Қазақтың халық педагогикасының даму кезеңдері

Мазмұны:

1. Алғашқы қауымдық құрылыс кезiндегi тәрбие.
2. Сақтар мен ғұндар империяларының мәдени.жауынгерлiк тәрбие дәстүрлерi.
3. Ұлы Түркi қағанаты және оның тәлiмдiлiк.танымдық мұрагерлерi (VI.IХ ғ. ғ.).
4. Араб.шығыс мәдениетiнiң қазақ даласына тарауы, Орта ғасыр оқымыстыларының тәлiмгерлiк ой.пiкiрлерi (X.XV ғ.ғ.).
5. Қазақ хандығы тұсындағы ұлттық тәлiм.тәрбие (Жыраулар поэзиясындағы тәлiмдiк ойлар).
6. Ресей отаршылдығына қарсы қазақ даласындағы ұлт.азаттық қозғалыстар және ағартушылық.демократиялық идеялардың өркен жаюы
7. Кеңестiк дәуiрдегi қазақ педагогикасының ғылым ретiнде дамып қалыптасуы
8. Ресей империясының құрамына кірген Қазақстанның білім жүйесі.
9. Халық педагогикасы жөніндегі ғылыми.зерттеулер.
Әдебиеттер
Қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеу жөнiндегi сонау көне ғасырлардан келе жатқан тәжiрибесiн, қазақ хандығы құрылған кезеңнен (ХIҮ-ХҮғ.ғ.) бастап қарастыру, тарихи-әлеуметтiк тұрғыдан алып қарағанда дұрыс емес. Өйткенi кешегi өткен тарих беттерi — Шығыс мәдениетiнiң қайнар көзi болып саналатын ұлы Даланы мекендеген түркi тектес (тiлдес) халықтардың, одан әрi ғұндар мен сақтардың бiр елдi, бiр жердi мекендеп, оны сыртқы жаулардан қорғап, бiр тiлде сөйлеп, бiр дiнге сенiп, әлем мәдениетiнiң қалыптасуына тендесi жоқ үлес қосып, бүгiнгi түркi халықтарына ортақ мәдениет пен тарихтың көне бастауы болғанын бүгiнгi ұрпақ өмiр тәжiрибелерiнен көрiп отыр.
Зерттеушi ғалымдар А Қасымжанов, Ж.Алтаевтың: “Бiз тарихқа ХIҮ-ғасырдың басынан бастап “қазақ” деген атпен енсек те, мыңжылдық мәдениетi, философиясы, әдебиетi, тарихы бар халықпыз...” деген ғылыми тұжырымдары жоғарыда айтылып кеткен ойларымызға дәлел болып тұр.
Ғылыми тұрғыда жан-жақты зерттелiп, жазылған бұл тарихи деректер бiздiң қарастырып отырған мәселелерiмiзге тарихи-әлеуметтiк тұрғыда кеңiрек үңiлуiмiзге мүмкiндiк туғызады.
Қазақ халық педагогикасының тарихын адамзат дамуының коғамдық құрылыс кезеңдерiне сай, бiздiң ойымызша, 8 кезеңге бөлiп карастыру кажет демекпiз.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңi тапсыз қоғам болды. Адамдар өздерiнiң iс-әрекеттерiн көпшiлiк болып топтасып, бiрге атқарып отырған. Мұндағы тәрбие жас пен жыныс ерекшелiктерiне қарай қоғамдық сипат алды. Ұл балалар садақ тарта бiлдi, аң аулауға көмектестi, қыз балалар үй жұмыстарына араласты, киiм пiштi, тұрмыстық салт-дәстүрлердiң рәсiмдерiне қатысты.
Алғашқы адамдар Қазақстан территориясының Арпаөзен, Қаратау,
        
        Қазақтың халық педагогикасының даму кезеңдері
Мазмұны:
1. Алғашқы қауымдық құрылыс кезiндегi тәрбие.
2. Сақтар мен ... ... ... ... Ұлы ... қағанаты және оның тәлiмдiлiк-танымдық мұрагерлерi (VI-IХ
ғ. ғ.).
4. Араб-шығыс мәдениетiнiң қазақ даласына ... Орта ... ... ... (X-XV ... Қазақ хандығы тұсындағы ұлттық тәлiм-тәрбие (Жыраулар поэзиясындағы
тәлiмдiк ойлар).
6. Ресей отаршылдығына қарсы қазақ даласындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
және ағартушылық-демократиялық ... ... ... ... ... ... ... ғылым ретiнде дамып
қалыптасуы
8. Ресей империясының құрамына кірген Қазақстанның ... ... ... ... жөніндегі ғылыми-зерттеулер.
Әдебиеттер
Қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеу жөнiндегi сонау көне ғасырлардан келе
жатқан тәжiрибесiн, қазақ ... ... ... ... бастап
қарастыру, тарихи-әлеуметтiк тұрғыдан алып қарағанда дұрыс емес. Өйткенi
кешегi өткен тарих беттерi — ... ... ... көзi ... ... Даланы мекендеген түркi тектес (тiлдес) халықтардың, одан әрi ғұндар
мен сақтардың бiр елдi, бiр жердi ... оны ... ... ... ... ... бiр дiнге сенiп, әлем мәдениетiнiң қалыптасуына тендесi
жоқ үлес қосып, бүгiнгi түркi ... ... ... пен ... ... болғанын бүгiнгi ұрпақ өмiр тәжiрибелерiнен көрiп отыр.
Зерттеушi ғалымдар А Қасымжанов, Ж.Алтаевтың: “Бiз тарихқа ХIҮ-ғасырдың
басынан ... ... ... ... енсек те, мыңжылдық мәдениетi,
философиясы, әдебиетi, тарихы бар ... ... ... ... ... ... ойларымызға дәлел болып тұр.
Ғылыми тұрғыда жан-жақты зерттелiп, жазылған бұл тарихи деректер бiздiң
қарастырып отырған мәселелерiмiзге тарихи-әлеуметтiк ... ... ... ... ... педагогикасының тарихын адамзат дамуының коғамдық құрылыс
кезеңдерiне сай, бiздiң ойымызша, 8 кезеңге бөлiп карастыру кажет демекпiз.
Алғашқы қауымдық құрылыс ... ... ... ... ... өздерiнiң
iс-әрекеттерiн көпшiлiк болып топтасып, ... ... ... Мұндағы
тәрбие жас пен жыныс ерекшелiктерiне қарай қоғамдық сипат ... Ұл ... ... бiлдi, аң аулауға көмектестi, қыз балалар үй ... киiм ... ... ... ... ... адамдар Қазақстан ... ... ... ... және ... өңiрлерiн мекен еткен.
Сақтар империясы, шамамен, бiздiң жыл санау дәуiрiмiзге ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстан ... ... ... даму ... ... ... дәуiр Б.д.д. |Екiншi
дәуiр
Б.д.д. |Үшiншi
дәуiр
|Төртiншi дәуiр |Бесiншi дәуiр |Алтыншы
дәуiр |Жетiншi дәуiр |Сегiзiншi
дәуiр | |тас, қола
заманда-ры
|ҮII-IIIғғ. Б.д. Ү ғ. ... ... ... ... ... ... ара-лығы |ХҮIIIғ.-дан
ХХ ғ. 20 ж дейiн |1920-1990
жж
аралығы |1991жкейiн-гi еге-мендi ел | | ... ... ... ... мен ғұндардың жауынгерлiк тәрбиесi |Ұлы Түрiк қағанаты кезiндегi
тәлiм-тәрбие |Араб Шығыс мәдениетi, орта ғасыр ... ... | ... ... ... ... тәлiм-тәрбие көрiнiстерi
(жыраулар поэзиясын-дағы тәлiмдiк ойлар) |Қазақ-стан Ресейге қосылу
кезiндегi
ұлт-азаттық қозғалысымен ағарту
шылық-демократиялық
бағыттағы тәлiм-
тәрбие |Кеңестiк дәуiрдегi ... ... ... ... ұлттық
тәлiмтәр-биенiң өркен жаюы | |
Сақтар империясының құрамына массагет, исседон, савромат, аримаспы,
дайлар, турлар, ... және ... да ... ... ... ... ... сол кездегi iрi мемлекет Парсы империясының патшалары
Кирге, ... ... ... ... ... ... ... тұрмысты қалыптастырған.
Металл өңдеп, әлемдiк маңызы зор “скифский зверийный стиль” атты
зергерлiк бұйымдар, қару-жарақтар мен ... ... ... ... ... қатты қадiрлеген, мал баққан. Осы тұрмыс-тiршiлiктерге байланысты,
сақтар өз ұрпақтарын ... ... және ... ... ... тәрбиелеп өсiрген. Сол замандарда өмiр сүрген, Тәңiр дiнiнiң
негiзiн салған ... ... ... мен ... ... ... ... кiтабын жазған. Заратуштра сол кездiң өзiнде (Аристотельдiң
замандасы) рухани-танымдық, тәлiм-тәрбиелiк мәндi ойлар айтқан. ... ... ... ... атақты тарихшы Ксенофонт (б. д. д. 434-355
ж. ж.) былай деп ... ... царь ... конные ристалища для
всадников, представляющих разные народы. Когда начались бега, то ... сак ... ... и достиг финиша.
Персидский царь предложил царю царство в обмен на коня, но ... ... что ... бы коня лишь в ... на благодарность храброго
человека...”, — деген екен (61, 27).
Ғұндар б. д. д. III ... мен ... ... I-II ... сақ ... мекендеген территорияның мұрагерлерi болды. Сол
кезеңдердегi үйсiн, қаңлы, жу-жу, дунку тайпалары ғұн ... ... ... ... ... мал ... айналысты. Бiрақ олардың ең
негiзгi кәсiбi әскери-жауынгерлiк өнер едi. Олар ... ... ... ... ептi ... және ... ... жасауға тәрбиеледi.
Ғұндардың Еуропаға жасаған жорығы Шығыс пен Батыс халықтары арасындағы
этнолингвистика мен ассимиляцияның үлкен ... ... ... ... жүзi ... ... ... Батысқа жасаған ұлы қоныс
аударуы (Великое переселение с востока) атты тарихи ... ... ... ... ... ... ... қол ұлы Рим империясына қауiп төндiрiп,
ақыры құлауына әкеп соқтырды.
V ғасырда өмiр сүрген атақты тарихшы-географ Аммиян Марцеллин ... ... ... ... ... по горам и лесам они с
колыбели ... ... ... ... и ... Они ... ... в
пеших стычках, зато... сидя на коне они исполняют все обычные свои дела ... все, что ... на ... ... Түркi қағанаты орта ғасырларда адамзат ... ... зор үлес ... сол ... ... мемлекет болған.
Қағанаттың пайда болуы бiр-бiрiнен ыдырап, бөлшектенiп ... ... ... ... ... ... ... мен ғылымы
дамыған бүгiнгi түркi тектес халықтарға ортақ мәдениеттiң қалыптасуы мен
жасалуына, сонымен қатар әлемдегi аса ... ... ... ... ... сол ... өркениеттi Византия, Араб Халифаты жөне ... ... ... ... ... Ұлы ... қағанаты
бүгiнде Түркия, Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрiкменстан, Ресейдегi —
Татарстан, ... ... ... ... т. б. ... ... (Шынжаң өлкесi), Еуропадағы Венгрия, басқа да Шығыс ... ... ... ... ... шығысында Алтай
таулары, батысында Карпат таулары, ... Сiбiр ... ... ... ... қамалына (Темiр қақпа) дейiнгi орасан зор
территорияны иеленген.
Бiздiң ойымызды ... ... ... ... ... ... көне ... әдебиетiн қалыптастыруда бүгiнгi
татар, башқұрт, өзбек, қазақ, қарақалпақ, түрiкмен, әзiрбайжан халықтарының
ата-бабалары белгiлi дәрежеде үлес қосты”,— деп, дәлелдей ... (56). ... ... Айдаров: “...Орхон ескерткiштерiнен түркi тайпаларының
тарихы, мәдениетi, тiлi мен әдебиетi, әдет-ғұрпы, салт-санасы ... ... ... ... деп, ... ... мен ... маңызды пiкiрлер тұжырымдайды (1, 7).
Көне мұралардың iшiндегi бiзге кеңiрек мәлiм ... ... ... ... ... ... VI-VIII ғ.ғ. ... түркi
көсемi Бiлге қаған, Күлтегiн батыр мен ақылгөй Тоныкөк ... ... ... ұлы ... ... ... тұрмысы мен салты,
мәдениетi мен жауынгерлiк ... ... да ... тiлмен өсиет сөз
үлгiсiнде баяндалады. Бұларда қазiргi қазақтардың сөз саптау үлгiсiне жақын
шешендiк өнердiң дәстүрлi формалары айқын ... Орта ... ... әдебиеттiң таңдаулы туындыларынан да ұшыраспайтын бұл ... ... ... ... мен қара халықтың қағанға адал
берiлгендiгi, қағандардың қараларды билеп-төстеуi жайында сөз ... ... сен, ... ... өз ... өз ... өз
отаныңнан жырақ кетпей, бiрге жүрсең, сен өзiң де ... өмiр ... ... ... ... ... ... деп, бек пен
қара халықты бiрлiкке шақырады. Түркi халқына қамқорлық ... ... ... ... өзектi арқауы (“Ер жұрек халық, күштi халық”, “Бiзге жеңiс
әперген жер-суымыз (Отанымыз)) деп бiлу ... т. ... ... ... қойып тыңдаңыздар, тереңнен ойланып,
толғаныңыздар, өлiмнен ұят ... Адам ... бәрi де ... үшiн ... ағам менi адам ... ... жолдар көңiл аударарлықтай (29, 18).
Ежелгi түркiлердiң ауызекi поэзия дәстүрi бiзге IX ғасырда ғұмыр кешкен
әншi, әрi сазгер небiр ... күй ... ... ... ... ... адамзат өмiрiнiң соншалықты қысқалығына наразы болып, пенде атаулыны
ажал кұрығынан ... ... ... ... ... жегiдей жеген ой-
сезiмдерiн қазалы жанның үрейiн, ... ... ... амалын қобыздың
азалы кұйiмен, поэзиялық ... ... ... Ол эпос ... мұра ... бiздiң дәуiрлерiмiзге жеттi. Онда Сыр ... ... ... ... мен ... дiни ... бейнелейтiн мәлiметтер көптеп кездеседi. Олар тәлiмдiк жағынан
да аса қызықты дерек болып табылады. ... ... ... ... ... ... тағылым алмаған ұл жаман... Менмен, тәкаппар адамды тәңiрi
сүймейдi... Ақылсыз балаға ата дәулетiнен қайран жоқ... қонағы жоқ, ... ... тұз ... ... төрт түрi ... оның бiрi ... қара
әйел, екiншiсi — нысапсыз әйел, үшiншiсi - үйдiң құты ... ...... ... деп ... Қорқыттың нақыл сөздерi өз мәнiн
күнi бүгiнге дейiн жоймай келедi (51, 7—9).
IX—X ғасырларда ұлы Түркi ... ... ... ... ... ... ... Хазар, Қимақ т.б.) бөлiнiп, Араб Халифаты
империясының Орта Азия мен ... ... ... ... соқты. Арабтар ислам дiнiн уағыздаумен бiрге ғылым ... де ... ... ... ... ұлы ... Фараби,
Фердоуси, Авиценна, Бируни, Низами, Науаи, Қашқари, Яссауи, Баласағұн және
басқалары араб тiлi мен мәдениетiн ... Оның ... ... болды. Көптеген шаһарларда дiни медреселер ашылды, ғылым мен бiлiм
деңгейi артты. Медреселер дiни iлiмдермен ғана шектелiп қалмай, ... ... ... дiнтану, астрология сияқты әлемдiк маңызы
зор дәрiснама берудi басты мақсат еттi. Бұл жерде ... ... ... ... ... Шығыстың екiншi Аристотелi атанған ғұлама
ғалым Әбу Насыр әл-Фарабидiң (870-950) еңбегiне ... ... ... ... логика, философия, психлогия ғылымдарының негiзiн
салды. Өмiр бойы ғылым ... ... ... ... ... ... Ол ... ұлттардың тiлiн бiлген, ғылым-бiлiм жолында бар ... ... ... ... ... ... мақсат тұтқан ғалым шетте
жүрсе де атамекенiн бiр сәт естен шығармаған шынайы патриот азамат ... ... ... қасиеттердi паш еткен Жүсiп
Баласағұнидың ... ... ... ... “Ақиқат сыйы”, Махмұт
Қашқаридiң “Түркi сөздерiнiң түсiндiрмесi”, Қожа Ахмет ... ... атты ... ХI-ХII ғ.ғ этикалық-педагогикалық мән-мағынасының
зор болғаны, бұл еңбектердiң он ғасыр өтсе де өзiнiң ... ... бiр сәт ... ... мен Орта Азия ... ХIII ғ. ... ... ханның жаулап
алуы мәдениеттiң тоқырауын тудырды.
Көне мәдениет көздерi – ... ... ... ... ... ... ... мешiт, медiреселер, сауда дүкендерi, кiтапхана
қорлары талқандалып жоқ ... Орда ... ... ... ... қол астына қарағанға дейiн (1731)
қазақ жерi кескiлескен шайқастардың, қанды майданның аренасына айналды.
Моңғол шапқыншылығына Алтын ... ... ... ... ... түркi тiлдерiнде едәуiр жазба мұралар жасалды. Мәселен Р.Хорезмидiң
“Махаббатнама” поэмасы, ақын Сайф Сарайдың ... аты ... ... ... әдiлдiктi, махаббаты марапаттады.
Дiни медреселерде Шығыс халықтарына ортақ “Чөр кiтаб” атты тәлiмдiк-
танымдық педагогикалық туынды дүниеге ... ... ... әлемде тендесi жоқ обсерваториясы
ортағасырлық үлкен ғылыми ... ... ... Орда ... ... ... ... “Бабырнама” (“Бабыр
дастаны”), ал Хорезмидiң “Мухаббатнама”, Саиф ... ... бiр ... ... бит турки”, Құтыптың “Хусрау Шырын” сияқты туындылары
сөзсiз жас ... ... ... ... Бұл ... көрiнiстерi негiзiнен әскери-жауынгерлiк бағытта өрбiдi. Ел
қорғау мәселелерi ұлы ойшылдар мен ақындар шығармаларының ... ... ... ... ең ... ... ептi және ... өнерлi болып
өсулерiн талап етiп отырды.
Қазақ хандығының құрылуы — ХIҮ-ХҮ-ғасырларда, Алтын Орда ... ... ... империясының өзара бақталастықтарының ... ... ... ... тура ... ... ... — сөзсiз кешегi ата-
бабаларымыз сақтар мен ғұндардың, ежелгi түркiлердiң, Шыңғыс хан мен Алтын
Орда империяларының заңды мұрагерлерi ... ... Орда ... ... — Русь ... отаршылдық бұғаудан
босанып, өз тәуелсiздiгiн алуына әкелiп соқты. Шыңғысхан мен Алтын Орда
империяларынан саяси тәжiрибе жинақтаған Русь ... ... ... қайта өрлеу дәуiрiне (14—16 ғ.ғ.) дөп келдi.
Тарихтың бұл бетi — Шыңғысхан империясының тарихымен бiрге ... ... ... ... ... ... ... Темiр империясының отар елi
болған Ресей, кейiн сол ... ... ... ... халықтарды
(өзбек, татар, ноғай, Сiбiр (Көшiм), ... ... ... ... отар ... ... ... жаңа мемлекет болып қалыптасуы барысында (1470-1718 ж.ж.)
250 жылдай тәуелсiз ел болып, дербес өмiр сүрдi. Бiрнеше ауыр қасiреттердi,
жойқын соғыстарды ... ... тiптi жер ... ... кете ... ... байлығына қызыққан Ресей мен Қытай империялары құпия
келiсiм-шарт жасасып, қытай — жоңғарларды, ал Ресей — ... ... ... ... ... ... ... халқының әлеуметтiк-экономикалық дамуын
тежедi. Көне ғасырлардан берi ... келе ... ... мен ... пен мәдениеттiң одан әрi дамуына қажеттi жағдайлар туғыза алмады.
Қазақ халқының өзiндiк мәдени, рухани, әдеби ұлттық дәстүрi қалыптасты.
Қазақ ұлтының дамуы мен ... зор үлес ... ... мен сұлтандар,
билер мен ... ... мен ... Жәнiбек, Керей, Асанқайғы,
Мұхаммед-Хайдар Дулати, Қадырғали Жалайыр, Қасым, Есiм, Хақназар, Тәуекел,
Тәуке, Қазтуған, Ақтанбердi, Шал, Әнет, ... ... ... ... ... ... ... Наурызбай, Райымбек, Сырым т.б. көптеген
адамдар болды (37). Аузы ... ... ... мен ... билер жалпы
жұртқа өнегелi сөздерiмен, өлең-жыр толғауларымен зор ... етiп, ... ... ... ... ... қоғамдық өмiр сахнасына шыға бастады.
Қазақ жырауларының толғау тебiренiстерi, билердiң шешендiк- қанатты
сөздерi өзiнiң тәлiмдiк шарапаты ... ғана ... ... ... ... отаншылдық мәнi жағынан да аса ... ... ... ... ... мен ... қолбасшы батырлардың ақылгөй
кеңесшiсi болып, жорыққа бiрге аттанды, ... ... ... ... ... көрiнiстерiн жырға қосты, ерлiктi мадақтады, шейiт
болған батырларды жоқтап, ел қайғысын бөлiстi.
XV-XVII ғасырлардағы жыраулар шоғырынан өздерiнiң ... ... ... ... ... ... ... дала философтары ерекше
көзге түскен едi. Халқының қамын жеп, оның береке-бiрлiгiн, келешектегi
бағытын, ... ... ... ... (XV ғ.) өз ... ... не болмақ деген толғаныспен күн кештi. Содан да болар, ел аузында
оның есiмiне ... ... ат ... ... айналды.
Қазақтың халық педагогикасының ең алғашқы iргетасының қалана бастауына
негiз болған ... ... ... Қадырғали Жалайыр,
Қазтуған, Шалкиiз, Үмбетей, Сыпыра, Доспамбет, Бұқар, Жиембет, Марғасқа
т.б. көптеген ақын-жыраулардың шығармаларын атап ... жөн ... ... өмiр сүрген қазақ ақын-жырауларының поэзиясынан
ғасырлар сырын, халықтың салт-дәстүрiн, ой-арманы мен тiлек ... ... ... ... ... халықтың небiр нәзiк сырлары,
мұң-мұқтажы, ой-толғанысы, қуаныш-сүйiнiшi, келер ұрпаққа айтар ... ... орын ... ... олар халықтың тәлiм-тәрбие мектебiнiң
ұлағатты ұстаздарының рөлiн атқарды.
Қазақтың тәрбие мектебi — ... мен ... ... және ... ... тыйым сөздерi мен ұлттық салт-
дәстүрлерi, ... ... ... ... ... осы ... шын
мәнiсiнде жас ұрпақ түгiлi, ересек адамдарға да үлкен ... ... ... ... ... ... мектебiне айналды.
Жалпы ХV-ХIХ ғ.ғ. акын жыраулар поэзиясын сөз еткенде олардың халық үшiн
еткен ... ой қиял ... ... ... ... ... үш ... жауынгер жыраулар:(Доспанбет, Жиенбет, Ақтамбердi, Махамбеттер);
мәмiлегер (Асанқайғы, Сыпыра жырау, Үмбетей, Бұқар); тәлiмгер (Шал, ... ... деп ... түрде жiктеуге болады. Ақын-жыраулар ... де, ... ... де ... белсене қызмет етiп, ел ұйытқысы,
тәлiм-тәрбие мектебiнiң ұстазы бола бiлдi.
Тәуке ханның “Жетi Жарғысы”— ... ... ... ... ... ... ... iргетасы болып саналады. Сондай-
ақ сол кезеңдерде дұниеге келген Мұхаммед-Хайдар Дулатидың “Тарихи-и-
рашиди”, ... ... ... ... ... ... ... халық туындылары: “Наурыз бәйiтi”, “Нысабнами ... ... т.б. ... ... үшiн аса зор ... ... ... дәуiрде мал шаруашылығы, егiн ... ... ... ... ... ... алаша тоқу, ер-тұрман, құмған, ыдыс-
аяқ ... ... ... ... ... ... ... жедел дамып,
еңбек және эстетикалық тәрбие берудiң негiзгi ... ... ... арасындағы қазақ-жоңғар соғысы қазақ хандығын өте-мөте
әлсiреттi. XVIII ғасырдың басында Тәуке хан өлгеннен ... ... елi ... ... үш хан сайлап, бiртұтас қазақ хандығының бiрлiгi мен қуатын
әлсiретiп, жоңғарларға жем болды. Кiшi ...... Орта ... ... Ұлы ... — Жолбарыс хан билеп, әрқайсысы ұлы хан болуға таласып,
ақыры “Ақтабан шұбырынды” атты қайғылы ... ... етiп, ... ... ұшыратты.
1730 жылы Кiшi жүздiң ханы Әбiлхайыр өз билерiмен келiсе отырып, ... ... қалу ... ... ... ... ... мәжбүр
болды. Көптеген хандар мен ... ... ... Ресей қазақ жерiн отарлап алу саясатын әрi ... ... ... жүздерiнiң бастарын қосуда қазақ халқының атақты, данышпан
ханы – Абылай хан өте ... ... ... ... ... ... көне ... атты кiтапта: “XIX ... ... ... ... ... ... хандық үкiметтi бiржолата жойып, ел
басқарудың жалпы ресейлiк тәртiбiн жақындатуға тырысты...”,— деп, қазақ
елiнiң отар елге ... ... ... ... ... ... ... шұрайлы егiстiк жерлердi, мал
жайылымдарын заңсыз тартып алды, бағынбағандарды ... ... ... ... ... ... мен орыстандыру саясатын жүргiздi.
Патшалы Ресей бай-сұлтандардың балаларына арнап орыс-қазақ мектептерiн
ашты.
Осындай мақсаттағы оқу ... ... 1789 жылы Омбы ... ... және 1841 жылы ... ... ... ордасында
қазақ бай-феодалдарының мектептерi ашылды. Орыстандыру, отарлау саясатын
қатты сынаған Мұрат Мөңкеұлының, Шортанбай Қанайұлының, Дулат Бабатайұлының
шығармалары ... ... кең ... ... ... ... Сырым
Датұлы, Исатай Махамбет, Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтерiлiсi
Қазақстан даласында 15-20 жылға созылды.
XIX ғасырдың екiншi жартысында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Радищев,
Чернышевский, Ушинский т.б.) оқымыстыларының жолын қуушы А.Янушкевич,
Ф.Достоевский, Э.Михаэлисс, Н.Долгополов, ... ... т.б. ... жер ауып ... ... ... А. ... қазақ демократ-ағартушыларымен достасып, олардың ... ... ... игi ... тигiздi (44, 6).
Қазақ даласында бiлiмнiң дамуы мен ... ... ... педагог, этнограф, жазушы және ағартушы Ыбырай Алтынсарин өте
үлкен еңбек сiңiрдi. Ы.Алтынсарин патшалы Ресейдiң ... ... ... ... жеке ... үшiн бiлiм ... ... батыл айыптады. Орыс-қазақ мектептерiн ашу ... ... ... ... ... жұмысы барысында қазақ халық ауыз
әдебиетiнiң ... ... ... Осы принцип негiзiнде
құрастырылған өзiнiң “Қазақ хрестоматиясын” (1879 ж.) жазып, ... ... ... ... Абай Құнанбаев, Шоқан
Уәлиханов, Құрманғазы Сағырбаевтар ұлттық ... мен ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалықтары, Абай
өлендерi мен қара сөздерi және ... ... ... жас ... төрбиелеуде зор ықпалын тигiздi.
XX ғасырдың барысында ... ... ... саяси-
әлеуметтiк жағдайлар шиеленiсе түстi. Халықты қанау басым сипат алды. Ел
арасында толқулар басталды.
Ресей империясының ... ... ... ... ... ... ... төңiрегiнде саяси-демократиялық қозғалыстарға белсене араласты.
Олар ... ... ... және ... саясатын батыл айыптады,
қазақтардың шұрайлы жерлерiн қайтарып беру және жастардың бiлiм алуларына
жағдай туғызу, мектептер салу туралы ... ... ... ... ... ... ... Мағжан
Жұмабаев, Хәлел Досмұхамедов, Мұхтар Әуезов, т.б. ... ... ... ... ... мен ... ... көсемдерiне айналды.
Қазан төңкерiсiне дейiн шыға бастаған “Дала уәлаяты” (1889-1902 ж.ж.),
газетi “Айқап” журналы мен “Қазақ” газетi (1911-1916 ж.ж.) және ... ... ... ... ... ... мүмкiндiктерi, мәдениетi,
ғылымы, тарихы мен этнографиясы хақында аса ... ... ... ... ... қоғам қайраткерi, ғалым-түрiктанушы Ахмет
Байтұрсынов “Қазақ” газетiнде былай деп ... ... ... өндiрiс
жоқ, шикiзатын сатады, ал сол шикiзаттан жасалған өнiмдi 2-3 есе қымбат
түрде сатып ... Бұл ... ... ...... ... Ал ... қалуға үлкен себеп – қазақ жерiнде ... ... — дедi ... ... 1913 жыл, N 26, 15 ... жылы Ленин бастаған коммунистiк партия Ресей патшасын тақтан
құлатып, тарихқа ... ... ... ... ... жаңа ... ... Қазақстан ендi орыстар басқарған бұрынғы Ресей империясының
мұрагерi жаңа Кеңес Одағының (КСРО) құрамына кiруге мәжбүр болды.
Бұл кезең қазақ халқына ... және ... ... ... ... аса күрделi саласы — сауатсыздық жойылды. Көптеген маңызды
кәсiпорындар, электр станциялары, су жолы каналдары салынып, ... ... ... Мектептер, бала-бақшалар және арнаулы орта,
жоғары оқу орындары ... ... ... ... ... ... мен ... ғылымдарының негiзi қаланды.
Мектептегi оқу-тәрбие жұмыстары, негiзiнен, орыс ... ... ... ... орыс тiлiнде бiлiм беру ... ... онда ... мектептерiнiң оқу-тәрбие жұмыстарына қайшы келген
жағдайлар көп болды.
Кеңес Одағы кезiнде ... ... ... ... ... “коммунистiк тәрбие беру” атты ... ... ... ... ... ... Сталиндiк жаппай қудалаушылық пен 1941-1945
жылдардағы соғыста қазақ халқы өте ұлкен ... ... ... ... ... мен қалыптасуына үлкен үлес ... ... ... ... жеке ... ... құрбаны болды. Мұның өзi ұлт
мәдениетiнiң өсуiн үлкен тежелуге әкелiп ... ... ... ... ... ... қолға алынды.
Қазақстанның тың жерлерiн игеру мақсаты отаршылық ... ... ... ... ... ... Мемлекеттiк басқару жұмыстары, iс
қағаздары, қоғамдық жиындар бiрыңғай орыс тiлiнде жүргiзiлдi. Шеттен келген
басқа ... ... ... ... еткiзген өкiмет саясатының
нәтижесiнде көптеген қазақ ... ... ... ... оқу
орындарындағы қазақ бөлiмдерi қысқартылды.
Халық педагогикасы жөнiнде ғылыми-зерттеулер жүргiзуге шек қойылды.
Ұлттық салт-дәурлердi дәрiптеу ... ... ... деп ... ... тыс мекеме және балалар мен ... ... ... ... ... негiзделдi. Оқулықтар мен оқу-әдiстемелiк
құралдар орыс тiлiнiң аудармасы негiзiнде пайдаланылды. Қазақ тiлiнде ... ... ... ... ... жазу ... тыс ... ұзақ ғасырлардан берi келе жатқан қазақ педагогикасының
қоғамдық өмiрдiң ... ... ... ... ... ... А. Байтұрсыновтың “Оқу құралы”, “Сауат ашқыш”,
“Тiл құралы”, “Ж. Аймауытовтың ... ... ... ... С.Көбеевтiң, Н.Құлжанованың, М.Әуезовтiң, М.Дулатовтың,
Қ.Жұмалиевтiң, ... ... ... т.б.
шығармалары жас ұрпақтың бойына ұлттық сана-сезiм көзқарасын ... ... ... ... ... саласында
М.Жұмабаевтың, Ж.Аймауытовтың, Ш.Әлжановтың, Р.Г.Лембергтiң, А,П.Нечаевтың,
И.Л.Стычинскийдiң, Т.Тәжiбаевтың, ... ... ... ... ... ... ... М.Мұхановтың, А.Мәдиннiң,
С.Мусиннiң, Ә.Б.Сейтешевтiң, Т.А.Умановтың, Н.П.Хмельдiң, А.Көбесовтiң т.б.
әлденеше монографиялық ... ... ... ... ... ... ... журналы (1925) шығарылып, онда мектеп
мұғалiмдерi мен педагог ғалымдардың еңбектерi ... ... ... ... ... ... ана тiлiнде шығарылып, ғылыми
терминдерi қалыптасты.
Сөйтiп, педагогика, ... және ... ... жеке ... болып
шықты. Алайда Кеңестiк педагогикалық ... ... ... ... мән ... көп ... ... тәрбие
тұрғысынан зерттеу талап етiлдi. Балалар мен ... ... ... үлкен жауапкершiлiктi мойындарына алған пионер-комсомол ұйымдары
негiзiнен ... ... ... ... мектептерi, негiзiнен, ауылды жерлерде орналасқандықтан, оның
материалдық-техникалық базасына көп мән берiлмедi. ... ... ... ... ... ұлттық тәлiм-тәрбиенiң
ерекшелiктерiмен санаспаған, орыс тiлiнде жазылған еңбектердiң аудармалары
арқылы жүзеге ... ... С. ... ... теориялық мәселелерi және
тарихы. – Алматы: “Бiлiм” 2004 ... ... Ә. ... этнопедагогикасы. – Алматы: “Санат” 2001 ж.
3. Қалиев С., Молдабеков Ж., ... Б. ... - ... ж.
4. Қалиев С., Оразаев М., Смаилова М. Қазақ халқының салт-дәстүрлерi. –
Алматы: “Рауан” 1995 ... ... ...... ... ... 1992 ... Қазақтың тәлiмдiк ой-пiкiр Антологиясы, 2 томдық. – Алматы: “Рауан”
1т. 1994., 2 т. 1998 ж.
4. Қыраубаева А. ... ... ... – Алматы: “Мектеп” 2003 ж.
5. Аймауытов Ж. ... А; ... 1989 ж. ... – Алматы:
“Рауан” 1995 ж.
6. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 1-7 том. – Алматы, 1998-2005 ж.
Жоспар
7. Қалиев С., Молдабеков Ж., ... Б. ... - ... ... ... С., Оразаев М., Смаилова М. Қазақ халқының салт-дәстүрлерi. –
Алматы: “Рауан” 1995 ж.
9. Асыл сөз. ... ... Ж. – ... ... ... Қ.Б., ... Ә. ... және жантану”. – Алматы:
“Атамұра” 1994 ж.
11. Дүйсембiнова Р.Қ. ... ... ... ...... ... 2000 ж.
12. Беркiмбаева Ш.К., Қалиев С. Қазақ тәлiмiнiң тарихы. – ... – 2005 ... ... К.Ж. ... ... ... ... ғылыми және
теориялық мәселелерi. - Алматы; 1993 ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар ойынының түрлері.Шығармашылық және ережелі ойындар.Сюжеттік рөлдік ойындар10 бет
Химияны оқытуда халықтық педагогика элементтерін пайдалану43 бет
Қазақ ұлттық ойындарының тәрбиелік мәні3 бет
Шығыс Қазақстан облыстық газетінің қалыптасу, даму кезеңдері (1931 – 2004 жж.)32 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь