Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы жайлы



Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар.

Кіріспе

І. Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы

1. Ақшаның пайда болуы және оның мәні
1.2 .Ақшаның қызметтері және экономикадағы ролі
1.3. Ақшаның теориясы
а) Ақшаның металдық теориясы.
б) Ақшаның номиналистік теориясы.
в) Ақшаның сандық теориясы.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер

Кіріспе.

Ақша тауарлы өндірістің өнімі яғни ақша жаратылысы оның тауарлы шығу
тегіне байланысты. Тауар сатуға немесе айырбастауға арналған еңбек өнімі,
ал еңбек өнімінің тауарға айналуы ақшаның пайда болуына обьективтік алғы
шарттарын туғызады. Қоғам дамуымен ақшаның маңызы арта түседі. Жоспарлы
экономикада ақшаның мәні шектеулі болады. Ақша есеп жүргізу, бақылау
құралы. Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын еді.
Қоғам дамуымен байланысты әр түрлі формасында, сол уақыттың талабына
сай ақша жүйесі дамыды. Олар металл ақша айналысы және несие-қағаз айналысы
типі болып табылады. Олардың экономикалық қызметі жүзеге асыруда алатын
орны өте зор.
Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша айналысының
ұйымдастыру ақша жүйесі болып табылады. Қазақстан Республикасында ақша
жүйесі 1995 жылы 30 наурыздағы Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы
Қазақстан Республикасы Президенттінің заң күші бар Жарлығына сәйкес
ұйымдастырылған.

I. Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы.

1.1. Ақшаның пайда болуы және оның мәні.

Экономикадағы ақшаның пайда болуын, мәнін, қызметі мен рөлін анықтау
ұмтылыстарының көп ғасырлық тарихы бар, атап айтқанда бұл сұрақтар
Аристотель, А. Смит, Д. Рикардо, К. Маркс және т. б. еңбектерінде-ақ
қарастырылған. Ақша теориясын ХХ ғасырдың бірінші жартысында А. Маршал, П.
Самуэльсон, Дж. Тобин, Дж. Хикс, Ф. Мишкин, М. Фридмэн және т. б. сияқты
қазіргі кездегі экономикалық ғылым өкілдері дамытты.
Ақшаның пайда болуы, жаратылысы және мәні туралы ортақ пікір жоқ..
Бірақ та ақшаны анықтаудың көп түрін шартты түрде екі тұжырымдамаға бөлуге
болады: рационалистік және эволюциялық..
Біріншісі ( ол ХІХ ғасырдың аяғына дейін үстемдік етті ) ақшаның
туындауын мемлекекеттің немесе адамзаттың жалпы келісімді бекітуінің
нәтижесі ретінде түсіндіреді, яғни ақшаның туындауы тауарлық өндіріспен
байланыстырылмайды.
Біздің пікірімізше, келесі тұжырым ғылыми көзқарас болып саналады, ол
тауардың айырбастық құнының эволюциялық даму нәтижесі ретінде
түсіндіріледі, ақша адамдардың еркіне тәуелсіз түрде пайда болды.
Айырбастық құн – бұл олардың салыстырмалы өрнектелуі немесе сатып алушылық
құны.
Құн тауарларды бір-біріне айырбастау кезінде ғана анықталуы мүмкін
екендігі баршаға аян және ол мұнда айырбас құны формасында әрекет етеді.
Тауар – бұл сату немесе айырбастауға арналған еңбек өнімі. Адам дайындаған
зат сату немесе айырбастау кезінде тауарға айналады. Ал бұл ақшаның
туындауы үшін обьективті алғышарттарды қалыптастырады. Тауардың тұтыну құны
және құны ( оны өндіруге кеткен еңбек шығындары ) болады. Тауарлардың
пайдалылығына ( үй, машина ) байланысты құнының әр түрлі формалары бар,
олар тауардың тұтынушылық құны деп аталады. Тауардың құны оны өндіруші адам
еңбегінің өзгерісімен анықталады.
Тауар айырбасының дамуы тауарлар құнының әр түрлі формаларының
ақырындап алмасуы нәтижесінде жүзеге асты:
- қарапайым немесе кездойсоқ форма, ол алғашқы қауымдық
құрылыс кезеңінде, яғни тауардың бір түрін басқасына қарапайым
айырбастау кезінде ( 1 қой = 1 қап бидай ) туындады. Бұл жағдайда
бір тауар өзіне қарама-қарсы тауарда өз құнын өрнектеді. Тауардың
басқа тауарға айырбасталу қабілеті соңғының құнын өрнектейді, яғни
тауарда құн бар ;
- толық немесе жайылыңқы формадағы құн егіншілер мен малшылардың
алғашқы ірі қоғамдық еңбек бөлінісі нәтижесінде туындаған
айырбастың дамуымен байланысқан. Көптеген айырбасталатын тауарлар
ішінен бір немесе бірнеше өтімді тауарлар ( тұз, мал, астық )
айқындалады, оларды басқа тауарларға айырбастауға болады. Осылайша,
құнның қарапайым ( кездейсоқ ) түрінен жайылыңқы формасына өту
жүзеге асырылады, яғни әр алуан тауарлардың құны бір немесе бірнеше
балама тауардың құнымен ( тұз, мал, астық ) өрнектеледі. Әр түрлі
тауарларды айырбастау кездейсоқ форма кезіндегідей өзара емес, бір
немесе бірнеше ерекшеленген тауарлар арқылы жүзеге асырады.
Алтынның 10 унциясы 10 кг темірге, 1 қойға, 1 қап бидайға
айырбасталады;
Әр түрлі аймақтарда осындай тауар ретінде әр түрлі тауарлар алынды.
Мысалы, солтүстіктің халқы ақша ретінде бағалы аң терісін, оңтүстіктің мал
өсіруші халықтары – малды, егін егуші халықтар – астықты, қалаларда –
металды, яғни темірді, қорғасынды, бағалы металдарды және т. б. қолданды.
Тауарды үлкен кеңістік ортасынан барлық басқа тауарлар ығыстырған
жағдайда ғана, ол ақшаның жалпы баламасы рөлінде бола алады.
Сондықтан да ақшаның мәні мынада болады, яғни тауарлық өндірісі мен
айырбасы нәтижесінде тауарлық әлемнен нақты формасы бар бір арнайы тауар
бөлініп шығады.
Ақшаның мәні үш қасиеттің біртұтастығымен өрнектеледі:
- ақшаның жалпы тікілей айырбасталу қасиеті бар, яғни оны тауарлар
мен қызметтер үшін төлем құралы ретінде әрқашан және барлық жерде
ешқандай шектеусіз қабылдануы тиіс;
- ақша тауардың айырбас құнын бейнелейді. Соның көмегімен тауардың
бағасы анықталады, ол айырбасты қамтамасыз етеді және әр түрлі
тұтыну құны бар әр түрлі тауарларды сандық тұрғыда салыстырады;
- ақша тауарда жинақталған жалпы жұмыс уақытының көрінісі болып
табылады, жұмыс уақытының шығындары арқылы тауарлар құны ақшамен
өлшенеді;

1.2. Ақшаның қызметтері және экономикадағы ролі.

Ақша экономикадағы рөлін өзінің атқаратын негізгі қызметтері арқылы
орындайды. Ақшаның әр қызметі тауар айырбасы процесінен туындайтын тауар
өндірушілердің формасы ретінде ақшаның әлеуметтік және экономикалық
мазмұнының белгілі бір жақтарын сипаттайды.
Қазіргі экономикадағы ақшаның атқаратын мынадай бес қызметі бар:
1) құн өлшемі және баға масштабы;
2) айналыс құралы;
3) төлем құралы;
4) қорлану және қор жинау құралы;
5) дүниежүзілік ақша;
Ақшаның құн өлшемі қызметі. Ақша жалпыға бірдей балама
ретінде барлық тауарлардың құнын өлшейді. Ақша құн өлшемі ретінде:
мөлшері жағынан аттас, сапасы жағынан салыстыруға келетін тауарлар құнын
бейнелеу үшін тауарлар дүниесіне материал беру қызметін атқарады. Бірақ
та тауарларды өзара өлшейтін ақша емес, тауарлар өндірісіне кеткен қоғамдық
қажетті еңбек олардың бірінің біріне өлшеуіне жағдай жасады. Барлық
тауарлар қоғамдық еңбек өнімдері, сондықтан олардың құнын өзіндік құны бар
нақты ақшалар ( алтын және күміс ) өлшей алады.
Тауар құнының ақшамен бейнелеуі оның бағасы деп аталады. Баға тауарды
өндіруге және сатуға қажетті қоғамдық еңбек шығынымен анықталады. Әрбір
елде ақшаның өлшемі ретінде қабылданған және тауарлар бағасын өлшеуге
қызмет ететін металлдың баға белгілеу процесіндегі ақша бірлігіне
бекітілетін салмақты саны баға масштабы деп аталады.
Бағалардың негізінде және олардың қозғалысында құн заңы жатыр.
Ақшаның құн өлшемі қызметі мен баға масштабы арасында өзара айырмашылық
бар. Құн өлшемі – бұл мемлекетке тәуелсіз ақшаның экономикалық қызметін
сипаттайды. Құн өлшемі қызметі құн заңына байланысты анықталады. Баға
масштабы – бұл мемлекетке тәуелді, бірақ тауардың құнын көрсету үшін емес,
тек оның бағасын бейнелеу үшін қызмет етеді. Баға масштабы нарық заңына,
яғни сұраныс пен ұсынысқа байланысты белгіленеді. Сөйтіп баға масштабы
арқылы ойша белгіленетін тауарлар бағасы, ұлттық ақша бірлігіндегі
көрсетілетін нарықтық бағаға айналады.
Бүгінгі таңда тауарлар алтынға тікелей айырбасталмайды және олардың
бағасы алтынмен бейнелебейді. Ақшаның бұл қызметін алтынның орнында жүретін
оның құндық өкілдері немесе қағаз және несиелік ақша белгілері атқарады.
Мұндай ақшалардың меншікті құны болмайтындықтан да, оларды толық бағалы
емес ақшалар деп атайды. Өйткені, олар тауарлар құнын толық өлшемейді,
бірақ өлшеуге қатынасады.
Ақшаның айналыс құралы қызметі. Ақша айналыс құралы қызметінде
тауарларды өткізудегі делдал болып табылады.
Тауарлар бір қолдан екінші қолға ауыса отырып, өзінің тұтынушысын
тапқанға дейін ақша үздіксіз қозғалыста болады.
Тауар айналысы кезінде, ақша делдал рөлін атқарады, ал бұл кездегі
сатып алу және сату актісі ерекшеленеді, уақыты мен кеңістігі бойынша сай
келмейді. Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып алуға әр
уақытта асықпайды. Ол тауарды бір нарықта сату, ал басқа нарықтан сатып
алуы мүмкін. Делдал ретіндегі ақшаның көмегімен уақыт пен кеңістіктегі
өзара сай келмеушілік жойылды.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы туралы
Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы
Ақшаның мәні және қызметтері
Ақшаның экономикалық мәнi және қызметтерi
Ақшаның мәні және қызметтері туралы
Ақшаның мәні мен қызметтері
Ақшаның қажеттілігі, мәні және қызметтері
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері
Ақшаның мәні, экономикалық мазмұны мен қызметтері
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметі жайлы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь