Кәсіпорынның қаржылық жағдайы

Кіріспе 3.5

1 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың теориялық аспектілері 6.36
1.1 Кәсіпорынның қаржылық жағдайының мәні мен оны талдау мақсаты 6.18
1.2 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау әдістері 18.27
1.3 «ҚазМұнайГаз» БӨ» акционерлік қоғамының жағдайы туралы түсінік 27.36

2 «ҚазМұнайГаз» БӨ» акционерлік қоғамы қаржылық жағдайын талдау 37.86
2.1 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау 37.58
2.2 Кәсіпорынның қаржылық табыстылығын талдау 58.65
2.3 Кәсіпорын табысы мен шығысы құрамы мен құрылымын талдау 66.73
2.4 Кәсіпорынның қызметінің тиімділігі мен іскерлік белсенділігін талдау 73.86

3 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдіру жолдары 87.102
3.1 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудағы Дюпон моделінің ерекшелігі 87.96
3.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есебінің халықаралық стандарттарға
көшу мәселесі 96.102

Қорытынды 103.106

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 107.108

Қосымшалар
        
        Кіріспе                                                                  ... ... ... ... ... ... аспектілері      6-36
1.1 Кәсіпорынның қаржылық жағдайының мәні мен оны талдау мақсаты 6-18
1.2 ... ... ... талдау әдістері
18-27
1.3 «ҚазМұнайГаз» БӨ» акционерлік қоғамының жағдайы туралы түсінік 27-36
2 «ҚазМұнайГаз» БӨ» акционерлік қоғамы ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын талдау ... ... ... ... талдау ... ... ... мен шығысы құрамы мен құрылымын талдау 66-73
2.4 Кәсіпорынның ... ... мен ... ... талдау 73-
86
3 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... моделінің ерекшелігі
87-96
3.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есебінің халықаралық стандарттарға
көшу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... кіспорынның тіршілігін қамтамасыз ету үшін
басқару персоналына өз кәсіпорнының және өзге бәсекелес кәсіпорындардың да
қаржылық ... ... ... ... ... – кәсіпорынның экономикалық іскерлігінің маңызды сипаты.
Ол іскерлікте әлеует пен бәсекеге қабілеттілікті анықтайды, қаржылық және
өндірістік қатынастарда ... және оның ... ... ... ... ... бағалайды. Бірақ
кәсіпорынның табысты қызметіне және қойылған мақсатына жетуі үшін тек ... ... ... білу ... ... ... ... өз
иелігіндегі қаржылық ресурс пен капиталды басқара білуі керек.
Қаржылық басқарудың ... ... ... ... өмірдің болашақ
факторының ықтималды бағалануына және ... есеп ... ... ... ... ... есеп пен ... байланысы айқын. Басқару – шешім
қабылдау үрдісі. Басқару – болашақтағы жағдайды көре білу, болжау, ал ... ... және ... ... ... ... ... шешімдерін
қабылдау үшін қажет талдау есептеулерінің ... ... ... ... ... Қаржылық сипаттағы шешімдер ақпараттық базаның
обьективті және сенімді болуына нақты байланысты болады.
Қаржылық ... ... және ... ... ... ... бәсекелес ортада кәсіпорынның тұрақты орналасуы;
2) банкроттылық пен қаржылық сәтсіздіктерден қашық болу;
3) бәсекелестердің арасында жетекшілік;
4) кәсіпорынның тиімді экономикалық ... ... пен ... ... өсімі;
6) пайданы максималдау;
7) шығындарды минималдау;
8) фирманың рентабельді ... ... ... күні ... ... ... басшылығының қабылдаған
шешімдерінің талдануына, қаржылық жағдайды жақсарту бойынша ұсыныстарды
жасауға жауапты қаржылық мамандар болып табылады. ... ... ... ... ... және ... ... білуі үшін қаржылық талдаудың
теориялық және тәжірибелік аспектілерін терең білуі керек. Тек ... ... ... және ... іскерлігі қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... ... атты дипломдық жұмыс
таңдалды.
Бұл дипломдық жұмыстың зерттеу обьектісі – ... БӨ» ... Бұл ... 2004 жылдан бастап мұнай нарығында қызмет етіп ... ... ... ол ... үшін ... ... ... бірі
болып табылады.
Кәсіпорынның ірілігі мен оның қаржылық жағдайына әсер етуші факторлардың
ауқымды болуы да «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ дипломдық жұмыстың обьектісі ... ... ... Ал ... пәні – ... қаржылық жағдайы.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – зерттелетін обьектінің ішкі және сыртқы
жағдайларын нақты ... ... ... оның төлем
қабілеттігін, өтімділігін, табыстылығын, даму ... ... және ... ... ... ... ... жұмыстың мақсатына байланысты келесідей міндеттер қойылады:
1) баланстың өтімділігін талдау;
2) кәсіпорынның мүлкін талдау;
3) кәсіпорынның ... ... ... қарыздық және меншіктік;
4) қаржылық тұрақтылығын бағалау;
5) кәсіпорынның табыстылығын талдау;
6) кәсіпорынның ... ... ... ... ... пен шығын құрамдарын анықтау;
8) кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту бойынша шараларды ... ... ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептілікті, талдауды реттейтін нормативті-
құқықтық құжаттар, ... ... ... және ... ... еңбектері қолданылды. Зерттеу монографиялық,
экономика-статистикалық тағы басқа әдістер ... ... ... ... ... ... теориялық аспектілері
1.1 Кәсіпорынның қаржылық жағдайының мәні мен оны талдау мақсаты
Кез-келген бизнес түрiнiң нәтижесi қаржылық ресурстардың бар ... ... ... тиiмдiлiгiне тәуелдi. Қаржы ресурстарын кәсiби басқару
қазiргi сандық талдау әдiстерiн пайдалана отырып, кәсiпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты бүгiнгi күнi қаржылық талдаудың маңызы артып отыр. ... ... ... ... - қаржылық тәуекел деңгейiн бағалау мен
капитал табыстылығының деңгейiн жобалау мақсатымен кәсiпорынның қаржылық
жағдайы мен оны ... ... ... ... ... ... жағдайы - айналыс үрдісіндегі капиталдың жағдайын
сипаттайтын және шаруашылық субъектiсiнiң нақты ... өз ... ... ... ... жүйесiмен анықталады.
Қорыта келгенде, кәсiпорынның қаржылық жағдайы оның қаржылық тұрақтылығы
мен төлем қабiлеттiлiгiмен сипатталады.
Кәсiпорынның қаржылық ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылық - бұл қызмет ... ... ... ... ... ... - бұл кәсiпорын шоттарының оның төлем
қабiлеттiлiгiне үнемi кепiлдiк беретiндей етiп ... ... ... - бұл ... ақша қаражаттарын еркiн, әрi
тиiмдi пайдалана отырып, өндiрiс пен сату үрдістерін, сонымен ... ... ... ... ... ... ... көрiнiсi - кәсiпорынның төлем
қабiлеттiлiгi. Кәсiпорынның ... ... – бұл ... ... уақытында өтей алу мүмкiншiлiгi.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығына бiрнеше факторлар әсер ... ... iшкi және ... факторларға топтастыруға болады. Кәсiпорынның
қаржылық тұрақтылығына әсер етушi iшкi факторлар:
1) кәсiпорынның салалық ерекшелiгi;
2) шығарылатын өнiм (жұмыс, қызмет) ... ... ... ... ... көлемi, оның табыспен салыстырғандағы динамикасы;
5) мүлiк пен қаржы ресурстарының жағдайы, олардың құрамы мен құрылымы;
6) кәсiпорынды басқару тиiмдiлiгi, тағы ... ... ... ... - ... ... ... қабiлеттi сұраныс пен тұтынушылар табысы;
3) салық және несие саясаты;
4) құқықтық - нормативтiк база;
5) сыртқы-экономикалық байланыстар, тағы басқалар.
Қаржылық жағдайды талдау кәсiпорынның ... ... ... ... ... Ол iшкi және ... ... талдау болып бөлiнедi. Олар бiр
- бiрiнен мақсаты мен мазмұны бойынша ерекшеленедi.
Iшкi қаржылық талдау – бұл кәсiпорынның ... ... ... ... ... мақсатымен капиталдың қалыптасу механизмiн,
орналасуы мен пайдаланылуын талдау, ал ... ... ... ... ... ... мақсатымен субъектiнiң қаржылық жағдайын
талдау.
Кәсiпорынның қаржылық жағдайына жүргiзiлген ... - ... осы ... аралығында қаржы ресурстарын қаншалықты ұтымды
басқарған деген сұраққа жауап беруi тиiс.
Жоғарыдағы ... қол ... үшiн ... қаржылық жағдайын
талдау келесiдей кезектiлiкте жүргiзiлуi тиiс:
1) кәсiпорынның мүлiктiк жағдайы мен капитал құрылымын талдау;
2) капиталды пайдалану тиiмдiлiгi мен интенсивтiлiгiн ... ... ... ... мен ... қабiлеттiлiгiн талдау;
4) кәсiпорынның несие қабiлеттiлiгi мен банкроттылығының ықтималдылығын
талдау;
5) кәсiпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... жыл ... өз облигациясы бойынша белгілі бір ... ... ал заем ... ... ... - облигация құнын толық ... ... ... ... де қатысты. Кез келген коммерциялық
кәсіпорын сияқты банктер де өз ... ... ете ... ... өз ... уақытында және толық өтеуін қалайды, сондықтан оны беру
туралы шешім қабылдай отырып, кез келген банк өз ... ... және бұл ... ... ... тексереді. Басқаша айтқанда,
кәсіпорынның қаржылық жағдайын банктер осы кәсіпорынға ... беру ... жоқ па, ал бұл ... ... ... ... – қандай пайызбен және
қанша мерзімге деген сұрақтарды шешудегі негізгі белгі ... ... мен ... ... және ... қабілеттілігі жоғары
кәсіпорындармен келісім- шартқа үлкен ықыласпен ... ... ... ... ... ... ... жағдайы тұрақты болғанын
қалайды, себебі тек осындай кәсіпорын ғана салықтар мен басқа да ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның
іскерлік қарым - ... ... ... ... ... оның ... қаржылық және басқа қатынастар тұрғысындағы
экономикалық қызығушылықтары қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... бағасын алудың
ең жақсы тәсілі, бұл – талдау, ол кәсіпорынның даму бағытын ... ... ... ... ... баға ... мүмкіндік береді және
осындай жолмен басқарушылық шешімдерді ... ... ... кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызметін атқарады
[10, 45б.].
Кәсіпорын осы мерзімге ... ... ... ... ... ... деген сұраққа жауап береді: кәсіпорын осы мерзімге дейінгі
уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты дұрыс ... ... ... ... ... сай ... және де кәсіпорынның ... ... ... бере алуы өте ... ... ... қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның төлеу қабілетінің
жоқтығына және оның ... ... ... ... ал көп ... ... ... басы артық қорлармен және резервтермен кәсіпорын
шығындарын ... ... ... ... ... ... ... істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын талдаудың басты мақсаты:
1) қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... ... мен ... ... көздері арасындағы сәйкестікті, оларды
таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
3) айналым капиталының көлемін, оның ... ... және ... ара- ... ... қаржы- есептік және несие ережесін сақтау;
5) қәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;
6) ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ... ... ... ... ... баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және ... ... және ... ... ... кәсіпорын табыстылығын бағалау;
9) кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, ... – ақ ... ... әсер ... ... ... шығару;
10) кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
11) кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның ... ... ... [8, ... ... ... - бұл оның осы ... нәтижесінде меншікті
және тартылған капиталдың көлемі мен құрамына ... ... ... ... Ол қаржы ресурстарының жүйелі түрде түсуі мен ... есеп және ... ... ... меншікті және қарыз
қаражаттарының арасындағы арақатынастың ... ...... ... қызмет етуі мақсатында қаржылық ... ... ... ... Кәсіпорын қызметінің қаржылық, өндірістік және
коммерциялық жақтары арасында тығыз байланыс пен ... ... ... қаржылық қызметінің жетістігі, көбінесе оның өндірістік – сату
көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі алатын ... және ... алуы оның ... ... алдын ала қарастырылған сұрыпталымды
ұстап тұруына, өнім ... ... ... ... және оны ... өндіруге және төлеуге байланысты болады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның қаржылық
ресурстарының қалыптасуына оң ... ... ... ... ... төмендеуі және оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ақша
қаражаттарының келіп ... ... ... ... ... ... төмендейді. Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... ... ... ... демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс ... ... ... ... ... қаншалықты көп болса, кәсіпорын өнімді өткізу ... ... ... ... ... ... ... соншалықты аз
жұмсайды. Және керісінше, шикізат пен материалдар шығындарының нормасының
өсуі, еңбек ... ... ... ... да ... тыс ... және ... емес шығындар қосымша қаржы
қаражаттарының көлемін өзгерте ... оның ... ... жағдайында
елеулі көрініс табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы ... өз ... ... қол ... үшін ... ... туғызады, оның
төлеу қабілеттігінің кепілі болып табылатын өнім ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Біздің ойымызша, қаржылық жағдайды талдауды қаржылық тұрақтылықтан
бастаған жөн және оған ... ... ... ... құрылымдық және құрамдық динамикасын талдау;
2) кәсіпорын активтерінің қалыптасу көздерінің құрамдық және құрылымдық
динамикасын талдау;
3) кәсіпорынның қаржылық ... ... және ... ... ... ... талдау;
5) кәсіпорынның төлем қабілеттігін және несие қабілеттілігін талдау.
Қаржылық талдаудың ... ... оның ... базасының
жағдайы мен ұйымдастырылуына тәуелдi. Қаржылық талдаудың ... ...... қаржылық есептiлігі. Қазақстан Республикасының
«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» заңына сәйкес ... ... ... ... ... ... есеп ... қамтиды:
1) бухгалтерлiк баланс;
2) пайда мен зияндар туралы есеп;
3) ақша қаражатының ... ... ... ... ... туралы есеп.
Сонымен бiрге, iшкi қаржылық талдау өндiрiстiң техникалық, технологиялық
ақпараттарын; бастапқы және аналитикалық ... есеп ... ... ... ... ... ... жыл басы мен жыл
соңына бейнелейдi. Ол субъектiнiң мүлiктiк жағдайын ... ... iшкi және ... ... ... ... мәлiметтерi негiзiнде сыртқы пайдаланушылар осы кәсiпорынмен
серiктес болу не болмауды негiздейдi, өз ... ... ... ... ... ... алу не ... туралы шешiмдер қабылдайды,
тағы басқалар. Осы себептi кейде қаржылық талдауды балансты талдау деп ... ... ... - ... ... ... ... баға беру кезінде бухгалтерлік баланстың өзінде белгілі
бір ... ... ... бар ... ... қажет.
1. Бухгалтерлік баланстың шарттылығы:
1) бухгалтерлік баланс ... бір ... ... ... ... баланс екі мерзімдегі «фотосурет» секілді ,
біз одан активтердің, ... және ... ... ... тек ... ғана ... ... яғни динамика емес статика
көрінеді. Егер шоттар бойынша қалдықтар салыстырмалы түрде өзгермесе,
ол баптар бойынша ... ... ... ... болып көрінеді.
Бірақ ол олай емес, мұндай жағдай тек ... және ... ... ... ... ... ал бұл ... маңызды
ақпарат көзі болуы мүмкін. Мысалы, талдау сәтінде ақша қаражаттарының
қалдығының сомасы өте аз ... ... ... ... аз ... ... кәсіпорынның төлем қабілеттілігі төмен деген қорытынды
жасайды, себебі кәсіпорын өз ... ақша ... ... Ал егер ... ақша қаражаттарының айналысы көрініс тапса
(әдетте, бұл айналыстар сомасы үлкен болады), қорытынды басқаша болар
еді – кәсіпорынның ... ... осы ... ... ал ... ақша ... ... түсуіне байланысты ... ... ... ... ... еді. Сол ... ... барысында мүмкіндігінше жуық уақыт ішіндегі бірнеше
деңгейлерге ... ... ... баланстың шектеулілігі :
1) бухгалтерлік баланс субъектінің қаржылық-экономикалық жағдайын
есепті кезеңде жалпы ... ... ... Ал біз
баланста берілген мәліметтер негізінде кәсіпорынның мүлкінің
құрамына оның қай ... ... ... , қай ... ... ... қаржыландырылғанын көре алмаймыз
[12, 24б.].
Пайда мен зияндар туралы есеп ҚЕХС 1 ... ... ... ... ... ... ... нәтижесi жинақталып,
жалпы табыс, негiзгi қызметтен табыс, негiзгi емес қызметтен ... ... ... ... ... ... №7 ... сәйкес
«Ақша қаражаттары қозғалысының есебi» нысанында белгiлi кезең ... ... ... мен осы ... ... ... Ол пайдаланушыларды есептi кезеңде кәсiпорынға операциялық,
инвестициялық, қаржылық қызметтен ақша ... ... ... ... ... ... ... етiп, кәсiпорынның қаржылық жағдайын
бағалауға мүмкiндiк бередi:
1) операциялық қызмет – субъектiнiң табыс алудағы негiзгi ... ... ... - ұзақ мерзiмдi активтердi сатып алу мен сату,
несие беру мен ... ... ... – бұл ... ... және ... ... мен құрамында өзгерiс тудыратын қызмет түрлерi.
Кәсiпорынның ... ... ... мiндетi – ... ... мен ... ... ... жағдайын қамтамасыз
ету [10, 5б.].
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының ақпараттық базасы өте ... ... ... ... ... ... ... отырып, оның сапалық
қасиеттеріне сүйене отырып, біз кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалай
аламыз. Сондықтан ... ... ... басқару шешімін қабылдау үшін:
1) «шикі» ақпаратты пайдалана білу;
2) ... ... ... ... ... нақты мақсатты анықтауға бағытталған бағдарламаны құру;
4) қаржылық құралдардың қаржылық ... әсер ету ... ... ... нәтижеге жету барысындағы минималды шығынды ескеру;
6) кәсіпорын басшылығының қаржылық талдауға назар аударуы.
Бақылау және реттеу ... ... ... ... ... периодтың көрсеткішімен, жоспарлы көрсеткіштермен, нормативті
көрсеткішпен салыстыру;
2) саладағы өзге субьектілермен салыстыру;
3) факторлар әсерін анықтау;
4) ... ... ... ... ... қор құрылуы керек, ол келесідей
элементтерден тұрады:
1) индификациялық – обьктінің барлық кеңістік үшін жеке ... ...... ... ... нысаны және өзге ... ... ... анықтамалық – басшылық туралы ақпараттар;
4) экономикалық – обьектінің қаржылық жағдайын бейнелейтін ақпараттар.
Қаржылық ақпаратты қолданатындардың қатарына жатады: басқару персоналы,
қаржылық ... мен ... ... пайдаланушылар. Бұл заңды
қатынастарға байланысты ... ... ал ... ... ... ... ... болады. Қаржылық ақпаратқа қызығушылық
білдірмейтін пайдаланушылар: аудиторлық фирмалар, ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық білдіретіндер: басқарма, акционерлер,
несиегерлер, клиенттер, ... ... ... [24, ... қаржылық жағдайын талдауда көптеген әдебиеттерге қарағанда
экономика саласына байланысты ... ... ... болады.
Сондықтан осыған байланысты жалпылама көрсеткіштерде де айырмашылықтар
болады. Соның ішінде тек үш салаға ... ... ... сауд және
банк.
1. Өндіріс кәсіпорны үшін: сонымен Қазақстанда жақсы дамыған өндіріс ... ... ... ... ... ... Өндірістік
кәсіпорындарда қаржылық талдауды ... ... ... жөн: ... және ... сандарды салыстыру, көрсеткіштерді мерзім аралық
салыстыру, әсер ету ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер деп келесі сыныптаманы ұсынуға
болады:
1) кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері: мысалы, инвестициялау коэффициенті;
4) капиталды инсенсивті қолдану көрсеткіштері: табыстылық, рентабельділік
көрсеткіштері.
Мұнда көбіне өндірістік қуат көрсеткіштері ... ... ... ... ... яғни кәсіпорында бір ресурс келген өндірілген өнім
көлемін көрсетеді. Тағы да ... ... ...... ... ... үшін қаржыландыру көздерінің жеткіліктігі.
Бірақ бұл көрсеткіш өзге салаларда ... ... ... [12,
22б.]
2. Сауда кәсіпорны үшін: нарық экономикасында бұл саланың қаржылық
жағдайын ... ... ... әкелді. Себебі бұл коммерциялық
тәуекелді тудыртты, ал ол өз кезегінде сұраныс пен ұсыныстың ... пен ... ... ... Осы ... ... анықтау қиындығы пайда болып, кәсіпорын балансының өтімділігін
талдау рөлі артып келеді. ... ... ...... ... ... сыйымдылығы мен рентабельділігі ерекше орынды иеленеді.
Ал өндірісте - ... ... ... ал ... ... ... берілген
номенклатура бойынша талданып, есептеледі. Сондықтан мұнда өндірістегідей
сияқты өндірілген өнімді өткізумен байланысты тірі және ... ... ...... ... ... ... үш әдісі ... ... ... ... әдісі мен тікелей есептеу
әдісі.
Бірінші әдіс айналым шығындарының әр баптарына негізделіп анықталады да,
оның ... ... оның ... ... табылады. Математикалық
модельдеу әдісі модельдер негізінде анықталады да, оның кемшілігі болып бір
тектілік талап ету табылады. Үшінші ... мәні – ... ... ... ... ... топтарды да жіктеу арқылы жүргізу. Сауда кәсіпорындарында
тек бөлшек тауар айналымына ... ... ... Ал ... ... ... көрсеткіштері көрсетілген:
1) сату рентабельдігі: тұлғаларға сату рентабельділігі, несиегерлерге
сату рентабельділігі, ... ... сату ... ... ... сату іскерлігінің ... ... ... ... – шаруашылық іскерлік
рентабельділігі.
3) өзге ресурстар рентабельдігі – ... ... ... ... ... ... ... рентабельдігі,
сату аумағының табыстылығы, бір жұмысшы еңбегінің табыстылығы.
Сонымен қатар сауда кәсіпорнына қатысты ... бар: ... ... ... ал ... талдау кезінде өндірісте ағымдылық
өтімділік көрсеткіші қолданса, саудада тауарлық құралдарды ... ... ... ең ... ... келеді [21, 44б.].
Жоғарыда аталған салаларда айырмашылықтар да, ұқсастықтар да бар. Енді
келесі сала – несие саласын қарастырайық.
3. Несие кәсіпорындары ... ... ... ... ...... мен ... тиімділігін анықтау. Сондықтан талдауды бірнеше
кезеңде өткізеді:
1) алдын ала кезең – мәліметтер ... ... ... есептеліп,
оны сәйкес кестелерге жіктеу.
2) талдау кезеңі – көрсеткіштер динамикасы мен оның байланысын ... ... ... ... белгілі болжау беріледі.
Банк үшін негізгі критерий – капитал жеткіліктігі мен төлемқабілеттігі.
Бұл үшін ... ... ... баланс пен табыс пен шығыс есебі,
экономикалық нормативтер есептеулері қолданады. Коммерциялық банк балансы ... ... ... және өзге де банк ... ... есеп шоттарымен құралдар бейнелейтін бухгалтерлік баланс.
Өндіріс баланстарына қарағанда несиелік кәсіпорындарының балансы ... ... ... Банк ...... ... көзі, соған
қарап кез келген талдау жасай беруге болады, себебі банк балансы күнделікті
құрылады. Ал табыс пен шығыс ... ... ... банк ... жіктеп береді.
Талдау жасау кезінде баланс активі мен ... ... ... ... мен ... ... ... брутто – бап пен нетто
– баптар құрылады. Бұдан кейін баланстың аналитикалық құрылымын ... ... ... ... ... актив шоттары
алынылып тасталынады). Мұндағы айырмашылық сәйкесінше ... ... ... (оң ... ... аналитикалық коэффициенттер жүйесі құрылады, мысалы: CAMEL жүйесі.
C (capital ...... үшін банк ... кепліділігі ретінде
керек меншікті капитал көлемін анықтайтын ... ... (asset quality) – ... және ... тыс ... «қайтарымдылығын»
анықтайтын капитал жеткіліктілік коэффициенті;
M (management) – банк жұмысын басқару сапасын бағалау, тиісті ... ... ... ... ... ... қаржылық
көрсеткіштердің әсері ескеріледі;
E (earning) – банктің болашақ өсуіне ... ... ... ... – банктің клиент талабы бойынша міндетемені орындау және несие
беру дайындығын анықтайтын өтімділік көрсеткіштері.
Банктің қаржылық жағдайын анықтауда:
1) ... ... ... баланс өтімділік деңгейін алдын ала бағалау.
Осы ақпарат банктің өз ... ... мен ай ... төлем жүргізу
қабілетін нақты анықтайды [20, 20б.].
1.2 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау әдістері
Нарықтық қатынастың қалыптасуы шаруашылық ... ... ... ішкі ... және ... ... ... талдау деп бөлуді
қажет етіп ... ... бұл ... ... ... ... көздері бар.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, есеп берудің екі түрі ... ... ... ... сондай – ақ сақтандыру
ұйымдары мен үкімет органдарын кәсіпорынның жұмыс жағдайы мен оның ... және ... ... ... ... ... таныстыру
үшін қаржылық газеттер мен ... ... ... ... ... есеп беру. Сонымен қатар көбіне, ... ... ... ... ... ... даму ... мен оның
алдыңғы кезеңдегі жағдайын болжауға мүмкіндік беретін ... ... ... Есеп берудің екінші түрі - басқару ... ... ... ... жеке ... ... құнының нормативтері
туралы, сондай – ақ сапасының төмендігіне немесе ... ... ... ... ... ... ... тұратын қатаң
құпияландырылған, басқа тұлғалар үшін жабық есеп болып табылады. Ішкі ... ... ... ... мен ... болу ... бойынша
шығындар сияқты жеке бөлімшелердің жұмыс нәтижелерін сипаттайтын маңызды
есеп түрлері болады. Кәсіпорынның жеке бөлімшелеріндегі шаруашылық ... ... ... мен ... ... кім қалай жұмыс
істейтінін көруге мүмкіндік береді және еңбекке ақы ... ... да ... ... Ішкі ... ... есебі, ал сыртқы талдау қаржылық есеп
негізінде жүргізіледі. Бүгінгі таңдағы нарыққа өту кезеңінде ... ... ... жаңа ... ... ... мерзімді баспасөздерде, сондай - ақ жеке басылымдарда
қаржылық талдауды жүргізу бойынша ... ... ... жарық
көрді. Бұл еңбектің авторлары кәсіпорынның қаржылық жағдайын және оның
жекелей көрсеткіштерін ... әр ... ... ... ... Бұл
әдістемелердің көпшілігінде олардың маңызды ... ... ... ... ... біздің отандық тәжірибеде қолданылмаған
жаңа көрсеткіштерінің жүйесін ... ... ... бойы барлық басқару деңгейлерінде және ... ... ... қаржылық жағдайды талдаудың қалыптасқан әдісінің,
шаруашылық жүргізудің әкімшілік жүйесінің жұмыс істеу жағдайында ... ... ... ... ... ... сондай - ақ уақытша тартылған қаражаттарды (тұрақты ... ... және ... ... мақсатында қолданылғаны
тиісті. Бұл жағдайлар шаруашылық жүргізудің тиімділігіне бағытталған
басқарушылық шешімдерді ... ... ... ... ... нарықтық және кәсіпшілік қызметпен мүлдем үйлеспейді.
Бұрынғы қолданылып келген талдау әдістемесінде әр түрлі баптардың
мәндерін, ... ... мен ... ... ... ... ... мөлшерден ауытқуын зерттеу, бұл ауытқулардың
кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығына қалай әсер ... ... рөл ... Жаңа ... ... маңызды ерекшеліктерінің бірі -
онда жоспарлық көрсеткіштер мен нормативтердің жоқтығы болып табылады ... ... ... жоспарлау кәсіпорынға оның қызметі жөнінде
көптеген параметрлерді сырттан ... ... ... жояды. Ол, ең алдымен бәсекелестік нәтижесінде қарқынды өзгеріп
отыратын нарықтық коньюнктура ... ... хал - ... нығайтуға
ұмтылатын кәсіпорынның шаруашылық әрекетінің икемді ... ... ... ... ... Қаржылық еркінде, сондықтан нормативтер
туралы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның ішкі талдауының құрамдас бөлігі
болып табылады. Бухгалтерлік есеп беруге ... ... ... сыртқы талдау сипатына ие болады, яғни бұл ... ... ... ... ... ... есеп ... негізінде
осы кәсіпорынның мүдделі контрагенттерінің – меншік иесі немесе ... ... ... ... ... ... ... ішкі талдау әдістемесі, әрбір кәсіпорын үшін тек ... ... ... ғана ... ... ... қаржылық есепті
сыртқы пайдаланушылардың көзқарасы тұрғысынан алғандағы өзін-өзі бағалау
үшін де қажет.
Қаржылық талдаудың тәжірибесі қаржылық ... ... ... ... ... ... алты ... әдісті бөліп қарастыруға болады:
1) көлденең талдау;
2) тікелей талдау;
3) трендтік талдау;
4) салыстырмалы талдау;
5) факторлық талдау;
6) қаржылық коэффициенттер әдісі.
1. ... ... - есеп ... ... ... ... кезеңімен
салыстыру. Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік ... ... ... және салыстырмалы ауытқуларын анықтауға
мүмкіндік береді.
2. Тікелей талдау - әрбір есеп ... ... ... ... ... ... қорытынды қаржылық көрсеткіштердің құрылымын анықтау. Ол
жалпы баланс ... оның ... ... ... көрсеткіштегі жеке
баптардың үлес салмағын анықтауға ... ... ... ұзақ және
ағымдағы активтердің кәсіпорын мүлкінің жалпы ... яғни ... үлес ... және тағы ... ... және ... бірін- бірі толықтырып отырады. Сондықтан да ... үлгі ... ... оның жеке ... ... сипаттайтын кестелерді жиі жасайды.
3. Трендтік талдау - барлық көрсеткіштер жүз пайыз деп алынатын ... ... ... ... ... ... ауытқуын
есептеуге негізделеді. Басқаша айтқанда, трендтік ... ... ... ... ... ... ... және трендті, яғни жеке
кезеңдердің дербес ерекшеліктері мен ... ... ... динамикасының негізгі тенденциясын анықтауды көрсетеді.
Трендтің көмегімен ... ... ... ... ... ал одан ... перспективті, болжамдық талдау жүргізіледі.
Қаржылық талдаудың нарықтық экономика жағдайындағы көбірек таралған ... ... ... коэффициенттерді пайдалану болып табылады.
4. Коэффициенттер салыстырмалы шамалар ... ... ... ... ... ... ... ретінде алып, ал екіншісін бірлікке
қатынасы ретінде көрсетеді. ... ... ... ... баптарының арасында болатын өзара байланыстарға негізделген. Олар
кәсіпорынның қаржылық жағдайын кезекті факторлық талдау үшін алғашқы база
болып ... және де олар ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін екі шаманың арасындағы өзара
математикалық қатынасты көрсетеді. ... ... үшін ... ... ... ... ... түсіндіруге
байланысты болады. Бұл – қатынастарды талдаудың ең қиын ... ... осы ... ... ішкі және ... ... ... етеді, мысалы, саладағы жалпы экономикалық жағдайлар, кәсіпорын
басшылығының саясаты және ... ... ... ... ... ... тек бір ғана фактор алымына да, бөліміне де ... ... ... ... ... ... кезеңдегі, теориялық
дәлелденген салалық қатынаспен салыстырылады. Қатынасты талдау болашаққа
бейімделуі тиіс. Қатынасты талдаудың ролін асыра ... да ... ... ... ... мәні болмайды және диагностика үшін индикатор
болып табылмайды. Әлдеқайда тереңдетілген талдау, қатынас негізінде
жасалған шешімдерді әрқашан ... ... ... ... ... әсер ... жекелеген кәсіпорындардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... қол ... қолайсыз болуы немесе оның сол ... ... ... ... ... ... қазіргі және болашақтағы жағдайлар талаптарына сай
келмеуі әсер етеді. Қаржылық талдауды салыстырмалы көрсеткіштер негізінде
жүргізудің ... ... ... түрде көшіріп алу, көп
жағдайда тиімсіз, себебі бұл ... ... ... өз
ерекшеліктеріне назар аударылмайды. Нәтижесінде бір көрсеткіштердің
мүмкін болатын маңызы ... ... ... ... ... расталмайды.
Дегенмен қаржылық жағдайды талдау барысында салыстырмалы көрсеткіштерді
зерттеу керек ... ... ол ... ... ... түсінуге және де
оларды тек ағымдағы мезетте ғана емес, сонымен қатар болашақта да дұрыс
бағалауға ... ... ... кең таралған және зерттелген
көрсеткіштерге мыналар жатады: өтімділік, қаржылық тұрақтылық, табыстылық
және ... ... ... ... – бұл фирмалардың, еншілес фирмалардың,
бөлімшелердің және цехтардың ... ... ... ... ... ... ішіндегі талдау, сондай – ақ ... ... ... ... және ... ... ... бар бәсекелес фирмалардың көрсеткіштерімен салыстырғандағы
шаруашылық аралық талдау ... ... ... ... – бұл ... ... ... көрсеткішке
тигізетін әсерін зерттеудің детерминдік немесе ... ... ... ... ... ... талдау қорытынды көрсеткіштерді
оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде – тура, ал оның жеке ... ... ... біріктіргенде ол – кері болуы мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген әдістермен қатар, қаржылық жағдайды ... ... - ақ ... және математикалық статистиканың
дәстүрлі тәсілдері қолданылады. Белгілі бір экономикалық ... ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорынның
қаржылық жағдайына терең талдау жасауға және ... ... ... ... ... ... ... дайындауға
мүмкіндік береді [12, 15б.].
Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау алға ... ... ... ... ... және техникалық қамтамасыз
етілуі мен ... ... ... 2 ... ... ... есептi экспресс-талдау;
2) қаржылық жағдайды терең талдау.
Қаржылық жағдайды экспресс-талдаудың ... - ... ... ... мен даму ... ... әрi көрнекi
түрде баға беру. Экспресс-талдау 3 сатыны қамтиды.
1. Дайындық кезеңі. Бұл ... ...... есеп ... ... ... ... шешім қабылдау және қаржылық есептің
талаптарға сәйкес жасалынғандығына көз жеткізу. Ол үшін ... ... ... ... ... есеп беру ... ... (есеп формаларының болуы, оларда тиісті реквизиттер мен ... ... ... ... ... мен ... ... тағы басқа) тексеру жүргізу қажет.
2. Қаржылық есепке ... – ала шолу ... Бұл ... ... ... ... түсіндірме хатпен танысу. Ережеге сәйкес, түсіндірме хатта
кәсіпорынның есеп ... ашып ... ... ... субъектінің қаржы-
шаруашылық қызметінің нәтижелері, оған әсер еткен ... ... бөлу ... шешімдер, болашақта жүзеге асырылатын экономикалық
шаралар, сондай-ақ қаржылық есеп ... ... ... да ... ... ... Оған қоса ... кәсіпорынның
салалық ерекшелігімен, нарықтағы жағдайы ... ... да ... ... ... ... есеп ... экономикалық оқу және оны талдау. Бұл
кезеңнің мақсаты – кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен оның ... ... ... баға ... Бұл ... ... нәтижесіне әсер еткен ... ... ... ... ... ... бөлу қажет. Себебі кей жағдайларда
өндірістен шеккен зиян кәсіпорын қызметінен тәуелсіз сыртқы, ... ... ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық
қызметінің нәтижесіне тек ағымдағы кезеңдегі мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
көрсеткіштерімен салыстырмалы баға берілуі керек.
Экспресс-талдаудың негiзгi элементi - бухгалтерлiк ... ... ... Балансты оқу келесiлердi қамтиды:
1) зерттелiп отырған кезеңдегi баланс валютасының өзгерiсiн ... ... ... өсу ... өндiрiс, сату көлемi, табыс сомасының
өзгеру қарқындарымен салыстыру;
3) баланстың жеке бөлiмдерi, ... мен ... ... байланысты
оқу;
4) баланстың жеке бөлiмдерi мен жеке баптардың өзгеру сипатын талдау.
Балансты оқу баланс валютасының өзгерiсiн анықтаудан басталады.
Талданып отырған кәсiпорында есептi жылы ... ... ... тг ... - ға өскен. Баланс валютасының өсуi ... ... ... көрсетедi және оң бағаланады. Сонымен бiрге экспресс-
талдау жеке баптардың өзгерiсiн оқуды талап ... ... ... ... ... ... негiзгi қорлар құнының өсуi оң
бағаланса, ... 1 ... ... ... ... ... ... оң бағаланады.
Егер кәсiпорын қалыпты жұмыс iстесе, онда баланста келесiдей қатынастар
сақталуы тиiс:
1) активтiң 1-бөлiмiнiң жиынтығы ... ... ... ... ... капитал сомасы ұзақ мерзiмдi активтер сомасынан көп болуы
тиiс. Бұл ... ... ... ... егер ... ... iстесе , онда оның меншiктi ... ... ... активтерге ғана емес, бiр бөлiгi меншiктi ... ... ... ... ... сомасы ағымдық мiндеттемелер сомасынан көп болуы тиiс.
Бұл теңсiздiк бiрiншi теңсiздiкпен байланысты. ... егер ... ... ... онда оның ... ... бiр бөлiгi
меншiктi капитал есебiнен қаржыландырылуы тиiс. ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың өзінде, оның
айналысында меншікті айналыс қаражаты қалуы керек. Талданып ... екi ... де ... ... ... кәсiпорын соңғы жылды табыспен аяқтап отыр. Осы ... ... ... оң баға ... ... 1 Экспресс – талдау үшін ... ... ... ... |Көрсеткіштер |
|1 |2 ... ... ... ... |
| ... ... құны ... ... ... ... | ... | |
| | |
| | |
| ... ... құны |
| ... ... құны, олардың активтегі үлесі, |
| ... ... |
|1 |2 |
| | ... жағдайды |меншікті капиталдың жиынтық капиталдағы үлесі |
|бағалау | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| ... ... ... айналыс |
| ... ... |
| ... және ... ... ... |
| ... ... |
| ... зиян ... баптардың болуы | |
| ... ... ... |
| ... ... ... берешек |
|Субъектінің қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесін бағалау |
| ... ... ... қызметтен табыс, негізгі |
|Табыстылықты бағалау |емес қызметтен табыс, таза табыс, бөлінбеген |
| ... ... ... ... ... ... |
|салыстырмалы | ... мен | ... ... | ... | |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| |қор ... қор ... |
| ... қайтарымы, |
| ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорынның
қаржылық жағдайына одан әрi терең талдау жасаудың ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайға терең,
жан-жақты талдау жүргiзiлгеннен ... ... тиiс [8, ... ... ... көңіл аударылуы тиіс, негізгі көрсеткіштерді келесі 1 кестесі
бойынша топтастыруға болады. Мұнда ... ... ... ...... ... нәтижесін бағалайтын көрсеткіштер
көрсетілген, сол арқылы экспресс – талдау жүргізіледі.
1.3 «ҚазМұнайГаз» БӨ» ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 1993 жылы 5 наурыздағы №1135
Жарлығымен ... ... ... ... ... ... ... алу және жекешелендіру бағдарламасына» (2 саты) сай 2004
жылы «ӨзенМұнайГаз» ААҚ мен «ЕмбіМұнайГаз» ААҚ-н ... ... ... Өндіру» АҚ ұйымдастырылды [2, 3б.].
«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ ... ішкі ... ... ... ... Республикасындағы үлкендігі бойынша екінші мұнай
компаниясы болып ... Ол 2004 ... ... ... 44 ... - газ кен орындарында алынатын көмірсутек шикізатын
қазбалау мақсатында «ӨзенМұнайГаз» ААҚ мен ... ААҚ – ... ... ... ҚР ... және ... Ресурстар
Министрлігі Қоғамға өзара шарттардың және оларға байланысты лицензиялардың
шарттарына ... осы кен ... ... ... құқықтар берді.
Компания белгілі бір географиялық ауданның шектерінде барлау және ... ... ... «Өзенмұнайгаз» бен «Ембімұнайгаздың» мұнай және
газ өндіру бойынша филиалдары арқылы ... ... ӨМГ және ЕМГ ... ... ... 808,8 шаршы шақырым ауданды қамтиды.
2005 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша «ҚазМұнайГаз» Барлау ... кен ... ... ... ... 79,5 ... тонна
деңгейінде бағаланады.
«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ-ның дауыс беруші ... ... ... ... ҰҚ АҚ - ның ... ... дауыс беруші
акциялардың меншік иелері мамандандырылған купондық аукциондарға қатысқан
Инвестициялық жекешелендіру қорлары, ... – ақ ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар мен басқа
институттар болып табылады. Компанияның барлық дауыс бермейтін ... жеке ... және ... ... ... ... АҚ – ның барлау және өндіру бойынша қызметі
өзінің ӨМГ және ЕМГ ... ... ... ... ... қызметтерді компанияның еншілес компаниялары және «ҚазМұнайГаз» ҰҚ
АҚ – на тиесілі ... ... ... 1 ... ... ... АҚ- ның ... құрылымы
Орталық аппарат
«Өзенмұнайгаз» ӨФ ... ... ҰҚБ-2 ... ... ҰҚБ-3 ... ... ҰҚБ-5 ... ... ТҚБ ... ... ... ... ҰКЖБ ... ... ГӨБ ... ГӨТБ ... МӨӨБ ... ТҚОБ ... МӨӨБ ҰКЖБ ... БӨ» АҚ ... ... ... быр жылға толмайтын уақыттың
ішінде - 2005 жылы - төмендегідей өндірістік – қаржылық ... ... ... есеп - қисап стандарттарына сай дайындалған және
тәуелсіз аудитор «Эрнст & Янг» компаниясы ... ... 2005 ... ... есеп - ... ... ... табыстық бөлім
250 018 млн. теңгені құрады, бұл алдындағы жылдың қорытындыларынан 66 627
млн. теңгеге немесе 3,75 ... ... [4, ... ... ... ... 163 264 млн. ... құрады, соның
ішінде сатылған өнімнің өзіндік құны 86 044 млн. ... ... ... ... 220 млн. ... ... жылы компания 30 949 млн. теңге сомасында таза табыс ... бұл ... ... 19 ... ... 5 011 млн. ... ... Табыстық
бөліктің өсу динамикасына негізінен мұнайды сатудың қосымша көлемдері және
мұнайға бағалардың өсуі есебінен қол жетті.
Өндірістік ... ... ... және ... іске
пайдалануды қамтамасыз етуге бағытталған күрделі жұмсалымдар ... 841 млн. ... ... (2004 жылы бұл ... 21 839 млн. ... ... ... жалпы компания бойынша өндірістік мақсаттағы ... іске ... ... ... ... аса ірі ... төлеуші ретіндегі оң
қаржылық нәтижелерін ескере ... 2005 ... ... БӨ» АҚ - ... 61 328 млн. ... жалпы сомаға салықтар мен ... ... және ... төлегенін арнайы айта кету керек, бұл алдындағы
жылдың көрсеткішінен (30 059 млн. ... 2 есе ... ... ... ... ... ... көріп
отырғанымыздай, жастығына қарамастан, аталған компания дәйекті әрі ... алып ... Бұл өз ... ... менеджменттен бүгінгі
заманның бизнес - реалияларына сай жаңа көзқарасты, идеялар мен ... ... ... жылғы 29 желтоқсанда Қазақстан қор биржасының биржалық кеңесінің
шешімімен «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ - ның жай ... KASE ... «А» ... ... ... енгізілді. Акцияларды листингке
енгізу бірқатар талаптарды орындау қажет етеді, ... бірі ... ... ету, ... ... есеп - ... ... болып табылады.
Қазіргі уақытта компания есеп стандарттарының барлық ... ... ҚЕХС ... ... ... ... қажетті іс -
шараларды ... ... - ге ... көшу үшін ... ... және ... - ... дайындау және бақылау рәсімдерін жетілдіру, есептемелердің
жаңа нысандарын әзірлеу бойынша айтарлықтай жұмыс жүргізіп отыр.
Бизнес процестерді одан әрі ... ... ... ... ... ... ... көпфункционалды автоматтандырылған басқару жүйесін
құрумен байланыстырып отыр. 2005 жылдың наурызында ... БӨ» АҚ ... ... ... ... туралы шешім қабылдады.
Жобаның негізгі функционалдық мақсаттары төмендегілер болып табылады:
1) кәсіпорынның қызметін ... ... ... ... ... есепке алу;
3) қаржыны басқару;
4) материалдық - техникалық жабдықтауды және ... ... ... жоспарлау;
6) өзара шарттар жүйесін басқару.
Ағымдағы сәтте жобаны дайындау, концептуалдық жобалау, техникалық жобаны
іске ... ... ... ... Келесі сатыда жүйенің прототипін
баптау жүзеге асырылады және өкілеттіктер концепциясы ... ... ... 2007 жылы ... ... отыр.
Компания одан әріде орнықты дамуды және позитивті ... ... ету үшін ... ... және тәуекелдіктерді басқару бойынша
бағдарламаларды орындау мәселелері ... ... ... ... істейді.
Қарыз қаражаттарын тарту бойынша табысты жүргізілген жұмыстың ... БӨ» АҚ LIBOR + 1.75 % ... ... ... ... ұйымдастыру үшін 600 млн. АҚШ доллары жалпы сомасына бірлестірілген
қарыз алды. Бұл оқиғаны «TradeFinancеMagazin» журналы 2004 жылдың ... ... ... ... ... ... сәйкес тәуекелдіктерді
басқару және сақтандыру бағдарламасын әзірледі, оған ... өтем ... ... ... сақтандыру;
2) ұңғымалардың ырықтан ... ... ... ... үшінші тұлғалардың алдындағы жауапкершілікті сақтандыру;
4) жұмыс берушінің жаупкершілігін сақтандыру;
5) автокөлік құралдары иелерінің жауапкершілігін сақтандыру.
Компанияның ... ... ... ... ... мұнай операцияларын сақтандырудың жалпы қабылданған халықаралық
практикасымен ... ... ... ... алу мақсатында халықаралық рейтинг
агенттіктерімен қызу жұмыс жүргізеді, бұл олар үшін ... ... ... ... кең қол ... үшін ... құруға мүмкіндік
береді. Алынған позитивті нәтижелер «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ - на ... ... ... ... агенттіктерінің «Standard & Poor`s»,
«Fitch Ratings», «Moody`s» жетекші ... ... ... ... ... ... береді.
Сөздің қорытындысында Компания басшылығының қызметкерлер құрамын сапалы
іріктеуге көп көніл бөлетінін атап өткен ... ... қол ... мен ... ... ... саласында да, сондай - ақ
компанияның бүкіл қаржылық даму стратегиясында да ... ... ... табыстылығы кәсіпқойлығы жоғары, білікті ... ... ... тікелей байланысты [16, 35б.].
Компания төмендегідей ... ... ... кіретін
Стратегияның жобасы әзірлеу процесінде [27]:
1) орта мерзімдік перспективада «ӨМГ» және «ЕМГ» өндірістік филиалдарының
кен орындарында қазіргі мұнай өндіру деңгейлерін ... ұзақ ... ... ... ... ... және кен ... арқылы жалпы өндіру көлемін ұлғайту және көмірсутектердің
қорларын толықтыру;
3) жұмыстардың ... ... және ... емес ... ... ... ... қызметін оңтайландыру;
4) өндірістік қызметін жергілікті және халықаралық экологиялық талаптарға
сай жүзеге асыру.
2005 жылда «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ ... 8 млн 635 мың ... 8 млн 893 мың ... ... ... Мұнай өндіру
динамикасында 2000 жылдан бастап тұрақты өсім байқалады. Мұнайды жоспардан
тыс өндіруге ұйымдастырушылық – ... іс – ... дер ... кен ... ... ... ... ұңғымалар қорын
қоса, негізгі қорларды қалпына келтірудің, жер ... ... ... салу мен ... ... ... жаңартудың, қаттардың мұнай берісін арттыру мен мұнай ... ... жаңа ... ... есебінен қол
жеткізілді [16, 45б.].
2005 жылда 2004 жылмен салыстырғанда ... ... ... 1 ... ... ... ... Есептік кезеңде табиғи газ өндіру 881 млн
текше метр, газ конденсатын өндіру – 26,14 мың ... ... ... ... газ ... өндіру динамикасында газ және газ ... ... ... ... ... ... көлемдерінің біртіндеп
төмендеуі байқалады (2 кестені қараңыз).
Кесте 2 ... БӨ» АҚ – ның ... ... ... (мың ... ... |өлшем |2004ж. |2005ж. |2006ж. |
| | ... | | | |
|1 ... ... |Мың тн |7 887 |8 893 |9 300 |
| ... |мың тн |5 256 |6 180 |6 500 |
| ... ӨФ |мың тн |2 632 |2 713 |2 800 |
|2 ... ... |мың тн |28 |26 |23 |
|3 ... газ өндіру |млн м3 |953 |881 |808 |
|4 ... ... |мың тн |7 856 |8 790 |9 230 |
| ... ... |мың тн |5 893 |6 672 |7 063 |
| ... | | | | |
| ... нарыққа |мың тн |1 964 |2 118 |2 167 ... ... ... Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп
пен қаржылық есептілік» ... ... сай ... бір рет ... ... ... есептіліктерді келесі түрде тапсырады:
1) қаржылық есептіліктің жабылу мерзімі әр айдың 25 жұлдызы;
2) өндірістік департаментінің жұмысшылары айдың ... ... ... ... ... ... әр ... 7 – не дейін қаржылық операциялар
бухгалтерлік кітаптарында бейнеленеді;
4) айдың 7 жұлдызында кәсіпорынның бас кәсіпорын «ҚазМұнайГаз» БӨ» ҰК АҚ
– мен ... ... әр ... 8 ... ... ... бойынша шығындарға талдау
жүргізіледі;
6) әр айдың 15 жұлдызында корпоративті ... ... ... ... ... ... ... айдың 5 пен 7 жұлдызы аралығында табыс пен ... ақша ... ... жүргізуге;
2) айдың 10 жұлдызына дейін қаржылық есептілікті ұсынуға.
Айлық шоғырландырылған қаржылық есептілікте әр ... 20 ... ... ... ... ... ... кейін 6 апта
ішінде дайындалады [3, 145б.]
«ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ бойынша мұнай өндірудің негізгі ... ... ... ... ... өндіруді қарқындату әдістерін енгізу
болып табылады.
Қоғамның инвестициялық саясаты «ҚазМұнайГаз» ... ... АҚ- ... ... ... ... мен міндеттерді орындау мақсатында
қалыптастырылады:
1) қоғамның активтерінің құнының артуын және ... ... ... ... ... мен газды өндіру көлемінің тиімді әрі ... ... ... ... ... ... ету;
3) мұнай мен газды өндірудің экономикалық тиімділігін арттыру.
«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ басшылығы ... ... ... ... және ... ортаны қорғау мәселелерін теңдестіре
шешуді ... ете ... ... ISO ... стандарттарының
талаптарына сай болу туралы стратегиялық ... ... ... ең ірі мұнай – газ өндіруші компаниялардың бірі болып
табылады.
Таңдалған саясаттың шеңберінде «ҚазМұнайГаз» Барлау ... АҚ ... іс – ... ... ... аталған мақсаттарға жетуді қамтамасыз
етуге міндеттеме қабылдайды:
1) шығаратын өнімдерінің сапасына, қоршаған ... ... мен ... ... ... ... заңнамасын, біріктірілген
менеджмент жүйесін сақтау;
2) біріктірілген сапа менеджменті жүйесінің, ... ... ... ... және қоршаған ортаны сақтаудың тиімді
жұмыс істеуін және тұрақты жақсартып отыруды қамтамасыз ету;
3) біріктірілген ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің сапа, қоршаған ортаны қорғау, еңбек және денсаулық
сақтау саласындағы ... ... және ... жоғарылатып отыру, қызметкерлерді біріктірілген менеджмент
жүйесін жетілдірілуге белсенді қатысуға ынталандыру;
5) ғылым мен техниканың бүгінгі заманғы ... сай ... ... ... ... ... ... механизмдерін және мұнай өндірудің технологиялық процестерін
жетілдіру үшін ... ... және ең жаңа ... ... ... сапа менеджменті саласындағы ... ... ... ... және ... ... қорғау мәселелері бойынша
тұтынушылардың, қызметкерлердің және басқа мүдделі тараптардың алдында
ашықтықты қамтамасыз ету.
«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ ... ... іс – ... ... мен ... ... және ... нарығында табысқа жетудің кепілдігі деп
санайды. Біріктірілген менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу бойынша іс ... ... сай, ... ... ... АҚ – нда ... ... қолда бар ... ... ИСО ... ... алдын ала тексеру өткізілді, біріктірілген
менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу бойынша ... ... ... ... АҚ - нда ... ... ... және енгізу бойынша жобаны іске асыру 2005 ... ... ... ... 2007 ... ... тоқсанына жоспарланып отыр.
«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ – ның ... ... ... және ... ... ... ... жүргізу,
сондай - ақ тәжірибе алмасу саласында көптеген шетелдік ... ... ... және ... пайдалы ынтымақтастық
позицияларына негізделеді.
«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ – ның халықаралық қызмет ... ... ... ... экономикалық саясатты қамтамасыз ету,
кәсіпорынның халықаралық қызметін ұйымдастыру және ... ... іс ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Қоғамның халықаралық ынтымақтастығы төмендегідей бағыттар бойынша жүзеге
асырылады:
1) халықаралық мұнай ұйымдарымен ынтымақтастық;
2) халықаралық мұнай – газ ... / ... ... бір жарым жылдың ішінде компания ... ... ... ... Shell, ConocoPhillips, Occidential
Corporation, Repsol, Odfjell ... PM Lucas ... ... компаниялармен және көптеген басқа мұнай – газ ... ... ... меморандумдарға қол қойды [16, 50б.].
Қорытындалай келе, қаржылық жағдай ... ... және оның ... ... - ... потенциалын анықтайды,
кәсіпорынның өзінің және оның серіктестерінің қаржылық және ... ... ... қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде
кепілдендірілгенін бағалайды. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының обьективті
дұрыс бағасын алудың ең жақсы тәсілі, бұл – ... ол ... ... ... оның ... ... кешенді түрде баға беруге
мүмкіндік ... және ... ... ... ... ... ... өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы
қызметін атқарады.
2 «ҚазМұнайГаз» БӨ» акционерлік қоғамы ... ... ... ... ... тұрақтылығын талдау
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын ... ... ... ... және оның ... ... абсолютті
және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Зерттелетін кәсіпорынның қаржылық ... ... үшін ... ... көзі қаржылық есептілік екенін түсіндік, сондықтан да талдау бөлімі
қаржылық есептіліктен бастау алады (1 қосымша).
Қаржылық есептің маңызды элементі болып ... ... ... осы ... ... ... ... құрамы, құрылымы және оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның ... ... ... рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін ... осы ... ... оң ... ... ... мәліметтері
бойынша активтердің құрамы мен олардың таратылуына талдау жасау үшін келесі
аналитикалық кесте құрылады (2 ... ... ... нақты құнын көрсететін баланс
валютасының есепті жылы 10776401 ... ... 38,52 ... ... ... Бұл ... әрі қарайғы дамуын көрсететіндіктен, оның
жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Қосымша ... ... ... ұзақ ... ... ... арасына тарату жыл ... ... ... ... ... Егер ... ... үлесі 2004 жылы 55
пунктке аз болса (77,5- 22,5), 2005 жылы ол бұл ... 16,6 ... ... (55 – (69,2 – 30,8)) және 30,8 ... ... ... өсуі ұзақ мерзімді активтердің өсуінен 4 ... ... ... ... ... ... баланс валютасындағы ағымдағы активтер ... ... ... ... ... ... барлық мүлкінің
құнына қатынасымен анықталатын кәсіпорын ... іске ... ... өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін
сипаттайды. Коэффициент мағынасы артқан сайын кәсіпорынның ... ... және ... есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. Қаржы
тұрғысынан алғанда оның өсуі ... ... ... өзгеріс болып
табылады – яғни мүлік әлдеқайда мобильді болады, бұл оның ... және оны ... ... ... ... ... отырған кәсіпорындарда бұл коэффициенттің деңгейі 2004 жылы ... ал 2005 жылы 0,308 ... ... ... ... ... ... сипаттайтын келесі көрсеткіш
– мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті. Ол ағымдағы
активтер құнын ұзақ ... ... ... бөлу арқылы анықталады. Бұл
қатынастың қолайлы және ... ... ... салалық
ерекшеліктеріне байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі 0,5 – тен ... ... ... отырған кәсіпорындарда бұл көрсеткіш деңгейі 2004 жылы 0,29
(62838956:216956821), ал 2005 жылы 0,445 ... ... ... ... ... ... қаражаттардың өсу қарқыны иммобильді
қаражаттардың өсу қарқынынан артуның нәтижесінде өсіп отыр. Есепті ... ... ... 1,9 ... (119316504 : 62838956), ал
екіншілері – 1,236 есеге (268243285: ... ... ... ірі ... байланысты ұзақ мерзімді және ағымдағы активтердің
өсімі арасындағы айырмашылық аз, сондықтан 2004 жылы бұл ... ... ... [19, ... ең ... ... ... кәсіпорын міндеттемелері
кепілдендірілген түрде ағымдағы активтермен өтелген жағдайда қол жеткізеді
және келесі ... ... осы ... ... ... ... және ұзақ ... активтер қатынасының коэффициенті қарыз
капиталы мен ... ... ... ... артық болуы
керек. Ендеше зерттеліп отырған кәсіпорында 2005 жылы активтер ... ... 1,9 – ге ... ... ... ... ... құралдардың нақты құнының
(қалдық) үлес салмағының ... ... ... ... ... бұл
көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің ... ... ... ... ... ... мүліктерінің жалпы жиынындағы негізгі
құралдардың нақты құнының коэффициентінің мөлшері баланс ... ... 50 ... кем ... тиіс.
Біздің мысалымыз бойынша баланс валютасындағы негізгі құралдардың қалдық
құнының үлесі 2004 жылы – 74,24 ... ал 2005 жылы 66,1 ... ... бұл ... ... кәсіпкерлік қызметінің жоғары дәрежеде
екенін көрсетеді.. Әрі қарай келесі кестені құрастыра ... ... ... мен ... ... ... (3 кестені қараңыз).
Кесте 3 Кәсіпорынның ағымдағы активтерінің құрамы мен ... ... |2004 жылы |2005 жылы ... |
| | | | |(+), |
| | | | ... |
| | | | |(-), % |
| | ... тг |Үлес |Сомасы, тг |Үлес | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... ... |100,0 ... |100,0 |89,9 |
| ... | | | | | ... ... |34,8 ... |22,4 |22,0 |
| ... ... | | | | | ... ... ... |1542556 |2,5 |3043905 |2,6 |97,3 |
| ... |17216868 |27,4 ... |20,8 |44,0 ... ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
| ... есеп | | | | | ... ... |6186241 |9,8 ... |14,2 |174,3 ... |Басқада |523258 |0,8 |596542 |0,5 |14,0 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |24,6 |47221579 |39,6 |205,1 ... ... ... ... ... алғанда жағымды
динамикасын көрсетеді. Оларды жеке ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Ең мобильді активтер – яғни ақша
қаражаттары бір жылда 73284 теңгеге ... 2 ... ... ... ең ... ... олардың құнына қатынасы арқылы
анықталатын айналым ... ... ... (ағымдағы
активтердің) 1,6 есеге көбейген ... 39,6 ... ... Бұл
коэффициент, ағымдағы міндеттемелерді өтеуге бағытталатын қаражаттардың
жалпы сомасындағы төлеуге дайын ... ... ... мобильді қаражаттар сомасының көбеюі және айналым ... ... ... өсуі ... ... ... ... [8, 74б.].
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары есепті жылы 22 пайызға
өсті, және ол 2005 жылы 26697779 ... ... ... ... 12,4 пунктке
азайған, бұл жағдай, материалды айналым қаражаттарының ... ... ... шектеулі сұранысқа ие болатын материалдық қорлар жоқ деген ой
туғызады, себебі 2004 жылға қарағанда 2005 жылы ... ... егер ... ... ... оның үлес ... да ... бұл кәсіпорынның
тауарлы – материалдық қорлану деңгейінің төмендегенін ... ... жылы ... ... та ... өскен. Егер оның көлемі 2004
жылы – 17216868 теңгені құраса, 2005 жылы ол – 2470025 ... ... 44% - ға ... ... ... активтер құрамындағы оның үлесі 6,6
пунктке азайды (27,4 – 20,8).
Дебиторлық борыш неге ... көп ... және бұл ... не ... ... ... ... өтеудің болашағын бағалау және
егер болған жағдайда олардың құрамындағы күмәнді қарыздарды анықтау керек.
Кейбір қолма- қол ... ... ... ... борыштың салдары болып
табылады.
Өтімділігі жоғары тауарлы- материалдық ... бар ... ... әсіресе, оның күмәнді бөлігінің аз мөлшерде болуы
айналым қаражаттарының айналымдығының жоғарылауына ... ... ... ... ... оң әсерін тигізеді.
Қарыздардың қайтарылмау пайызы бірнеше жылдардың орташа ... ... ... ... зерттеу керек:
1) бір немесе бірнеше негізгі қарыз тұлғалардың үлесіне ... ... ... ... ... (бұл пайыз қайтарылмайтын
пайыздың шоғырлануын ... ... ... ... ... біреуінің борышты төлемеуі,
кәсіпорынның қаржы жағдайына әсер ете ме;
3) қалыптасу мерзімі бойынша дебиторлық борышты ... ... ескі ... ... ... ... вексельдердің қандай
үлесін көрсетеді;
5) тұтынушының пайдасына жеңілдіктер (бағасын кеміту) мен ... ... ... ... ба, ... оның ... қайтару құқығы.
Бұл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және ... да, ... ... де, ... ... ... да, ... мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал меншікті ... ... ... ... ... қатынас оның қаржылық тұрақтылығын
көрсетеді. Активтердің қорлану көздерін талдау кезінде меншікті ... ... ... көлемі белгіленіп, есеп ... ... ... ... ... ... баға ... Бұл
кезде өз меншігіндегі капиталға басты назар аударылады, ... ... ... ... ... ... ... ғана анықтап қоймай, сонымен бірге капиталдың жалпы сомасындағы
оның үлес салмағын да анықтау маңызды. Бұл ... ... ... ... ... қаншалықты тәуелсіз екендігін және өз қаражатын
қаншалықты жұмсай алатынын ... ... ... ... 2004 жылы 0,804 – ке, ал 2005 жылы 0,671 – ге тең. ... бұл
көрсеткіш кәсіпорынның 2005 жылы қарыз ... 0,133 ... ... ... ... (3 ... коэффициенттің өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі жоғары
екендігін көрсетсе, алдағы ... ... ... ... ... ... қаражаты көп болса, соғұрлым үздіксіз
жұмыс қамтамасыз етіліп, ... ... алға ... ... ... әр ... резервтерді құру жолымен және жарғылық қорға
бөлінбеген ... ... қосу ... ... ... көбейтуге
тырысады. Жалпы әдебиеттер бойынша бұл мәннің ең төменгі шегі 0,5 - 0,6 ... Осы ... ... ... ... ... берушілер үшін ғана емес, кәсіпорынның өзіне де маңызды. Меншікті
капиталдың үлесі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің кеңейгені немесе қысқарғаны
жайлы айтуына мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... өсуі кәсіпорын қызметінің қысқарғанын көрсетеді. Бірақ
бірыңғай мұндай қорытынды жасауға болмайды, себебі бұл қаражаттардың үлесі
басқа факторлардың ... үшін және ... ... ... болуы мүмкін. Әрине, «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ сияқты ... ... ... болуы да мүмкін [9, 124б.].
Осы кестеден кәсіпорынның есеп беру жылындағы ... ... ... ... немесе 38,5 пайызға өскені көрініп отыр. Бұл ... ... ... ... ... яғни ... ... немесе
жылдың басындағы мөлшермен салыстырғанда екі есе өскен. ... ... ... бұл ... ... коэффициенті төмендеген.
Алайда бұл кәсіпорынның қаржылық жағдайының төмендегенін дәлелдемейді.
Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері ... ... ... ... ... ... капиталдағы үлес салмағы да
дәлелдейді. Оны тәуелділік коэффициенті деуге де ... Бұл ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Бұл
үлес жоғары болған сайын, кәсіпорынның сыртқы қаржыландыру ... ... ... ... оның ... 2004 жылы 0,196
(1-0,804), ал 2005 жылы 0,329 ... ... Бұл ... ... ... ... ... өзінің қаржылық тәуелсіздігін
жоғалтты деп ... ... ... басына және аяғына тәуелсіздік
коэффициенті оның ... ... ... ... ... ... ... меншікті
капиталдың қатыстырылған капиталға қатынасын ... ... ... ... Бұл коэффициент жоғары болған сайын, соғұрлым
банктер мен инвесторлар қаржыландыруға соғұрлым ... ... ... 2004 жылы – 5,219, ал 2005 жылы 3,068 ... ... ... ... қандай бөлігі өз қаражатымен, ал
қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... мүлкінің көп бөлігі
қарыз қаражатымен қалыптасқан) төлем қабілеттілігінің өте қауіпті жағдайға
жеткендігін және ... ... ... ... ... ... ... кері көрсеткіші кеңінен қолданылады,
қатыстырылған ... ... ... ... ... ... меншікті қаражаттар қатынасының коэффициенті. Бұл ... ... ... ... ... әрбір теңгесіне қанша
қарыз қаражатын тартқанын көрсетеді. Біздің кәсіпорнымызда бұл көрсеткіш
келесі берілгендермен сипатталады: 2004 жылы – 0,238, 2005 жылы – ... мәні ... есеп беру ... ... ... ... ... әрбір теңгесіне қарыз қаражатының 24 тиынын
тартқанын дәлелдейді. Есеп беру ... ... ... ... ... ... ... 49 тиынға дейін көбейген. Демек,
кәсіпорын қарыз қаражаттарын пайдалануға көп күш жұмсаған, ... ... ... ... ... ... бұл ... үшін
қалыпты шектеу: бірден кіші. Кәсіпорынның ең төменгі қаржылық тұрақтылығын
сақтау үшін бұл коэффициент ағымдағы және ұзақ ... ... ... ... шектелуі керек.
Кәсіпорынның тәуелсіздік (дербестік) дәрежесін сипаттайтын ең ... ... бірі ... ... ... болып
табылады немесе оны басқаша инвестицияларды жабу коэффициенті деп атайды.
Ол меншікті және ұзақ ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Батыс тәжірибесінде бұл коэффициенттің
қалыпты мәні 0,9- ға тең ... ... ал оның 0,75- тен ... ... ... бұл ... 2004 жылы – 0,865, ал 2005 ... болған.
Кәсіпорын капиталының құрылымын сипаттай отырып, бөлек топтар ... ... ... әр түрлі тенденцияларды көрсететін жеке
көрсеткіштерді де ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге тарту коэффициенті жатады. Бұл коэффициент
қаржылық есеп берудің ... ... үшін ... ... ... ұзақ ... ... мен қарыздардың үлесін көрсетеді,
кәсіпорын өндірісті жаңарту мен кеңейту үшін қарыз қаражаттарын қаншалықты
интенсивті пайдаланып жатқанына баға ... ... ... тиімділігін анықтау үшін жоғарыда
келтірілген көрсеткіштермен ... ... ... де қолдану
ұсынылады. Ол батыс фирмаларында кеңінен ... және ... ... ... қатынасымен анықталады. Біздің мысалымызда ол
2004 жылы 1,083 –ге тең, ал 2005 жылы 1,015 болады. Бұл берілгендерге қарап
меншікті ... ... ... ... алуға кететін сомасын нақты ұстап
тұрады деп айтуға болады, дегенмен бұл меншікті ... ... есеп ... ... да активтерін, соның ... ... ... ... да пайдаланылады деуге де болады.
Меншікті капиталды талдамастан бұрын оның құрамын қарастырсақ: ...... ал ... акция – 10589158,8, артықшылығы бар акция
– 1176573,2. ... ... ... ... ... ... ... ерекше назар аударылады, яғни меншікті
капиталдың қандай ... ... ... ... және осы ... неғұрлым азды – көпті еркін
жұмсауға ... ... ... ... ... Меншікті айналым
қаражаттарының көлемін анықтау үшін, меншікті ... ... ... бірінші бөлімінің жалпы сомасын алып тастау керек.
2004 жылы меншікті айналым айналым ... ... 8024402 ... ... ... 2005 жылы – ... мың тг ... яғни 16265446 теңгеге, немесе (102%) - ға азайған.
Бұл көрсеткіш абсолютті болып табылады, оның динамикадағы өсуі – оң, ...... ... ... қарастырылады. Талдау кезінде меншікті
айналым капиталының абсолюттік мөлшерін анықтаумен қатар, оның ... ... үлес ... да ... ... Арнайы әдебиеттерде
оны іс жүзінде жұмсау коэффициенті деп ... Ол ... ... ... ... осы қаражаттарды еркін жұмсауға болатын,
мобильді нысанда екендігін көрсетеді және ... ... ... Мак/ Мк ... көзқараспен айтсақ, оның өсуі және жоғары деңгейі кәсіпорынның
қаржылық жағдайын оңды деп сипаттайды: бұл ... ... ... ... көп бөлігі негізгі құралдарға да, айналымнан тыс
активтерге де емес, ... ... ... Оптималды мөлшері
ретінде жұмсау коэффициенті 0,5 үлкен немесе тең деп алынуы мүмкін, ... ... ... тұрақты қалыптасқан мәндері жоқ. Ал ... жылы - 0,03, 2005 жылы (0,03) ... ... - материалдық қорлары мен шығындарының қалыптасу
көздерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... үшін ... роль атқаратынына сәйкес, кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығының ... ... бірі ... ... өз көздерімен қамтамасыз етілу коэффициенті саналады, ол
меншікті ... ... ...... ... ... ... қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткішті тауарлы-
материалдық ... мен ... жабу ... деп ... Ол ... ... =Мак/ Қтм ... айналым қаражаттарын жабу коэффициенті қандай дәрежеде
тауарлы – материалдық қорлар мен ... ... ... ... қарыз қаражаттарын тартуды қажет етпейтінін көрсетеді. Оның ... 0,6 бен 0,8 ... ... ... ... тең ... ... Біздің
кәсіпорында 2004 жылы 0,36, ал 2005 жылы (0,31) болған. Қорлар ... ... ... ... қамтамасыз етілу коэффициенті
өте төмен екенін көруге болады.
Қатыстырылған ... ... ... ... үшін ... ... ... есеп беретін көрсеткіштерін топтық ... ... ... ... ... ... анықтап,
қатысты өлшемдердің өзгерістерін көрсету керек. Қатыстырылған капитал ұзақ
мерзімді несие мен қысқа ... ... ... ... ал ... 2005 жылы ... ... 2004 жылы 53607615 теңге болған, яғни
72724719 теңгеге немесе 2,4 есеге ... Оның ... үлес ... және жыл ... де тез өсіп кеткендері: қысқа мерзімді берешек
(2210,9%), үстеме пайдадан төлемге ... ... ... ... және ... ... ... Бұдан кейін талдаушы оны
дебиторлық борышпен салыстырып талдауы керек.
Дебиторлық пен кредиторлық борыштың қатынасы негізінен 2:1 болуы ... ... Егер ... ... дебиторлық борышпен қамтамасыз
етілмеген болса, онда бұндай жағдайды жағымсыз деп айтуға болады, себебі ... ... ... ... бөлігінің ақшаға айналуын бәсеңдетуі
мүмкін.
Біздің кәсіпорнымызда кредиторлық борыш 2004 жылы дебиторлық борыштан
1,4 есе (36559344:25468923), 2005 жылы 1,4 ... : ... есе ... ... ... жағымды жағдайды сипаттайды. Кредиторлық борыштың
өсіп кетуі қаржылық ... ... ... ... бұл ... ... уақытта қатыстырылған қаражат көздері ретінде пайдаланып
жатыр деп айтуға болар еді. ... ... ... және ... үшін ... бюджет пен еңбекақы бойынша есеп ... да ... ... болуы кәсіпорынның жұмысы мен жалпы оның қаржылық жағдайын тиімсіз
жағынан сипаттайды.
Кәсіпорынның осы жерде 2005 жылы ... ... ... байқап
жіберейік:
Тұрақты мөлшерлемелі сыйақысы бар қарыз –62595545, сыйақының ... – 4,47 %, ... ... ... бар ... ... оның орта мөлшерлемесі – 5,07 %.
Валютасына қарай теңгедегі қарыз сомасы – 7284293, ... ...... өзге ... ... ... – 52954660 [10, 112б.].
Талдаушының келесі маңызды жұмысы – кәсіпорынның қаржылық жағдайын, ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін абсолютті
көрсеткіштерін зерттеу.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын оның тұрақтылық дәрежесі бойынша келесі
төрт типке бөлуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... жағдайдың қалыпты тұрақтылығы;
3) тұрақсыз қаржылық жағдайы;
4) дағдарысты (қауіпті) қаржылық жағдайы.
Қаржылық жағдайдың аболютті тұрақтылығы мына теңсіздікпен сипатталатын
уақытта ... Мак ... ... ҚШ ... ҚШ – ... ... қорлар
2005 жылы: 26697779 ≤ 197406696
Бұл теңсіздік тауарлы - ... ... ... ... капиталымен
жабылатынын көрсетеді, яғни кәсіпорын сыртқы кредиторлардан тәуелсіз
болады. ... ... өте ... ... Оның ... бұл ... ең ... қарастырылмауы мүмкін, себебі әкімшілік негізгі қызмет үшін ... ... ... ... пайдаланғысы келмейді немесе пайдалануға
мүмкіндігі жоқ.
Қаржылық жағдайдың қалыпты тұрақтылығы мына теңсіздікпен сипатталады:
Мак/ұз≤ ҚШ≤ НК (4)
мұнда НК- негізгі капитал
2005 ... 54354501 ≥ 26697779 ≥ ... ... ... ... ... ... тұрған кәсіпорын тауарлы-
материалдық қорларды жабу үшін әр ... ... - ... және
қатыстырылған қаражат көздерін пайдаланып жатқан жағдайға ... ... ... және ... ... келесі теңсіздікпен
сипатталады:
ҚШ≥ НК немесе НК≤ ҚШ ... ... ... ... ...... ... бір
бөлігін жабу үшін «қалыпты емес» болып, яғни ... ... ... жабу ... ... ... тура келетін жағдайға сәйкес келеді.
Бұл көріністі зерттеліп ... ... ... болады.
Қаржылық тұрақтылықты дебиторлық борышты ... ... ... ...... ... ... жоғарылату арқылы
қалыпқа келтіруге болады [12, 135б.].
Баланс ... ... ... ... ... жалпы
активтердің, баланстың және кәсіпорынның «өтімділігін» анықтап алу ... ... ... деп ... өзінің қысқа ... ... ... ... деп ... Баланс өтімділігін
талдаудың мәні – активтегі өтімділік дәрежесі ... ... ... ... ... ... пен ... белгілі бір тәртіппен топталады, өтімділігі жоғарылардан ... ... ... яғни ... ... ... ... уақыты ұзақтардан қайтару уақыты қысқаларға қарай (пассив),
яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі бойынша болады. ... ... ... да ... ... батыс европалық елдерде осыны қолданады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына
байланысты кәсіпорын активтері ... ... ... - ең ... ... ... тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша
қаражаттарының барлық баптары мен ... ... ... Ақша ... ... ... ... мерзімді қаржылық инвестициялар) – айналым
қаражатының ең мобильді бөлігі. Ақшамен бірден есеп ... ... ... ... қолма – қол ақшаға тез айналады.
А2 - тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді дебиторлық борыш
басқа да активтерді ... ... ... ... есеп ... ... бір ... келіп түсіп, бұлар да өз міндеттемелерін төлеуге
жұмсалуы мүмкін. Есеп ... ... ... ... ... ... төленбеген тауарлар бойынша, төлеу уақыты ұзарып кеткен
борыштардың өтімділігі анағұрлым ... ... ... ... ... түскені
белгісіз. Бірақ нарықтық экономикада уақытында қайтарылмайтын борыштар
көбіне болмайды, себебі оны қайтарып алуға алдын ала ... ... ... ... ... төлеу қаупінен тіпті банкрот болып жарияланудан
қорқып, өзінің қарыздарын ... ... ... дебиторлық борыштың үлесінің көп болуы кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін. ... ... ... өнім және
материалдық құндылықтар қорының өтімділігі ... да ... ... ... ... ... ... - баяу өткізілетін активтер. Баланс активінің 2 бөлімінің «тауарлы-
материалдық қорлар» бабы және ... ... 1 ... «ұзақ мерзімді
инвестициялар» (жарғылық қорға басқа кәсіпорындардың салған салымдар
мөлшеріне азайтылған) ... ... бұл ... ... ... ... ... алынбайды. Бұл топтың активтерін ақшаға айналдыру қиынырақ: бірінші
сатып алушыны тауып алу қажет, бұл оңай емес және белгілі бір ... ... ... бұл ... ... ... ... мысалы, темір
қаңылтырды сатып ... табу оңай ... одан ... штампталған
жартылай өнім барлық адамға бірдей керек емес болуы ... ... ... активтерді есепке алғанда аяқталмаған өндіріс құнын өтімді
активтердің құнына қосуға жол беріледі.
А4 - қиын ... ... ... ... 1 ... ... енгізілген баптарынан басқа барлық баптары. 1 бөлім жиынынан «ұзақ
мерзімді қаржылық инвестициялар» бабы бойынша соманың бір ... ... ... қиын өткізілетін активтер құрамында басқа
кәсіпорындардың жарғылық капиталға салған салымдары ғана ... ... ... баптары оларды өтіміділік дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең ... және әр ... ... ... ... - ... есеп ... валюта және ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары.
Бұдан ... ... ... салынған қысқа мерзімді ... ... есеп ... ... ... ... ... негізінен кәсіпорынның «өтіміділігін» (өтімді
капиталын), яғни активтің бірінші кезектегі ... ... ... ... бөлігін көрсетеді. Өтімділігі бұдан төмен элементтер
тауарлы- материалдық ... мен ... ... ... Баланс пассивтері оларды қайтару, төлеу уақытының мерзіміне
байланысты топтастырылады.
П1 - ... ... ... ... ... ... ... кредиторлық борыш, қарыздар, басқа да қысқа ... ... ... ... ... ... есеп ... асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген ... ... ... мөлшерден асу банктің мақсатты қарыздарын (несиелерін) өз мақсатты
бойынша пайдаланбағандығын білдіреді және сондықтан ... өтеу ... ... ... ... ... ... - қысқа мерзімді міндеттемелер. Қысқа мерзімді несиелер мен заемдар
және жұмыскерлерге ... ... - ұзақ ... ... ұзақ ... ... мен ... - тұрақты міндеттемелер - пассивтің 1 бөлімінің «меншікті капитал»
баптары. Актив пен пассивтің балансын сақтау үшін бұл ... ... ... ... ... ... бабы ... сомаға азайтылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен пассив бойынша келтірілген
топтар жиындарын ... ... ... ... өтімді деп келесідей
қатынастарда саналады:
А1≥П1, А2≥П2, А3≥П3, А4≤П4 (6)
47221579≥ 2310943, 24790025 ≥ 15513028, 53421680 ≤ 62595545,
259097658 ≤260002241
Басқа ... ... егер ... сол алғашқы үш теңсіздігінің әрбір
тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең ... ... ... кері ... ... ... ... Жоғарыда
келітірілген кәсіпорын балансының өтімділігінің орташа дәрежеде ... ... ... оның ... ... ... бірі және ... онымен тығыз байланысты болады.
Кәсіпорынның төлем ... деп оның дер ... ... ... бойынша төлемдер жүргізуге дайындығын түсіну керек деп
есептейміз. Бірақ бұл үшін кәсіпорынның есеп айырысу, ... және ... ... ... болуы керек. Қарыздарды өтеу үшін құралдардың айналымы
кезінде ақшаға айналуы керек дебиторлық ... ... ... ... ... өтеу үшін құралдар сонымен бірге кәсіпорында бар
тауарлы – материалдық құндылықтардың қоры бола ... Оны ... ... қаражатын алады. Басқаша айтқанда, теориялық түрде ... ... ... ... активтерімен қамтамасыз етіледі. Нақ осылай
теориялық түрде, егер кәсіпорынның ... ... ... ... сомасынан артса, онда ол қарыздарды өтеуге дайын ... ... ... егер ... барлық ағымдағы активтерін
қарыздарды өтеуге бағыттаса, онда дәл сол кезде оның ... ... ... онда ... ... тек негізгі құралдары құрайды,
ал материалды айналым құралдарын алуға ақша жоқ, олар ... ... ... ... ... бір ... қолдағы ақша сомасының жедел
төлемдер сомасына ... ... ... ... ... көрінеді. Егер төлем қабілеттілігі коэффициенті бірге тең немесе
үлкен болса, онда бұл ... ... ... ... ... ... бірден аз болса, онда талдау процесінде төлеу құралдарының
жетіспеуі себептерін ... ... ... ... ... ... ... төлемдік күнтізбе көмегімен есептелуі мүмкін, оның негізінде
ағымдағы жедел ... ... ... ... ... қаржылық және басқа да органдармен өз уақытында
есеп ... ... ... шаралар жасалады. Ағымдағы төлем
қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... білу ... ... икемділік кәсіпорынның алдын ала
болжамаған жағдайларға байланысты ақша қаражатының ... ... ... қарсы тұру қабілеттілігімен сипатталады. Бұл өзгермелі жағдайға
төтеп беру үшін әр ... ... ... алу, ... ... активтерді сату, қайта орналастыру, кәсіпорын қызметінің деңгейі
мен ... ... ... ... ... ол несие нарығының өзгеру
бағыттары мен жағдайы сияқты сыртқы ... ... ... коэффициенті ақша қаражаттары мен тез ... ... ... және ... ... міндеттемелерге қатынасы
ретінде есептеледі. Ол баланс жасалған мерзімінде ... ... ... ... ... бөлігі өтелетінін көрсетеді. Осы көрсеткіштің
дұрыс шектеуі - Ка.ө.≥ 0,2-0,5.
Аралық өтеу коэффициентін есептеу үшін ақша ... ... ... ... ... ... және ... да активтер қосылады. Ол
кәсіпорынның дебиторлармен өз ... есеп ... ... ... ... ... яғни ... міндеттемелердің
қандай бөлігі тек ақша қаражаты есебінен емес, сонымен қатар ... ... ... ... көрсетілген қызметтер үшін түсімдер
есебінен өтелетінін сипаттайды. Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі
шегі: Кар.ө.≥1.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті барлық ... ... ... ... мерзімді міндеттемелердің көлеміне қатынасын көрсетеді. Ол ағымдағы
активтер мен ... ... ... ... ... ... және ... өз уақытында есеп айырысу және ... ... ... жағдайларында ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... кезде сату жағдайында
бағаланатын кәсіпорынның төлемдік мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы өтеу ... ... ... ... және ... ... ... өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді ... ... ... ... ... ғана ... ... қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез есептесе алу қабілеттілігін
дәлелдейді. Жалпы өтеу коэффициенті ... ... ... күрт
ауытқуы мүмкін. Оның деңгейіне тиелген тауарлар мен ... есеп ... ... өндіріс циклінің ұзақтығы, тауарлы-
материалдық құндылықтар ... ... және ... әсер ... ... үшін мына ... ... мән болып табылады: Кағ.ө.≥2.
Өтімділіктің әр түрлі көрсеткіштері тек өтімді қаржыларды есепке ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын жан – жақты
сипаттап қана қоймай, ... ... ... ... әр ... ... мүдделеріне жауап береді. Мысалы, шикізат пен материал
жеткізушілері үшін абсолютті өтімділік ... ... Осы ... банк өтімділіктің аралық коэффициенттеріне көп ... ... ... ... ... акциялар мен облигацияларды ұстаушылары
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ағымдағы өтімділік коэффициенті бойынша
бағалайды. Көптеген ... үшін ... ... ... жалпы өтімділіктің жоғары коэффициентіне сай келуі тән
екенін атап өту керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тыс қорлары барлығына байланысты болады. Бұл
шығындардың негізделмеуі ақырында ақша ... ... ... ... өтеу ... ... ... қарамастан, оны
құраушының, әсіресе ... ... ... ... ... ... және ... айқындау керек. Кәсіпорында ... ... ... ... ... ... аталған
көрсеткіштерінің нашарлауы дәлелдейді. Бірақ алдымен өтімділіктің жоғарыда
аталған коэффициенттерін есептеп, олардың әр ... ... әсер ... ... керек (4 кестені қараңыз).
Кесте 4 "ҚазМұнайГаз" БӨ" АҚ ағымдағы активтерінің өтімділік көрсеткіштері
|№ ... |2004ж |2005ж ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... |11916504 |-50922452 ... ... ... ... ... ... ... |Дебиторлық борыш |17216868 |24790025 |7573157 ... |ТМҚ және өзге де ... ... ... |
|2 |Қысқа мерзімді ... ... ... |
| ... | | | ... ... ... несиелер |10160262 |17823971 |7663709 |
| |мен ... | | | ... ... борыштар |13796125 |16293965 |2497840 ... ... да ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|3 ... ... | | | ... ... ... |0,42 |0,74 |0,32 |
| ... | | | ... ... ... |0,89 |1,13 |0,24 |
| ... | | | ... ... ... |1,72 |1,87 |0,15 |
| ... | | | ... кестенің мәліметтері 2005 жылы өтімділік 2004 жылға ... ... ... Осылай абсолютті өтімділік коэффициенті 0,32
пунктке, аралық – 0,24 пунктке және ағымдағы – 0,15 ... ... ... ... 2004 жылы ең төменгі шамаға тең болса, ал екінші ең
төменгі талап етілген ... ... онда жыл ... бұл көрсеткіштің
деңгейі біршама өседі. Жалпы өтеу, яғни ағымдағы өтімділік коэффиценті жыл
басында да, жыл ... да ... ... ... сәл жетпейді, бірақ 2004
жылға қарағанда 0,15 пунктке өскен.
4 қосымша мәліметтері ... ... ... ... ... абсолютті өсімі оң әсер еткенін көрсетеді, соның есебінен
өтімділік коэффициенті 0,88 ... өсті ... Осы ... ... ... күрт өсуі ... әсер етті, ол 0,73 пунктке
төмендеуіне әкелді (0,99-1,72). ... ... жан – ... бағалау
үшін, оларды құрайтын факторлардың өзара байланысын білу керек.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін сипаттайтын маңызды көрсеткіштерінің
бірі – ... ... ... ... ... ... ... несиелеу мүмкіндігі және шарттары туралы мәселені шешу ... ... ... ... баға ... ... қарызға алған
қаржыны несие шартының баптарына сай қайтаруға қабілеттілігі мен ... ... ... және банк пен ... ... ... ... әрі қарайғы қатынастың негізделуін және ... [9, ... ... қабілеттілігін талдаудың негізгі міндеттері:
1) кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтау;
2) қарыз алушының шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... ала ... ... алушының шаруашылық қызметінің тиімсіздігі салдарынан несие
ресурстарын жоғалтудан алдын ала сақтандыру;
4) қарыз алушы кәсіпорынды оның ... ... ... ... несиелердің тиімділігін көтеру.
Несиелеу шарттарын талдау мыналарды білуді қажет етеді:
1) бұрын болған несиелерін өз уақытында ... ... ... ... ... басқа міндеттемелерге қатынасын
құрайтын қарыз алушының атағы (репутация). Жақсы атақ ...... ... ... ... ... ... да
қасиеттер.
2) қарыз алушының бәсекеге қабілеті - ... ... және ... ... бірге несиені өтеуге қажетті қаржыны табу қабілеттілігі.
Банктің қарыз алушының нақты шығындарын ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Банк
табысының деңгейі несиелеу кезіндегі ... ... ... Банк ... ... ... ... мөлшерін қалыпты қаржылық
қызметті жүзеге асыру ... ... ... төлеу мүмкіндігі
көзқарасынан бағалайды;
3) ірі ресурстарын пайдалану мақсаттарын;
4) несие сомасын;
5) несиені ... - бұл ... ... ... ... кепілдемелер және кепіл беру құқығын пайдалану есебінен
несиенің қайтарымдылығын зерттеу жолымен жүргізіледі;
6) ... ... ... яғни ... ... ... ... алушының активтерін бағалы қарыздарды қоса алуға құқығын анықтау
көзқарасынан жарғы мен ... ... ... ... ... ... жағдайлары мен даму перспективалары және
басқа факторлар.
Несиеге қабілеттілігін бағалау кезінде ... ... ... ... ... ... ... кең қолданады.
Егер бұл коэффициент 1- ден ... ... онда банк ... ... жоқ
кәсіпорынмен істес болады деп саналады және несие тек ерекше шарттармен
ғана беріледі.
Дегенмен ... ... ақша ... ұлғаюымен қарастырған
дұрысырақ, себебі бұл нақты ақшаның кассалық әдіспен қозғалысын ... ... ... ... ақша ... 2005 жылы 2004 жылға
қарағанда 32376840 теңгеге өскен. Кәсіпорынның операциялық қызметінен
28781930 теңге ақша ... ... ... ... елеулі орынды 2004
жылға қарағанда негізгі құралдарды сатудан немесе жалдаудан ақша ... ... ... бұл жылы 20315984 ... тауарлар алынған және 22690852
теңгеге дебиторлық берешек берілген. Дебиторлық берешектің өсуін 2004 жылғы
қайтқан дебиторлық берешекпен түсіндіруге болады, яғни 2004 ... ... ... ... ... 2004 жылы ... ... қарыздарын
қайтарған, ал 2005 жылы керісінше 11622373 теңгеге қарыз алған, бірақ бұны
күмәнді қарыздар бойынша ... 558439 ... ... ... ... ... 2005 жылы ақша шығуын 24041248 теңге
шамасында қажет етті. Бұл 2004 ... ... 9037689 ... ... ... инвестицияны және негізгі құралдарды иемденуге, күрделі аяқталмаған
құрылыстарға ... Бұл ... ... қызметіне тиесілі.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінен ақша ... 2005 жылы 2004 ... 31158525 ... өскен. Аса үлкен үлес «Утексамнан» алынған аванс
иеленеді – 95,4%. Бұл кәсіпорынның халықаралық маңыздылығы және беделінің
өсуін көрсетеді. ... ақша ... ... ... ... әсер етіп отыр – 634317 теңге ақша шығысы [8, ... ... таза ақша ... көре ... оның ... ... жабуға және ағымдық іскерлігіне жеткілікті деп айта аламыз.
2.2 Кәсіпорынның қаржылық табыстылығын талдау
Табыстылық көрсеткіштерін талдаудың міндеттері:
1) табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерінің жоспарының ... таза ... ... ... ... зерттеу;
3) табысқа әсер ететін факторлардың әсерін анықтау және ... ... ... бөлу ... ... және ... ... табыстың өсу резервтерін анықтау;
6) кәсіпорынның даму перспективасын ескере отырып, табысты тиімді пайдалану
жөнінде ... ... ... әр ... ... және ... деңгейлеріне әсер
етуші факторларды зерттеу.
Табыстылық көрсеткіштері 3 топқа ... ... ... және олардың жекелеген элементтері;
2) өнімдер;
3) ақша қаражаттарының таза ағымы негізінде есептелетін
табыстылық көрсеткіштері.
Активтердің ... ... ... ... ... ... жоспарлауда, үйлестіруде, сондай – ақ шаруашылық
қызметі мен оның ... ... мен ... ... роль ... активтердің тиімділік деңгейі мына формула бойынша есептеледі:
Да = таза табыс / барлық активтер (7)
Талданып отырған кәсіпорын ... ... ... ... ... ... 5 ... көрсетілген.
Кесте 5 ... ... ... деңгейі
|№ ... |2004 жылы |2005 жылы ... (+, -) |
|1 ... ... ... ... ... |5011657 |
|2 ... ... ... |387559789 |107764012 |
| ... | | | |
|3 ... ... |9,270 |7,986 |-1,285 |
| ... % | | | ... ... ... деңгейі өткен жылмен салыстырғанда 1,285
пунктке төмендеген және 7,986% - ды құрайды. ... бұл ... білу ... Оның ... ... ... ... активтердің табыстылық деңгейін ... және ... үшін ... ... талдау, әлдеқайда маңызды болып табылады.
Бұл екі факторлардың талданып отырған көрсеткіш бойынша ... ... 1,285) ... ... ... ... ... табыс және есепті жылға жалпы
активтер бойынша активтердің қосымша табыстылық коэффициентін есептейміз.
((25937694 : ... - 30949351 : ... *100), бұл ... (-4,37%) - ды ... Одан ... жылғы табыстылық
коэффициентін қосу арқылы, ... ... ... ... ету ... Бұл ... ... отырған көрсеткішке кері әсері ... ( ... ... Зерттеліп отырған көрсеткішті (5,654)
пунктке (3,616 – 9,27) ... Бұл екі ... ... ... ... жылғы
мәнімен салыстырғанда жалпы активтердің табыстылық деңгейінің ... ... ... отыр ... ... ... барлық активтердің табыстылық деңгейі – (қаражатты
тарту ... ... ... құнының бірлігінен (1 теңге) табыстың
қанша ақшалай ... ... ... ... ... ... ... сайын және оның өндірістік потенциялы өскен ... ... ... ... ... Оны зерттеліп ... ... ... ... байқауға болады. Керісінше,
авансталған капиталдың ... ... ... ... ... ... ... жалпы активтерді пайдалану тиімділігіне тәуелді
болуы тиіс.
Кәсіпорынның активтерге салынған қаражаттарының әрбір теңгесінен алынған
таза табысы, өнімді өткізу табыстылығына (сату) және ... ... ... ... болады [20, 37б.].
Жалпы активтердің табыстылық деңгейін ... ... ... ... ... ... ... мен оның элементтерінің айналымын
жылдамдатуға ұмтылу керек және ... сол ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігі, өнімді өндіру
шығындарын азайту немесе өнім бағасын өсіру, яғни сату ... ... ... ... ... мүмкін.
Авансталған капиталдың (жалпы активтердің) табыстылық деңгейінің
өзгеруіне жоғарыда ... ... ... ... ... үшін ... құрамыз.
Бірінші қатардағы факторлар тізбектеп ауыстыру әдісімен есептеледі.
Есепті жылдағы активтер ... ... ... мен ... ... ... ... көрсеткіш ретінде активтердің
табыстылық деңгейін (Ду) аламыз: Ду=14,143·0,645=9,12%
Осы көрсеткішті және кестеде ... ... және ... ... ... деңгейінің көрсеткішін (авансталған капитал) пайдалана
отырып, бірінші қатардағы факторлардың ықпал ету деңгейін ... ... ол ... ... сипатталады:
1) өткізілген өнімнің табыстылық коэффицентінің өзгерісі: 7,986- 9,12= -
1,134;
2) жалпы активтердің айналымдылық ... ... 9,12 ... қатар, жалпы активтердің табыстылық деңгейінің азаюына
өткізілген өнімнің ... ... мен ... ... оның ... ... ... соқтырады.
Осылайша жалпы активтердің табыстылық деңгейі (авансталған капитал)
немесе қызметтің ... ... ... ... ... ... өз ... қаншалықты тиімді және табысты
жүргізетінін көрсетеді.
Тәжірибеде ағымдағы активтердің табыстылығы деп ... ... ... Ол ... ... ... бір теңгеден кәсіпорын
қанша табыс алатынын көрсетеді:
Дm.a=Дч/Та (8).
Мұнда Та – ағымдағы активтердің орташа ... ... ... активтерге салған бір теңгеден 2004 жылы
41,2 теңге, ал 2005 жылы 26 теңге ... ... Бұл ... активтердің
табыстылық деңгейінің түсуін дәлелдейді.
Акционерлік компания құқығында жұмыс істеуші ... үшін ... ... ... бағалаудың, яғни акционерлік ... ... ... ... ... ... таза ... меншікті капиталына пайыздың қатынасы есептеледі. Бұл көрсеткіш –
меншікті капиталдың табыстылық коэффиценті немесе мөлшерлемесі деп ... мына ... ... ... ДСК – ... капиталдың табыстылығы;
Дч – таза табыс;
СК – меншікті капитал
Біздің ... бұл шама 2004 жылы 0,115, ал 2005 жылы 0,12 ... ... ... ... ... ... бірақ жалпы
активтердің табыстылық деңгейі түсуіне байланысты бұл өзгеріс онша әсер ете
қоймайды.
Дәл осы көрсеткіш ... ... ... ... ... ... барысында маңызды рөл атқарады. Меншікті капиталдың
табыстылық коэффиценті (мөлшерлемесі) бұл өнімді (жұмыс, ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі. Ол келесі формуладан есептеліп шығарылады:
ДСК=Дч/Дн×Дн/СК (10)
Яғни 2005 жылы Дск= 30949351 / 250017543 * ... / ... = ... 0,96 ... Дн - ... ... қызмет) өткізуден түскен табыс (түсім).
Шетелдік арнайы әдебиетте меншікті капиталдың табыстылық деңгейінің
өзгеруіне әсер ... ... ... ... әдістемелері ұсынылған.
Жак Ришар келесі формуланы ... = ... = ... × Дн/A × ... × А/СК ... жылы Дск= ... / ... х 250017543 / 387559789 х 30949351/
163973560 х 387559789 / 260002241 = 0,65 х 0,645 х 0,18 х 1,5 = ... ▲(2) (3) ▲ (4) ... ... ... ДВ – ... ... жалпы табыс (таза табыс + кредиторларға
төленген пайыздар);
А – активтер құны (авансталған, жалпы, ... ... ... ... ... ... табыстылық
коэффиценті (1) сату ... ... (2) ... активтердің
айналымдылығына (3) (жиынтық, авансталған, жалпы капитал), меншік иелерінің
табысының жалпы ... ... ... (4) және ... құрылым
көрсеткіштеріне көбейткенге тең, осылай бірнеше ... ... ... ... ... ... ... көре аламыз [12,
245б.].
Табыстылықтың маңызды салыстырмалы ... бірі бұл ... ... ... болып табылады. Ол таза табыстың ... ... ... мен ... ... ... құнына
қатынасы ретінде есептеліп шығарылады. Сонымен, ... ... ... жыл ... және жыл ... ... ... қаражаттары және
негізгі құралдар құндарын қосып, екіге бөлу арқылы анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... де соғұрлым жоғары болады. Жекелеген факторлардың өндірістік
қорлардың табыстылық деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Өндірістік қорлардың ... ... әсер ... ... 6 ... ... 6 Өндірістік қорлардың табыстылық деңгейінің өзгеруіне әсер етуші
көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер |2004 жылы |2005 жылы |
| | | | |
|1 ... ... тг ... ... |
|2 ... ... ... (акциз және қосымша|183391447 |250017543 |
| |құн ... тг | | |
|3 ... ... жылдық орташа құны, тг |207718669 ... |
|4 ... ... қаражаттарының орташа |21890977 |26697779 |
| ... ... | | |
|5 ... қорлардың жылдық қалдықтары, тг |229609646 |282921818 |
|6 ... қор ... ... |1,133 |1,025 |
|7 ... қаражаттарын бекіту коэффициенті |0,119 |0,107 |
|1 |2 |3 |4 |
|8 ... ... 1 ... ... |0,141 |0,124 |
| ... - ... ... табыстылық | | |
| ... | | |
|9 ... ... ... деңгейі |11,296 |10,939 ... ... ... деңгейі есепті жылы 10,939% - ды құрады,
ал өткен жылы 11,296% ... яғни оның ... 0,357 ... (11,296 ... ... ... ... деңгейінің өзгеруіне ықпал ... ... ... ... бойынша тізбектеп ауыстыру әдісімен
анықталады:
1) өткізілген өнімнің 1 теңгесіне ... таза ... ... осы
көрсеткіштің 1,039 пунктке төмендеуіне әкеледі. (9,9 – 10,939), мұнда
9,9 = 0,124: (1,133 + 0,119) ... қор ... ... яғни ... өндірістік қорлардың қор
қайтарымдылығының көбеюі олардың табыстылық деңгейінің 0,94 пунктке
(10,84 – 9,9) ... ... ... 10,84 = 0,124: (1,025 ... материалдық айналым қаражаттарын бекіту коэффициентінің азаюы, ... ... ... ... ... ... 0,456 ... (11,296 – 10,84) өсуіне әкеледі. Осылайша
факторлар бойынша өндірістік ... ... ... ... 0,357 ... ... (-1,039 +0,94+0,456), ол өткен ... (11,296 -10,939) ... бұл ... деңгейінің
жалпы өзгерісіне сай келеді.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде бұл көрсеткішпен ... ... ... қолданылады, ол кәсіпорындарға инвестицияланған қаржыларды
пайдалану ... және бұл ... ... ... = Дч / (Ск + До) ... До – ұзақ ... міндеттемелердің орташа мөлшері.
Біздің кәсіпорында 2004 жылы бұл шама 0,107, ал 2005 жылы 0,096 ... ... ... ... қабілеттілігі салыстырмалы түрде 0,011
пунктке төмендеген, дегенмен бұл өте үлкен әсер ете қоймайды.
Негізгі ... ... тек қана ... шаруашылық қызметінің
тиімділігін ғана емес, сонымен ... ... ... ... көрсетеді. Оны өткізілген өнімнің жалпы көлемі бойынша да, және
оның жеке түрлері бойынша да ... ... ... ... ... ... ... түскен табысы 2005 жылы 33899892 теңгеге
көбейген.
Негізгі қызмет ... тағы бір ... – бұл ... табыстылығы. Бұл көрсеткіш өткізілген өнімнің 1 ... таза ... ... ... Ол келесі формула ... = Дч / Дн ... ... ... ... ... ... 1 теңгесіне 2004
жылы 14 теңге, ал 2005 жылы 12,4 ... ... таза ... ... ... табыстылығының модификацияланған көрсеткіші – бұл сату көлемінің
табыстылығы, ол мына формула бойынша анықталады:
Двн = Дв / Дн ... Дв – ... ... сату ... табыстылығы 2004 жылы 0,64 болса, 2005 жылы 0,65
болған. Яғни сату көлемі ... жылы ... ... тұр, ... активтердің
табыстылығы азайған. Бұл кәсіпорынның үлкен аумақты болуымен түсіндіруге
болады ... ... ... ... ... не ... ... іскерлігімен түсіндіруге болады [8, 134б.].
Осылайша, біз ... ... ... ... ... ... деңгейінің өзгеруіне әсер етуші
факторларды талдап шықтық.
2.3 Кәсіпорын ... мен ... ... мен ... ... ... ... талдау үшін және кәсіпорынның қаржылық
жағдайын жақсартатын ... ... ... үшін ... ... ... ретінде шығындарды бақылай алуы керек. Ең алдымен кәсіпорын өнімінің
өзіндік құнын анықтайды. ... ... ... өзіндік құнының құрамы
келесідей болып табылады (5 және 6 ... ... ... ... құрамы 5 қосымшада, ал 2006 жылғы өзіндік
құнның құрамы 6 ... ... ... ең көп ... ... ... өнімнің өзіндік құны 2005 жылы 30 пайызға өскен, бұл өсім өзіндік
құнның барлық ... ... ... ... [3, ... жыл ... кәсіпорын өнімінің өзіндік құны өсіп келеді де, ... ... да ... ... ... ... ... құны серпінін 7 қосымшада көрсетілген.
Табыстар дегеніміз – есепті кезең ішінде активтерді көбейту ... ... ... ... ... пайданы ұлғайту не меншік
иелерінің салымдарына байланысты емес өз капиталын көбейтуге әкеп ... ... [1, ... ... ... (тауар, жұмыс пен қызмет) өткізуден түскен ... ... ... ... ... табыс кіреді. Табыс
экономикалық мәніне байланысты келесідей ... ... ... өнімді (тауар, жұмыс пен қызмет) өткізуден түсетін табыс
2) өзге табыстар
▪ оң ... ... ... ... ... табыс;
▪ негізгі құрал мен материалдық емес актвиті істен шығарудан
түскен табыс;
▪ өзге табыстар.
1) қаржылық табыстар
▪ дивидендті ... пен ... ... табыс;
▪ дисконттау бойынша табыс;
▪ қаржылық инвестициялар құнының өзгеруінен табыс;
▪ өзге қаржылық табыстар.
2) үлестік қатысудан ... ... ... ... ... ... мұнайды өткізуден табыс;
2) мұнай өнімдерін өткізуден табыс;
3) газдан өндіріліп алынған өнімді өткізуден ... ... өзге ... көрсетуден түскен табыс.
Өзге табыстарға табыстың келесі түрлері жатады: оң ... ... ... концессия бойынша келісімді қоса (егер бұл ... ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны
үшін түскен түсімдер; зерттеулерге патенттен пайда болған ... ... ... ақшалай қаражаттардан бөлек негізгі
құралдар мен өзге де активтерді сатудан түскен ... ... ... үшін ... ... ... ... іздену мерзімі
біткен кредиторлық пен депоненттік борыштар ... ... ... ... ... құндылықтардың артықшылығы; цессия келісімі
бойынша пайда; теріс гудвилл;көмірсутектерді өңдеу, тасымалдау, өндіру мен
құру ... ... емес ... ... өзге де ... ... қалпына келтіруден түскен түсімдер; өзге де аналогиялық
табыстар.
Қаржылық табыстарға келесі табыстар жатады:
1) өзге де компанияның ... ... ... байланысты түсімдер;
2) ақша қаражаттарды қолданғаны үшін алынған сыйақылар, сонымен
қатар ағымдық шотта сақталған банктің ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... өзгеруінен болған табыстар;
4) дисконттау бойынша сыйақы;
5) облигация, вексель мен ... ... және ... хеджирлеу операциясы бойынша табыс;
7) қаржылық жалдауға қатысты ... ... өзге де ... ... қатысудан табысқа жатады:
1) үлестік қатысудан табыс.
Табыстар қатарына компания капиталын көбейтпейтін келесі заңды және жеке
тұлғалардан түскен табыстар жатпайды:
1) комитент немесе принципалға ... ... ... ... ... де ... ... бойынша;
2) өнім, тауар мен жұмыстың алдын ала төлемі кезінде;
3) ... ... ... ... беру ... ... кепілдік;
4) саны мен сапасы бойынша ұқсас активтерді ауыстыру операция ... ... ... берілген қарызды өтегенде.
Табысты активтің көбеюімен ... ... ... ... ... ... ... пайда болғанда, таниды.
Дайын өнімді өткізуден табысты келесі ... ... ... ... ... ... ... тауар меншігімен байланысты едәуір тәуекел мен
сыйақыларды аударғанда;
2) меншік құқығымен байланысқан және сатылған тауарларды ... ... ... ... табыс сомасы сенімді бағалағанда;
4) келісіммен байланысты ... ... ... ... ... келісіммен байланысты болған немесе күтілген шығындар сенімді
бағаланса.
Атқарылған ... ... ... ... ... егер ... орындалса:
1) табыс сомасы сенімді бағаланса;
2) келісіммен байланысты экономикалық пайдалардың компанияға ... ... ... ... ... байланысты экономикалық пайдалардың компанияға түсу
ықтималдығы болса;
2) табыс сомасы сенімді бағаланса.
Өткізуден түскен табыс алынған ... ... ... ... ... ... ... [3, 120б.]
Шығын дегеніміз – есепті кезең ішінде активтерді көбейту немесе олардың
құнын азайту түрінде ... ... ... не ... ... ... ... емес өз капиталын азайтуға әкеп соғатын
міндеттемелерді көбейту [1, 41б.].
Шығыстарға ... және ... ... ... шығыстары, қаржылық
және компанияның күнделікті іскерлігімен байланысты өзге де ... ... ... ... ... ... кіреді.
Кәсіпорынның өндірістік ерекшелігіне байланысты шығындар келесідей
түрлерге бөлінеді:
1) өндірістік қорды қалпына келтіру – ... ... ... ... жөнделуі, өндіру инфрақұрылымының мен негізгі
құралдарды ағымдық және капиталды жөндеу, негізгі ... ... ... ... және ... – пласттардың мұнай қайтарымын
жоғарылату технологиясын енгізу, ... ... ... ... кәсіпорын ішкі функциясына байланысты шығындар
талдауын ұсынады:
1) өткізілген өнімнің ... ... ... және әкімшілік шығыстар;
3) өткізу шығыстары;
4) өзге шығыстар;
5) қаржылық шығыстар;
6) үлестік қатысудан шығыстар;
7) корпоративті табыс салығы бойынша шығыстар.
Жалпы және әкімшілік шығыстар: ... пен ... ... ... ... ... төлемдер; сыйақылар; осы персоналдың
жалақысынан аударымдар; қызметті көрсету, жұмысты атқару мен ... ... ... ... емес ... мен ... ... активтің құнсыздануынан залал; негізгі құралдар мен
материалдық емес ... ... мен ... ... өзге ... байланыс қызметі; коммуналдық ... іс – ... ... шығыстары; өзге де шығыстар.
Өткізу шығыстары: өткізу үрдісімен байланысты жұмыскерлердің жалақысы;
заңнамамен ... ... ... ... ... ... сыйақылар; іс – сапар шығыстары; тауарлық –
материалдық ... ... ... ... құралдарды ұстау
шығыстары мен амортизациялық аударымдар; активтің құнсыздануынан залал;
коммуналдық шығыстар; ... ... мен ... ... ... ... ... жалдау шығыстары; өзге де шығыстар.
Өзге шығыстар: теріс бағамдық айырма; ... ... ... ... ... ... сақтау шығыстары; негізгі құрал
мен материалдық емес активтердің істен шығуымен байланысты ... ... ... ... ... шығыстар; қаржылық
инвестиция құнының өзгеруінен болған шығыстар; мұнай ... емес өзге де ... ... ... овердрафт пен қысқа және ұзақ мерзімді
қарыздар бойынша сыйақылар; тауарлық қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... мен қарыздармен
байланысты сыйақылар мен жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
жалдауға қатысты пайыздық құрамдастар; хеджирлеу операциялары ... ... ... құнының өзгеруінен залал; дисконттау бойынша
пайыздар (сыйақылар); бағамдық айырмалар; өзге де ... ... ... ... ... ... корпоративті табыс салығы бойынша ағымдық салық міндеттемелер;
2) корпоративті табыс салығы ... ... ... ... артық табысқа корпоративті салық;
4) компанияның дивиденд салығын төлеген бойынша шығыстары.
Шығыстар бухгалтерлік есепте келесі шарттар орындалғанда танылады:
1) шығыс сомасы сенімді анықталса;
2) ... ... ... міндеттеменің көбеюімен байланысты
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілік есептеу
әдісімен құрылады. Бұл әдіс ... ... ақша ... ... алғашқы құжаттарды түскен кезде емес, нақты болған ... ... ... үшін ... ... ... ... пен материалдарды аяқталмаған өндіріске жіберіп,
бағалау құны бойынша әкімшілік шығыстар деп мойындайды. Кейін ... ... ... ... оны ... сатып алу құнымен түзейді [3, 128б.].
Дегенмен қазіргі таңда көптеген кәсіпорындар табыс пен ... ... ... ... тауып отырған жоқ, ол көбіне халықаралық
стандарттарға ... ... ... ... ... ... ... көшіру саясатын дұрыс құру керек [5, 22б.]. Осы
үрдісті зерттеліп отырған кәсіпорында қарастырсақ (сурет 2):
Сурет 2 ҚЕХС ... ... ... ... деңгей ... ... ... табыстар бюджеті, шығын сметасы, функционалдық
жинақтау ... ... ... ТМҚ ... ... ... ... сметалардың шоғырлануы
1 деңгей ... және ... ... және
өзгертулер мен
толықтырулар ... үшін ... ... ... ... ... табыс,
шығын, сатып алу бюджеті
Бюджетті қарау және ... ... ... ... алдын ала талдау әр кәсіпорынның болашақ қаржылық стратегиясын
таңдауға көмектеседі. Оны ... ... әдіс - ... ... ... ұзын ... ... жөн. Бұл әдістің ең қарапайым
түрі ретінде белгілі ... ... ... ... ... ... өсім және өсімнің орташа қарқыны [13, 126б.].
Бірінші жағдай үшін ут анықталады:
ут= y0+∆ут, мұнда у0 – қатардың ... ... ∆у – ... ... т – ... ... нөмірі.
Екінші жағдай үшін: ут=у0(К)т, мұнда К - өсімнің орташа ... 2006 ... ... ... ... ... жасап көрейік:
у0 = 102245687 теңге, у1 = 183391447 теңге, сонда ∆у = 81145760 теңге.
у2= 250017543 теңге, сонда ∆у = 66626096 ... ... ... болжамы теңдеуі
келесідей: ут = 102245687 + 73885928 х ... = 1/ (n – 1 ) х ∑уі / ... ... К= ½ х (250017543 / ... ... / ... = ... ... ... ... болады: ут= 102245687 х 1,5785.
Сонымен 2006 жылға ... ... ... ... ... өсім ... ... (102245687+73885928*4), ал өсімнің орташа қарқыны бойынша
634780157 теңге (102245687 * 1,57854). Бұл айырмашылық табысқа әсер ... ... яғни ... үлкен болса, әсер етуші
факторлардың ауқымы зор ... ... ... бұл әдіс ... мерзімді
болжамға жақсы, себебі факторлар әсерін ... ... ... ... ... ... ... мен іскерлік белсенділігін талдау
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі мен ... ... ... ... ... ... қорытынды кезеңі болып табылады.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі қаржылық ... ең ... ... ... ... ... ... белсенділікті талдау,
кәсіпорынның өз қаражатын қаншалықты тиімді пайдаланғандығын анықтауға
мүмкіндік беретін, әр ... ... ... коэффициенттердің деңгейі
мен қозғалысын зерттейді. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы активтерге салынған
қаражаттың қаншалықты тез нақты ақшаға ... ... ... ... ... ... ... актив түрлері әр түрлі айналым
жылдамдығына, яғни олардың ақша ... көшу ... ие ... ... ... көрсеткіштеріне мына коэффициенттер
жатады:
1.Капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті. Ол ... ... рет ... ... ... ... болатындығын және активтердің әрбір ақша бірлігі
сатылған өнімнің қанша ақша бірлігін ... ... Бұл ... формула бойынша анықталады:
Коа= Дн/ Ак (15)
Мұнда: Дн - өнім сатудан түскен табыс, Ак- авансталған капитал.
2004 жылы: 183391447/ ... ... ... ... / ... = ... капиталдың кезеңдегі орташа шамасының жалпы айналымдылық
коэффициенті кәсіпорынның іскерлік белсенділігі туралы жан- ... ... ... түскен табыстың баланс валютасының орташа шамасына
қатынасымен ... ол, ... ... ... ... ... және ... жұмылдыру көздеріне байланыссыз, барлық ресурстарды
кәсіпорынның ... ... ... ... ... үшін
капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті өткен жылы 0,65 рет құраса, ... беру ... – 0,645 рет ... ... ... ... ... тиіміділігінің тұрақты деңгейде тұратынын көрсетеді. Егер өткен
жылы кәсіпорында активтердің әрбір ақша бірлігі 65 тиын келтірсе, есеп ... ол 0,5 ... ... ... ... барлық
мүмкіншіліктерін пайдаланып, өнімді сатудан ... ... ... жалпы
тиімділігі өткен жылмен салыстырғанда 19377988,95 теңгеге ... ... ... капиталдың орташа шамасының жыл бойы ... / ... есе ... өткен жылмен салыстырғанда өнім сату
көлемін 70046607,8 теңгеге ((387559789 – 279795777) * 0,65 = ... ... ... Осы екі фактордың жиынтық әсері бізге ... ... ... ... ... (50668618,85).
2.Негізгі құралдардың айналымдылығы. Бұл көрсеткіш қор қайтарымдылығын
көрсетеді, яғни кәсіпорынның ... ... ... ... ... сипаттайды. Ол саудадан түскен табысты қалдық құны
бойынша кезеңдегі негізгі құралдардың орташа ... бөлу ... Қор ... ... артуына негізгі құралдардың
үлес салмағының салыстырмалы жоғары болмауы немесе ... ... ... есебінен қол жеткізуге болады. Алайда бұл жерде жалпы
заңдылық былайша ... ... ... болған сайын, есеп беру
кезіндегі шығындар азая түседі. Коэффициенттің төмен болуы ... ... ... ... не болмаса, осы активтер түрлеріне тым
жоғары деңгейде қаржы бөлінгендігін көрсетеді. Бұл көрсеткіш ... ... ... өйткені ол көбінесе кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... Ол мына ... Дн/ Ск ... көрсеткіш қызметті әр қырынан сипаттайды: коммерциялық көзқараспен
қарағанда ол ... ... не ... ... ... – салынған меншікті капиталдың айналым жылдамдығын, ал экономикалық
тұрғыдан – кәсіпорынның меншік иелері ... етіп ... ... ақша
қаражатының белсенділігін көрсетеді. Егер коэффициент өте жоғары болса,
салынған капиталдан сату деңгейінің едәуір ... ... ал ... ... ... ... иелеріне қарағанда істе кредиторлардың
көбірек қатысуы мүмкін ... ... ... Бұл ... ... ... қатынасы артады, кредиторлардың
қауіпсіздігі төмендейді және табыстың ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттің
төмендігі меншікті капиталдың бір бөлігінің әрекетсіз ... Бұл ... ... меншікті қаражатты осы жағдайға сай
келетін ... ... салу ... ... ... ... да бұл
көрсеткіштің деңгейі жоғарылады. Егер меншікті ... ... жылы 0,815 ... / 224981223) айналса, ал есеп беру жылында 0,96 рет (250017543 /
260002241), бұл ... ... ... ... ... дәлелдейді.
4.Ағымдағы активтер немесе айналым капиталының ... Ол өнім ... ... ... ... ... орташа
шамасына қатынасымен формула бойынша анықталады:
Кота= Дн/ Тас (17)
Тас= ... ... Тас – ... ... ... ... Ок- сай жыл басындағы және аяғындағы активтер шамасы.
Ағымдағы активтердің ... ... ... ... яғни ... ... ... айналым қаражатының айналым
санын көрсетеді. ... ... ... ... қаражатының
заттық элементтері босайды, шикізат, материалдар, отын қорлары мен
аяқталмаған өндірісті іске ... ақша ... ... ... ... ресурстары кәсіпорынның ең өтімді активтерін арттырады, нәтижесінде
оның төлем қабілеті бекіп, қаржылық жағдайы жақсарады. Әрбір кәсіпорын ... ... ... ... ... егер ол ... ... оның мағынасын қолайлы деңгейде ұстап тұру керек. Оны табу оп- ... ... ... осы ... ... ... ... тырысатын болса, онда шығындарды жабу мен қызмет ... үшін ... ... ... бұл ... ... ... мөлшерде туындатып отырғанын көрсетеді. Ал керісінше,
егер кәсіпорын тұрақты сату көлемінде ... оның ... ... ... ... онда айналым капиталының айналым жылдамдығы тиімді
болғаны [18, 33б.].
Кесте 7 ... ... ... ... ... |2004 жылы |2005 ... |
| | | ... |(+, -) |
|1 ... ... ... ... ... ... ... |
| |теңге | | | |
|2 ... ... ... ... ... ... |
| |орташа шамасы, теңге | | | |
|3 ... ... |2,92 |2,10 |-0,82 |
| ... ... | | | |
|4 ... ... бір |123,35 |171,80 |48,45 |
| ... күнмен есептелген | | | |
| ... | | | |
|5 ... ... ... |0,34 |0,48 |0,13 |
| ... | | | |
7 ... ... ... бір ... ... ... 2,92-
ден 2,1 есеге дейін қысқарғаны көрінеді, нәтижесінде бір айналымның
ұзақтығы 48,45 ... ... бұл ... ... ... ... ... салдарынан кәсіпорынға былтырғы жыл деңгейінде
өндірістік- коммерциялық қызметін жалғастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... қаражатты есептеу
мына формуламен жүргізіледі:
Тад= Дн1/360* (До1- Доо) (18)
Дн1- есеп беру ... ... ... ... Доо- есеп беру және ... жылдағы сәйкес айналым кезеңі.
Біздің кәсіпорынның мәліметтері бойынша ... ... ... ... ... ... құрады: (250017543/ 360* (171,8- 123,35)).
Осылайша, бір айналымның 48,45 күнге баяулауы айналымға 33648194,3 ... ... ... ... ... Ал есеп беру ... ... айналымдылығы 2,1 рет құрады, демек, жыл бойы ... ... ... ... ... 2,1) болды. Ағымдағы
активтерді пайдалану тиімділігінің төмендегенін олардың бекіту коэффициенті
де куәландырады. ... егер ... жылы өнім ... ... 34 ... ... ал барлық сатылған өнімге айналым қаражатының
үстеме шығыны 32502281 теңге (0,13* 250017543) құрады. Ағымдағы ... ... ... ... мобильдік қаражатының айналым
жылдамдығын көрсетеді. Оның өсуі материалдық ... ... ... ... үйлессе, ол жағымды, ал егер соңғысы
азайса, онда жағымсыз.
5.Материалдық айналым қаражатының айналымдылық коэффициенті ... ... ... мен қорларының айналым санын көрсетеді, яғни
олардың сатылу жылдамдығын сипаттайды. Толықтай алғанда, бұл ... ... ... сайын, осы аз өтімді бапта солғұрлым ... ... ... ... ... тұрақтанып, айналым капиталында
көбірек өтімді құрылым болады. Және керісінше, басқадай жағдайда ... тыс ... ... ... ... белсенділігіне кері
әсер етеді. Есептеу мына формуламен іске асырылады:
Коз= Сн /Зс ... Сн – ... ... ... ... ... ... құны.
Неғұрлым айналымдылық көрсеткіші жоғары болған сайын, солғұрлым қорлар
тезірек ... ... ... Оның ... ... ... ... мен аяқталмаған өндірістің ұлғайғанын немесе дайын өнімге
деген сұраныстың ... ... ... ... ... бірақ көбірек
қозғалмалы қорлардың болуы, кәсіпорынның қорында аз ... ... бар ... ... ... ... ... кәсіпорынның
өнімді өндіру мен сатудағы белсенділігінің күрт азайғанын куәландырады.
Біздің кәсіпорнымызда сатылған өнімнің өндірістік өзіндік құны ... ... ... ... ... ... өткен
жылы 3,03 рет, ал есеп беру жылында 3,2 рет құрады. Оның 0,18 пунктке ... ... ... ... ... оң әсер ... борыштың айналымдылық коэффициенті.
Код/з= Дн/ Дз (20)
Дз- дебиторлық борыштың кезеңдегі орташа шамасы.
Дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті дебиторлық борыштың сапасы
мен ... ... үшін ... ... ... ... ... немесе төмендегенін көрсетеді. Егер коэффициент шоттарды төлеуге
қарай құрылған сатудан ... ... ... ... оның өсуі – несиеге
сатудың азайғанын, ал төмендеуі – несиеге берудің ... ... ... айналымдылық коэффициетімен қатар ... ... ... ... ... мына ... ... 360/ Код/з (21)
Бұл көрсеткіш компанияның қойған шоттарын клиенттердің төлеуге қажет
уақытын ... Осы ... ... – оң, ал ...... Бұл ... 2004 жылы 40, ал 2005 жылы 40,4. Бұл ... ... әсер ете ... ... оның ... ... деңгейде деп
айтуға болады.
7.Кредиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті.
Кок/з= Дн/ Кз (22)
Кз- кезеңдегі кредиторлық борыштың орташа шамасы.
Кредиторлық борыштың ... ... ... ... ... ... ... несиенің артқанын немесе
төмендегенін көрсетсе, ал керісінше кредиторлық борыштың ... ... ... ... ... ... өсуі – кәсіпорынның борышты төлеу ... ... ...... ... ... ... көрсетеді. Біздің кәсіпорында
бұл көрсеткіш 1,421 пунктке төмендеген, яғни несие алудың көлемі артқан.
Бір мезгілде кредиторлық борыштың ... ... ... мына ... 360/ Кок/з (23)
Бұл көрсеткіш кәсіпорынның ... ... ... уақытын
көрсетеді. Біздің кәсіпорында бұл шама 74,77 ... ... ... ... ... Кәсіпорынның ырғақты
қызмет етуі үшін ақша қаражаты қозғалысының жылдамдығының ... ... ... қаржылық жағдайының ойдағыдай болуының негізгі шартарының
бірі, оның ағымдағы міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... ... Демек, бұндай аса керек ақша қаражаты
қорының болмауы кәсіпорынның ... ... бар ... ... ... ақша ... ... тыс көп болуы,
инфляция және ақшаның ... ... іс ... ... ... ... білдіреді. Осыған байланысты кәсіпорындағы ... ... ... ... қажеттігі туындайды.
Ақша қаражатының айналымдылық коэффициенті мына формуламен есептеледі:
Кодс= ДСо / ДСс (24)
ДСо – талдау кезеңдегі ақша ... ... – ақша ... ... қалдығы.
Біздің кәсіпорында бұл шама 2005 жылы 0,672 болған, яғни ақша қаражаттар
қозғалысы 2004 ... ... ... ... оны 1 қосымшада
көрсетілген ақша қаражаттар қозғалысы туралы есебінде көруге болады.
9.Инвестицияланған капиталдың айналымдылығы. Инвестицияланған капиталдың
айналымдылық ... ... ... ... ... ... ... оның ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді инвестицияларының
айналым жылдамдығын ... = Дн/ (Ди+ Ки) ... Ди және Ки – ... ... және ... ... инвестициялар.
Бұл коэффициенттің мағынасын сол кезеңдегі істегі капиталдың (барлық
активтерден қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... яғни ... өндірістік қызметтегі капиталдың айналымдылық
коэффициентімен салыстырған дұрыс. Біздің ... бұл шама 44 ... яғни ... ... ... реті артқанын көруге
болады.
10.Істегі капиталдың айналымдылығы:
Кофк= Дн / Фк (26)
Мұнда Фк – істегі ... ... ... ... ... ... ... капиталдың айналымдылығының баяулағанын немесе жылдамдығын көруге
болады. Өзінің дамуына салған инвестицияны қоспағанда, активтердің ... ... ... бұл ... алынған мағынасы
кәсіпорынның сатудан түскен табысына тікелей әсер етпейтін инвестициялардан
тазарған. ... ... ... ... ... жылдамдығы 2005
жылы 0,585 пунктке жылдамдаған.
11.Перманенттік капиталдың ... ... Дн / ... ... ...... капитал = меншікті капитал + ұзақ мерзімді
міндеттемелер. Бұл коэффициент кәсіпорынның ұзақ мерзімдік пайдалануындағы
капиталдың қаншалықты тез ... ... ... ... ... 2005 жылы ұзақ ... пайдалануындағы капиталдың айналымы
0,015 пунктке көбейді.
12.Іскерлік белсенділік индексі ... ... ... ... ... ... ... бойынша кәсіпкерліктің тиімділігін
сипаттайды.
Ид/а= Дн/ Фк * До/ С (28)
Мұнда До / С- ... ... ...... қызметтен түскен табыс.
Біздің кәсіпорында 2005 жылы негізгі қызметі бойынша кәсіпкерліктің
тиімділігі 0,94 пунктке ... / ... 86752781 / 86043983 ... / ... * 52852889 / ... өскен.
Сонымен біздер кәсіпорынның іскерлік белсенділігін сипаттайтын негізгі
көрсеткіштерді қарадық, оларды талдау, ... ... ... тиімді жұмсағанын айқындауға көмектеседі [8, 220б.].
Жалпы кәсіпорынның қаржылық салымдарын анықтау ... оның ... ... ... Себебі бұл ақпараттар құпия хабары болып табылады, бұл
кәсіпорынның Лондондық ... ... ... ... ... ... ... АҚ- ның 50 пайызын сатып алды. Бұл активтер негізінен
аяқталмаған құрылыстан тұрады. ... ... ... ... ... ... ... табысты келесідей бағытталады: 2005 жылы жалпы
табыс 30805530 теңге болса, айналымда 47045 акция бар, сонда бір ... ... ... ... айта кететін жайт – ол Үкіметтің мұнай ... ... ... бағамен мұнайды сатуға міндеттеу болып табылады. Бұл
жағдайдағы ... баға ... ... ... ... ... теңесе
келеді. Жалпы мұнай кәсіпорындарының ... ... ... баға ...... ... ... әлемдік нарықта анықталады,
яғни оны компания реттей алмайды;
2) пайыздық мөлшерлеме ... ... – бұл ... ... ... яғни компания өзінің үлестік қағаздарын толқымалы
пайыздық мөлшерлемелермен хеджирлеп жатыр;
3) валюталық ...... ... ... мәмілелерді
пайдаланбайды, ал кәсіпорынның көптеген активтері ... ... ... тәуекелі – көбіне бұл байланыс тараптары, дебиторлық борыш пен
ақша салымдарына ... [4, ... ... ... ... отырған кәсіпорынның қаржылық
іскерлігі туралы келесідей тұжырымдар қалыптасты.
Біріншіден, ағымдағы активтің ұзақ мерзімді активтен жоғары ... ... ... арналған қаражаттың көлемінің жоғары екенін сипаттайды.
Әрине, ең мобильді активтердің көп ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтің көп болуына көп көлемде
тауарлы – материалдық ... ... ... және ... ... ... ... әсер етеді. Оның өзі жалпы өтімділік ... ... ... сондықтан кәсіпорынның өтімділігін орташа деп бағалаймыз.
Себебі 2004 ... ... ... коэффициенттері бірдей деңгейде
өскен: абсолюттік ... ... – 0,32 ... ... ... – 0,24 пункт, ағымдық өтімділік коэффициенті – 0,15 пункт.
Дегенмен ... ... ... ... ... деңгейде
болуы және 2005 жылы күмәнді қарыздар бойынша ... 558439 ... ... ... ... ... ... ірі бедел екенін
сипаттайды. Бірақ өтімділік коэфиициентін ағымдағы ... ... ... Бұл ... ... мерзімде қарыз капиталын көп
тартуын сипаттайды. Бұны тәуелсіздік коэффициентінің 0,133 пунктке азаюы да
дәлелдейді. Есеп беру ... ... ... ... ... әрбір теңгесіне 49 тиынға дейін көбейген. ... ... ... ... көп күш жұмсаған, бірақ өзінің қаржылық
тұрақтылығын жоғалтпаған. Мұны ... жабу ... 2005 жылы – 0,832. Ал ... ... 2005 ... болған, яғни меншікті капитал негізгі құралды сатып ... ... ... ... ... деп ... болады, дегенмен бұл кәсіпорынның
басқа да ... ... ... ... ... бұл ...... көп көлемде болуына байланысты меншікті капитал қорларды жаба
алмайды. Ол үшін ... ... ... Сонымен кәсіпорынның
кредиторлық борышы дебиторлық борышынан 2004 және 2005 жылы да 1,4 ... ... Бұл ... ... ... ... ... ақша қаражаттар көлемі жеткілікті деңгейде, ол 2005
жылы 32376840 теңгеге көбейген. Негізінен ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... бұл өндірістік
мақсатта жүзеге асты. Бұны қаржылық қызметтен алынған ақша ... ... 31158525 ... ... оң әсер етті. ... ... ... 95,4 ... ... ... аванс құрайды.
Кәсіпорынның жалпы активтерінің табыстылығы 7,986 пайызға азайған, оған
екі фактор – таза ... пен ... ... (1,285) ... әсер ... ... жалпы активтер табыстылығын өткізілген өнімнің табыстылық
коэффициенті 1,134 пунктке азайтқан, ... ... ... 0,15 ... азайтқан. Мұны ағымдағы активтердің айналым
ұзақтығының 48,45 ... ... ... бұл қосымша 33698194,3 теңге
қаражатты талап етеді. Бұл ... ... ... ... ... Және ... ... бір теңгесінен есепті жылы 26 ... ... оның ... 15,2 ... ... Оның ... - өндірістік
қорлардың азаюы, оның көлемі 0,357 пунктке азайған. Оған ... ... ... ... таза ... азаюы 1,039 пунктке теріс әсер етеді,
ал қор сыйымдлығының ... 0,94 ... оң, ... ... бекіту коэффиицентінің азаюы 0,456 пунктке оң әсер ... ... ... ... ... ... ... 12,4
пунктке азаюымен сипатталады, бірақ бұған сату көлемінің табыстлығы ... әсер ... Бір ... 2005 жылы ... өзіндік құнының 30
пайызға көбеюі де әсер етуі мүмкін. ... ... ... ... ... әсер етіп тұр, сол ... ... құрамын
дұрыс басқара білу керек. Оны зерттеліп отырған кәсіпорынның ... ... ... саясаты жақсартады деп сенеміз. Дегенмен
кәсіпорынның сатудан ... ... жыл ... өсіп ... ... ... ... кәсіпорын 2006 жылы не 397 миллион теңге, не
634 миллион теңге табыс табады, бірақ оған көптеген ... әсер ... ... ... ... ... ... түсетін табыс көлеміне
ерекше әсер етеді. Негізінен әр кәсіпорын өзінде болашақ ... ... ... ... ... ... ... іскерлік белсендігін
сипаттайтын көрсеткіштер қатарында меншікті айналым коэффициенті ... ... бұл ... акционерлердің салымдарын тиімді
пайдаланатынын көрсетеді. Кәсіпорынның инвестициялау капиталы 44 ... ... ... 0,585 ... және ұзақ ... ... капиталы
0,015 пунктке өскен. Дегенмен жоғарыда айтып ... ... ... ... өсуі ... ... коэффициентінің
өсуімен қатар келсе, оның теріс әсері біршама азайяды. Бұл ... ... ... да ... ... кәсіпорын қарыздар көлемін
азайтып, оны қайтару мерзімін қысқартуы керек, себебі 2005 жылы ... 74,77 ... ... ... кәсіпорынның іскерлік белсенділік
индексі 0,94 пунктке өскен, бұл кәсіпорынның Лондондық биржаға ... ... ... 2005 жылы ... АҚ- ның 50 ... ... Бұл активтер негізінен аяқталмаған құрылыстан тұрады. Компания
акцияны үлестік қатысу әдісімен ... ... ... ... ... ... 2005 жылы ... 30805530 теңге болса, айналымда 47045 акция бар, сонда бір ... ... ... ... айта ... жайт – ол ... ... кәсіпорындарын ішкі
нарыққа төмен бағамен мұнайды сатуға міндеттеу ... ... ... ... баға ... мұнай өнімдерінің өзіндік құнымен теңесе келеді
де, жалпы табыстылық коэффициентінің төмен ... ... ... болып табылады.
Жалпы кәсіпорынның деңгейі оның ауқымдылығын ескере ... ... ... деп ... ... Жыл бойы ... іскерлігі тауарлық – материалдық қордың
көбеюіне бағытталған. Сондықтан түгендеу ... ... ... ... – материалдық қорлардың сапасын анықтауы керек.
Бұл ақша ... ... тыс ... ... ... Кәсіпорын өзінің сатып ... және ... ... ... жөн, ... ... ... Сонымен қатар кәсіпорынға өзінің ... ... ... ... ... ... болшақта өндірістік қорларды көбейтпей, бос
ақша қаражаттарын кредиторлық борышты жабуға жұмсағаны жөн, әйтпесе
кәсіпорынның төлем қабілеттігі мен өтімділігінің төмендеуіне ... ... БӨ» АҚ ... ... ... салғандары жөн, бұл тенденция кәсіпорында есепті жылы ... оның ... ... ... да көбейткен жөн, бұл өз ... ... ... ... материал және құралдарға қызмет
көрсету мен өндіріс ақауларына шығындарын азайтып, өнім сапасы мен ... ... ... құнын азайтуға мүмкіндік туғызады.
Кәсіпорынның қаржылық талдауы көрсеткендей, кәсіпорынға қарыз капиталын
тиімді басқаруы керек.
3 Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдаудағы Дюпон моделінің ерекшелігі
Дюпон қаржылық талдау жүйесі алдымен ... ... ... оны
реинвестициялау және айналымды өсіру ... ... ... ... ... ... және өзге де факторларға
әсерін бейнелейді. Дюпон моделінің негізгі көрсеткіштері:
1) сату ... таза ... ... таза ... ... ... ... рентабельдігі;
3) компанияның экономикалық өсім көрсеткіштері;
4) капиталдың орта ... ... Сату ... (PR)– ... ... пайданы жинақтау қабілеті. Ол
салық салынғанға дейінгі пайданы сату көлеміне қатынасымен анықталады. Бұл
көрсеткіш кәсіпорынның ... ... ... Сонымен қатар бұл
- басқару көрсеткіші. Себебі ол арқылы әр элементтің сату рентабельдігіне
әсерін байқауға болады.
2005 жыл ... / ... = ... жыл үшін:
49178154 / 183391447 = 0.268
2. Таза активтер айналымы (AR) – ... ... ... кқрсетеді.
Ол сату көлемін таза активтерге қатысымен анықталады. Бұл көрсеткіш
компания ішінде ... ... ... ... бейнелейді.
Бұл көрсеткішті максималдау үшін керек:
1) ағымдық және тұрақты активтерді минималдау;
2) ағымдық міндеттемелерді максималдау.
Мұны іске асыру үшін:
1) дебиторлық борыш: дебиторлық борыштың ... ... ... ... ... көбейтуге тырысу керек;
2) қорлар: оның оптималды көлемін анықтап, оның айналымдығын көбейтуге
тырысу керек;
3) кредиторлық борыш: оның ... ... ... ... ... ... ... мен абсолютті көлемін ұлғайтуға ұмтылу керек,
бұл өз кезегінде таза ... ... ... ... ... ... жөн:
1) кредиторлық борыштың өсуі компания өтімділігінің азаюына әкеліп соғуы
мүмкін;
2) кредиторлық борыштың жабылу мерзімінің асып ... ... ... ... ... ... жасаған кезде сатудың ... ... ... көлемі аз болған сайын ол жақсырақ.
2005 жыл үшін:
250017543 / (260002241 + ... = ... жыл ... / ... ... = ... Таза ... рентабельдігі (RONA) – бизнес тиімділігін бақылайды,
табыс пен шығыс туралы ... мен ... ... тек ... ... бағаламайды. Ол оперативті табысты таза активтерге
қатысымен анықталады. Бұл көрсеткіш банк ... ... ... ... ... ... Таза ... = меншікті капитал +
несиелер (ұзақ және қысқа мерзімді). Оперативті табыс: несие пайыздары ... ... ... дейінгі табыс.
2005 жыл үшін:
76668351/ (260002241 + 63736789+62595545) = ... жыл ... ... ... = ... ... капитал рентабельдігі (ROE) – меншікті капиталдағы табысты
анықтайды. Ол ... ... ... таза табысты меншікті капитал
қатысымен анықталады. Бұл көрсеткіш ... ... банк ... ... дәрежеге дейін өсетінін көрсетеді.
2005 жыл үшін:
30805530 / 260002241 = 0,12
2004 жыл ... ... = ... ... ... (RR) – ... акционерлерді ақша
салуға итермелейтін келесі факторлар: қысқа мерзім ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді келешекте
табыстар. Сонымен бұл көрсеткіш ... ... ... Әр ... үшін реинвестициялау коэффициенті бірге тең болғанын
қалайды. Бұл көрсеткіш реинвестицияланған табыстың салық ... таза ... ... ... жылы үшін ... ... ... / 260002241 = 0,12
2004 жылы үшін:
25976570/ 224981223 = 0,115
6. Экономикалық өсім көрсеткіштері (SG)- өзінің қаржылық ... ... сату ... ... өсім = таза ... рентабельдігі * тетік *
реинвестициялау
коэффициенті * (таза табыс / оперативті табыс ) * Е2 / Е1 ... жылы үшін ... ... (260002241 + 63736789+62595545)* ... ... + ... 76668351 ... = 0,198 * 1,485 * 5,04 * 0,341= ... тетікті Дюпон моделінде несиеның меншікті капиталына қатынасын бірге
қосындысымен анықтайды.
Егер келешек жылда таза ... ... ... сату ... ... таза ... саны ... керек. Ал коэффициенттер
өзгермей, сату көлемі өссе, компанияның ... ... ... ... ол ... капиталды өсіреді, бұл несие көлемін өсіруімізге
болатынын көрсетеді. Бұл ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... сату көлемі, кейін реинвестициялау табысы ұлғаяды.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... өз
кезегінде бұл Дюпон моделінің көрсеткіштерін ... ... ... ... орта ... құны (WACC) – егер таза ... ... ... ... ... ... ал
инвестицияланған қор капитал көлемін айқындайды, сондықтан кәсіпорын үшін
капитал құнын білген жөн. Батыс ... бұл ... ... өлшемді құны деп аталады.
WACC = R*(1-T)* L/ (L+E) + DE / (L+E) ...... ... мөлшерлемесі
T – табыс салығы мөлшерлемсі
L- банк несие сомасы
E – меншікті капитал
D – дивиденд пайызы
Бұл ... ... ... көруге болады:
RONA ( = WACC/ (1- Т) (31)
Егер таза активтер рентабельдігі ... орта ... ... ... онда ... несие бойынша пайыздар мен дивидендті төлеу қабілеті
болады, сонымен қатар өндіріске деген таза ... ... ... ... ... тең болса, реинвестициялауға табыс қалмайды. Егер
RONA WACC- тан кіші болса, кәсіпорында таза капиталды ... ... ... бұл ... ... үшін ... ... болып
табылады [14, 31б.].
Бұл қаржылық талдау жүйесі актив рентабельдігі коэффициенттерін ... ... ... ... бөледі. Әр кәсіпорында
рентабельдік пен сату көлемін өсіру әр түрлі жолдармен ... ... ... ... ... ... ... азайту арқылы іске асыруға
болады. Бірақ бұл жол қазіргі заманда онша ... іс - ... ... ... ... ... ... оның әр элементтерін
талдай отырып, қарастыру ... ... ... ... ... ... ... ерекше әсер етеді. Меншікті
капитал рентабельдігі инвестицияланатын меншікті ресурстар мен ... ... ... ... ... қатынасты көрсетеді (сурет 3).
Сурет 3 ... ... ... ... ... көрсеткіштер сала түріне байланысты әр ... ... ... ... ... жоғары капитал сыйымдылығында жоғары
болмауына да болады. Бұл көрсеткіштің ... ... ... ... ... алу үшін тәуекел жоғары болады, тәуекел өлшейтін
көрсеткіш тәуелсіздік коэффициенті – төмен болған ... ... ... ... екіншіден, инвестиция тарту кезінде меншікті
капитал рентабельдігі төмендейді, ... оны ... ... ... бұл әсер ... деп ... [7, ... айтылған меншікті капитал рентабельдігін ... ... ... санына байланысты бөліп тастауға болады [6, 129б.].
1. Меншікті капитал қайтарымы:
1) екі факторлы модель
ROE = PROFIT / TA * TA / Eq = ROA * LR ... - ... ... - ... ... - ... тетік көрсеткіші
2) үш факторлы модель
ROE = PROFIT / SR * SR / TA * TA / Eq = PM *AT * LR ... - ...... ... – актив айналымдығы коэффициенті
3) бес факторлы модель
ROE = PROFIT / EBT * EBT / EBIT * EBIT / SR * SR / TA * TA / Eq = ... * LR ... / EBT – ... ... EBIT – ... ... /SR - EBIT маржасы
Бұл модельдің советтік әдістемеден айырмашылығы - ... ... ... ... Шынымен де, бұл көрсеткіш кәсіпорынның экономикалық
өсіміне әсері ... ... Бұл ... ... ... ... арасында айырмашылық жоқ, яғни таза активтегі қысқа ... ... ... Ал ... тәжірибеде осы көрсеткіш маңыздылығын
көтеру мақсатында Дюпон моделі ұсынылады.
Бұл жерде өзге де модельдерді айта ... жөн: бұл ... түрі ... ... қолданыс таппаған, дегенмен шетелдік елдерде бұл
талдау түрі барлық экономиканың ... ... ... ... ... ... жалғасы, яғни бірнеше
салалық талдау жүйесі болып табылады. Симуляциондық ... ... ең ... ... ... ... сонымен қатар бұл талдау
математикалық талдау негізінде жүзеге асады. Әлеуметтік салада бұл талдауды
ғылыми және ... ... ... ... ... ... талдаудың ерекшелігі – мерзімдік қатынас. ... ... ... ... келесі түрде әсер ете алады
[28]:
1) өндірушілермен клиенттер арасында қатынасты нығайтады;
2) ... ... ... көрсету үшін біріктірілген модельдер
жүйесін ұсынады;
3) модельдеу құралдары, экономикалық бағалау мен қаржылық ... ... ... ... ... ... басқаруға көмектеседі;
5) мәліметтерді тексеру мақсатында модельді офлайнды және онлайнды
тану.
Бұл талдау түрі ... ... ... ... шешу ... мен пайда алуды қарастыра алады. ... ... ... және ... ... ... табу ... оны көбінесе қолдану себебі:
1) кәсіпорынның технологиялық жағдайын жақсарту ... ... мен ... ... бірқатар жүргізу үшін;
3) симуляциондық талдау жеке талдауларды анықтап бөлу үшін.
Симуляциондық талдау күрделі модельдермен ... ... бес ... тұрады:
1) модельдердің байланысы – ... ... ... ... модельді орындау – түрлі типтегі модельдерді жүзеге асыру;
3) модель ... ... ...... ... ... мен қаржылық талдауға бірдей қол жеткізу;
4) модельдерді басқару – стандартталған құралдар мен бағыттарды басқара
отырып, құрастыру;
5) модельді түсіну – ... ... қол ... және ... ... ... өзара байланысты болғандықтан осы мәселе
ерекше назар аудартады. Сондықтан симуляциондық талдауда бір обьектінің
өзін мерзім ... ... ... қарастырады. Ортақ интерфейс ... етіп ... ... ... ... ... Симуляциондық талдау
процестер, технологиялық процестерді басқару, жоспарлау мен графикті құруға
мүмкіндік береді [26, 48б.].
Симуляциондық талдаудың өзіндік әдістері бар:
1) сезімділікке ... ... және ... зерттеуді жүргізу;
3) технологиялық кестені біріктіру және конвергенциялау;
4) ... ... ... таңдау;
6) қаржылық талдау.
Бұл талдауды көбіне мұнай салаларында қолданады, скважина және ... ... ... отырып, онлайнды түрде оның есебін шығарады.
Бұл талдаудың мүмкіндіктері:
1) ... ... ... ... ... ... талдау
жүргізуге көмектеседі;
2) біріктіру шарты негізінде есепке талдау жүргізу.
Бұл талдау бойынша биржада симуляциондық талдауды пайдалана ... ... ... ... ... ... ... түсіну үшін осы талдауды әлеуметтік салада қарастырайық:
яғни әлеуметтік салада жанұя жағдайының ... ... үшін ... ... ... жас, қаржылық, жеке құжаттарын, осы
адамның барлық салалардағы жағдайын білуге болады. Яғни бір ... ... ... ... оның өзгерісін байқауға болады [23, 5б.].
Hewlett Packard корпорацияның ... ... ... экономикалық құн
теориясы қатысты осы ойды айтты. Бұл ... ... күні ... ... Бұл әдіс жеңіл және қарапайым болып келеді, тиімді
инвестициялық шешімдер қабылдауға ... EVA – ... ... өзге көрсеткіштерден артықшылығы:
1) капиталды бюджетті құру;
2) толықтай компания іскерлігін бағалау;
3) менеджментті марапаттау жүйесін ... ... өзін ... ... үшін не ... ... Ол ... көлеміне немесе үстеме шығындар бөлінісіне жүгіне алмайды, сондықтан
шығындар «тәртібін» қарстырғаны жөн. Ол үшін:
1) тұтынушылармен байланысты нығайту;
2) өндірісті ... және ... ... ... ... сату;
5) компанияны басқару.
Осы көрсеткішті есептей отырып, оның оң ... ... ... ... көрсеткішті бөлімшелердің шығындар жүйесін қайта қарастырды
[17, 6б.].
EVA көрсеткішінің ... ақша ағым ...... мерзімдік сипатын ескере отырып,оның
ауысу кезіндегі құнын есептеу керек.
2) «жобамен не жобасыз» - инвесторға жоба ұнаған ... және ... ... ақшалай ағым.
EVA = EBIT (1 – T) – KW * C ...... ... ...... және ... ... дейінгі табыс;
С – капитал;
Т – табыстың салық салу мөлшерлемесі;
KW – фирма капиталының орташа өлшемді құны.
EVA арқылы ... ... ... ... ... салыстыру қолайлырақ.
Тағы бір ерекшелігі активтің қайта бағалануын автоматты түрде ... іске ... ... ... ... Fortune ... ... : "EVA қарапайым құралдан қуатты басқару құралына құн теориясын
аударады!"- деп жазған. Компанияға тиімді жасауы үшін осы ... ... – СО (capital to ... ratio) ... ... операциондық
шығындарға қатысы коэффициентін қолданған жөн [28].
СО= капитал құны / операциондық шығындар ... осы ... ... ... ... онда міндетті түрде EVA
көрсеткішін пайдаланғаны жөн, нәтижесі оның дұрыстығын көрсетеді.
3.2 ... ... ... ... ... көшу
мәселесі
Әрине, «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ бухгалтерлік есептің халықаралық
стандарттарына көшу ... ... осы көшу ... келесідей
қиыншылықтарды көрген.
Енді осы бухгалтерлік есеп шоттарының бұрынғы ... ... ... ... ... шоттар өтімділік деңгейінің
азаюымен орналасқан.Сонымен қатар дебиторлық ... және ... ... өзге де ұзақ және ... ... ... ... бөлімінде ағымдағы салықтық активтер деп аталатын шот
бар, сонымен қатар осы шоттар тізбесінде резервке ... ... ... 1290 – ... талаптар бойынша резерв, 1360 – қорларды есептен
шығару бойынша резерв, 5300 – ... Ал ұзақ ... ... 2500 ... активтер, 2600 – барлау және бағалау активтері ... ... ... Салықтарды әр түрі бойынша бөліп, қолайлы болу үшін ... және ... ... ... бойынша есептеуге өте зор көңіл
бөлінген: 2810, 7710, 4310 ... ... ... қауымдастырылған және
бірлескен ұйымдарға қатысты шоттар қарастырылған. Кірістер ... ... ... ... 6030 бағадан және сатудан жеңілдіктер шоттары жеке
қарастырылған. Халықаралық тәжірибеде жалдауды қаржылық және ... ... ... одан ... ... ... 6130, 6260 ... қазақстандық бухгалтерлік есепті келесі ... ... ... [15, ... ... ... ... қамтамасыз етілуі;
2) халықаралық стандарт пен қазақстандық моделдің синтезін жасау;
3) кадрлық қамтамасыз ету;
4) автоматтандыру мен компьютерлендіруді ... ... 1 ... актив, міндеттеме мен табыс, шығыс өзара сынақталмайды және
мәнділік қағидаты бойынша қаржылық есептілікте айқындалады. Табыс пен ... ... егер бұл ... мен ... ... шығыстары
мәнді бейнелесе, немесе ұқсас операция мен оқиғалардың тобының шығыстары
мәнді болмаса. ... ... ... есеп пен ... ... ... баланстың міндетті мерзімі 31 желтоқсан болып
табылады [11, 49б.].
Сонымен баланста баланстың ... мәні ... 8 ҚЕХС ... баланстың минималды құрамы
|Актив ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... емес актив ... ... ... актив ... және өзге ... ... |
|1 |2 ... қатысу әдісі бойынша |Бағалаушы міндеттемелер ... | ... ... ... ... ... ... КТС ... ... ... және өзге дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... және оның | ... | ... қойылған салық активтері | ... ... ... салығы | ... ... | ... ... пен ... ... ... минимум дегенде келесі баптар ... ... ... ... ... ... ... ұйымның үлесі;
4) салық салғанға дейін табыс немесе ... ... ... ... ... ... ... табыс салығы бойынша шығыс;
6) азшылық үлесінің табысы немесе шығысы;
7) аналық ұйымның табысы немесе шығысы.
Табыс пен шығыс туралы есепте ... ... мен ұйым ... ... ашылады.
Сонымен ақша қаражаттар қозғалысы туралы есептің операциялық қызметінен:
тауарды сату мен ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... өзге де ақша қаражаттар;
инвестициялық қызметінен: ұзақ мерзімді активтерді алу, ... ... ... ... алу, аванстық төлемдер, өзге де; ... ... және өзге де ... ... ... ... ... акциясын алуға немесе жабуға меншік иелерінің ақша
төлемдері, кредиттік ... ... ... ... ... ... ... әкелетін жалдаушының ақша төлемдері, өзге де ақша
қаражаттар көрінеді.
ҚЕХС 1 ... ... ... ... ... ... ... ашылуы керек:
1) кезең үшін табыс немесе шығыс;
2) басқа да стандарттар бойынша ... осы ... ... ... мен ... ... пен ... баптары;
3) акционер – кәсіпорын немесе азшылық үлесін көрсете ... ... ... пен ... ... ҚЕХС 8 «Есептік саясат, есептік бағалау мен ... ... ... ... әр ... ... ... иелерінің операциялары мен оларға төлемдер;
6) кезең басындағы және баланс ... ... ... ... ... кезең ішіндегі өзгерістер;
7) бөлек өзгерістерді аша отырып, кезең басындағы және аяғындағы
меншікті ... ... ... пен резервтің әр сыныбының
баланстық құнын салыстыру.
Осы есеп нысаны көптеген өзгерістерге ұшырағаны көрініп тұр. ... ... ... ... ... ... есепке алынбайды. Қаржылық
есептіліктің түсіндірме жазбасы ... және ... ... ... ҚЕХС – қа ... ... өтініш;
2) есептік саясат және қолданылған өлшем базасы;
3) баптың қаржылық есептілікте көрсетілген реті бойынша баптың талдануы
және ашықтылығы;
4) ... ... ... ... ... ... ... өзге де және де қаржылық емес сипаттағы баптар.
ҚЕХС бойынша жетекшілік есептік саясатта анық қолданатын әдісі мен өлшем
бірлігін, ... ... ... ... ... ... ... ҚЕХС 41 «Инвестициялық мүлік» стандарты бойынша мүлік
обьектісі күрделі болғанда, меншік ... ... мен ... ... деп ... ... ... түсіндірме жазбасында есептік бағалаулар болады,
олар келесілерді анықтауға керек:
1) негізгі құралдар сыныптары бойынша қалпына келетін өлшемі;
2) ... ... ... сот ... ... ... ... жабуға кеткен бағалаушы
міндеттемелер;
4) зейнетақылық бағдарламалар бойынша ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Бағалау ... ақша ... ... ... ... ... ... шығыстар деңгейіне әсер ететін болашақ баға
ауытқулары ескеріледі. Қаржылық есептілігінде көрсетілетін ... ... ... ... ... белгісіздігі немесе өзге де жіберілген ескертпелер;
2) бағалау әдісіне баланстық ... ... ... белгісіздігі сақталатын актив пен міндеттемеге қатысты
жіберулердің ... ... үшін ... ... ... сипаттағы мәліметтерді
талап етпейді. Жетекшіліктің ұйымның есептік саясатын құру кезінде айтылған
кәсіби ... ... ... ... ... ашу деп
есептелмейді [24, ... ... ... ... ... ... ... мақсат етіп қойып отыр, сонымен халықаралық стандарттардың келесідей
артықшылықтары бар:
1) пайдаланушыларға дұрыс шешім ... үшін ... ... ... өзге елдердің қаржылық есептемені оқи алу мүмкіндігі;
3) бухгалтер жауапкершілігін жоғарылататын қаржылық және ... ... және ... ... қаржылық жағдайды талдаудың Дюпон моделін айтсақ, ... ... ... сату ... таза активтер
рентабельдігі, таза активтер айналымы, меншікті ... ... ... өсім ... ... орта ... ... кәсіпорында келесі көрсеткішті 30 формула ... ... таза ... ... ... орта өлшемді құнынан жоғары
болса, онда кәсіпорын несие ... ... мен ... ... қабілеті
болады, сонымен қатар өндіріске деген таза табысты реинвестицияланады. ... ... ... тең болса, реинвестициялауға табыс қалмайды. ... WACC- тан кіші ... ... таза ... ... ... Сондықтан бұл қаржылық менеджер үшін ... ... ... ... ... капитал рентабельдігі маңызды көрсеткіш болып
табылады, жоғарыда көрсетілген модельдерден 33 формула бойынша үш ... ... ... ... ... ... талдаудың симуляциондық
моделі бар, бірақ бұл модель біздің елімізде біртіндеп дамып келеді.
Кәсіпорын үшін тағы бір маңызды көрсеткіш – ... ... ... EVA ... инвестициялық жобаның жоспарлы көрсеткіштерімен ... ... ... Тағы бір ... активтің қайта
бағалануын автоматты түрде қарастырып, оның іске қосылған капиталға әсерін
қарастырады.
Сонымен кәсіпорынның алдағы ... ... үшін ... ... ... ... стандарттар бойынша қаржылық есептілік нысанында көптеген
өзгерістер енгізілген, жоғарыда оларда ... ... ... Қаржылық есептіліктің нысанына кіретін түсіндірме жазбасы
жүйеленген және келесі ретте көрсетілуі тиіс:
1) ҚЕХС – қа ... ... ... ... саясат және қолданылған өлшем базасы;
3) баптың қаржылық есептілікте көрсетілген реті бойынша ... және ... ... ... ақпарат: шаруашылық іскерліктің шарттық фактілері,
міндеттемелері, өзге де және де қаржылық емес сипаттағы баптар.
Қаржылық есептіліктің түсіндірме жазбасында есептік бағалаулар болады, ... ... ... ... құралдар сыныптары бойынша қалпына келетін өлшемі;
2) қорлардың құнсыздануының әсері;
3) сот үрдісінің нәтижесі бойынша шығындарды жабуға кеткен ... ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Дегенмен зерттеліп отырған компания халықаралық стандарттарының ... ... етіп ... ... ... ... ... келесідей
артықшылықтары да бар.
Қорытынды
Қазіргі нарықтық жағдайларда кәсіпорынның тіршілігін қамтамасыз ету үшін
басқару персоналы өз ... және өзге ... ... ... бағалай және қаржылық ... ... ... ... білуі керек. Сондықтан қаржылық маман қаржылық талдауды
нақты және тиімді ... ... үшін ... ... ... және
тәжірибелік аспектілерін терең білуі керек. Тек сонда ғана ... және ... ... қамтамасыз етіледі.
1. Теориялық жағдайларды зерттеу келесіні көрсетті: талдау - ... даму ... ... оның ... ... кешенді
түрде баға беруге мүмкіндік ... және ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметі
арасында байланыстырушы қызметін атқарады. Кәсіпорынның қаржылық ... оның ... ету ... ... кең әдістемелік қоры бар.
Дипломдық жұмыстың зерттелген обьектісі – ... ... ... ... БӨ» АҚ ... ... ... оң
өндірістік – қаржылық нәтижелерге қол жеткізе алды. «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ ... ... ... ... ... & ... ... «Moody`s» жетекші үштігінен жоғары рейтингілер алуға ... ... ... ... ... ... ... жағдайды талдауда
ауқымды ерекшеліктері бар екенін көруге болады.
2. Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ұзақ ... ... ... оның қарызды өтеуге арналған қаражат көлемінің
жоғары екенін ... ... ... ... көп болуына көп
көлемде тауарлы – материалдық қорлардың сатып алынуымен және ... көп ... ... әсер ... ... ... ... коэффициентінің қалыпты деңгейде болуы және 2005 жылы күмәнді
қарыздар бойынша резервтің 558439 теңгеге азаюы кәсіпорынның ... ... ... сипаттайды. Сондықтан кәсіпорынның өтімділігін орташа ... беру ... ... қарыз қаражаттары меншіктік салымдардың
әрбір теңгесіне 49 тиынға дейін көбейген. ... ... ... ... ... 2004 және 2005 ... 1,4 есеге көп болған.
Бұл «ауру» баланстың көрінісін ... ... ақша ... көлемі жеткілікті деңгейде, ол 2005
жылы 32376840 теңгеге көбейген. Негізінен ақша қаражаттарының 9037689
теңгеге ... ... ... ... ... бұл өндірістік
мақсатта жүзеге асты.
Жыл бойы кәсіпорынның іскерлігі тауарлық – материалдық қордың ... ... ... ... ... кәсіпорын алынған тауарлық –
материалдық қорлардың сапасын анықтауы керек. Бұл ақша ... тыс ... ... ... ... ... болшақта өндірістік қорларды көбейтпей, бос ақша қаражаттарын
кредиторлық борышты жабуға жұмсағаны жөн, себебі 2005 жылы оның ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалпы активтерінің
табыстылығы 7,986 пайызға азайған, оған екі ... – таза ... пен ... (1,285) ... әсер ... Сонымен қатар жалпы активтер
табыстылығын ... ... ... ... 1,134 ... ... ... айналымдылық коэффициенті 0,15 ... Мұны ... ... ... ... 48,45 ... ... бұл қосымша 33698194,3 теңге қаражатты талап етеді. Дегенмен
негізгі табыстылықтың азаюы өткізілген өнімнің табыстылығының 12,4 ... ... Бір ... ... 2005 жылы ... өзіндік құнының
30 пайызға көбеюі де әсер етуі ... ... ... ... шығындар талдауы әсер етіп тұр, сол себепті шығындар ... ... білу ... Оны ... ... кәсіпорынның халықаралық
стандарттар негізінде құрылған саясаты жақсартады деп сенеміз. Дегенмен
кәсіпорынның сатудан ... ... жыл ... өсіп ... ... болжау нәтижесінде кәсіпорын 2006 жылы не 397 миллион теңге, не
634 миллион теңге табыс табады, бірақ оған ... ... әсер ... ... құрылған басқару саясаты сатудан түсетін табыс көлеміне
ерекше әсер етеді.
Бұл ... айта ... жайт – ол ... ... ... ... ... бағамен мұнайды сатуға міндеттеуі болып табылады. Бұл
жағдайдағы ... баға ... ... ... өзіндік құнымен теңесе келеді
де, жалпы табыстылық коэффициентінің төмен түсуін сипаттайтын фактордың
бірі болып ... ... ... ... және ... ... қарастыра отырып, өзінің өткізу саясатын дұрыс ұйымдастырған
жөн, ол өз ... ... ... ... әсер етеді.
4. Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі: кәсіпорынның іскерлік
белсендігін ... ... ... ... ... 0,145 ... ... бұл кәсіпорынның акционерлердің
салымдарын тиімді пайдаланатынын көрсетеді. ... ... 44 ... істегі капитал көлемі 0,585 пунктке, және ... ... ... 0,015 пунктке өскен. Сонымен акцияға ... ... ... 2005 жылы жалпы табыс 30805530 теңге болса,
айналымда 47045 акция бар, сонда бір акцияға 654 теңге келеді.
Жалпы ... ... ... ... 0,94 ... ... бұл
кәсіпорынның Лондондық биржаға шығуымен сипатталады.
«ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ секілді кәсіпорындарға ... ... жөн, бұл ... ... ... жылы ... Бұл ... еңбек өнімділігін көбейтеді; шикізаттар, материал және құралдарға
қызмет көрсету мен өндіріс ақауларына шығындарын ... өнім ... ... ... ... ... құнын азайтуға мүмкіндік
туғызады.
5. Қаржылық ... ... ... ... отырған кәсіпорында
EVA көрсеткішімен қатар Дюпон моделінде меншікті капитал рентабельдігінің
үш факторлы модель тиімдірек:
ROE = PROFIT / SR * SR / TA * TA / Eq = PM *AT * ... EVA мен WACC ... ... ... бұл ... таза ... ... мен капитал жеткіліктігін, іске қосылған
капиталды нақты түрде бағалауға көмектеседі.
6. Кәсіпорында халықаралық ... ... ... ... мен ... ... отырып, оның қаржылық есептілік
нысаны мен ... ... ... мен ... теориялық аспектілерін жетік біле отырып, отандық
стандарттармен ... өз ... ... құра білу ... ... ... ... негізі болып, мемлекеттің
экономикалық әлеуетін құрайды. ... ... ... табысты болса,
оның мемлекеттің әлеуметтік саласына салымы жоғары болады да, кәсіпорын
жұмысшыларының ... да ... БӨ» АҚ ... қарай отырып, біз оның қаржылық
жағдайы тұрақты екенін көрдік және ол ... ... ... ... зор ... тигізуде.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық
есептілік жөніндегі» заңы (өзгертілген, толықтырылған), 24
маусым 2002 ж.
2. ... БӨ» АҚ ... А., 2004 ... «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ есептік саясаты, 2004 жылы
4. «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ 2005 ... ... ... ... ... БӨ» АҚ ... ... 2006 жылы
6. «Делойт и Туш», «Практические аспекты бюджетирования» уч.
материалы, 21 мамыр 2005 жылы – 345б.
7. Донцова Л. В. ... ... ... М.: ... ... 2005г. – ... Дүйсенбаев К. Ш. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», А.:
Экономика. 2001 ж. – ... ... О.В. ... ... М.: Бух учет, 1999г., 356с.
10. Никифорова Н. А. «Анализ финансовой отчетности» практикум, М.:
«Дело и ... 2004г. – ... ... Э. О. ...... ... по применению
МСФО», А.: «ЦДБ». 2006г. – 416с.
12. Русак Н. А. «Анализ финансового ... ... ... шк.». 1995г. – ... ... В. И. «Анализ хозяйственной деятельности в
промышленности», Мн.: «Выш. шк.». 1998г. – ... ... С. ... предприятия с применением расщиренной
модели Дюпона и финансовых показателей, «Анализ и учет на
предприятии», №1, 2006ж., ... ... А. А. ... бухгалтерского учета в
Казахстане на основе международных стандартов, «Статистика, учет
и аудит», №1 ... ... Ж. Д. ... ... ... – «ҚазМұнайГаз» БӨ» журналы,
18 наурыз 2005 жылы
17. Грошенко К. П. Новый взгляд на ... ... ... №3, март ... ... З. Анализ отдельных показателей финансово –
хозяйственной деятельности предприятия, «АУП», №3 2004г.
19. Жуйриков К. К. ... ... ... ... ... ... Жуйриков К. К. Анализ прибыли (дохода) и рентабельности, «Банки
Казахстана», № 4 2005г.
21. Львов В.С., Иванов В.В. Финансовый анализ ... и ... ... и ... ... 1997, №1, ... ... В. Анализ рентабельности торговых предприятий,
«Аудитор», 1999, №9, ... ... О. В. ... подходы к анализу, «Управление компанией», №4,
апрель 2001г.
24. Ольга О. Составление финансовой отчетноси, «Бухучет на
практике», №12 (37), декабрь 2006г.
25. Сапарбаева Ж. А., ... база ... ... ... ... №3 2004г. – 29с.
26. “Student accountant” журналы, «Ratios» мақаласы, ақпан 2007 ж. –
48б.
27. «www. KMG. kz»
28. «www.buh. kz»
№1 қосымша ... ... ... ... |бап |2005 жыл |2004 жыл ... | | | ... мерзімді активтер | | | ... емес ... |4 |2873619 |2602747 ... ... |5 ... ... ... инвестициялар |6 |1692505 |1768020 ... ... |7 |1336342 |- ... аяқталмаған құрылыс үшін аванстар |8 |2223846 |865803 ... ... ... ... |9 |3001783 |4001582 ... ... ... актив |31 |891151 |- ... ... ... ... | ... ... ... | | | ... ... ... |10 ... ... ... ... |11 |3043905 |1542556 ... ... мен тапсырыскерлердің |12 ... ... ... | | | ... есеп ... |13 ... |6186241 ... ... активтер | |596542 |523258 ... |14 ... ... |
|Ағымдағы активтер барлығы | ... ... ... ... | ... ... ... және міндеттемелер | | | ... ... | | | ... ... |15 ... |10340269 |
|Қосымша төленген капитал |16 |- |1425463 ... ... ... |17 ... ... ... капитал |18 |2117125 |2158917 ... ... | ... ... ... ... табыс | ... ... ... ... таза табыс | ... ... ... капитал барлығы | ... ... ... | |1225214 |1206939 ... ... ... | | | ... ... ... |19 ... |9578674 ... жою және ... ... |20 |13190054 |5905587 ... ... ... | | | ... ... ... салынатын салық |31 |- |1564010 ... ... ... ... | ... ... ... міндеттемелер | | | ... ... ... |21 |2310943 |100000 ... ... ... ... бөлігі |19 |15513028 |10060262 |
|Жеткізушілер мен мердігерлерге берешек |22 ... ... ... есеп ... |23 |3259742 |3289750 ... ... төлемге салықтар |24 ... |4914722 ... ... | |225967 |162364 ... ... |25 |321549 |791074 ... ... берешек және есептелген |26 ... |4236121 ... | | | ... ... қорытындылары | |63736789 |36559344 ... ... мен ... ... | |387559789 |279795777|
№2 қосымша ... ... мен ... ... ... теңге |бап |2005 жыл |2004 жыл ... ... ... |27 ... ... ... ... ... құны |28 ... ... | ... ... ... шығыстар | | | ... және сату ... ... | |(45482367)|(41415789)|
|Жалпы және әкімшілік шығыстар |29 ... ... ... | ... ... ... ... табыс | ... ... ... емес ... ... ... | | | ... қаражаттардың шығуынан залал | ... ... ... / оң ... ... ... | ... |983256 |
|Қауымдасқан компаниялардың залалдарындағы /| | | ... үлес | ... |644017 ... ... нетто |30 ... ... ... ... ... ... және азшылық| |76668351 |49178154 |
|үлесі | | | ... ... ... ... шығыстар |31 ... ... ... ... ... |24 ... |
|Салық салынғаннан кейінгі табыс | ... ... ... ... | |143821 |(38876) ... ... таза ... | ... ... ... ... ... ақша ... ... есептеме
|Мың теңге |бап |2005 жыл |2004 жыл ... ... ... ... | | | ... мен ... | | | ... ... және ... ... | ... ... ... ... дейінгі таза табыс | | | ... ... | | | ... және ... |5 ... |10414301 |
|Материалдық емес активтердің өтелімі |4 |189236 |370186 ... ... ... залалдар | |1397714 |2629308 |
|Негізгі ... мен ... емес |30 |6107440 |- ... ... ... залал | | | ... ... ... | |1290330 |810240 ... қорды есептеу бойынша шығыстар|28 |753615 |860647 ... / оң ... ... | |3566444 ... |
|Қауымдасқан компаниялардың залалдарындағы | |713318 |(644017) |
|/ ... үлес | | | ... ... ... ... |30 |(32441) |(13896) ... | | | ... шығуынан залал |30 |88134 |680431 ... ... ... ... | |4149 |227721 ... залал | | | ... ... ... ... |29 |509182 ... ... ... өзгерту | | | ... ... ... ... |29 |558439 |135487 ... | | | ... ... өзгертулерге | ... ... ... ... ... табыс | | | ... ... ... ұлғайту | |(20315984) |(9824894) |
|Дебиторлық берешекті және ... ... | ... |5980865 ... ұлғайту / азайту | | | ... ... ... ... ... |(108648) ... |
|/ ... | | | ... берешекті және басқа | ... ... ... ... / ... | | | ... ... ақша ... | ... |49272521 |
|Төленген табысқа салынатын салық | ... ... ... | ... ... ... қызметке байланысты ақша | |28781930 ... ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... мен ... | | | ... ... | |107425 |305921 ... ... | ... ... |
|Қаржылық инвестицияларды иемдену | ... |- ... ... | | |595085 ... емес ... ... | ... ... |
|Басқа кәсіпорындарға берілген қарыз | |- ... ... ... ... ... | ... ... |
|Негізгі қаражаттарды сатудан түсімдер | |84637 |1357289 ... ... ... | ... ... ... ... ақша | ... ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... мен ... | | | ... алынған аванстар |19 ... |- ... ... ... | |5939192 |1945331 ... өтеу | ... ... ... ... өтеуін төлеп алу | |(1358) |- ... ... | ... ... ... қызметке байланысты ақша | ... ... ... барлығы | | | ... ... ... | ... ... ... ықпалы | | | ... таза ... | ... ... ... ... ақша | ... |2807640 |
|Жылдың аяғына ақша |14 ... ... ... ... | | | | | | |
| 2004 - 2005 жылы ... БӨ" АҚ баланс активтерінің құрамы мен құрылуы ... ... |2004 жылы |2005 жылы |Жыл ... ... ... |
| | | | |(+,-) ... |
| | ... ... ... ... |Сомасы, тг |Үлес салмағы, |
| | |тг ... |тг ... | ... |
| | | ... | |пайыз | | ... - 2005 жылы ... БӨ" АҚ ... ... құрамы мен құрылымы ... ... |2004 жылы |2005 жылы |Жыл ... ... ... |
| | | | |(+,-) ... |
| | ... тг ... ... ... ... ... тг |
| | | ... | ... | |
| | | ... | | | |
| ... ... ... деңгейінің өзгеруіне қорытылған факторлардың әсерінің есебі ... ... |2005 ... ... 2004 жылы |2005 жылы ... |ағымдағы |қысқа мерзімді |
| | | ... ... ... | | ... ... |
| | | ... мен 2005 жылы | | ... ... ... ... |
|1 |Ағымдағы активтер|62838956 |62838956 ... |x |x |x |
|2 ... ... |63736789 ... |x |x |x |
| ... | | | | | | |
|3 ... |1,72 |0,99 |1,87 |0,15 |0,88 |-0,73 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | |
| ... ... ... деңгейіндегі болған ауытқуға, активтер айналымдылығы |
|мен өнімді өткізу табыстылығы коэффициентінің өзгерісінің тигізетін ықпалы ... ... |2004 ... жылы|Ауытқулар |Оның ішінде коэффициенттер |
| | | | |(+, -) ... ... |
| | | | | ... |активтердің |
| | | | | ... ... |
|1 ... ... теңге |25937694 |30949351 |5011657 |x |x |
|2 ... ... ... ... |x |x |
| ... | | | | | |
|3 ... активтердің орташа |279795777|387559789|107764012 |x |x |
| ... ... ... | | | | | |
|4 ... ... |9,270 |7,986 ... |-0,15 |
| ... деңгейі, % | | | | | |
|5 ... ... |14,143 |12,379 ... |x |
| ... коэффициенті, %| | | | | |
|6 ... ... |0,655 |0,645 |0,618 |x |x |
| ... | | | | | ... қосымша
№9 қосымша
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... ... капитал
Барлық капитал
Қаржылық тәуелсіздік
Экономикалық рентабельдік
Х
Ресурс қайтарымы
Айналымнан тыс активтер
мүлік
Есептік ... ... ... пайда
Айналым активтері
Сатудан түскен пайда
Жалпы шығыс
Жалпы пайда

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 105 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арагон ЖШС МЫСАЛЫНДА КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ64 бет
Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау туралы19 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы41 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ақпарат57 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау және талдау33 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту жолдары95 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі бағыттары86 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын зерттеу23 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау22 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың теориялық мазмұны мен мәні44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь