ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДІ ТАЛДАУ


МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ . . . . . . 8
1 ЕЛ ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДІҢ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ . . . 6
1. 1 Шағын және орта бизнестің экономикалық мазмұны мен даму
тенденциялары . . . 6
1. 2 Қазақстан Республикасының шағын және орта бизнесті несиелендіру түрлері және оның келешекте дамуы . . . 13
1. 3 Шағын және орта бизнесті несиелендіру барысындағы шетелдік тәжірибе . . . 18
- ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДІ ТАЛДАУ . . . 28«Халық банк» АҚ жалпы экономикалық көрсеткіштерін талдау . . . 28
2. 2Ауылшаруашылық саласы бойынша лизингтік несиелендіруді талдау . . . 35
- Шағын және орта бизнесті несиелендіру . . . 46
- ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДІҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ. 51
3. 1 Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуын қажет ететін проблемалар . . . 65
3. 2 Қазақстанда шағын және орта бизнесті несиелендіруді жетілдіру және оның келешекте дамуы . . . 51
- Қазақстанда шағын және орта бизнесті несиелендіруді мемлекеттік қолдауды жетілдіру және көрсетілген бағдарламалары . . . 59
ҚОРЫТЫНДЫ . . . 68
ҚОЛДАНҒАН ӘДИБИЕТТЕРІ . . . 72
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Мемлекеттің «Қазақстан-2030» ұзақ мерзімді стратегиясы және ел басшылығы Қазақстанды ең жақсы дамыған әлемнің 50 елінің қатарына қосу жөнінде аса ауқымды міндет белгілеп отыр. Осы міндетті жүзеге асыру үшін отандық кәсіпкерлік қуатты экономикалық серпілістің локомотиві болуға тиіс. Ал ол Қазақстандық бизнестен алда тұрған міндетке сәйкес сапалық тұрғыда түбегейлі өзгертуді талап етеді.
Бұл мақсатты іске асыру көбіне шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді дамыту деңгейіне байланысты. Артықшылықтар кешені, атап айтқанда, нарық конъюктурасының өзгеруін тез сезіну, айналым қаржыларының жоғары айналымдылығы, халықтың қаржы ресурстарын шоғырландыру, мөлшері жағынан аз ғана алғашқы капиталды пайдалану, бәсекелестік ортаны құру, тұтынушыларға жақын орналасу, инновациялардың жартысынан көбін құру және т. б. Шағын және орта бизнесті несиелендіру арқылы көптеген өнеркәсібі дамыған елдер жалпы ішкі өнімнің негізгі бөлігін өндіруге, жұмыспен қамту проблемаларын шешуге, әлеуметтік шиеленісуді жоюға, ғылыми техникалық прогрестің дамуына ықпал етуге, өнімді өндіруді және бюджетке түсетін төлемдерді ұлғайтуға мүмкіндік береді деп шешкен. Сонымен қоса, шағын және орта бизнесті несиелендіру - қазіргі қоғамның саяси тұрақтылығының негізі-орташа топтың пайда болуына әлеуметтік-экономикалық алғы шарттарды құрады.
Дегенмен, шағын және орта бизнесті дамытуды қалыптастыру деңгейі олардың қоғам өмірінде әлі де болса елеусіз орын алып отырғандығын көрсетеді. Мұның бірнеше басты-басты себептер бар секілді. Біздің ойымызша, шағын және орта бизнесті несиелендіру тәуекелділігінің жоғары болуына және қаржы жағдайының жоқтығынан, несиелік көмек алу қиыншылығынан, сол қызметтегі менеджмент деңгейінің төмендігінде болып отыр. Бүгінгі таңда шағын және орта бизнес нысандарының тіркелуінен гөрі жабылып қалуы басым. Сондықтан, шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамытудың бірден-бір амалы мемлекет тарапынан төмен пайызбен несие беру және банктер тарапынан несиенің және лизингтік несиенің бірнеше түрлерін тиімді қолдану болмақ.
Жоғарыда айтылған шағын және орта бизнесті несиелендіру және ең бастысы Республикада кәсіпкерлікті несиелендіруді дамытудың қанағатсыз болуы алынған тақырыптың өзектілігі деп білеміз.
Бұл дипломдық жұмыстың мақсаты - Қазақстандағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді зерттеу және оның дамуына кедергi жасайтын мәселелердің шешу жолдарын табу.
Дипломдық жұмыстың өзектiлiгi. Қазақстанда жүргiзiлiп жатқан шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамыту экономикалық реформалардың басталғанына бірнеше жылдан аса уақыт өтсе де, белгiлi бiр жүйелi жол табу оңайға соқпай, iздену процестерi әлi де жалғасын табуда. Ендiгi басты мақсат - шағын және орта бизнесті несиелендіру жүйесiн жетiлдiре отырып, оларды кешендi түрде түбегейлi жаңғыртуды жалғастыру болып табылады. Ал бұл мiндеттi жүзеге асыруда, ең алдымен, шағын және орта бизнеске негізделген шаруашылық қатынастарды дәрiптеу және мемлекет тарапынан қолдау керек болады.
Дипломдық жұмыстың маңызы. Жұмыстың негізгі бағыты республикамызда, региондарда шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамыту мен мемлекеттік қолдауды жүзеге асыру. Қазақстан Үкiметiнiң тиiстi құрылымдары, Қаржы министрлiгi, Кеден комитетi; Шағын және орта бизнесті қолдау жөнiндегi департаменттер және т. с. с билiк органдары аталған осы ғылыми еңбектiң қажеттi нәтижелерiн өз қызметiнде тиiсiнше пайдалана алады деп есептеймiз.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі болып, Қазақстан Республикасының заңдылық және нормативтік-құқықтық актілері, Қазақстан Республикасының нұсқамалары отандық және шетелдік экономистердің еңбектері, АҚ “Халық Банк” мағлұматтары баспасөз баптары, статистикалық берілгендер алынды. Сонымен қатар, осы мәселеде істеліп жатқан зерттеулерді оқып, ғылыми еңбектерді пайдаландық.
1 ТАРАУ ЕЛ ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДІҢ МӘНІ МЕН
1. 1 Шағын және орта бизнестің экономикалық мазмұны мен даму
тенденциялары.
Қазақстан Республикасының қазіргі таңдағы даму барысындағы өзекті мәселелердің бірі болып тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму арқылы халықтың тұрмыс деңгейінің сапасының артуын қамтамасыз ету болып табылады. «Қазақстан - 2030» стратегиясы, 2015 жылға дейінгі индустриялдық-инновациялық даму стратегиясы мен Елбасының Қазақстан халқына арналған Жолдауында кәсіпкерлік ортаны одан әрі нығайту мәселесіне, оның ішінде ұлттық экономиканы инновациялық технологиялар негізінде диверсификациялауды жүзеге асыруда шағын және орта бизнеске жетекші орын беріліп отыр. Осыған байланысты еліміздегі өзекті мәселелердің бірі - осы аталмыш саланы одан әрі жетілдіріп, өркендету [3] .
Шағын және орта бизнес - аздаған жұмыскерлер саны бар, кәсіпорынға арналған кәсіптік іс әрекетімен мемлекет, аймақ бойынша аз ғана тиесі бар кез-келген жеке меншік формасындағы фирма. Оның аумағы тиесі шығаратын және жүзеге асырылатын өнімінің бағасымен анықталады. Ірі мемлекеттердегі шағын және орта кәсіпорындар саны ондаған, жүздеген, мың боп келсе, бір ғана осындай кәсіпорынға жалпы өндіріс көлемінің аз ғана бөлігі тиеді, бірақ олар біріксе еліміздің барлық өнімінің жартысын шығаруға қабілетті болар еді.
Көлеміне қарай фирмаларды жіктеуде жұмыскерлер саны, сонымен қатар кәсіпорынның белгілі бір иесінің болуы есептеледі, бірақ басқа бір кәсіпорынның бөлігі болмауға тиіс. Тағы бір қосымша талап - бұл оның тәуелсіз кәсіпорын болуы. Капиталға келер болсақ, шағын кәсіпорындағы еңбек пен капитал арасындағы қатынас өзгермелілігі өте жоғары. Капиталдары қазіргі өндірісті жүзеге асыру өлшеміне жетпейтін болғандықтан капитализмді дамытуда шағын және орта кәсіпорындар бірте-бірте жойылады деп есептеледі. Шағын фирмалар мен кәсіпорындарды ірі компаниялар жұтып қояды деп саналады. Дегенмен бүгінгі күнде шағын және орта бизнес сферасы әлемдік экономикада кеңінен тараған.
Шағын және орта бизнесті жүргізу дарынды, адал, жоғары дәрежелі кәсіпкер тұлғаларға қолайлы. Оның табиғаты белсенді адамдарға жеке пайдасын іс жүзіне асыруына және тәуелсіз болуына мүмкіндік береді.
Кәсіпкерлер ондай бизнесті табысты жұмыс істете отырып, кез келген экономикалық ыңғайлы жағдайда пайда түсіруге, инновациялар енгізуге тырысады.
Көбінесе жоғарыда аталған кәсіпкерлер өздерінің мойнына шығындар мен тәуекелді ала отырып жаңа технологиялар енгізе алады, жаңа өнім немесе қызметтің жаңа түрін жасауға тырысады, ал ірі монополиялы өндірушілер болса өз компаниясының нұсқауларымен және ережелерімен тығыз байланысты болғандықтан аз еркіндікке ие болады.
Қазақстанда шағын және орта бизнесті дамыту үшін аз жұмыс жасалған жоқ. Дегенмен, олар туралы айтпас бұрын шағын және орта бизнес субъектілерінің өлшемдерін анықтап алу қажет.
Бүгінгі күнде елімізде шағын және орта топтарға жататын кәсіпорындарға қатысты 50-ден астам статистикалық өлшемдер бар. Жалпы түрде оларды төмендегідей бөлуге болады :
а) Сапалық өлшемдер (басқару жүйесінің қарапайымдылығы, меншік иесі мен менеджер қызметін бір адамның атқаруы, нарықтың аздаған бөлігіне ие болу, және шағын кеңістіктегі қызмет сферасы, қызметтің қысқа да нұсқа мақсаты және т. б. )
б) Сандық өлшемдер (кәсіпорындағы жұмыс істеушілер саны, негізгі капиталдың құны, сатылған өнім көлемі және т. б. )
Қазіргі кезде шағын және орта бизнеске жатқызатын критерийлер бір елден екінші елге ауысуда, сондай-ақ капиталдың бір сферадан басқа сфераға ауысуына байланысты өзгеріп отырады.
Дегенмен де, көптеген елдердің тәжірибесінде көбінесе сандық өлшемдер қолданылады .
Мысалы: Жапонияда ұсақ кәсіпорындардың басты өлшемдерін анықтау капитал көлемі, жұмыскерлер саны болып табылады.
Германияда кәсіпорынды ұсақ кәсіпкерлік секторға жатқызуда төмендегі өлшемдер қолданылады :
а) жеке меншік пен басқарудың бірлігі ;
б) қызмет етушілердің еңбектік мотивациясын жоғары дәрежеге жеткізуге мүмкіндік беретініне кәсіпорынның көзі жетуі ;
в) кәсіпорын басшысының маңызды ролі(өндіріс үрдісіне тікелей араласушы болып табылатын басшы) ;
г) істі біріктіріп сеніммен жүргізу;
д) қаржыландырудың өзгеше түрін кіргізу (банктік несие беру есебіне тән) .
Ұлыбританияда айналым көлемінің өлшемдері, активтер мен жұмылдырылғандардың орташа саны пайдаланылады.
Сандық өлшемдер Ресейден де кәсіпорындарды жіктеу негізінде қалыптасқан, «Ресей Федерациясындағы шағын және орта кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау көрсету туралы» заңға сәйкес шағын кәсіпкерлік субъектілеріне Ресей Федерациясының субъектілерінде, қоғамдық және діни ұйымдардағы, қайырымдылық және басқа да қорлардағы еншісі 2, 5% -дан аспайтын, бір немесе бірнеше шағын тұлғаларға қарайтын шағын және орта кәсіпкерліктің субъектісі болып табылмайтын, шектеулі деңгейдегі кейбір заңдардан 25 % -ы аспайтын кәсіпорындар жігінің негізінде болады. [4] .
Қазақстан Республикасында кәсіпорындар сандық өлшемдер негізінде жіктеледі, яғни, жұмыскерлердің саны, негізгі капиталдың құны, қызмет түрі, салық төлеу негізі т. с. с.
Енді Қазақстан Республикасы жеке құрылғаннан бері шағын және орта кәсіпкерлікті реттейтін заңдардың даму эволюциясына тоқталайық.
Қазақстандық кәсіпкерліктің алғашқы «іргетасы» 11. 12. 1990ж. «ҚР-да шаруашылық қызметінің еркіндігі және кәсіпкерлікті дамыту туралы» Заңмен қаланды. Кейіннен, мемлекеттік егемендік жарияланғаннан кейін 1992 жылдың шілдесінде «Шағын кәсіпкерлікті қорғау туралы» Заң қабылданды. Ол 1991 жылы маусымда қабылданған «Шаруашылық серіктестіктер туралы» Заңмен қоса жеке кәсіпкерлер қызметінің ұзақ мерзімді құқықтық негізіне айналды. [5]
Бұл заңда жеке кәсіпкерлік азаматтардың тауарға (жұмыстар мен қызметтер) деген сұранысын қамтамасыз ету жолынан түскен пайда немесе жеке түсімге бағытталған іс-әрекеті ретінде, азаматтың жеке меншігіне негізделген және оның өз атынан жүзеге асырылған, өзінің мүліктік жауапкершілігіне және тәуекеліне негізделген немесе ұжымдық меншікке негізделген, заңды тұлғаның атынан жүзеге асырылатын, оның тәуекелі мен мүліктік жауапкершілігіне негізделген қызмет ретінде анықталды.
Жоғарыда аталған Заңды қабылдағаннан бері экономикада да, заңдылықтарға да көптеген өзгерістер енді. [6]
Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі күшіне енді. 1995 жылғы 30 тамызда қабылданған Республика Конституциясында 25 баптың 4 бөліміне аса мән берілді, ол әрбір азаматтың кәсіпкерлік қызмет жасауына еркіндік берді.
ҚР Министрлер Кабинетінің 17. 08. 94ж. № 912 Қаулысымен Қазақстан Республикасында 1994-1996 ж. ж. кәсіпкерлікті дамыту және мемлекеттік қолдауды жүзеге асыру жөніндегі тапсырмалар мен шаралар жоспары бекітілді. 1995 ж. аяғында Үкіметтің 1996-98ж. ж. экономикалық реформаны тереңдету туралы жұмыс бағдарламасы қабылданды, онда жұмыс бағдарламасын тереңдету туралы, кәсіпкерлікті мемлекеттік тарапынан қолдауды күшейту, ең алдымен шағын және орта бизнесті күшейту басты мәселелердің бірі ретінде аталған. Артынан ҚР Президентінің 14. 06. 1996ж. жарлығы : «Кәсіпкерлік қызметтің мемлекеттік кепілдігін іс жүзіне асыру жөніндегі қосымша шаралар туралы» және 06. 03. 1997ж. «Шағын кәсіпкерлікті дамытуды белсендендірудің және мемлекеттік қолдауды күшейту шаралары туралы» жарлығы қабылданды. Осы тізімге тағы да Үкіметтің 14. 03. 1997ж. «Шағын кәсіпкерліктің Республикалық ақпараттық-көрмелік орталығын жасау туралы» №325 Қаулысын және 08. 04. 1997ж. «Шағын кәсіпкерлер мәселелері» деген № 499 Қаулысын қосуға болады.
1997 ж. жазында ҚР «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» және «Жеке кәсіпкерлік туралы» заңдары шықты. Сол құжатта заңды тұлғалар өз қызметтерін төмендегідей ұйымдық-құқықтық формаларда жүзеге асыра алады, олар толық серіктестік, командиттік серіктестік, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, өндірістік кооператив деп аталады.
Біздің Республикамыздың Президенті мен Үкімет шетелдік үлгіні бетке ала отырып, шағын және орта бизнестің қажеттігі туралы үнемі айтып келеді.
Бірақ сөйте тұра олар біздің шағын және орта кәсіпкерлігімізге тән маңызды деталды, атап айтқанда - кәсіпкерлік қызметті кәсіпорын жұмыскерлерінің санына байланысты ұсақ, орташа және ірі бизнеске бөлуді есепке алмай отыр.
Шағын бизнеспен айналысатын кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлер санына біздің елімізде жолданған адам саны 50-ге жетпейтін жеке кәсіпкерлер енеді.
Орташа кәсіпорындарға жұмыскер саны 50 ден асатын, бірақ 250 адамға жетпейтін кәсіпорындар жатады, ал адам саны 250-ден асқан кәсіпорындар ірі деп аталады. [7] .
Қазіргі уақытта шетелдік кәсіпорындардың ұсақ, орташа және ірі боп бөлінуі мынандай. Ұсақ кәсіпорынға 500 адамы бар кәсіпорын, орташаға 500-ден 1000-ға дейін жұмыскері бар кәсіпорындар, ал жұмыскер саны 1000-нан жоғары болса олар ірі кәсіпорындар болып есептелінеді.
Біздің ұсақ кәсіпорындарымыз батыс Европаға қарағанда өте аз. Онда мұндай бөлініс неге байланысты? Мүмкін біздің мемлекет ұсақ кәсіпкерге өз қызметін батыстық типтегі ұсақ кәсіпкерге сәйкес келетіндей дамытуға мүмкіндік бермей отыр ма, әлде басқаша ма?
Бұл жерде әлемдік тәжірибеде шағын және орта кәсіпкерлікке деген бірегей анықтама жоқ екендігін айтып кеткен жөн.
Мысалы, Англияда капитал нарығында қатыспайтын бағалы қағаздарды эмиссиялауға және орналастыруға құқығы жоқ бір немесе бірнеше адам басқаратын фирмалар жатады. Мұндай фирмалардағы адам саны 200-ден аспауы тиіс.
Ал Жапонияда статистикасы шағын кәсіпорындар дәрежесіне құрамында 100 адамға дейін қамтылған фирмаларды жатқызады.
Францияда нақты дифференциясы жоқ : бір экономистер бұл 6-дан 50 адамға дейінгі кәсіпорындар десе, кейбірі 100-ге дейін, үшінші біреулері - 500 адамнан асуы тиіс дейді.
Жалпы Европада шағын және орта бизнес кәсіпорындарының өлшемдері ретінде капиталдың жылдық айналымының жоғарғы көрсеткіштері қолданылады: мысалы Бельгияда - 15 млн. Бельгия франкі ; Италияда - 3 млрд. лир ; Голландияда - 7. 5 млн. гульден; Францияда - 100 млн француз. [9] .
Сонымен, әр елде шағын және орта кәсіпорындарға әр түрлі кәсіпорындарды жатқызады: ұсақ қол өнерінен қазіргі, соңғы техникамен жабдықталған кәсіпорындарға дейін. [10]
Шағын және орта кәсіпкерліктің ерекшелігі капитал салымының тез өзін-өзі ақтауы, өндірушілердің аймақтық нарыққа бағытталуы, сұраныстың өзгеруіне қолайлы бейімдеу және т. б.
Бүгінгі күнде шағын және орта бизнес секторы Қазақстан экономикасының ажырамас бөлігі.
Шағын және орта бизнестің дамуы көптеген маңызды ерекшеліктер әкеледі:
а) жеке меншік иелерінің көбеюі;
б) азаматтардың кірістерін жоғарылататын және әр түрлі әлеуметтік топтардың арасында диспропорцияны жоюға мүмкіндік беретін экономикалық белсенді тұрғындардың санының өсуі;
в) аз капитал шығынымен жаңа жұмыс орындарын жасау, әсіресе қызмет көрсету сферасында;
г) өндірушілер монополиясын жою, бәсекелестікті орта жасау;
д) көп еңбекті қажет ететін өнімді шығаруда аз капиталды пайдалану;
е) экономиканың әр түрлі секторының арасындағы өзара қарым қатынасты жақсарту.
Қазақстан Республикасында нарықтық экономиканың құрылуы кезінде мемлекеттік меншіктің көптеген бөлігі жеке меншікке акционерлік қоғам түрінде, ұжымдық меншік түрінде, ұжымдық меншікке, серіктестіктер мен басқа да шаруашылық формаларына айналды. Өндірілетін және жүзеге асырылатын өнімдер түрі өте көп және тұтыну нарығының сұранысына сай.
Нарықтық экономика тауарлық және тұтыну нарығына кең жол ашты. Кәсіпкерлік қызмет көптеген мекемелермен, ұйымдармен жүзеге асырылды.
Көрсетілетін қызмет түрлері халықтық тұтыну тауарларының тізімімен, тамақ өнімдері мен өндірістік - техникалық өнімдерден кем болған жоқ.
2006 ж. Шағын және орта кәсіпорындар қызметінің көлемі едәуір артты. Бұл жерде тенденция байқалады : 2006 ж. қарағандағы 2007ж. өнім көлемінің өсуімен оның саудадағы үлестік салмағы төмендеп, өнеркәсіпте артты.
Жыл сайын шағын кәсіпорындар саны алдағы жылдарға қарағанда 40 % -ға өсіп отыр, ал өндіріс көлемі бойынша екі есе өсті.
Бұл Қазақстанда шағын және орта бизнестің өнімдерінің дамығанын көрсетеді.
Кәсіпорындар санына келетін болсақ, олардың кейбірі белгілі себептермен жабылмаса, едәуір көп болды. Тәжірибе көрсеткендей, жаңадан ашылған кәсіпорындардың шамамен 60 %-ы өз қызметін тоқтатады.
Тіркелген шағын және орта кәсіпорындардың барлығы бірдей іс әрекетте болмайды, соған байланысты онда тіркелген адамдар да жұмыс істемейді. Тіркелген шағын және орта бизнес кәсіпорындарының біразы кейбір себептермен жұмыс істемейтін кәсіпорындар санына қосылады да, олардың жалпы табысына келеңсіз әсер етеді.
Мұндай жағдайлардың мүлдем болмауы мүмкін емес, өйткені кейбір жаңа істей бастаған кәсіпкерлер өз істерін бар мүмкіндікте жүргізе алмайды.
Сондықтан, шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамыту экономиканың аталған сферасының өсу жолы мен қызмет етудегі мәселесі туралы төмендегідей материалда жарияланады.
1. 2 Қазақстан Республикасының шағын және орта бизнесті несиелендіру түрлері және оның келешекте дамуы
“Шағын және орта кәсiпкерлiктi несиелендіру туралы” Елбасының Жарлығы бүгiнгi нарық кезеңінде келешек көкжиегіне жетелер үміт ұшқыны.
Кәсiпкерлiк саланы несиелендіруді дамыту - экономиканы жандандырудың бірден бір жолы екенін бұл күнде көпшiлiк жақсы түсiнедi. Көптеген экономикалық, әлеуметтік және саяси мәселелерді шешуге қабiлеттi болғандықтан шағын және орта кәсiпкерлiктiң нарықтық экономикада маңызы зор. Бүгiнгi таңда мемлекеттік мекемелер мен екінші деңгейлі банктер шағын және орта кәсiпкерлiктi несиелендірудің дамуына жан-жақты араласады. Шағын экономика аудан экономикасында құрылым ретінде өз бейнесін айқындай бастады. Шағын және орта бизнестің негiзгi мақсаты - жұмыс көздерін ұлғайту арқылы пайдаға қол жеткізу. Жалпы коммерциялық жұмыстың өзі капиталды молайтумен түйiнделедi. Кәсiпкерлiктiң түр-түрін дамытуға да көңіл бөлетін мерзім туды. Қалай десек те кәсiпкерлiк, шағын және орта бизнес тұрмысымызға тереңдеп енуге тиіс. Жұмыстың осы көлемiнiң өзі ауданда шағын және орта кәсiпкерлiктi несиелендіруді дамыту керектiгiне айғақ болар еді. Ол үшін ұйымдастыру жұмыстарына жете мән беріп, құқықтық - экономикалық жағынан еңбек адамдарының қорғалуын қамтамасыз ету керек.
Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелендірудің бірнеше түрлерін қарастыруға болады. Әсіресе, Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнеске беретін несиелерін айтуымызға болады. Мысалға, «Халық Банк» АҚ шағын және орта бизнесті несиелендірудің төмендегідей бағдарламаларын көрсетуімізге болады:
ЭКСПРЕСС несиелеу түрі
ЭКСПРЕСС несиелеу түрі банк филиалдары арқылы іске асырылып басты банктің несиелеу комитетімен бекітіледі. Бұл жобаны іске асырушы филиалдар жоғарғы банктің несиелеу комитетін шағын және орта бизнес субъектілерін несиелендіру жайлы қанағаттандыруы керек. ЭКСПРЕСС несиелеу түрі несиені әдейі дайындалған несиелендіру мамандары көмегімен іске асырады. ЭКСПРЕСС несиесі өзінің қызметін сауда саттық аймағында, яғни өз бизнесімен айналысатын адамдарды несиелендіреді.
- ЭКСПРЕСС несие берудің шарты:[11]
- Қарыз алушының құқықтық статусы - заңды тұлға, жеке кәсіпкер, жеке тұлға;
- Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге несие қарыздары коммерциялық мақсатқа байланысты беріледі;
- ЭКСПРЕСС несиесінің шағын және орта бизнесті субьектісін несиелендіруде жеке тұлғаларды несиелендіру барысында қаржы тек тұтынушылық мақсатқа ғана беріледі;
- Қарыз алушының тұрақты бизнесі, яғни қарыз алуға арызды жазудан бұрын 3 айдан жоғары мерзімде тоқтаусыз жұмыс істеп тұрған;
- Қарыз АҚШ доллары немесе теңгеде берілуі мүмкін;
- Қарыз мөлшері 500 АҚШ долларынан 5 000 АҚШ долларына дейін немесе 750 000 теңге немесе 4 200 евро;
- Несие мерзімі: 12 айға дейін;
- ЭКСПРЕСС несиесін төлеу ай сайын бірдей мөлшерде (аннуитеттік) ;
- Арызды жазғаннан кейін 2 жұмыс күнінен аспайтын мерзімде қарыз алушыға несие беріледі.
... жалғасыСПРИНТ несиелендіру түсінігі
СПРИНТ несиесі жеке кәсіпкерлерге (өз жұмысын патент немесе жеңілдетілген декларация түрінде іске асыратын) беріледі және заңды тұлғаларға өз кірістерін көрсетпеген жағдайда да беріледі.
СПРИНТ несиесін берудің шарты №2 кестеде несиенің мерзімдері мен ставкалары көрсетілген:
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz