Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнын калькуляциялау жөніндегі жалпы ереже

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік
құнын калькуляциялау жөніндегі жалпы ереже ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.
2. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік қүнын калькуляциялау
және шығынды есепке алудың нормативтік тәсілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
3. Ауытқуларды есептеу және талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Кіріспе
Кез келген ұйымда калькуляциялау белгілі бір принциптерге сәйкес жүзеге асырылады:
• өндіріс шығындарын жіктеу (нормативті кұжаттарға сәйкес);
• шығын есебінің объектісін, калькуляциялау объектісін және калькуляциялық бірлікті белгілеумен;
• жанама шығынды бөлу әдісін іріктеумен;
• шығынды кезендер бойынша жіктеумен;
• өндірістің және күрделі қаржы жұмсалымының ағымдағы шығыны бойынша бөлек есеппен;
• шығын есебінің әдісі мен калькуляциялауды іріктеумен. Шығын есебі объект бойынша калькуляциялаудың тапсырыстық әдісін, қайта бөлу әдісін, процестік әдісін бөліп көрсетеді.
Шығындарды басқарудың нормативті жүйесі өндіріске материалдарды босату, нормалау, жоспарлау, ішкі есеп беруді жасау, калькуляциялау, шығын нормасы негізінде экономикалық талдау мен бақылауды жүзеге асыру сияқты рәсімдерінің (процедураларының) жиынтығын білдіреді.
Нормативті шығын - бұл дайын өнім бірлігінің есебінде көрінетін алдын ала анықталған нақты шығындар. Оған тікелей материалды және тікелей еңбек шығындары, сондай-ақ жалпы өндірістік шығындар кіреді.
Есеп объектілерді көптігіне қарамастан, шығындарды екі тәсілмен - оперативті дәрежесімен айрықшаланатын нормативтік шығындардың есебінің нақты тәсілімен; және өзіндік құның нормативті тәсілмен өндіріс процесінде-ақ калькуляцияланады, нақты-есепті кезең біткен соң жете зерттеуге болады. Анығында, мұндай бөлудің өндірістік процестің ұзақтығы есепті кезеңнің ұзақтығынан аспайтын жағдайында ғана мәні бар. Ұзақ циклділігі бар өндіріс үшін нормативті өзіндік құн жайлы айтудың қажеті жоқ, өйткені есептің нормативті тәсілін қолданғанда, уақытты үнемдеу, норманы жасау мен түзеуге кеткен еңбек шығынын ұлғайту арқылы өзін-өзі ақтамайды. Тәжірибеде нормативті және нақты тәсілдер арасындағы тандау мәселесі, әдетте, объективті себептер тұрғысында шешіледі. Мәселе мынада, ұзаққа созылатын өндіріс көбіне бірен-саран немесе өте үзақ сериялы (кеме және самолет жасау, ауыр машина жасау, қымбат жиьаз жасау, құрылыс және т.б.) болады, ал мұндай өндіріс үшін нормативті тәсіл тіптен қолайсыз. Ол үлкен сериялылықта және көп номенклатуралық өндірісте, өнім бірлігін дайындау үшін қажетті операциялардың көп саны мен сан түр-лілігінде тиімді қолданылады.
Шығындар есебінің нормативті тәсілін қолданудың мүмкіндігімен қажеттілігі туралы шешімді қабылдау нормалар мен шығыстар сметасын дайындау мен үнемі түзеу жөніндегі ұйымның мүмкіндіктерін талдауға негізделуі тиіс. Басқаша айтсақ, ұйымдық қүрылымда негізгі нормамен нормативті қалыптастыруды нақты шығындардың нормативтілерден ауытқуы талдауды, іс жүзіндегі норманы түзеу мен өнімді емес шығындарды жою туралы ұсыныстар әзірлеуді, өнімнің нақты өзіндік қүнын азайтуды жүзеге асыратын арнайы бөлімшенің (жоспарлы бөлім, экономикалық қызмет және т.б.) бар болуы қарастырылған. Мұндай жағдайсыз есептің нормативті тәсілін енгізу ұйымға нақты пайда әкеле алмайды.
Екі тәсіл де түпкілікті шотта өнімнің нақты өзіндік қүнын анықтау мен көрсетуге бағытталған, бірақ біріншісі - шығындарды тікелей есептеу жолымен, ал екіншісі - нормадан ауытқу арқылы көрсетеді.
.Қолданылған әдебиеттер
1. Закон РК «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности»
2. Стандарты бухгалтерского учета. Алматы:Юрист, 2003.
3. Разъяснения по применению Типового плана счетов бухгалтерского учета (введен в действие с 1 января 2003г. приказом Министерства финансов РК №438 от 18.09.2002г.). Бюллетень бухгалтера, №6, июнь 2003г.
4. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по типовому плану счетов бухгалтерского учета. Бюллетень бухгалтера, №10, март 2004г.
5. Вахрушина М.А. Бухгалтерский управленческий учет. Учебное пособие. М: ЗАО «Финстатинформ», 2000.
6. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. Пер. с англ. Под ред. Н.Д.Эриашвили. М: Аудит, ЮНИТИ, 2000.
7. Карпова Т.П. Управленческий учет. М: Аудит, ЮНИТИ, 1998.
8. Керимов В.Э. Управленческий учет. Учебник. М: Издательский дом «Дашков и К», 2001
9. Кеулімжаев К.К., Әжібаева З.Н.,Құдайбергенов А.А. Бухгалтерлік есеп принциптері. Оқу құралы. Алматы: Экономик'с, 2000
10. Кондратова И.Г. Основы управленческого учета. М: Финансы и статистика, 2000
11. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов. Учебник. /Под ред. Н.К.Мамырова. Алматы: Экономика, 2003

12. Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы: Центраудит-Казахстан, 2002
Тасмағанбетов Т.А. Басқарушы есеп, стретгиялық жоспарлау және талдау (Кәсіпорында басқарушы есепті құрудың методологиялық және практикалық қағидасы). Оқу құралы. Алматы: Дәуір, 2002
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.......................................................................3
1. Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік
құнын ... ... ... ... ... және қызметтің өзіндік қүнын калькуляциялау
және ... ... ... нормативтік
тәсілі...............................................................10
3. ... ... ... ... ... ... ... бір принциптерге сәйкес
жүзеге асырылады:
... ... ... ... ... ... ... есебінің объектісін, калькуляциялау объектісін және калькуляциялық
бірлікті белгілеумен;
... ... бөлу ... ... ... ... ... жіктеумен;
• өндірістің және күрделі қаржы жұмсалымының ағымдағы шығыны бойынша бөлек
есеппен;
• шығын есебінің әдісі мен калькуляциялауды ... ... ... ... ... ... әдісін, қайта бөлу әдісін, процестік
әдісін бөліп көрсетеді.
Шығындарды басқарудың нормативті жүйесі ... ... ... ... ішкі есеп ... жасау, калькуляциялау, шығын
нормасы негізінде экономикалық талдау мен бақылауды жүзеге ... ... ... ... білдіреді.
Нормативті шығын - бұл дайын өнім бірлігінің ... ... ... ... нақты шығындар. Оған тікелей материалды және тікелей еңбек
шығындары, сондай-ақ жалпы өндірістік ... ... ... ... ... ... екі тәсілмен -
оперативті дәрежесімен айрықшаланатын ... ... ... ... және ... ... нормативті тәсілмен өндіріс процесінде-
ақ калькуляцияланады, нақты-есепті кезең біткен соң жете зерттеуге болады.
Анығында, мұндай ... ... ... ... ... ... аспайтын жағдайында ғана мәні бар. Ұзақ циклділігі бар өндіріс
үшін нормативті өзіндік құн жайлы ... ... жоқ, ... ... ... ... ... үнемдеу, норманы жасау мен түзеуге
кеткен еңбек шығынын ... ... ... ... Тәжірибеде
нормативті және нақты тәсілдер арасындағы тандау ... ... ... ... ... ... ... ұзаққа созылатын
өндіріс көбіне бірен-саран немесе өте үзақ сериялы (кеме және ... ауыр ... ... ... ... ... құрылыс және т.б.) болады, ал
мұндай өндіріс үшін нормативті тәсіл тіптен ... Ол ... ... көп номенклатуралық өндірісте, өнім бірлігін ... үшін ... көп саны мен сан ... ... ... есебінің нормативті тәсілін қолданудың ... ... ... ... нормалар мен шығыстар сметасын дайындау
мен үнемі түзеу жөніндегі ұйымның ... ... ... тиіс.
Басқаша айтсақ, ұйымдық қүрылымда ... ... ... ... шығындардың нормативтілерден ауытқуы талдауды, іс
жүзіндегі норманы түзеу мен ... емес ... жою ... ... ... нақты өзіндік қүнын азайтуды жүзеге ... ... ... бөлім, экономикалық қызмет және т.б.) бар ... ... ... ... ... ... ... ұйымға
нақты пайда әкеле алмайды.
Екі тәсіл де ... ... ... ... өзіндік қүнын анықтау мен
көрсетуге бағытталған, бірақ біріншісі - ... ... ... ал ... - ... ... арқылы көрсетеді.
1. Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің ... ... ... ... ереже
Калькуляция дегеніміз өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген
қызметтердің бір ... ... ... құны ... табылады. Ол
кәсіпорын жұмысын жедел басқару үшін маңызды роль атқарады және ... дер ... ... және ... ... құнын жоспарлауға,
өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және бөлшек бағаларды ... ... ... мен ... ... ... есепке алудың және ... ... ... ... ... ... Халық шаруашылығының түрлі
салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір әдісті қолдану ... ... ... ... алу және калькуляциялау жөніндегі негізгі
ережелеріне сәйкес белгіленеді.
Калькуляциялауды жасау ... ... ала және ... ... ... ... ... ала жасалатын калькуляция өнімді шығарғанға дейін өндіріске қажетті
деңгейдегі шығындардың мөлшерін топшылайды. Оған ... ... ... ... ... калькуляция — өнімге (жұмысқа, қызметке) және бұйым бірлігіне
мүмкін болатын шығындардың деңгейінде анықталады, бірақ ол ... ... ... ... ... ... технологаясы,
сондай-ақ резервтері ескеріледі.
Сметалық (болжамдық) калъкуляция - бұл жоспарлы калькуляцияның бір түрі, ол
жоспарланған және жаңадан ... ... ... ... ... калькуляцияны жасауға негіз бола алады. Нормативтік калъкуляция
ағымдағы ... ... бір түрі ... табылады. Бұл аталған әдіс
шығындарды есептеудің нормативтік әдісін және ... ... ... өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын қолданады. Оның
негізінде қол ... ... ... ... ... және ... тұрған нормаларды пайдаланады.
Нормативті калькуляцияның жоспарлы калькуляцияға қарағанда дәлділігі
анағүрлым жоғарылау болып келеді.
Кейінгі (немесе кезекті) ... өнім ... ... есеп мәліметтері бойынша ... Олар ... ... Оларға нақты (есеп беру калькуляциясы) және шамаланған
калькуляция жатады.
Өнімнің ... ... ... ... ... ... нақты
шығындармен сипатталады, ал ол жоспарлыдан кәсіпорынға байланысты себептері
бойынша да ... ... ... ... ... кейбір шығьндар
түрлерінің артық немесе кем ... және оған ... ... да ... ... ... амортизациялық аударымдардың
нормасы, суға, газға, жылуға, электр энергиясына ... ... ... ... ... бұл түрі нақты шығындар туралы есептік мәліметтің
негізінде дайындалады.
Шамаланган ... ... ... және ... ... ішінде алынған
енімдер немесе басқа да кезеңге ... ... ... ... бұл түрі ... ... өндірілген өнімнің нәтижесін
алдын ала бағалау үшін пайдаланылады.
Калькуляциялау кезінде өнімнің өзіндік ... ... ... есептеу объектісін дұрыс белгілеу өте ... роль ... есеп ... ... сол ... ... ... саналады. калькуляцияның объектісі болып өнім түрлері, жұмыстар,
қызметтер саналады. Өнеркәсіпте есеп ... өте жиі ... ... ... ... ... ... мен өнімнің өзіндік құны сол
фабрикада тігілген ерлер костюмы бойынша есептелінеді. Ауыл ... ... ... ... ... ... сәйкес келе
бермейді. Мысалға, өсімдік шаруашылығында ... ... ... ... ... ал калькуляциялау объектісі болып - дән, сабан саналады. Мал
шаруашылығында есептеу ... ... ... ... ... ... объектісіне сол табынның сүті, телі, қиы жатады.
Есеп объектісі мен калькуляциялаудан ... ... ... ... қажет. Калькуляциялық бірлік, әдетте, тиісті өнім (бұйым)
түрінің техникалық жағдайына немесе қабылданған стандарттық өлшем бірлігіне
және өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... Егер ... өлшем бірлігі ретінде екі көрсеткішті пайдаланса (және м2), ... ... осы екі ... ... ғана пайдаланады.
Сонымен, іс жүзінде пайдаланатын калькуляциялық өлшем бірлігін келесі
топқа біріктіруге болады:
- ... ...... ... килограмм, тонна, литр және т.б.;
- ірілендірілген (иесіздендірілген) бірлігі - ... ... ... ... бір ... жүз жұп аяқкиімі және т.б.;
- өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау үшін ... ... ... ... ... құрамы әртүрлі тербелісте болуы мүмкін
(мысалға, спирт— 100%, күйдіргіш содасы — 92% натрий);
-құндық ... ... ... (норма-сағаты);
- орындалған жұмыс бірлігі (ткм, машина-күні, ай-күні);
- пайдалы нәтиженің бірлігі — қуаты, өнімділігі және т.б.
Кешендік өндірісте бір ... бір ... ... ... ... ... өнімді алса, онда оларды шығару үшін жұмсалған жалпы
шығынды өнімдердің арасына таратуға ... ... ... ... ... құнын есептеуге төменде келтірілген әдістің бірін
пайдаланады. Егер де технологиялық процессте шикізатты өндеу кешені ... ... ... ... болса және өндірістің бұл кезеңдері бойынша
шығын деңгейін анықтау мүмкіндігі бар ... онда ... ... ... ... ... пайдалану мүмкін. Егер де жалпы
шығыннан белгілі бір өнім түріне қатыстысын бөлу мүмкіндігі бар болса, ... ... сол ... ... құнына қосуға болады.
Кешендік өндіріс шығындарын тарату кезінде келесі әдістерді қолданады:
- шыгындарды шегеру. Бұл әдіс ... ... ... ... ... өнім ... ... ал қалғандары ілеспе ретінде ... ... ... ... ілеспе өнім жоспарлы өзіндік құны бойынша
шегеріледі және осыдан кейін алынған ... ... ... ... ... ... болады. Бұл әдісті негізгі өнімнің деңгейі айқын белгілі болған
кезде ғана және ... ... үлес ... аса көп ... ... ... молибден рудасын шығарған кезде одан ілеспе болып
саналатын мыс концентратын шегеріп тастайды және ... ... ... ... ... ондағы шығындарды тарату
коэффициенттік жолмен (әдісімен) жүзеге асады.
- аралас (қиыстыру) әдісі. Бұл әдісті кешендік ... ... ... ... ... өндірген кезде пайдаланылады. Бұл ... ... да, ... ... да ... әрі үйлесімді тұрғыда пайдаланылады.
Бұл кезде шығынның жалпы сомасынан ілеспе өнімнің құны шегеріліп, қалған
бөлігі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кезеңінен тұрады: жалпы кешендік шығыннан ілеспе
өнімнің өзіндік құны шегеріледі; шығынның қалған қалдығы негізгі ... ... ... ... ... ең ... тікелей
өнімнің өзіндік құнына жатқызылатын және таратылатын соманың мөлшері
анықталынады. Мысалы, ақтитан құмдарын ... ... одан ... өнімдерін
шығарып тастайды (ставролит, кесек құмдарын және т.б.), ал шығыстың қалған
бөлігін ақ ... ... және ... қоспалардың
(концентраттарының) арасына белгіленген коэффициенттер бойынша және негізгі
металлдың қоспасын ескере отырып таратады.
2. Өнімнің, ... және ... ... ... ... және
шығынды есепке алудың нормативтік тәсілі
Өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Дегенмен де, оны кіші сериялық және
жекелеген кәсіпорындарда пайдалануға болады. ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік әдістері бойынша
жұмыстардың технологиялық және ... ... ... ... ... ... ... жұмсалуы және өнім дайындауға қажетті
басқа да ... ... ... ... негізінде өнім
бірлігінің нормативтік өзіндік құны көрсетілген нормативтік калькуляциялары
бойынша жасалады. Оларды жасау ... ... ... ... ... ... уақыт пен баға нормаларын, материалдар мен
сатып алынған шалафабрикатгардың жұмсалу ... ... ала ... ... таза ... қалдықтары, материалдар мен сатып алынған
шалафабрикаттарға қолданылып жүрген баға көрсеткіштері және ... ... мен ... ... ... ... ... ескеріледі.
Нормалардың және шығындар сметаларының өзгеру тәртібін рәсімдеп,
сондай-ақ кәсіпорынның ... ... мен ... ... және басқа да нормалары мен сметаларын өзгерту туралы тәртібін
реттеу арқылы ... ... ... әдіс ... қоймалық және
таразылау-өлшеу шаруашылығын тәртіпке келтірудің, материалдарды сақтау және
өндіріске босату, цех бойынша ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... және басқа да шығындар тікелей жолмен өнімге
жатқызылса) және тұтастай алғанда судың, будың, газдың, электр энергиясының
тұтынылуын ... үшін ... ... мен ... ... ... ... кезінде әрекет етіп тұрған норма мен оның ауытқуы
шығындар есебінде бөліп ... ... ... өндірісті ұйымдастыру
мен технологиядағы кемшіліктерді дер кезінде жөндеуге, ресурстардың тиімсіз
пайдаланылуына жол бермеуге ... ... ... ... ... ... ... немесе
артық жұмсалуы, нормадан ауытқуы табылады, ал ол өз ... ... ... біршама кемшіліктердің бар екенін
баяндайды.
Нормадан ауытқуларға құжатталған және ... ... ... ауытқулар алғашқы құжаттардың мәліметтері бойынша ашылған
дабылдары жатады (талап накладнойы, қосымша ... ... ... ... және т.б.), ... есептеу жолымен анықталған ауытқулар
(түгелдеу тәсілімен, нақты рецептурасы ... ... ... және т.б.). ... ауытқуларға ауытқудың жалпы сомасы мен
оның құжатталған бөлігінің арасындағы айырмасынан шығады. Әдетте, олар
құжатталған ауытқулардың ... ... ... ақау ... ... ... жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың
жоғалтулары мен бұзылуынан, аяқталмаған өндірісті ... ... де ... ... ... бар болса, онда ол
нормативтік есептің ... ... ... ... те ... ... және оң да (үнемделгені) ... ... ... ... ... энергиялар, технологиялық
процестерде қарастырылмаған, қосымша жұмысқа ... ... және ... ... ... ... ... Оң ауытқулар
жекелеген учаскелердің жетістіктерін баяндайды ... ... ашу, ... ... ... ... ... сапасын
арттыру, құрал-жабдықты тиімді қолдану және т.б.), және норма шығындарын
үнемдеуді жүзеге асырады. ... оң ... шын ... ... ... ... ол тек норманың шын арттырылған деңгейін
пайдаланғандығын керсетеді. ... ... ... ... ... ... Материалдардың берілуін лимиттеу ай ... ... ... ... ескере отырып, материалдардың
шығынын қолданыста жүрген прогресшіл нормалардың негізінде нысаналы түрде
жүзеге асырады. Материалдардың жоспардан тыс ... ... ... ... ... ... және ... жоспардан тыс босатуға алып
келген себептерін талдауды қамтамасыз ету керек.
Ақауға шығарылған өнімнің ... ... ... үшін ... алуға ақау туралы актілер негіз болады. Онда бұйымның,
бөлшектің коды, ... ... ... ... ... ... ... пен материалдардың сандық есебі жоспарлау белімінде, ал
құндық есебі бухгалтерияда жүргізіледі. Нормалардан ауытқуларды ... ... пен ... ... ... ... және ендірістік
технологиялық процесіне байланысты ұйымдастырылады. Нормалардан ауытқуға
материалдарды ауыстыру, ... ... және т.б. осы ... ... етеді. Материалдар шығыны бойынша нормалардан ауытқуларды анықтау үшін
материалдарды құжаттау, түгелдеу тағы басқа да шаралар жүргізіледі.
Құжаттау әдісі ... ... ... ... ... ... ... нормадан артық жұмсалғанын
анықтау үшін пайдаланады. Жеке-дара материалдардың шығынын, ... ... ... ... ... ... рәсімдейді.
Әрбір келіп түскен материалдың партиясын салыстырып көру ... ... ... ... ... ... және т.б.)
материалдардың әрбір партиясы бойынша олардың нормадан ... ... ... ... ... ауытқуды партиялардың шығыс нормасын шығарылған
өнімнің нақты шығысымен салыстыру арқылы анықтайды. Егер де бұл ... ... ... ... онда оның ... инвентарлық әдісті
қолданады.
Инвентарлық әдісте материалдардың нақты шығысын белгіленген норма
шығысымен ... ... ... он ... бес ... бір ... ... анықтайды. Материалдардың іс жүзіндегі ... ... ... бес ... он күндіктің басына немесе әр айдың
бірінші жұмыс күніне ... ... ... ... ... ... ... алу үшін кәсіпорынның жоспарлау-
диспетчерлік бюросы ... ... ... ... Онда
материалдар жұмсаудың ағымдық нормасы, сол материалдан жасалған бұйымдардың
(белшектердің) саны ... ... ... ... ... ... есеп ... негізінде анықталады.
Есеп деректері (мәліметтері) бойынша ... ... ... ... шығындарының ауытқуы туралы цехтар есеп беріп отырады.
Жалақыны ауытқулар есептелген норма мен нормадан ауытқу бойынша ескереді.
Бухгалтерия ... ... ... жұмысшылардан алынған өнім саны мен
сапасына сәйкестігін байқап отырады. Жұмыстың ... ... үшін ... ақы ... өндірістік емес шығындар және жалақы қорын
артық жұмсаудың басты себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... үшін және дәл ... шығару үшін номенклатуралық
себептерін және жалақы бойынша нормадан ауытқуды, кінәлілерді табу керек.
Сондықтан бухгалтерия оқтын-оқтын ауытқулар ... ... ... ... ... ... рапорт жасап отыруы керек.
Үстеме шығындарды есептеу мен тарату нақты шығынның сомасын анықтауды,
әрбір баптар бойынша бекітілген ... ... ... ... ондағы
артық жұмсалатын шығындардың алдын алатын ... ... дер ... ... етеді. Бұл үшін материалдар шығысына, штаттық кестеге
және лауазымды қызметкерлердің окладына ... ... ... емес ... ... ... нормасының негізінде
ағымдағы жедел (оперативтік) бақылауын ұйымдастырады. Кәсіпорында
құндылықтарды ... мен ... ... ... болған
кемшіліктер және басқа да ... емес ... ... ... ... Өндірістік емес сипаттағы шығыстар өнімді шығарумен
байланысты болса, онда олар оның өзіндік құнына қосылады, ал егер де ... ... ... болмаса, онда олар өнім түрлерінің ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына қосылады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметі тарапынан бақылау ... ... ... мен ... ... ... мен лимиттерін; түрлі жұмыстар мен қызметтерді тұтыну
мен олардың ... ... ... басқарудың белгіленген ұйымдық
құрылымын, сондай-ақ қызметтердің және қызмет көрсетуші адамдар ... ... ... ... ... ... тиіс. Машиналар
мен жабдықтарды пайдалану мен ... ... ... ... (егер үстеме
шығындардың бұл тобы есепте бөліп көрсетілетін болса) өнім түрлері бойынша
таратады, ... ол ... ... ... ... ... құрал-жабдықтың
жұмыс істеген сағатының деңгейі, яғни өндіріске ... ... саны ... ... мен ... ... мен
күтіп ұстауға кеткен шығындарды тарату кезінде сметалық ... ... ... ал ... ... бұйымды әзірлеу үшін ... ... ... жұмыс істеген машина/сағатының саны
бойынша, құрал-жабдықтың ... ... ... ... шығын
коэффициенті бойынша, және бір машина/сағатының жоспарлы өзіндік ... ... ... ... ... сметалық
ставкаларды есептеп шығару неғүрлым оңай: жабдықтардың жұмысымен байланысты
шығындар мен механикаландырылған ... және ... ... ... бойынша бөлек-бөлек алғанда, өндірістік
жұмысшыларының негізгі жалақысының арақатынастарының негізінде анықталады.
Машиналар мен ... ... мен ... ... ... сметалық ставкалар бойынша белгіленген шығындарға тепе-тең дайын
өнім мен ... ... ... ... ... ... олар жеке ... бөлініп алынбаған болса,
машиналар мен жабдықтарды күтіп-ұстау мен ... ... ... ... бұйымдардың арасына тарату өндіріс жұмысшыларының негізгі
жалақысының сомасына тепе-тең етіп бөледі.
Ірі сериялық және ... ... ... ... ... ... ... баптары бойынша машиналардың типтері ... ... ... бойынша жүргізіледі. Басқарудың цехсыз
құрылымы кезінде ... есеп ... ... ... ал цехтық
құрылымы бар болса, онда цехтар ... ... ... ... алу ... басындағы қолданылып жүрген нормалар және сол нормалардан
ауытқыған сома ... ... ... ... өзі ... ... себептерін және оған ... ... ... ... береді.
Нормадан тыс ауытқулардың себептері және ... ... ... кодтар
бойынша есепке алынады. Олар өнім түрлері мен шығын баптары бойынша ... ал ... ... жағдайында ауытқудың сомасы жекелеген өнім
түрлерінің өзіндік құнына ... ... ... шығындар
бойынша таратылады. Нормадан ауытқу әртүрлі ... ... ... ... кінәлі түлғалары мен себептері ... ... ... рәсімделеді. Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен
байланысты ... атап ... ... ... ... ... немесе төмендеуінің, ауыстырылуының салдарынан
орын алуы мүмкін. Әдетте, нормадан болатын барлық өзгерістер есеп ... ... ... туралап (ұштастырылып) жасалады, сондықтан олар әрекет
етіп тұрған норманың енгізілген кезеңінен бастап нормативтік ... ... ... ... ... ... өндірісі ай барысындағы шығындары және
шығарылған өнімге есептен шығатын шығыстары есептік ... ... ... ... ... ... жасалатындықтан, ағымдағы норманың
өзгеруіне байланысты есептік айдың басына аяқталмаған ... ... ... ... ... туындайды. Қайта есептеудің нәтижесі
норманың ... ... ... ... ... ... ... есептеу түгелдеу кезінде тікелей шоттардың мәліметтері
бойынша, ал егер де түгелдеуді жүргізу мүмкін ... ... ... ... жасалады. Нормалардың өзгеруі осы бап бойынша
аяқталмаған өндірістің қалдық сомасына ... ... ... ... ... ... ... нормалар бойынша өнімнің бір өлшем бірлігіне
шаққандағы материалдардың шығындары 12300 теңге ... ... пен ... бабы ... ай ... аяқталмаған өндіріс
қалдығы 328000 теңгені құраған. Өнімнің өлшем бірлігіне жаңадан белгіленген
норматив 12160 теңге құраған. Осы баптар бойынша нормалардың ... ... ... ... ... алғанда аяқталмаған өндіріс қалдығы 324267
теңге (328000 - 3732) ... ... ... ... ... жаңа ... көбейтіп, сосын оны 100 бөліп жанама шығындардың
баптары бойынша нормативін есептейді.
Нормалар есептік ... ... ... ... ... ... калькуляцияда көрініс таппауы мүмкін. Бұл кезде нормалардың
өзгерген жағдайы хабарланып, сол езгерістердің ... ... ... ...... ... нормасының езгерісі,
еңбек пен жалақы бөлімінде - жұмыстың (еңбектің) ... ... ... нормасының (мөлшерінің) өзгерісі, жоспарлау бөлімінде — үстеме
шығыстарының баптарының нормасының өзгерісі.
Нормалардың ... және ... жаңа ... ... өндірістің қайта бағалануына әсер етеді. ... ... үшін ... ... ... есеп ... де, нақты жұмсалған
шығынымен де есептеп шығарады, яғни бөліп ... ... ... ... ... және норманың өзгерістері өнімнің өзіндік құнына
және аяқталмаған өндірістің қалдығына жатқызылады. Өнеркәсіптің жаппай
өндірістік сипаттағы және ... ... ... ... салаларында
нормалардың өзгерулері мен нормалардан ауытқулар сомасы тауарлы ... ... ... ал ... өндіріс нормативтік өзіндік
құны бойынша толығымен жазылады. Нормалардың өзгерулері мен ... ... ... ... ведомостарында көрсетілген индекстердің
көмегімен тауарлы өнімді шығару мен ... ... ... ... нормалардың өзгерулері мен нормалардан ауытқулар сомасының
калькуляциядағы баптары ... ... ... ... ... ... ... шығындардың жиынтық есебі шығындардың жиынтық есебі
ведомосында жүргізіледі. Біртектес бұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... өнімнің бірін
немесе бірнеше түрлерін жасауға ... ... ... үшін ... ... ... ... өнімнің нормативтік өзіндік құнын анықтау үшін ... ... ... шығындарды топтап есепке алу кезінде, бұл топқа
кіретін өнімнің әрбір ... ... құны және сол ... ... калькуляциялық баптар бойынша ... ... ... ... бір түрі ... ... ... шығындарды
есептеген кезде есептік (кезеңдік) норма бойынша ... ... өнім ... ... құны ... ... ... шығарылған өнімнің нақты санына көбейту арқылы ... ... ... ... ... ... есептік айдағы ауытқуларды нормативтік
өзіндік құнға қосады ... одан ... ... ... ай ... 26 ... әзірлеген, ал 10 станок тиісті өңдеу
сатысынан өтпеген, сондықтан олар ... ... ... ай соңына
қалдырылған.
Бір станоктың нормативтік өзіндік құны 853,56 мың теңге құраған, ал
оның ішінде: материалдық құны — 20,0 мың ... ... ақы — 40,0 мың ... ... аударылған аударымы - 7,56 мың теңге; үстеме шығыстары — ... ... ... ... ... ... аналитикалық есеп мәліметі бойынша
нақты ... ... ... ... ... ... ... Ауытқу
Барлығы
Материалдар ... ... ... ... ... ... ... ... 648,0 ... ... ... ... ... өнім ... және аяқталмаған ендіріске келесі
түрде таратылады:
|Шығын баптары|Ай ішіндегі|Оның ... |
| ... | |
| ... | |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | ... ... |Нормадан | |
| | | ... | |
| | ... |26 ... | ... |680,0 |20,0 |520,0 |-40 |200,0 ... |1520,0 |40,0 |1040,0 |+80,0 |400,0 ... |287,28 |7,56 |196,56 |+15,12 |75,6 ... | | | | | ... | | | | | ... |684,0 |18,0 |468 |+36,0 |180,0 ... | | | | | ... |3171,28 |85,56 |2224,56 |+91,12 |855,6 ... ... ... негізінде келесі нысанда бір станоктың
есептік өзіндік қүны ... ... ... ... ... ... |
| ... өнім | ... |
| ... | ... құны |
| ... | | |
| ... | | |
| | ... ... ... |
| | ... | | |
| | ... | | ... |20,0 |-40 |-1,54 |18,46 ... |40,0 |+80,0 |+3,08 |43,08 ... |7,56 |+15,12 |+0,58 |8,14 ... | | | | ... | | | | ... |18,0 |+36,0 |+1,38 |19,38 ... | | | | ... |85,56 |+91,12 |+3,5 |89,06 ... калькуляциядан бір станоктың нақты өзіндік қүны 89,06 мың ... ... ... 3,5 мың теңгеге нормативтіктен жоғары болған
(89,06 - 85,56).
Есептік айда барлық шығарылған ... ... ... құны ... (2224,56 + 91,12) құраған және 91,12 мың теңгеге нормативтік деңгейі
көтерілген. 2315,68 мың ... ... ... ... нақты өзіндік
құны 1340 - "Дайын ... ... ... ... ... бірақ
кәсіпорын басшысы ауытқудың ... ... ... ... болдырмау
мақсатында тиісті шараларды қабылдауы керек.
3. Ауытқуларды есептеу және талдау
Өзiндiк құнның нормативтiк ... ... - ... ... ол нормативтiк шығыс пен табысты iс-жүзiндегi шығыс және
табыс пен салыстырады.
Бұл калькуляциялаудың әдiсi ... ... ... ету және
басқару қызметiнiң тиiмдiлiгiн бағалау, ... ... ... үшiн ... – бұл бір ... нормативтик өнімділікпен орындалуы қажет
болған жұмыс көлемi.
Шығындар ... ... ... ... элементi ретінде өнім
бірлігінің өзiндiк құн карточкасы болып табылады. Әдеттегiдей ол 3 негiзгi
өзiндiк құн ... ... ... ... тiкелей еңбек
шығындары және өндiрiстiк үстеме шығындар. Бұл ... ... ... ... ... ... ауытқу – бұл жоспарланған немесе ... ... ... ... ... айырмашылық.
Нормативтiк калькуляциялаудағы ауытқулардың талдауы Бас кiтап
шоттарында екi ... есеп ... ... ... Ол ... регистрлерде көрiнiс табатындар:
1) кiрiс мәлiметтері ретiнде iс-жүзiндегi шығындар;
2) ... ... ... ... ... ... айырмашылық .ауытқу ретiнде.
Әрбiр шығыс және табыс ... ... ... ... мүмкiн.
Ауытқулар әрбiр ... және ... ... күтілген пайдамен
салыстырғанда iс-жүзiндегi пайдаға әсерiн анықтау үшiн есептеледi. Барлық
ауытқулар ... және ... ... ... ... Есеп ... ... басталады. Осыдан кейiн ол барлық
қолайлы және қолайсыз ауытқулармен түзеледі. Бұл түзеу әрбiр шығыс ... ... ... iс-жүзiндегi және ... ... ... ... ... ... соң iс-жүзiндегi
пайданың мәнін алуымыз қажет.
JB plc компаниясы калькуляциялаудың ... ... ... ... ... үшін ... жүйесін пайдаланады. ... ... ... J ... ... ... ... айындағы шығындардың әрбір элементі бойынша
көрсету қажет:
1. бастапқы сметаны
2. ... ... ... ... ... ауытқуларды
b) материалдар және еңбек шығындары бойынша жалпы ауытқуларды бөліп
көрсету
J ... ... ... ... ... ... 6 кг 4 $-дан бір ... |24 ... ... ... ... ... 1 сағат 7$-дан бір |7 |
|сағатына | ... ... ... |3 ... ... ... шығындар |34 ... ... ... өнірілген өнімнің көлеміне сәйкес өзгереді)
Сметалық тұрақты үстеме шығындар бір айда $100 000 құрайды.
J өнімінің сметалық өндіріс көлемі бір айда 20000 ... ... ... ... ... мен ... шығындар төмендегідей болды:
|J өнімінің өндірілген көлемі - 18500 бірлік | |
| |$ ... ... және ... ... 113500 кг |442 650 ... өндіріс жұмысшыларының еңбегі 17800 |129940 ... | ... ... ... ... ... |58 800 |
|Іс-жүзіндегі тұрақты ... ... ... |104 000 ... ... Маусым айына икемді смета:
| ... ... ... ... |
| ... |смета |шығындар |ауытқу |
|J ... ... |20000 |18500 |18500 |0 |
| |$ |$ |$ |$ ... ... |480000 |444000 |442650 |+1350 ... ... |140000 |129500 |129940 |-440 ... ақы ... | | | | ... ҮШ |60000 |55500 |58800 |-3300 ... ҮШ |100000 |100000 |104000 |-4000 |
| | | | | ... ... |780000 |729000 |735390 |6390Н ... ... ауытқу |(4- 44260/113500)х113500кг=(4-3,9)х113500=+11350|
|Материалдың қолдануы ... х ... ... ... ... ... ... |(7- ... ... ... |
|Еңбек өнімділігі бойынша |(18500 б*1-17800)*7=4900 ... | ... ... маңызды принципі - норма, одан ауытқу және өзгеру
бойынша ... ... ... ... ... ... ... мен сметаның негізінде нормативті калькуляцияны алдын
ала жасау; есептік кезеңнің ішінде ... ... ... ... және одан ... ... шығындарға бөлу арқылы есептік кезең
ішіндегі нақты шығын есебі; ... ... және ... ... болу орны ... ... ... пайда болу жағдайы; нақты
өзіндік қүнды нормадан ... ... ... және ... ... сомасы ретінде анықтау.
Өзiндiк құнның нормативтiк калькуляциясы (standart-costing) - ... ... ол ... ... пен ... ... ... және
табыс пен салыстырады.
Бұл калькуляциялаудың әдiсi өндiрiстi бақылауды қамтамасыз ету және
басқару ... ... ... ... ... ... үшiн қолданылады.
Норма-сағат – бұл бір сағатта ... ... ... ... жұмыс көлемi.
Шығындар есебiнiң нормативтiк әдiсiнде орталық элементi ретінде өнім
бірлігінің өзiндiк құн карточкасы болып табылады. Әдеттегiдей ол 3 ... құн ... ... ... ... тiкелей еңбек
шығындары және өндiрiстiк үстеме ... Бұл ... ... ... шығындармен салыстырылады.
Жалпы өндірістік шығындардың ауытқуын талдау күрделілік деңгейіне қарай
ерекшеленеді. ... ... және ... ... ... ... ... өндірілген өнімге салынған нақты жалпы
өндірістік шығындар мен нормативтер ... ... ... ... ... ... ... ауытқуы есептеледі. Содан
соң жалпы ауытқу бақылауға алынуға және көлем бойынша ауытқуға бөлінеді
Нормативтiк ... ... – бұл ... ... ... ... шығындармен салыстыруда туындаған айырмашылық.
Нормативтiк калькуляциялаудағы ауытқулардың талдауы Бас ... екi ... есеп ... қолданумен жүргiзiледi. Ол үшiн
бухгалтерлiк регистрлерде көрiнiс табатындар:
1) кiрiс ... ... ... шығындар;
2) шығыс мәлiметтері ретiнде стандартты (нормативтік) ... ... ... ... шығыс және табыс статьясы бойынша ауытқулар туындау ... ... ... және ... статьясының күтілген пайдамен
салыстырғанда iс-жүзiндегi пайдаға әсерiн анықтау үшiн есептеледi. ... ... және ... ... ... ... Есеп ... пайдадан басталады. Осыдан кейiн ол барлық
қолайлы және қолайсыз ... ... Бұл ... ... ... ... ... бойынша iс-жүзiндегi және ... ... ... ... ... ... соң ... мәнін алуымыз қажет.
.Қолданылған әдебиеттер
1. Закон РК «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности»
2. Стандарты бухгалтерского учета. ... ... ... по ... ... плана счетов бухгалтерского учета
(введен в действие с 1 января 2003г. приказом Министерства финансов РК
№438 от 18.09.2002г.). Бюллетень ... №6, июнь ... ... К.К. ... ... хозяйственных операций по
типовому плану счетов бухгалтерского учета. Бюллетень бухгалтера, №10,
март 2004г.
5. Вахрушина М.А. Бухгалтерский управленческий учет. Учебное пособие. ... ... ... ... К. ... в ... и производственный учет. Пер. с англ.
Под ред. Н.Д.Эриашвили. М: Аудит, ЮНИТИ, 2000.
7. Карпова Т.П. Управленческий учет. М: Аудит, ЮНИТИ, 1998.
8. ... В.Э. ... ... ... М: Издательский дом «Дашков и
К», 2001
9. Кеулімжаев К.К., Әжібаева З.Н.,Құдайбергенов А.А. Бухгалтерлік есеп
принциптері. Оқу ... ... ... 2000
10. Кондратова И.Г. Основы управленческого учета. М: Финансы и статистика,
2000
11. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов. Учебник. /Под
ред. Н.К.Мамырова. ... ... ... ... В.К. ... ... есеп. Алматы: Центраудит-
Казахстан, 2002
13. ... Т.А. ... ... ... жоспарлау және талдау
(Кәсіпорында басқарушы есепті құрудың методологиялық және практикалық
қағидасы). Оқу құралы. Алматы: Дәуір, 2002

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбекшілердің майдан вахтасындағы ерен еңбегі12 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
Маркетинг және менеджмент негіздері17 бет
Оқытудың белсенді әдістерінің түрлері4 бет
Суицид және жасөспірім5 бет
ХIX ғасырдың жартысы мен ХХ басында Қазақстан жеріндегі кәсіпкерліктің дамуы25 бет
Шығармашылық шыңдалу – басты бағыт6 бет
Қазақстандағы ұлттық идеологияның негізгі мәселелері65 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Өзіндік сананың қалыптасуы мен құқықтық жауапкершілігі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь