мұғалімдерінің өзіне де
әдістемелік ... ... ... туып ... [30]
Өмірлік тәжірибелер мен халықтың бүгінге жеткен тәлім-тәрбиесі, оған
осы заманғы ақпараттар тасқынын қосыңыз, адам ... ... ... ... мүддесіне тән тәрбиенің бағыттарын таңдағаны жөн.
Жалпы тәрбиенің негізгі ұстанымы қандай болмақ? ... ... ... ... де өз ... таба алатын, өз мүмкіндігін көрсете білетін, ойын
ашық айтып, ... ... ... ету, ... ... ... таныту
сияқты т.б. адами мүмкіндіктерге ғана қол жеткізу емес, сондай-ақ, өзі өмір
сүрер ортада тұлға ретінде танылып, бақытты ... құра ... ... ... ... тұлға – рухани-адамгершілігі жоғары, сезімдері
дамыған, талғамы ... ... ... ... ... қоя ... қоғамның ажырамас бөлігі.
Отбасы мүшелері бір шатырдың астында, яғни бір үйде тұрады, ... ... ... Бұл 2-3 адам ... ... ... ... оның өзінен үлкен бірліктерде болу шеңберіндегі
экономикалық іс-қызметпен анықталады. Бұл отбасының шаруашылық қызметі
адамдық тұрақты ... ... және ... ... өзара әрекетке
байланысты өрбиді. ... ... ... рөлі тек қана ... ... ғана ... ... ... адамдардың үлкен топтары-
мемлекет, мешіт, шіркеу, т.б. иснтитуттардың қызметімен ... ... ... мүшелерінің арасындағы қарым-қатынастар олардың сезімімен (
махаббат, сыйласу, ... ... ... берілген
тәрбие, ереже, т.б. өлшемдер арқылы анықталады. Осы сыртқы бақылау ... ... ... қолдаушы, әрі типі, факторы болып есептеледі.
Бірақ, қандай да бір отбасының іштей даму ... ... Олар ... ... талап-тілек, бейімділік, алға ұмтылу, т.б. ... ... ... яғни ішкі даму күштері сыртқы қысымдарға ... тұра ... ... өзіне тән жалпы шеңбер (ұлт, мемлекет, мешіт, ... ... ... ... Осы орта сәби баланың адамдық тұлғасын
қалыптастырады. ... ... ... белгілі бір деңгейде жеке тәртіп
тәсілдерін құрып, оған ерекше қасиеттер дарытуы ... ... ... және ... әр түрлі, белгілі бір тарихи кезеңінде өмір сүріп
отырды. Отбасының ... ... ... ... ... ... ... билік, бедел ... ... ... ... ... деп ... ... құрылымы және
оның іштей ұйымдастырылуы көптеген факторларға байланысты. Отбасы ... ... ... ... ... ... ... байланысты
болады. Тарихта ерлі-зайыптылықтың моногамдық (біркелкілік) және полимамдық
(көпнекелік) түрлері болған.
Ерлі-зайыптыларды ... ... ... ... ... бір топтың, әсіресе, кастаның ішінен болуы. Бұл алғашқы
қауымдық ... тән. ... ... тек қана өз ... ... ... ... некелік) және экзогомдық( бұл, керісінше, некелікті белгілі
бір топ немесе кастаның ішінен сұрыптап алуға тиым ... ... ... ... ... ... ... сияқты категорияларда болды.
Отбасындағы билік құрылымы демократиялық немесе ... ... ... ... ... ... барып, отбасы мүшелерінің арасындағы қарым-
қатынастар қатаң тәртіп арқылы сипатталады. Отбасындағы демократиялық билік
ерлі-зайыпты адамдардың ... ... ... ... бөлуге
негізделген. Мұнда әрбір отбасы мүшесі шешім қабылдауға қатысады, ... ... көз ... негізінде тәрбиелейді, мәжбүрлеу шаралары
қолданылмайды. Отбасындағы билікті зерттеу ондағы ... ... ... ал, ... ... ... осы ... қалай
орындап жатқанына, сонымен бірге ерлі-зайыпты адамдардың арасындағы
түсінбеушілікті анықтауға әсер ... ... ... ... құрылымы деп, ондағы жеке мүшелердің
белгілі бір қоғамдағы ереже-нұсқауларға, әдет-ғұрыптарға, т.б. ... ... ... ... ... ... салт бойынша
отбасында әйел адам үй шаруашылығын жүргізу, бала табу және ... ... ... ер адам үй және шаруашылық иесі, отбасының
тұрақты тіршілігін экономикалық тұрғыдан ... ... ... де еркек
пен әйел функциялары өзгеріп отыруы мүмкін. ... күні ... ... ... ... ... және ... отбасылық шешімді қабылдауға
тырысады. Мұның өзі отбасының атқаратын қызметінің барлық жағына ... ... ... (туу) ... зор ... ... жаңа
сәбилердің дүниеге келуін азайтты, некелік айырылысу көбейіп кетті. [32]
Отбасын құруда табысқа жету, ... ... жол ... бұл
маңызды әлеуметтік мәселе. Отбасының береке-бірлігі әр ... ішкі ... ... ... қалыптасады. Ішкі күштерге жататындар: балаларға
қамқорлық жасау, отбасында ... ... ... ... ... ... құралы ретінде пайдалану, отбасы мүшелерінің өзара сыйластығы,
т.б. Сыртқы күштер: қоғамдық пікірдің ... ... ... ... ... баланы қамқорлыққа алуға талап-тілегі, отбасының
өзінің әлеуметтік қызметінің орындалу деңгейі,т.б. Сондықтан ... деп, ... ... яғни ... зайыптылардың
бейімділікке ептілігі, шеберлігі, іскерлігі, ішкі және сыртқы қысымдарды
жоюдағы ... ... және оның ... т.б. ... ... түрлі адамдар
бірлігінде қоғамда некенің мәнін түсінуге байланысты әр түрлі негіздер бар:
- Жеке бақытқа жетуде некедегі адамдардың ... ... ... ... алдына қойған, тұлғаның жан-жақты дамуына ұласып, ерлі-
зайыптылардың ... ... ... іске ... ... ... орын ... Некелік міндеттерді орындау, яғни балалардың болуы, оларды өз ... ... етіп ... ... табысқа жету, мүлік жинау;
Неке өлшемі (критериі): ... ... ... ... ... ... бір-бірінің ыстығына күйіп,
суығына тоңуы, балаларды қағылез, елгезек, қабілетті, алғыр, белсенді етіп
тәрбиелеп, қалыптастыру.Өмір ... ... ... ... толық бақытты бола бермейді. Отбасында ыдыс-аяқ сылдырамай тұрмайды,
бірақ, ерлі-зайыптылардың арасындағы түсінбеушіліктер біржола жоғалып та
кетпейді ... ... ... толық шешіліп те қоймайды. ... ... ... ... ... ... ... шешілейтін дау-жанжал. Ал, тұрақты шиелістің арты-ұрыс-керіс
жинақтала келе отбасында агрессиялық ... күй ... ... ... әкеп соғады. Дау-жанжалдар, олардың күшеюі ... ... ... ... ... қарым-қатынастарында да болып ... ... ... ... өркениет жетістіктерін пайдалану
кезінде жиі кездеседі. Оның себебі, жас ұрпақтар ... пен ... ... жаңа ... өмір ... ... ал, ата-аналар мәдениет пен
өркениетің бұрынғы жетістіктері кезеңінде тәрбие алған. Жас ұрпақты ... және ... ... мен ... аса қызықтырмайды.
Сондықтан ата-аналар жастардың жаңа мәдениет пен өркениеттің жетістіктеріне
ұмтылуына, пайдалануына ... ... бұл ... ... ... ... ... керек. Отбасындағы шиеленіс асқынған жағдайда отбасының
дағдарысына ұласады. Бұл дағдарыстар алуан түрлі болады. Бұлар: некедегі
ұшбұрыштылық( ... бір ... 3 ... ... ... сипаттамаларының әр түрлілігі, отбасы мүшелерінің талап-
тілектерінің, сұраныстарының ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік азғынға (яғни,
маскүнемдікке салыну, ... ... ... ... ... бала
таптыру, т.б.) ұшырауы. Мұның бәрі отбасын бұзуға, берекесін кетіруге кесел
әкелуге себеп ... бұл ... ... ... ... ... ... ата-аналық борыш, міндеттерін орындамауға әкеледі.
Отбасының даму циклдері (кезеңдер). Бұл отбасының өзгеру серпінін
–оның пайда болуы мен ... ... ... ... ... ... және ... өмір сүруден бірінші бала
туғанға дейінгі уақыт.
Екінші кезең-ең соңғы баланың ... ... ал, ... ... ... ер ... (бой ... табыс табуы мен оның экономикалық
тәуелсіздігі, дербестігі, өз бетінше күн ... ... ... ... ... оның ең ... функциясын орындаумен, яғни адам ... ... ... ... да ... ... кезеңдері бар, бірақ, осы жоғарыда
көрсетілгендер негізгі кезеңдерін құрайтындықтан ... ... ... жас ... ... назар аударылуда. Көпшіліктің
ұйғаруымен жас отбасы мынадай белгілермен сипатталады: некеге отырғандардың
жасы-30-дан ... ... өмір ... 5 ... ... емес. [33]
Ажырасу- бұл жұбайлар арасындағы қатынастардың дестабилизациясы ... ... ... ... ... психологиялық түсінбеушілігі.
Бұған ерте жастағы, белгілі бір жағдайларға байланысты амалдың-жоқтығынан
неке құруға негіз ... ... ... ... ... ... ... ғана емес сонымен қатар оған көптеген факторлар себеп
болған:
- жұбайларының ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік статусының теңсіздігі;
- әйелдің профессионалдық жұмыспен айналысуы;
- жұбайларының біреуінің жұмыс бабымен тұрақты отбасында болмауы,
- жұбайлар ... ... ... ... қылықтар
- отбасылық қарым-қатынаста сенімділіктің болмауы;
- жұбайлардың біреуінің бедеу болуы, балалы болудың жоқтығы;
- некеге дейінгі жүктілік;
Осы ... ... ... ... аяғы ажырасуға әкеледі.
Ажырасудың этаптары:
- Ызалық: жолдасына дүниесінің реніші.Осының негізінде араға ... ... ... ... ... ... Некені қалпына келтіру үшін
әрекет жасау және көптеген бір-бірінің қары-қатынасы үшін ... ... ... қатынастарды қоса жүктілікпен қорқыту.
- Депрессия. Сөйлесулер және ақылдасулар ... ... ... Адам ... түңілуі.
- Адаптация. Өмірінің өзгеруіне байланысты адаптациядан өтуі. Яғни,
ажырасудан кейін ... емес ... ... және ... ... емес
отбасына үйренуі.Жұбайлар арасындағы ажырасу процесі өте қиын өтеді. Осының
салдарынан олар адамдарға деген сенімділігін жоғалтады. Ажырасқан ... ... ... қорқады.
Ажырасудың нәтижесінде көптеген млндаған ерлер мен әйелдер жалғызсырап
қалады. Ажырасқаннан кейін бір жылдың ішінде ... ... ... 30-ға ... 1. ... саны
| ... ... саны |
| ... | ... ... некенің ұзақтығы бойынша, жыл |
| ... | |
| ... | |
| | |1 ... ... | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | |көп |
| | | | | | | | |
| ... ... |
| 100 ... | 1000 ... ... |ажырасулар ... ... ... |29,6 |6,25 |1,99 ... |31,2 |6,66 |2,1 ... |31,7 |7,41 |2,13 ... |31,5 |7,64 |2,1 ... |32,4 |8,12 |2,14 ... ... сүйенсек, жылдан жылға ажырасу- лар саны көбеюде.
Әрине мұндай жағдай балаға, сонымен қатар тұтас қоғамға зардабың тигізеді.
Себебі ... ... ... ... өз ... сүйетін азамат
тәрбиеленіп шығуы екіталай. Өйткені отаның сүйетін ... ... өз ... , ... ... ... ... алкоголизм жағдайларына байланысты импульсивтік қажет етулерден
шектеудің негізінде балада (жалғыздық) отбасынан және ... ... ... болып, ол жалғыздыққа ұшырайды. Баланың мінезі ... және ... ... ... ... қоршаған ортаны
қалыптастырады. Конфликтілік ... ... ... дамуында
патологиялық ауытқушылықтар болады. Бала өмірінде ... ... ... әкеледі. Баланың осындай жағдайларға өткір реакция
кезінде аутизм, ... ... және ... ... ... ... ... депрессияның барлық белгілері байқалады. Кең
көлемде белгілі реакцияның бірі- ашу,ыза. ... ... ... ... бағыттайды. Басқаларында тез эмоция яғни тітіркендіргіш пайда
болады. Түнгі баланың ... ... бұл да кең ... ... Ата-анасының арақатынасын уайымдаудың негізінде бала өзі ауруға
шалдығады. Түрлі жағдайларға ... ... ... балалар үйіне бергенде баланың санасында ата-анасы одан бас
тартты деп түсінеді де қорқыныш ... ... Бала өзін ... ... ... Яғни ... менің кесірлерімнен деп түсінеді.
Кейбір отбасында ата-аналар балаларын бір-біріне қарсыластық ... ... ... Анасы әкесіне балаларын ... ... ... ... тек ... оның ... ... кезде
ғана төлетінін айтып, екі арада баланы ойыншық түрінде қолданады. ... ... ... ... ... жасырып қалуға
тырысады. Ата-аналарының ажырасуынан кейін бала өзіне көптеп жүк алады,
яғни ол ... ... ... өткізуі қысқарады. Және де ең соңғысы
ажырасқан жұбайлар қайта неке ... бала ... ме ... ... туындайды. Ажырасудан алған травмасын жеңіл түрде өткеру үшін
ол әкесіен де шешесіменде жақсы қатынаста қалу керек.Мысалы: ... ... ... ... көңілін аулап жүрсе әрине ол жақсы туралы оның ... ... ... ... Бала өзін ... ... жақсы
объект ретінде таниды. Бірақ ажырасқаннан кейін бала өзін ... Оны ... ... ... ... «Мен енді әкемді көремін
бе?», «Біз қайда тұрамыз?» «Кім енді ақша табады?», «Менің досарыммен ... ... ... ... ... ... шешемді де жоғалтып алмайын
деген қорқыныш туады. Бір балада бұл ... ... ... ... ... ... туралы ойлауға қорқады. Әр балада бұл эмоциялар
түрлі түрде өтеді. Өкініш, уайым, қорқыныш, ауыр ... ... ... ... ... жаңа ... адаптациясы әр түрлі өтеді.
1- фаза-баланың жаңа шарттарға үйренуі алдын ала қалыптасу туралы ойлануы
2- фаза-стреспен күрес. Бала өзін ... ... ... және де әке-
шешесінің ... ... ... қолынан келе ме, келмей ме соны
қарастырады.
3- фаза-баланың психикасына әсер ... ... Бұл ... ... туындайды. Осы кезде олар қоршаған ортасына ашу шыдамсыз
болады.
Осының ... ... оқу ... ... ... ... нашарлайды. Осы кезде ата-аналары балаларына ұқыпты қарау керек
және де оны ... ... ... ... Бұл ... ... кері әсер
тигізіп, оны ұрсуға болмайды.
Ата-аналар келесі ережелерді ұстанып отыруы керек:
● Баланы ... ала ... ... ... ... ... ... көзінше оның бұрынғы әкесін жамандамау керек.
● Балаға отбасында не болып жатқандығының растығын айту.
Ата-аналарының ... - бала үшін әр ... ... ... ... жыл өтсе де ажырасу бұл балалардың есінде ... ... ... ... ... мен ... ... әрқилы дұрыс емес стиль байқалады:
қатаң-беделді, тақуалық-күдікті, иландырушы, дәйексіз, шеттету-селқостық,
бетімен ... және т.б. ... ... әлеуметтік-
психологиялық және психологиялық-педогогикалық проблемалардағы өздерінің
қиындықтарын сезіне біледі, ... ... ... ... ... маманның көмегінсіз өзінің қателіктерін, өз баласының
ерекшеліктерін түсініп, отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... да шиеленістерді шешуі мүмкін емес.
Сонымен бірге, өзінің отбасындағы проблемаларды мойындай қоймайтын,
балалардың денсаулығы мен өміріне қатер төндіретін жағдайларды ... ... ... отбасындағы қоғамға жат және қылмыстық өмір салтын
қалыптастыратын, балаларымен, ... ... ... ... ... ... ... келетін немесе қылмыстық
қылықтарға итермелейді. Мұндай отбасылардың балалары қажетті ... ... ... ... ... ісі жөніндегі
бөлім қызметкерлерінің, учаскелік полиция ... ... ... өкілдерінің көмегін қажет етеді. [35]
Жанжалды отбасындағы ерлі-зайыптылардың өзара ... ... ... ... ... өмірді жете түсінушілік, біліктілік
сияқтыларды талап ететін тынымсыз ... ... ... ... көпшіліктің алдыңда талкылау арқылы жөнге ... ... ... ... әсер ... ... ... қисық, өршеленген
мінез көрсеткен кезде, бұдан басқа амал жоқ болғанда ғана кірісуге ... ... ... ... өмір ... ... және ... балаларға деген қамқорлығын танытатын отбасындағы дұрыс ... ... ... ... ... мен ... ұялататын,
педагогикалық елеулі қателіктерге орын беріп, балалармен қарым-қатыпастарды
қисық қалыптастыратын педагогикалық жағынан ... ... ... ... Педагогикалық дәрменсіз және жанжалды ... ... ... әсерін тигізбейді. Балалардың бойындағы ... ... ... ... ... ... салдарынан калыптасады. Бұл жерде отбасының тәрбиелік рөлі кемиді
және ол өзінің ықпал ету ... ... ... рөл ... басқа да институттарына жол бастайды.
Педагогикалық дәрменсіз отбасы бәрінен бұрын жанама биәлеуметтеңдіруге
ықпал ... ... ... ... ... тәрбие беру стилі мен ата-
аналардың балаларымен өзара қарым-қатынасы сипатындағы психологиялық-
педагогикалық түзеуді қажет ... ... ... психологтар, сондай-ақ
балалар мен ... жеке ... ... жағдайын жақсы білетін және ... ... ... бар ... ... мен ... диагностикалық әрекеттердің нәтижесінде қол жеткен отбасына
байланысты ... ... бір ... ... ... ... қол жеткізеді, бірак олар мүмкін деген
кемшіліктер мен қателіктерден сақтап қала ... ... ... ... пен ... ... өнегелілігіне байланысты.
Сөйтіп, отбасымен жұмыс ... ... ... ... ... ... қажет:
кез келген ата-ана үшін өзінің баласы жөнінде ... сөз ... ... баланың жақсы жағын да елеп, мактап қойған дұрыс;
қызыл сөз үшін ғана немесе үлгі-өнеге үшін ... ... ... ... ... ... даурықтырып, жария етудің қажеті жоқ.
Педагогикалық қателіктерге тән ... ... ... ... бермеуі
керек;
тәрбиеге қиын көнетін жасөспірімдерге қатысты күш көрсету мен ... ... ... балалардың болашаққа қарауына үйрету керек және оны өзі
де үйренуі керек;
жасөспірімдер мен олардың ата-аналарының ... ... ... ... ... ... ... қабыддау дұрыс емес, өйткені
алдып ала аныктау әдептерінің бәрі бірдей сөзсіз жәнедүрыс қорытынды шығара
бермейтінін ескеру қажет.
Жеке ... ... ... ... ... ... типологиясы:
әрбір мүшесі басқа мүшелермен еркін араласып және өздерінің сезімдері мен
тілектерін ашық та еркін айта ... ... ... ... ... ... ... бүл отбасының әрбір мүшесіне қатысты
мәселелерді үйлесімді ... ... ... ... ... қиын ... Мұндай отбасында табиғи
байланыстар босаңси түседі. Соның нәти-жесінде бүкіл отбасының ... ... ... ... мен жанжал туындайды.
Осы екі топтың екеуі де әлеуметтік қызметтің объектісі бола алады.
Алайда бірінші ... ... ... аздау. Мұндай
отбасылары әлеуметтік қолдауды көбірек дәрежеде талап етеді. [36]
3.2 Отбасы және ... ... ... ... мемлекет жүргізіп отырған іс-шаралар жүйесі
Елiмiз егемендiк алғаннан бергi уақыт iшiнде қоғамда ... ... ... Сол ... ... соны ... бала өмiрiне
тiкелей әсерiн тигiзiп жатқаны белгiлi. Бала ... ... ... ... ... өткен әдiстерiн ауыстыратын тәрбиенiң
жаңа технологияларын қолданудың қажеттiгi, ел ... ұлт ... ... ... жетiстiгiн әр отбасының тәрбие құралына айналдыру
... ... ... ... ... ... ... нарықтық
экономиканың қарқынына iлесу қиыншылығынан, көптеген ... ... ... тiптi ерiксiз қолдан шығып, орны толмас олқылықтар ... ... өз ... ... ... ... кемшiлiгiн қоғамға,
бiлiм беру мекемелерiне арта бастады. Оған қоса, шартты түрде дамыған бiлiм
беру жүйесi мен ... ... ... ... “мәдени орын” деген
атаудың астарына ... ... ... ... ... ... тәрбие беру және әлеуметтендiру қызметiн әлсiреткенiн жасыра
алмаймыз.
Әлеуметгік қызметкер жұмыс жүргізетін дәстүрлі ... ... ... ... ... отбасы, көп балалы отбасы, аз балалы отбасы,
жағдайы жайсыз отбасы жатады.
Аз ... ... ... ... - ... ... сақтау мен
оның тіршілігін қамтамасыз етуге қажетті тамақ өнімдерінің төменгі мөлшері,
шаруашылық тауарлары мен ... ... ... ... мөлшері.
Отбасының (жалғыз басты азаматтың) жан басына шаққандағы табыс мөлшері
тұтыну қоржыны көрсеткішінен төмен болса, онда ол ... деп ... ... ... алу ... ие ... Кедей деп ішінара
немесе толығымен еңбекке жарамсыз, ... ... ... ... ... мүгедектер; жалғыз басты жасы жеткен адамдар; көп
балалы отбасы; жағдайы ... ... ... отбасылары танылады.
Қазіргі кезде аз қамтылғандар тобының қатарға жас баласы бар ... ... ... ... жас ... ... студенттік), босқындар мен
еріксіз қоныс аударушы отбасылары толықтырды.
Аз қамтылған азаматтарды әлеуметтік қорғау бойынша мемлекеттің ... ... ... ең маңыздылары: жеңілдетілген салық салу;
тегін немесе жеңілдетілген қызмет ... ... ... көмек,
коммуналдық қызмет көрсету салаларында), ... ... ... ... ... каржылай көмек көрсету кезінде отбасының мүліктік
жағдайы ескеріледі (тұрғын үйі, автокөлігі, ... және т.б.), ... ... ... ... ... уақытша қиындыкты өз бетімен, сырттан
көмек күтпей-ақ шеше алатын отбасы, қылмысқа ... ... ... ... ... жүзеге асыруға арналған Қазақстандағы мемлекеттік
мекемелер кедейшілік таңбасын ... ... ... ... ... ... ... басты аналар, зейнеткерлер, әскери ... ... ... қайыршылыққа түсу қауіпі төнген кезде «әкім-шіліктік»
анықтау деген шараны тәжірибеге алды. Сірә, кедейшілік шегін ... ... ... ... уақыты жеткен сиякты. Дегенмен осы
мәселеге байланысты ... бар ... ... ... ... тұтыну құрылымьга толық түрінде ашып бере алмайды. Сөйтіп,
жоғарыда айтылған себептердің нәтижесінде ... ... ... шегі ... ... ... ғана көрсететін, ал отбасының
накты сұранысын, республика халқының тіршілік деңгейінің қозғалысын ... ... ... ... заңмен бекітілген ресми есептік
керсеткіштің екі еселенген мөлшері пайдаланылады.
Кедейшілік бүгінде халықтың тіршілік ... ... ғана ... бүкіл қоғамның жалпы көңіл-күйін керсетеді.
Бұрынғы Үкімет кедейшілікпен күресудің ... ... ... бірі - ... Республикасының 2000 жылдың 3 ... ... және ... ... жүргізудің 2000-2002
жылдарға арналған бағдарламасы туралы» № 883 ... Ол ... ... ... бір ... ... қамтуға және халықғы еңбек етуге
ыпталаңдыратын жұмыс ... ... ... ... айту ... бұл Бағдарламаның мерзімі өткен кездің өзінде
Үкіметтің осы сала ... ... ... онша ... болмай шықты.
Көздеген мақсатқа жете алмай қалдық. Ресейде ... ... ... кең ауқымды шаралары қолға алына бастады. Біздің ... ... ... тағы да ... ... одан ... ... уақыты жеткен
сиякты.
Әлеуметтік қызметкерлердің кедей отбасыларымен жұмыс ... ... ... болады:
осындай тектегі отбасыларын анықгау. Оларды қадағалап, ... ... ... мен отбасы ішіндегі қарым-
қатынастарын зерделеу арқылы отбасылардың ... ... сол ... да мамандар мен ұйымдарды тарта отырып көрсетілетін ... ... ... ... ... мен ... ... корғау, кедейшішктегі адамдарға түрлі кеңес беру қызметін
көрсету, құқықтарып қорғау және ... ... ... психологиялық көмек беру қызметіне жіберу;
осы санаттағы адамдар тұратын аумақтағы кәсіподақ ұйымдарымен, кәсіпорындар
мен ... ... ... ... олардың бос уактыттары мен
демалысын өткізуді ұйымдастыру;
жұмысқа орналасуына көмек көрсету; кәсіптік оқыту мен ... ... ... ... ... мен және т. б. ... жәрдемдесу;
кәмелетке толмағандарды жұмысқа орналастыру;
ассоқиақиялар, бірлестіктер, өзіне-өзі көмектесетін ... ... ... топтармен, жеке адамдармен араласуын ұйымдастыруға көмек көрсету;
түрлі курстар, үйірмелер мен ... ... ... жеке меншік)
ұйымдастыруға көмектесу;
арнайы қорлар ашу. [38]
Жұмыссыз азаматтардың отбасылары. ... деп ... ... істейтін жұмысы мен табатын табысы жоқ; ... ... ... ... ... тіркелген; жұмыс іздеп жүрген және оған кірісуге әзір; өзіне
лайықты жұмыс ... ... ... 10 күн ... ... орналаса
алмаған азаматтар танылады. Кез келген мемлекеттің ... ... ... - ... ... ... ... болып
табылатын кедейшілікті болдырмау жолында күрес жүргізу. Бүгінгі таңда
біздің елімізде ... ... ... мақсатында әлеуметтік-
экономикалық шаралар жаппай ... ... ... ... ... ... ... ата-
аналардың көбісі, сонымен бірге бір және бірнеше мүшелері ... ... да бар. ... ... ... ... ... үшін
мыналар теңестіріледі: бірінші топты толығымен жұмыссыз отбасыпары құрайды
(кәмелетке толған, еңбекке жарамды мүшелерінің бәрі де ... ... ... топ - ... ... ... ... толған бір
ғана мүшесі жұмыс істемейді).
Жұмыссыз отбасылардың негізгі проблемалары:
материалдық (жалдамалы ... ... ... үшін ... ал көбінесе
өзінің отбасып тамақпен, киіммен, түрғын-жаймен қамтамасыз етудің жалғыз
ғана жолы);
бос уақыттық (бос уақытын өткізу, ... ... ... ... айналысу,
балаларымен түрлі үйірмелер мен секцияларға қатысу жәнет.б.). Үзақ ... ... ... ... ... ... ... (жазғы
демалыс, балаларлың каникулы);
отбасындағы психологиялық хал-ахуадқың нашарлауы (жанжалдың ... ... ... ... ... ... сипаттағы жеке проблемалардың
көбеюі;
бала тәрбиесіне катысты, шаршап-шалдығу мен жүйкесі тарылуға ... ... ... ... ... ... ... әшкерелеу, оларды сыртынан қадағалау, олардың жай-күйі
мен ... ... ... ... ... үшін ... мәліметтер
қажет: отбасы мүшелерінің, соның ішінде балаларыпың саны; ата-аналар мен
балалардың ... мен ... ... материалдық жағдайы; отбасындағы
жұмыссыздардың саны; жұмыссыз болу кезеңі, оның ... ... ... ... ... және ата-аналар мен балалар арасындағы карым-
қатынас; балалары мен ... ... ... бала кезінен
науқас, мүгедектердің саны; жұмыссыздың білім ... ... оның ... ... ... жәнеқандай оқу орныңда оқитыны жайындағы мәлімет;
олардың оқу үлгерімі; оқымайтын ... ... ... ... оның ... ... мүшелерінің әлеуметгік ... оның ... ... демалыстарын өткізу мүмкіндіктері; отбасын
қызықтыратын мәселелер шеңбері және басқалар;
негізгі ... ... ... ... ... ... ... бағытын жобалау;
мейлінше күшті ұйымдастырылған заңдық көмек көрсету (жұмыссыздың ... ... ... ... ... беру қызметін көрсету, т.б.);
жұмыссыздар мен олардың отбасы ... ... ... ... ... қолдаудың көлемі әлеуметтік педагогтың құзырымен
анықталатын арнайы орғанадарға кеңес алуға жіберу);
балалардың бос ... мен ... ... ... оның ... ... соның ішінде кәмелетке
толмағандарына жұмысқа орналасуға көмектесу;
өзіне-өзі көмектесетін топтар құруға ынталандыру;
жұмысы барларды да, сол сияқты ... ... мен ... ... ... ... ... ішінде жеке меншік те) ашуға, таяуда
ған ... ... ... осындай бірлестіктерге ... ... ... ... ... ... іздестіру мен оны бөліп беру ғана емес,
сонымен бірге бизнеспен айналысуға ынта танытатын балаларды іздестіру ... ... ... ... және ... балалардың кәсіби бағдар алуын
және әрі қарай оқуын ұйымдастыруға көмектесу;
әр түрлі материалдық ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік оқыту, ... ... ... ... курста-рында оқитындарға степендия төлеу;
жұмыссыздыққа ... ... ... ... қамтамасыз ету
қызметінің ұсынысы бойынша бір ... ... ... ... ... шығандарының орнып толтыру; тұрғын-жайды пайдалану, ... ... ... үшін ... беру);
акпараттык жәнеұйымдық-делдалдық қызмет көрсету;
жұмыссыз азаматтар ... ... ... топтағы» балаларға
әлеуметтік көмек көрсету, осы отбасыларға қосымша әлеуметтік көмек пен
жеңілдік алуы үшін аз ... ... ... ... қатысты зерттеу
жүргізу. [39]
Көп балалы отбасы. Көп балалы отбасы деп үштен ... ... ... ... Бала коп ... ... ол одан көп ... мүмкін.
Қазақстанда, әсіресе ауылдық жерлерде екі және одан да асатын туыстарымен
бірге тұратын күрделі отбасылары да ... Оның ... ... ... дәрменсіздік болып отыр.
Көп балалы отбасын мынадай түрлерге бөлуге болады:
ата-аналар өздерінің балаларын жақсы ... және ... ... ... ... ... Мұндай отбасында бала ең негізгі құндылық болып
саналады, сондықтан ата-ана бала үшін ... ... ... ... ... ... ... көп болғанын қаламайтын отбасы. Мұндай
отбасында үшінші және одан ... ... ... мен межелеудің
жоқтығынан пайда болады. Сонымен бірге мұндай ... ... егіз ... бала ... екіқабаттыкты үзуден қорыққандықтың, ананың денсаулығына
байланысты дәрігерлердің ... ... ... ... ... ... жәнедіни сеніміне қарай түсік жасаудан бас ... ... ... бар, екі ... емес ... біріктіру натижесінде
құрыпған отбасы;
көп баланың тууын сәтсіздіктің ... ... деп ... ... ... бала үшін ... ... жәрдемақылар мен жеңілдіктер болып
табылады. Көптеген жағдайда ішімдікке салыну немесе нашақорлык ... бала ... ... ... ... ... болады. Мұндай ата-
аналар оздерінің парыздарын түйсінбейді, мемлекет баланы қамтамасыз етуге
міндетті деп ... ... ... ... стилін, қажетті әлеуметтік және өзге
де көмектің көлемі мен сипатын анықтауға мүмкіндік береді.
Көп балалы отбасының негізгі ... ... бала ... ... ... ... ... төмендей
түседі);
толыққанды тамақпен, киіммен, тұрғын-жаймен қамтамасыз ету мәселелері;
жоғарыда аталған проблемалардың салдарынан болатын денсаулыққа ... ... ... ба-лаларына қарағанда көп балалы ... жиі ... ... ... ... ... ... санының
кобеюі;
оку саласыңдағы проблемалар (мүндай отбасы балаларыпың толыққанды білім алу
жағдайы мен мүмкіншіліктері басқаларға ... ... ... ... (мұндай отбасындағы балалар көбінесе
қараусыз болады; еңбекке ерте араласады; ата-аналар отбасындағы өзара қарым-
қатынасты, өзіне-өзі ... ... ... бөлуді ұйымдастыра
білмейді);
көп балалы отбасындағы тіршілік ерекшеліктеріне байланысты ... ... (тым ... ... ... өз бетімен шешім қабылдаудағы
еркіндігін шектейді, бала томаға-тұйық бола түседі; басқалармен араласудың
аздығы-нан, бала ... жаза ... ... мен ... өткізу
қиындыққа түседі);
көп балалы отбасына қоғамның ... ... ... ... ... «Көп балалы отбасыларына әлеуметтік қолдау көрсету жөніндегі
шаралар туралы» Жарлық бойынша көп ... ... ... ... көп ... ... жұмыс жүргізуінің
негізгі бағыттарына мыналар жатады:
• көп балалы ... ... және ... алу, ... ... ... ... (бағдарлы сұрактар: отбасы
мүшелерінің саны, соның ішінде көп ... ... ... ... ... де ... ата-аналар мен балалардың жынысы мен жасы; ... ... мен ... жұмыс істейтін орны мен табыс көлемі;
отбасы ... ... ... ... ... ... ... ата-аналар мен балаларының табысын ... ... ... ... ... және ата-аналар мен
балалар арасындағы карым-катынас; балалары мен ата-аналарының денсаулығының
жайы; бала кезінен ... ... ... ... ... ... мамаңдығы, оның еңбек өтелімі; балалардың оқитыны және қаңдай
оқу орныңда оқитыпы жайындағы мәлімет; ... оқу ... ... және
жұмыс істемейтін балаларының бар-жоқтығы, оның ... ... ... ... ... оның ... жазғы
демалыстарын өткізу мүмкіңдіктері; отбасын қызықтыратын мәселелер шеңбері
және ... ... ... мен ... ... отбасының және әрбір мүшесінің сұранысы ... ... ... ... белгілеу;
түрлі жәрдемақылар, жеңілдіктер алуға, көп балалы отбасы үшін қодданылатын
жәрдемақылар мен әлеуметтік жеңіддіктер туралы ақпараттар алуға кемектесу;
табыспен ... ... және ... жоғарылауына кемектесу (жұмысқа
орналастыру, кәсіпорың, қоғамдык ұйым басшылармен байланыс жасасудың
жолдары туралы ... ... ... ... ішінде психологиялық проблемаларды шешу;
қажет болған жағдайда балаларға бөлінген қаржының пайдаланылуына бақылау
жүргізу;
көп балалы отбасы мүшелерінің ... ... ... балаларды
арнаулы емдеу орнына орналастыруға, жанжадды отбасындағы ... мен ... ... ... ... ... үшін ... мамаңдардан
кеңес алуға жіберуге көмектесу, жаңа жанжаддардың алдын алу;
көп балалы отбасылардың пайдасы үшін мейірімділік акқиясың ұйымдастыру
... ... ... мерзімінде берілуін үнемі тексеріп
отыру (жәрдемақыларды, бөлінген ... және ... ... берілуі).
Көп ұрпақты отбасылардың көбеюі өткір проблемаға айналып ... ... 1994 ... ... ол 3,8% (18,1-ден 21,9% ... өсіп ... ... ... ұрпақ жұмыс істемейтін кейінгі жас отбасыларын өздерінің
зейнетақыларымен асырап, қолдау көрсетуде деген сөз. [40]
Аз балалы отбасылар. Қазақстандағы жаңа ... ... ... ... жай ... ... ... ету үшін қажетті деңгейдің тез
төмендеуімен көрініп отыр. Халықтың ұдайы өндіріс шегі бала туудың ... тең ... ... бірлігіне сәйкес келмейді (өлім деңгейіне
байланысты). Осы ... ... тым ... бала ... ... ... Қазақстандағы бала туудың жиынтық
коэффициенті 1989-1999 жж. аралығында: 1988-1989 ... - әйел ... 2,8 ... ... ... - 2,5 ... төмендеп кеткен. Балалы
болуды қалыптастыруға отбасылардың тіршілік ету жағдайы айтарлықтай ыкпал
ететіні белгілі, бұл ... ... ... ... ... ... ... бағаланады.
Бала тууға қатысты басқа елдерге тән ерекшеліктер, атап айтқанда ... ... ... ... бала ... ... ... өзгеруі
Қазақстанға да тән болып келеді.
Бала туу деңгейінің негізгі өзгерістері ... және ... ... ... ... ... Жалпы барлық әйелдер үшін тиісті
сан 2,8 болса, күйеудегі әйелдер үшін 3,0 болып табылады. Бұл ... ... ... 0,1-ге кеміп кетті; еркектер үшін тиісті сан әйледерге
қарағанда 0,2-ге жоғары.
Халықтың өндірушілік және ... ... ... ... ... ... ... діни, сондай-ақ тұратын орны
бойынша (қала, ауыл) ... ... ... ... ... анықтау азиаттық ұлт өкілдері үшін (әзірбайжан, өзбек,
тәжік және қазактан басқалары) отбасындағы баланың тиіст санының ... 4,97. Бұл ... ... ... ... ясасы (жігіттер - 23,9 жаста,
қыздар 20,03 жаста) мен ең ұзак ... ... ... (20 ... -
бірінші баланы табу, 40 жаста - соңғы баланы табу).
Сұрақ қойылған орыс ұлтының әйелдері идеалды от басыларына 2,8 баладан
келуі ... деп ... ... ... бала ... ұл баланы қалайтын
азиаттық әйелдерге (45%) қарағанда, олар қыз ... ... ... ... ... репродуктивті мінез-кұлықтың жаңа түріне толығымен
көшіп болу шамасына карай және жаңаша модернизақиялау процесінің одан ... ... бала туу ... мәні біртіндеп кеми түсетін сияқты және
қоғамның ... ... өсе ... ... ... үш он ... ... бірлік көрсеткішінің
төмендеуі байқалады, олар мынатөмендегі факторларға негізделген:
Аз балалы отбасылар санының өсуі.
Некелесу жасының төмендеуінің көбеюі.
Жас отбасылардың ата-аналарынан бөлек ... ... ... ... болуы салдарынан жалғыз ата-аналы
отбасы мен жалғыз басты аналар отбасы үлесінің өсуі.
Егер Қазақстандағы өмір деңгейінің құрылымына қарайтын ... онда ... ... ... отбасылар (күнкөріс минимумы төмен) - 3 5%;
аз қамтылған отбасылар - 27%
жақсы ... - 8% ... ... ... - ... ... әдетте зейнетакысы төмен зейнеткерлер, ... ... ... ... ... 2002 жылдың бірінші
қаңтарынан бастап бала тууына байланысты әлеуметтік көмек ... ... ... ... Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік корғау
министрлігінің ақпаратына сәйкес, белгілі бір ... от ... ... ... шегінен төмен халық енді ... ... ... камтылатын болды. Қалыптасқан жағдайға қатысты
әлеуметтік қызметкердің міндеті - белгілі бір тіршілік ету ... ... ... ... ... ... тобыпа көмек көрсету.
Жағдайы жайсыз отбасылар. Мейілінше ... ... ... ... және ... т.б.) ... ... болатын жағдайы жайсыз отбасылар болып
табылады. Жағдайы жайсыз отбасыпарға мыналар жатады:
жанжалды отбасы - ... ... ... ... ... ... сөз);
педагогикалық дәрменсіз отбасылар - жалпы мәдениет деңгейінің төмендігі мен
психологиялың-педагогикалық мәдениеттің ... ... - ... жалпы қабылданған әлеуметтік нормалар мен
талаптарға сәйкеспейтін отбасы. ... ... ... ... көріністерге
жол беріп, баланың психкасы мен мінезіне қаяу ... ... ... ... ... ... үйрену, үйінен қашып, қаңғыбастыққа салыну
және басқа да жат қылықгар). Қазіргі ... ... ... ... қорытындылай келе, түрлі санаттағы отбасыларымен жүмыс жүргізетін
болашақ әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ықпал ететін әлеуметтік-экономикалық түрлі факторлардың
болатындығып айту керек. [41]
Қорытындылағанда, ... ... ... ... ... ... үшін әлеуметтік-экономикалық дағдарыс жағдайында ерекше
мәнге ие болады, яғни ... ... ... колдау, ерекше
жеңілдік пен қызметті талап ететін объектілер әлеуметтік ... ... ... ... ... те ... ... өмiрде бар ата-ананың өз ұрпағы
алдындағы мiндеттерi мен ... ... ... ... ... ... өздерi өмiрге әкелген баласы үшiн қаншалықты ... ... заң ... ... ... Конституциясының 27-бабында “Неке мен
отбасы, ана мен әке және бала ... ... ... ... және ... ...... табиғи құқығы әрi парызы,
кәмелетке толған еңбекке қабiлеттi балалар еңбекке ... ... ... ... , - деп ... қайта толықтырылып 2002 жылдың 1 шiлдесiнде берiлген ... ... ... Заңында “Отбасы - некеден, туыстықтан, бала асырап
алудан немесе балаларды ... ... өзге де ... туындайтын
мүлiктiк және мүлiктiк емес жеке құқықтар мен мiндеттерге ... ... ... ... мен дамытуға жәрдемдесуге тиiстi адамдар тобы”,
- деп анықтама берiледi. Сондай-ақ, 9-тарауда “Бала ... 8 ... ... қамтамасыз етiлген. Ал, 10-тарауда ... мен ... де 7 бап ... ... өзi ... ... ... мiндеттерi мен құқықтары заңда белгiленген. Онда ата-
аналардың өз балаларына қатысты құқықтары мен мiндеттерiнiң тең ... 18 ... ... ... ... ... ... тұрғанда
барып тоқтатылатындығы айтылады. 62-бапта ата-аналардың балаларды тәрбиелеу
және оларға бiлiм беру жөнiндегi ... ... Бала ... ... ... ... мен қаржылық мүмкiндiктерiнiң шегiнде, оның
дене, психикалық, адамгершiлiк және рухани жағынан ... ... ... ... ... ету үшiн негiзгi жауапкершiлiкте болатындығы
айтылған. Ата-аналардың басқа адамдарға қарағанда өз ... ... ... ... ... басым құқығы бар екендiгiн атап
көрсеткен. Сондай-ақ, балаларды тәрбиелеу әдiстерiнде ... ... ... ... қатыгездiк, дөрекiлiк, балаларды қорлау
немесе қанау болмауға тиiстiгi жазылған. ... ... ... ... ... жағдайда да бала ... ... ... ... ... туралы” Заңында да ата-аналардың өз
балаларына, қамқорлыққа алынған ... ... ... ... ... ... мен бiлiм беру ... құқықтары мен
мiндеттерi айтылады. Ата-аналар және өзге де заңды өкiлдер:
1) балаларға өмiр ... мен оқуы үшiн ... және ... жасауға, олардың интеллектуалдық және дене ... ... ... ... ... ... бес (алты) жасында балалардың мектепке барар алдындағы дайындығын
қамтамасыз етуге, ал алты ... ... ... ... бiлiм беретiн
мектепке беруге;
3) бiлiм беру ұйымдарымен ынтымақтастық жасауға; балалардың оқу орнына
баруын қамтамасыз етуге мiндеттi (38-бап.)
Сол ... ... ... ... Бас ... 1959 жылдың 20
қарашасында 1386 (ХIҮ) ... ... ... құқықтары
Декларациясында”, 1989 жылдың 20 қарашасында қабылданып, 1990 ... ... ... ... ... құқықтары туралы Конвенцияда” бала өмiрi
мен денсаулығы, бiлiм алуы мен тәрбиесi жан-жақты қаралған.
Қорытынды
Қазақстандағы күрделі жаңа әлеуметтік ... ... ... және өмір сүру ... ... байланысты адамдардың
әлеуметтік қорғау жүйесін толық жетілдіру, оның ... ... ... ... әлеуметтік педагогтарға үлкен үміт арттыруда.
Әлеуметтік педагогтардың тұлғаны қайта қалпына келтіру ... ... шешу ... ... ... күрделілігін
танытады. Сондықтан жаңа қоғамда өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... ... іс-әрекет процесіне білім, оқу және ... ... ... және ... ... педагогикалық іс-әрекет міндетті түрде қоғамдық іс-
әрекет ... Оның ... ... мен ... ... сияқты қоғам
қажеттілігінен туындаған. Әлеуметтік педагогика іс-әрекеті ... және ... ... ... ал оның нәтижесі әлеуметтік
сапаның ... ... ... ... өз ... ... ... тұлға болмысы, адам мүмкіндіктеріне сәйкес және қоршаған ортаға
байланысты. Әлеуметтік ... ... ұзақ ... болып
саналады, сондықтан оның нәтижесі бірден көрініс бермейді. Қойылған мақсат
пен міндетті жүзеге асыру үшін ... ... ... көп ... ... ...... азаматтың әлеуметтену жолындағы алғашқы
қадамдарын жасайтын бастапқы адым, ол балаға моралдық қалпы туралы ... ... оны ... ... өз-өзіне қызмет ету дағдыларын
қалыптастырады. Ата-ананың іс-әрекеті мен ... өмір сүру ... ... ... ... әлеуметтік-саяси құндылықтар
беріледі.
Қазіргі отбасындағы бала тәрбиесінің жетілуі әлеуметтік-педагогикалық
және материалдық ... ... ... ... ... ... сипаттамалары отбасының тәрбие мүмкіндіктерінде
жатыр. Оларға байланысты ... ... ... ... ... айқындауға болады.
Қоғамдық отбасының тәрбие өмір салты, оның барлық ... ... ... ... ... ... ... ортақ іс-
әрекеттерінің жалпы тәсілдері, әдістері және ... бар. ... ...... мен ... ... ... міндет,
әлеуметтік педагогикалық тәсілдер, әдістер. Осы элементтерді біріктіретін
негіз – іс-әрекет. ... ... ... ... іс-әрекет
болмаса, тәрбие де болмайды. Отбасындағы тәрбиенің маңыздылығы ата-ананың
басшылығымен, ... ... ... (оқу, ... ... т.б.) балаларды араластыру. Бұл деңгей арқылы ... және ... ... ата-ана мен бала ... ... ... бала ... әсер ... ... ... бағыттарын; баланың отбасындағы араласатын іс-әрекетінің алуан
түрлілігін; ата-ананың тәрбие құралдарын, әдістерін, тәсілдерін ... ... ... ... ... ... болады.
Отбасы мүшелерінің өзара әрекеттестігі ретінде, түсінісу, сезім әсерлері
негізіндегі бір ... ... ... Қарым-қатынас кезінде іс-әрекетпен,
тәжірибемен, сезім ... ... ... Ата-ана мен баланың ара қатынасы
отбасы өмірінің айқын көрінісі, оның ... ... ... ... Үйдегі ата-ана арасындағы, ата-ана мен бала арасындағы,
балалардың арасындағы өзара қатынас педагогикалық үрдістің ... ... ... Олар жеке ... мән ... ... балалардың мінез-құлығына, олардың адамдарға деген қатысына әсер
етеді. Отбасындағы өзара қатынас сипаты әдет-ғұрыптармен, ... ... ... ... ... ... ... эмоционалдық деңгейімен, олардың адамгершілік және
педагогикалық ... ... ... бәрі ... балаға деген
қатынасында орын алады.
Бала өмірінің ... ... ... – ол жер ... ... ... ... өмірі, адамзат тарихының дамуы барысында туындаған
әлемге деген қатынас. Қарым – қатынас әлеуметтік – ... ... осы ... ... Ол ... педагогикалық қарым –
қатынастарды толықтырады. Ол баланың әлеммен қатынасы ... ... ... ... ... және қоғамның өмірі мен даму
факторының рөлін атқарады. Әлеуметтік ... ... ... арнайы
жасалған мемлекеттік және қоғамдық құрылымдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... түрде бағытталған жастарды осы
және болашақтағы қоғам өміріне дайындау.
Психологиялық тұрғыдан тәрбиені ... өз ... ... – жас адамның қоршаған әлемді сана-сезімімен ... ... ... көзқарас бойынша, тәрбие адамның әлемді
бейнелеуі және онымен ... болу ... ... түрде дамыту
үрдісінде талдануы мүмкін.
Тәрбие-жалпы адамзат мәдениетінің элементі және мәдениеттану ғылымы
тұрғысынан зерттеуге ... Олай ... бұл ... ... ... ... бойы ... балаға қазіргі заманғы мәдениетке кіруіне мақсатты
бағытталған көмек болып есептелінеді.
Баланың мәдениетке аз уақыт ішінде кіруіне оқыту ... ... ... ... ... ... ролі зор. ... деген гуманистік көзқарас пен психологиясын қалыптастыруымыз үшін
бүкіл әлемдегі өмір мен ... ... ... пен ... ... ... ... үлкен адамға деген, кез келген
ұлттың, мемлекеттің, нәсілдің, ру-тайпаның адамдарына ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР:
1. С. Ғаббасов «Халық педагогикасы» Алматы, 1995
2. І. Халитова «Әлеуметтік педагогика» Алматы, 2007
3. Қазақстан Республикасының Бiлiм ... ... Бала ... ... Мудрость воспитания; Книга для родителей /Сост. Б.М.Бим-бад, Э.Д.
Днепров, Г.Б. Корнетов. – 2-изд., доп. – М.: ... 1989. – 304 ... ... ... для ... /Под ред. А.А. ...... 1989. – 256 с.
7. А.Г. Хрипкова, Д.В. Колесов. Ұл есейсе, қыз өссе. – А. «Мектеп». 1988. –
224 б.
8. ... ... ... ... ... ... және ... Практикум по гендерной психологии/ Под. Ред. И.С. ... ... ... С. ... М. ... Как беседовать с ребенком о сексе. – СПб: ... ... – 208 ... ... ... Ш.Джанзакова. Методология общей и этнической
педагогики в логико-структурных ...... ... ... ... ... ... арқылы қазақ
мектептерiнiң оқу-тәрбие ... ... ... шарттары.
– А., 2003. 195 б.
13. К.А. Оразбекова. Педагогикалық психология практикумы. – А.,Комплекс,
2002. –180б.
14. ... ... мен ... тәрбиесi болашақтың бастауы
хақында. А., “Дәуiр”. 2000 ж. 127-б.
15. Н.В. Гришина. Психология конфликта. – СПб: Питер, 2002. –464с.
16. ... ... Өзб. Ауд. Т. ... – А, 1992. 45-48 ... ...... ... Астана.
18. Қ.Т. Атемова. Отбасында баланың iс-әрекетiн ұйымдастыру ...... 58 ... Л.А. ... М.Е. ... ... Мектеп жағдайындағы ЖҚТБ/АҚТҚ-ның
алдын алу бойынша оқытушыларға арналған басшылық. – А, 2004. 106 б.
20. С. Әбдешова. Жаманнан ... – А, 2004. 12 ... ... ... Жетi ... ... – А. “Ана тiлi” ЖШС., 2003.
14-20 бб.
22. Қ. Жанарыс пен К. ... ... ... Л. ... ... дiнiндегi арамдар және үлкен ... Дiн ... ... ... ... қағидалары. Анкара., 2000.
25. Садық Дана. Жанұя бақыты. А. 2003 ж.105 б.
26. Ә.Өмешұлы. Шаңырақ шаттығы мен ... – А. ... ... ... ... алу және өмiр сүру ... ... ... мен өткiзу жөнiндегi көмекшi құрал. –А.,2004.
–160б.
28. Бiлiм беру жүйесiндегi Этнопедагогика журналы 2005ж. N 4, N 5 ... ... ... 2004ж. N 1.
30. Бала тәрбиесi журналы 2004ж. N 1, N 2 саны
31. Қазақстан мектебi. 2006ж. N 1.
32. ... ... ... 2002ж. 5.07. N ... ... ... « ... детских проблем» С-П,2002
34. Э.Г. Эйдемиллер, В.В. Юстицкий «Семейная психотерапия» , Л.,1989
35. Ю.Е. Алешина « ... и ... ... ... ... « ... ... С-П, 1989
37. Бодалева А.А, Столина В.В. « Семья в ... ... ... Ф. Е. « ... ... ... Абулханова- Словская К.А. « Стратегия жизни» Мысль,1991
40. И.М. Никольская, Р.М. Грановская « ... ... у ... С-
П,2001
41. И.Б. Дерманова «Диагностика эмоционально-нравственного ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғарғы оқу орындарындағы оқу процесiнде әлеуметтiк педагог тұлғасын қалыптастыру мәселелерi4 бет
Мектеп пен отбасының ынтымақтастығының жасөспірімдер тәрбиесіндегі рөлі10 бет
Жанұядағы дағдарыс7 бет
Жанұяның тәрбиелік мүмкіндігінің диагностикасы4 бет
Математиканы тереңдетіп оқытудағы мұғалімнің рөлі5 бет
Отбасы құқығының негіздері10 бет
Отбасының тәрбиелік мумкіндігінің диагностикасы6 бет
Статистикалық бақылау туралы жалпы мағлұмат3 бет
Я. А. Коменский - Еуропа педагогикасының негізін салушы13 бет
Қарттарға әлеуметтік көмек көрсету7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь