Мәдениет - әлеуметтік таным белгісі

“Мәдениет” атауы латын тілінен алғашында <топырақ өңдеу> дегенді білдіреді. Сөйтіп табиғи себептерден туған өзгерістерден өзгеше, адам әрекеттерінен табиғат обьектісінде болатын барлық өзгерістер мәдениет деп түсінілді. Кейіннен “мәдениет”сөзі адам жасағанның бәрін білдіретін жинақтаушы атауға айналды. Осы тұрғыда алғанда мәдениет адам жасаған “екінші табиғат”, табиғатта жоқ, адамның саналы қызметінен жасалған бүкіл дүние ретінде қарастырылады. Мәдениет дегеніміз - белгілі бір адамдар тобы үшін ортақ мінез – құлық нормалары мен үлгілері, сенімдер мен адамгершілік құндылықтарының жиынтығы.
Адамдардың өзара байланыстарының өзгеруі олардың мәдениетіндегі өзгерісте де туғызады. Осы жөнінен алғанда адам мәдениетінің әлемі адамның аса мәнді қуатты күштері қалыптасуының дамуы мен көрініс табуының, олардың табиғатпен қоғамда іс жүзінде асырылуының аясы болып алады.
Күнделікті санада мәдениет ұғымы дербес адам, белгілі бір әлеуметтік тұтастық сипаттамасы үшін әдетте бағалаушылық қызмет атқарады. Ал мәдениеттің ғылыми ұғымына иеленетін болсақ онда оны адамдарың жасампаздық қызметі нәтижесінде жасалған және жасалынатын материалдық және рухани құндылықтар жиынтығы ретінде қарастырамыз. Рухани мәдениет - өркенді рухани құндылықтар жиынтығын тиісті мәдени – ағарту мекемелерінің құндылықтары мен өзіндік өндірісін танытатын рухани өмір дамуының нәтижесі, адам шығармашылығының жемісі. Бұл ұғым жасалынған құндылықтарды ғана емес, сондай ақ оларды өндіру, бөлу және тұтыну процесінің өзінде қамтиды.
Социологияда мәдениет деп заттар қатынасы емес және әлеуметтік ұйымдасу жүйесіндегі рөлдер қатынасы емес, қайта қоғам дамуының жеке тұлғалары мен субьектілері түріндегі адамдар олардың өздерінің
        
        Мәдениет - әлеуметтік  таным белгісі
“Мәдениет” атауы латын тілінен алғашында ... ... ... ... ... өзгерістерден өзгеше, адам
әрекеттерінен табиғат обьектісінде болатын барлық өзгерістер мәдениет деп
түсінілді. ... ... адам ... ... ... ... ... Осы тұрғыда алғанда мәдениет адам жасаған
“екінші табиғат”, табиғатта жоқ, адамның ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз - белгілі бір адамдар
тобы үшін ортақ ...... ... мен ... ... ... құндылықтарының жиынтығы.
Адамдардың өзара байланыстарының өзгеруі олардың мәдениетіндегі
өзгерісте де туғызады. Осы жөнінен алғанда адам ... ... аса ... ... ... ... ... мен көрініс табуының,
олардың табиғатпен қоғамда іс жүзінде асырылуының аясы ... ... ... ... ... ... адам, белгілі бір әлеуметтік
тұтастық сипаттамасы үшін әдетте бағалаушылық ... ... ... ғылыми ұғымына иеленетін болсақ онда оны адамдарың жасампаздық
қызметі ... ... және ... ... және рухани
құндылықтар жиынтығы ретінде қарастырамыз. Рухани мәдениет - өркенді рухани
құндылықтар жиынтығын тиісті мәдени – ... ... ... ... өндірісін танытатын рухани өмір дамуының нәтижесі, адам
шығармашылығының ... Бұл ұғым ... ... ғана ... ақ ... ... бөлу және ... процесінің өзінде қамтиды.
Социологияда мәдениет деп заттар қатынасы емес және ... ... ... ... ... ... ... дамуының жеке
тұлғалары мен субьектілері түріндегі адамдар олардың өздерінің қатынастары
түсініледі. Рухани ... аса ... де ... ... ... ... мәдениетінің көрінісі социология тұрғысынан үш негізгі белгімен
анықталады.
Біріншісі: адамның қоршаған табиғатқа ... ... ... пен жеке ... ... пен ... адам тұрған ортасына түзетуге
келмейтін зардаптарды болдырмайтын ... ... тиіс хал ... сана деңгейімен өлшенеді. Адам қоғамы мәдениеті – ... ... ... ең алуан түрлі аяларынан: өндірісте
демалыста тұрмыста ... ... ...... басқа, адаммен қатынасы. Адамдар,
мемлекеттер, этникалық топтар арасындағы қатынастар ... ... ... ... ... ... ... мәдени ахуалы
адамдардың өзара байланысы фактісін жеке түсіну дәрежесіне тәуелді.
Үшіншіден: мәдениет – адамның ... - ... ... ... қызметі дегеніміз – бұл үнемі өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі тану,
өзін-өзі дамыту. Жеке адамның мәдени деңгейі ... ... ... ... ... ... ... әдемілікті кемелдікпен
сезінуінен, байсалды сырт келбетінен, денсаулығын жақсы ұстауынан ... өз ... ... және ... ... нәтижелерін
бейнелендіріп сіңіреді. Сондықтан осыған сәйкес мәдениетті материалдық және
рухани деп негізгі екі салаға ... ... бөле ... ... ... жүйе, оның барлық эелементтері өзара байланысты екекнін ұмытуға
болмайды. Әрине мәдениеттің ... және ... ... бөлінуі
олардың әр қайсысы қоғамдық қатынастар ... ... ... және ерекше рөл атқаратындығы мен өз ақтауын табады.
Материалдық мәдениет материалдық қызметтің ... ... ... ... ... (еңбек құралдыры, тұрғын үй, ... ... ... ... адам идеяларының ... ... ... ... ... ... қайта құру мен байланысты
материалдық ... ... ... ... ... ортасын
мақсатқа сай қалыптасытыруды, екіншіден, тұрмыстың ... ... ... адам ... ... әлеуметттік ортасын өзгертуді
білдіреді.
Рухани мәдениет ұғымы қоғамдық сананың ... ... ... мен тәрбие жүйелері мәдениет мекемелері жүйелерін қамтитын күрделі де
көп жақты құрылым. Таным мен білім берудің ... ... ... ... дінің, ғыфлымның, адамгершіліктің ... ... ... ... ... ... жатқан
қазіргі жағдайда рухани мәдениет жан жақты ... және ... зор жеке ... ... зор рөл ... ... ... өмірі адамдардың рухани қызметінде болатын қоғам өмірінің
бір шама дербес саласы, ол қоғамдық сананы өндіру мен ... және ... ... ... қанағаттандыру мен байланысты десек, ал
рухани мәдениет адамдардың шығармашылық (творчестволық) қызметі нәтижесінде
жасалған және ... ... және ... ... жиынтығы.
Рухани мәдениеттің салыстырмасы дербестігін мойындай және оның бүкіл
өзгешілігін ескере отырып, социология оны ... ... ... ... ... ... оған қайдағы бір рухани бастаманың
көріну формасы ретінде ... ... ... ... ... ... шығады. Социология бүкіл адамзаттың мүдделер мен
құндылықтарды ... ... ... ... түбінде үстемдік
алатынына сенеді. Егер материалдық мәдениет негізінен табиғат ... ... ал ... мәдениет қоғам мен табиғат танудың деңгейі мен
терендігін көрсетеді.
Мәдениет адамдарға өз ... ... ... ... ... ... бірлік пен тұтастықты сақтауға көмектесетін
адамның өзара әрекетінің маңызды механизмі ретінде қалыптасады.
Социологияда ... ... ... ... ... ... игеруге, сақтау мен таратуға бағытталған, алуан түрлі
әлеуметтік ситуацияларды адамдардың ... ... ... ... ... бар мәдентет күрделі динамикалық құрылым ретінде
қарастырылады.
Әрбір ... ... ... ... ... ... бойы ... таңғажайып адып мәдентетін жасайды, бұл мәдениет
индивидті оның бүкіл ... ... ... де ... ... ... тарихи процесте мәдениеттер көптігі туады.
Адамдардың бөтен мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... басқа мәдениеттерді өз мәдениетінің
келбеті арқылы бағалауға бейім. ... ... ... деп аталады.
Этноцинтризм сондайлық көп тараған құбылыс. Кез келген миссионерлік қызмет,
мәселен, өз дінін өзіне бағынышты елдерге ... ... ... ... болып табылады.
Кез келген мәдениеттің абсолютті өзіндік тұпнұсқалылыған жариялайтын
мәдени релятивизм этноцинтрпизмге қарсы тұрады. Осы ... ... ... мәдениет байланысында ғана түсінікті болады деген қорытынды шығады.
Бірде бір құндылық, бірбе бір дәстүр, егер ... ... ... ... ... түсінікті бола алмайды деу ... ... осы ... мәдениеттермен байланыстылықты алмай, мәдени процесті жалпыадамзаттық
процес, тұтасынан әлемдік өркениеттің дамуы ... ... ... ... ғана иек арту да ... ... еді.
Мәдениет социологиясының қайсыбір аталып өткен проблемалары осындай.
2. Мәдениеттің негізгі элементтеріне ең алдымен тіл жатады. Ол ... ... ... ... тіл ... қатынас құралы,
ойлаудың тікелей шындығы бола отырып, лоар туралы мәлімет ... ... ... бір ... ... қабылдауына тән ұғымдар, ұғымдар жүйесі
тіл арқылы бейнеленеді, ол – кез келген мәдениеттің алғашқы ... ... ... өзінше ерекше түрде меңгереді, оның ұсақ – ... ... ... ... ... ... ... ғана тән болып
келетін табиғат құбылыстарының көптеген ... мен ұғым ... Жыл ... – қыс, ... жаз, күз және ... ... ... мен ауа райындағы құбылыстар (қызыл шұнақ аяз, үскірік, ... ... ... т.б. ... ... ... ... басқа халықтарда да
өздеріне тән осындай ерекшеліктер бар. Бірқатар ... ... ... < кім > деп, жансыздарды дейді. Міне, бұл айтылып отырғандардың
бәрі де ... ... ... ... адам қоршаған ортаны
ұғымдар арқылы қабылдайды.
Тіл мәдениеті тіркеуде де маңызды рөл алады. Олай ... ... ... де, әдет – ... ыммен, бимен, т.т. тарайды. Заттарда
және басқа формаларда өмірден өткен ұрпақтар ой ... өз ... ... ... ... ... ... мәдениетті жеткізудің ең
сыйымды да тиімді, дәлме – дәл жолы болып табылатын тілге ештеңе де ... ... ... тілі мен ... тіл ... ... ... азаматтар тегіне, тіліне және ... да ... заң ... тең, сондай – ақ тілдер теңдігіне де ... ... ... ... қолданылатын орыс тілі елімізде ресми
тіл болып табылады. Тіл ... ... өз ... ... ... ... тигізетіні даусыз. Республикамызда қазақ тілі шынайы
өзінің мемлектттік деігейіне жетуі үшін ... оған ... ... ... таныту қажет.
Құндылық құбылыстарға социологиялық тұрғыдан келу атап айтқанда,
оларды әлеуметтік мінез – ... ... ... ... ... ... ... элементтері болып қана емес, қайта ережелер,
міндеттер, талаптар сипаты бар ... ... ... мазмұнының
маңызынан көрінеді. Қазіргі заманға аксиологияның (құндылықтар теорисының)
атасы Герман Дотце құндылық көзін ... ... ... адам ... тура ... деп ... Құндылықтар дүниесі адам үшін айрықша
маңыз алатын бірқатар мазмұнды элементтер ... ... ... субьектінің мақсаттары үшін обьектінің сан мен ... ... ... ... ... ... бір ... құндылық болып алуы үшін пайдалылық қабілеті бар
белгі бір ... ... ... ... құндылық – обьективті. Құндылық қажетті қасиеттерді
сұрыптау мен пайдаланудың өзі ... ... және ... де обьективті. Сірә, құндылықты бағаланатын затпен
тепетең деу дұрыс ... ... ... ... адам үшін ... ... қатынастан тыс құндылық категориясы – мағынасыздық.
Мұндай ұғымдағы құндылық субьективті.
Құндылық қатынас құндылық бағдар, қызмет пен ... ... ... ... ... ал олар ... ... көрінеді.
Құндылық орнату қызмет пен қатынас нұсқаларын ... ... ... пен ... ... ... ... болып табылады.
Құндылық мақсаттарды қоғамдық - ... ... ... ... ... да ... мен келер ұрпақтар әлеуметтану процесінде:оқу,
тәрбие және басқа қызметтерде оларды негізге алып отырады.
Құндылық мақсаттар ... ... ... ... оның
қызметін бейнелейді де ... ... ... мазмұнын мойындауы қызметтің себебін құрайды. Себеп – бұл
мақсаттарды белсенді ... ... ... Себеп әлеуметтік
субьектіге ол әрекет ететін нақтылы ситуацияларды оның ...... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Адам қызметінің ең жақын түпкі себебі, айқындаушы ... ... ... Қызмет мақсаты болашақтың идеалдық келбеті ретінде
әлеуметтік субьектілердің ... ... ... Ол қоршаған
ортаны қайта құруға, оны өз қажеттеріне бейімдеуге ... ... ... Аз ... көп ... ... – дәл айқындау
негізінде жақын немесе алыс мақсаттар туралы айтуға ... ... ... жақын, алыс мерзімді, прспективалық, ақтық болып келеді.
Ақтық мақсат субьектінің күллі қызметінің өзіндік ... ... ... ол ... ... ... ... жеткізу үшін қажетті құралдар рөліне
айналдырады. Ақтық мақсатқа жетуден субьект өз қызметінің мәнін, ал ... ... ... ... ... ... ... бөліп көрсету үшін
ұғымы қолданылады. Идеал шындықты ... ... ... ... ... ... ... өзі адам санасының мақсат қою
қабілетінде жатады. Жеке адам, әлеуметтік топ, ... ... бір ... тұрып алдымен өз санасында обьектінің пішінін жасайды, ... ... жету ... ... өз қызметін бағындырады. Бір жағынан идеалды
белгілі бір әлеуметтік топтардың, таптардың қоғамдық практикасының неғұрлым
мәнді де ... ... ... ... ... ... ... мен мүмкіндіктерін бейнелеу ретінде, ал екінші ... ... ... ... ... ... басты бағалау
категориясы ретінде қарауға болады.
Құндылық қатынас өзінше өзіндік өмір ... ... ... ... ... ... мағынада әлеуметтік норманы түрінде ... ... ... ... ... тұоақты, қайталанатын бағаның
салдары ретінде қарауға тура келеді. Нормалар құндылық - ... ... ... практикамен жақындастыратын құрал,
белгілі бір саты болып табылады.
Төртіншіден, мәдениеттің жинақталған, ... ... ...... үлгілері:ырымдар, әдет – ғұрыптар, дәстүрлер болып табылады.
Ырымдар дегеніміз бұл - өз ... ... да ... идеяларды,
түсініктерді, нормалар мен құндылықтарды топтастырған және ... ... ... ... ... ... символикалық өлшемдерінің
жиынтығы. Ырымдар күші оның адамға эмоционалдық – психологиялық ... ... ... да бір ... құндылықтар мен идеяларды
рационалдық (ақылмен) игеру ғана қатысып қоймайды, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... та ... да
тән болып келеді., әдет – ғұрып ... ... мен ... ... ... ... формасы, ал бұл ... ... ... ... ... ... туындайды және оның мүшелері ... ... ... Әдет – ... ... ... ... соңынан
қалтқысыз еру де жатады. Алуан түрлі ырымдар, мейрамдар және ... ... ... ... ... ... Әдет – ... – мінез – құлықтың еш жерде
жазылмаған ережелер.
Дәстүрлер – ... ... ... және ... ... ... топта ұзақ уақыт бойы сақталатын әлеуметтік
жүйелерде қызмет атқарады және олардың ... ... ... ... табылады. Дәстүрге ұқыпсыз қарау ... мен ... ... ... ... жетістіктерін жоғалтуға
келтіреді. Ал дәстүр алдында көз жұмып бас ию ... ... пен ... тудырады.
Бұл сипаттамалар бір халықтың, бір ұлттың, алуан түрлі ұлттық –
мемлекеттік құрылымдардың, ... ... және ... ғана ... ... – ақ ... адамзаттық мәдениетке де қатынасты
болып келеді. Алайда мәдениет белгілі бір нақтылы формалардағы алуан түрлі
деңгейлерде қоғамдық ... ... ... ... ... ... нақты формасын бейнелеу үшін социологияда өзіндік мәдениет ұғымы
пайдаланылады. Өзіндік ... - ... да бір ... немесе
белгілі бір әлеуметтік топты ажырататын символдар ... ... ... нормалар, мінез – құлық үлгілері жиынтығы. Әрбір
қаымдастық өзіндік мәдениетін жасайды. Өзіндік мәдениет - ... ... ... ... сонымен бір мезгілде оның өз
айырмашылықтары ... Бұл ... ... да ... өмірлік қызметінің ерекшеліктерімен байланысты.
Ұлттық, конфессиональдық, кәсіби өзіндік ... ... ... т.т. ... ... ... ... термині қандай да бір елдегі, мемлекеттегі адам
қауымдастығын сипаттайтын ... ...... құндылықтарды
мінез – құлық нормалары мен үлгілерін анықтау үшін қолданылады.
Лингвистикалық және этникалық жөнінен біртектес мемлекетте бір ұлттық
мәдениет болуы мүмкін. Алйда жер ... ... ... ... ... ... мәдениеттер бар. Әдетте бұл ұлттардың көпшілігігің
өзіндік ... және ... ... ... ... осындай
арақатынасының мысалы.
Социология үшін бұл өзіндік мәдениеттер араласа ма, қатар өмір сүру
ме және бір – біріне ... ... ма ... ... ... ала ма ... ... деп айқындауға болады. Осы ... жай – ... ...... ... және ... әл – ауқаты
дұрыс мәдениет саясатына тәуелді.
Конфессионалдық мәдениет ... ... ... бір ... (түрі) болып табылады. Конфнесионалдық мәдениет бнлгілі бір діни
тұтастық негізінде жасалынады. Бұл тұтастыққа ... ... мен ...... ... ... ... Тұтасынан
христиан, мұсылман, будда мәдениеті туралы айтуға ... ... ... қандай да бір кәсіби топқа бөлінген ортақ
симвлордар, ... ...... ... мен ... ... Ол ... оның өкілдері алатын жұмыс мазмұнымен, рөлімен тығыз
байланысты. Кәсіби білім мен дайындық бәріне ... ... ... орын ... ... әлеуметтік өмірінде
өзіндік үлкен үлесі бар ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеткіншектерде этномәдени құндылықтарды қалыптастыру8 бет
Мәдениет және оның қызметтері5 бет
Неміс классикалық философиясы5 бет
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
Рухани мәдениет. Дін. Өнер. Қазақстанның XIII-XV ғасырлардағы рухани мәдениеті38 бет
Қазақ тіліндегі туыстық атаулардың мағыналық құрылымы мен лексикографиялану ерекшеліктері24 бет
Әбіш Кекілбаев5 бет
Қазіргі жаратылыстану концепциялары пәнінен лекциялар жинағы56 бет
Delphi программасының базалық компоненттері7 бет
Turbo Pascal жүйесінде процедураларды ұйымдастыру технологиясы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь