Мәтін сөздік жұмыстары оның жүргізу жолдары




Жұмыс түрі:  Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге
Таңдаулыға:   




Ж О С П А Р:

Кіріспе
... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... .3
I ТАРАУ. Мєтінді оќумен байланысты тіл дамыту жолдары
Тіл дамыту ж±мыстарыныњ ерекшеліктері ... ... ... ... . 5
1.2. Тіл дамыту ж±мысына ќойылатын талаптар ... ... ... ... . 8

II ТАРАУ. Мєтін сµздік ж±мыстары оныњ ж‰ргізу жолдары
2.1. Мєтінмен ж±мыс 13
ж‰ргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2.Ќазаќ тілін оќытуда мєтін сµздіктерді ќолдану
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Мєтін сµздікпен ж±мыс 17
... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ...

Ќорытынды ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ...22
... ... ... ... ... ... ..

Ќолданылѓан 24
єдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
.

КІРІСПЕ

“Біздіњ халќымыз - поэтикалыќ ќасиеті
к‰шті, єдебиетке бай халыќ. Ќазаќ тілі
т‰ркі тілдерініњ ішіндегі ењ тамашасы,
ќазаќ тілінде араб тіліндегідей жасама,
бояма сµздер жоќ, ол таза тіл. Солай
болѓандыќтан м±ныњ поэтикалыќ ќасиеті де
ерекше”.
Ш.Ш.Уєлиханов.

Тіл – єлеуметтік –тарихи ќ±былыс т±рѓысынан к‰рделі ж‰йелік ќ±рылым.
Оныњ элементтері бір-бірімен парадигматикалыќ-синтагматикалыќ ќатынастар
арќылы байланысады, осы ќатынастар арќылы тілдіњ ж‰йелілігі жєне ішкі
дењгейлерініњ ж‰йелік байланыстары айќындалады. Тілдіњ ж‰йелік ќасиетін,
оныњ негізгі коммуникативтік, когнитивтік жєне прагматикалыќ ќызметтерін
ашу – ќазіргі кезењдегі тіл білімініњ алдында т±рѓан міндеттердіњ бірі.

Тілдіњ барлыќ дењгейлерініњ бірліктерініњ бір-бірімен µзара ќарым-
ќатынасы осы жалпы тілдік ±ѓымдыќ категориялар негізінде болады. Тілдіњ
даму дєрежесі – ќоѓамныњ материалдыќ жєне рухани мєдениетініњ даму
кµрсеткіші.
¦лтымыздыњ рухани ±йытќысы, халќымыздыњ біртуар ардаќты перзенті Ахмет
Байт±рс±н±лы ќазаќ тілініњ ќ±рылымы мен ќ±рылысын т±њѓыш рет дєл саралай
отырып, µткен ѓасырдыњ 20 жылдарыныњ µзінде аќ алѓаш рет сµз мєдениетініњ
ењ µзекті теориялыќ т‰йіндерін дєлме-дєл таратып, ѓылыми т±рѓыдан негіздеп
берген болатын. Мєселен, тіл мєдениетініњ негізгі ќарастырѓан мєселесі –
сµзді д±рыс ќолдану, яѓни сµз д±рыстыѓы болса, б±л жµнінде А. Байт±рсны±лы
былай деп пікір т‰йеді: Сµздіњ д±рыс айтылуы деп єр сµздіњ, єр сєйлемніњ
д±рыс к‰йінде ж±мсалуы айтылады. Олай болу ‰шін:
сµздердіњ т±лѓасын, маѓынасын µзгертетін т‰рлі жалѓау, ж±рнаќ,
жалѓаулыќтарды жаќсы біліп, єрќайсысын µз орнына пайдалану ќажет;
сµйлем ішіндегі сµзді д±рыс септеп, д±рыс ымыраластыру ќажет;
сµйлемдерді бір-біріне д±рыс ойластырып, д±рыс ќ±рмаластырып д±рыс
орналастыру ќажет.
Тіл – ќарым-ќатынас ќ±ралы ѓана емес, ойды ќалыптасытру ќ±ралы,
сезімді тілек т.б. білдіру, сонымен ќатар кµркем єдебиет бейнелерініњ
тоѓысатын наќты сыртќы формасы.
Кез келген мєтін пікірдіњ шыѓуына ыќпал етеді, ол мєтін арќылы
берілген кµрініс суретін аныќтайды. Ойды жобадлау ‰рдісіне лайыќталѓан
мєтін логикалыќ межеде ой т‰йіндей, ойлау барысына сєйкес келетіндіктен,
перспектива кµрсете алатын оныњ ќажеттілік ќасиеттерінде орныќќан
ќызметтерін ойталќы (дискурсивация) деп атауѓа болады. Дискурсивацияныњ
ерекшелігі бір жаѓынан орталыќќа баѓытталѓан аѓымды білдіреді немес кµп
аспектілікке талпыныс танытады, екінші жаѓынан ол орталыќќа баѓытталѓан
тенденция, яѓни бірт±тас мєтін орталыѓына, баќылаушыныњ кµзќарасына сєйкес
‰рдісті кµрсетеді. Осы екі саланыњ ќосындысы мєтінніњ тармаќталѓан
перспективалыќ суретін жєне терењдігін ќалыптастырады, яѓни мєтінде
айтылѓан мен айтылмаѓанныњ арасындаѓы кейбір тењдікті ќалыптастыратын тєсіл
болып есептеледі.
Мєтін - µзініњ негізгі ќызметі белгілі бір перспективаны білдіру деп
есептейтін тілдіњ бірлігі. Тілдіњ бірлігі мєтін перспективасын оќшаулайды
жєне ±йымдастырады, ол мєтінніњ негізгі атќаратын ќызметі.

І ТАРАУ.
МЄТІНДІ ОЌУМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ТІЛ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ

1. Тіл дамыту ж±мыстарыныњ
ерекшеліктері.
Белгілі педагог К. Д. Ушинский тілдіњ мєніне, єр сµздіњ маѓынасына
т‰сінбеген я шала т‰сінген оќушы тіл ‰йрену сабаѓы т±рмаќ, басќа пєндерді
оќыѓанда да єр сµздіњ байыбына барып т‰сіне алмайтын болады деген.
Сондыќтан оќушылармен тіл дамыту ж±мысы барлыќ пєнде жан-жаќты
ж‰ргізіледі.
Жалпы тілді дамыту баланыњ тілі алѓаш шыѓа бастаѓаннан басталады. Б±л
міњдетті баланыњ ата-анасы атќарады. Мектеп табалдырыѓын аттаѓаннан бастап,
баланыњ сµйлеу, жазу тілімен ж‰йелі т‰рде ж±мыс ж‰ргізіледі.
Тіл дамыту барлыќ сабаќта ж‰ргізіліп отыратын процесс. Соныњ ішінде
тіл сабаѓында оныњ алатын орны ерекше, µйткені оќушы сауатты жазып,
сµйлемді д±рыс ќ±ра білуді, оќыѓан тілініњ байлыѓын мењгерудіњ негізін осы
тіл сабаѓынан бастайды.
Тіл дамыту – сµйлей, жаза білу, ойды байланыстырып айту, сµйлем ќ±ра
білу, сµздік ќорды молайту, жеке дыбыс, сµз, сµз тіркестерін д±рыс айта
білумен тыѓыз байланыста болады. Осы айтылѓан мєселелр тµњірегінде тіл
дамыту ж±мысы ж‰ргізіледі.
Орыс мектептерінде ж‰ргізілетін ќазаќ тілі сабаѓыныњ негізгі арќауы да
осы тіл дамыту ж±мыстары. Оќушылар ќазаќ тілі де д±рыс сµйлеп, оны
практикалыќ т‰рде ќолданылуы ‰шін мєтін оќу, сол тілдіњ грамматикасымен
танысу, µз беттерінше ж±мыс ж‰ргізу сияќты єдістер арќылы сол тілдіњ
байлыѓын, д±рыс сµйлеу, жазу зањдылыќтарын мењгереді.
Тіл дамытудыњ м±ндай т‰рлерін бір-бірімен байланыстырып, оќушыларѓа
ж‰йелі т‰рде ‰йрететін, ж‰ргізетін адам – м±ѓалім.
Оќы орыс тілінде ж‰ргізілетін мектептердегі ќазаќ тілі
баѓдарламасында тіл дамытуѓа бµлінген арнайы саѓат жоќ. Б±дан, єрине, б±л
кластарда тіл дамыту ж±мысы ж‰ргізілмейді дегенпікір тумауы керек.
Орыс кластарында ќазаќ тілі сабаѓы, негізінде, єрі тіл, єрі єдебиеттік
оќу сабаќтарыныњ міндетін атќарады, яѓни бір сабаќта текст, граматика,
жаттыѓу ж±мыстары сияќты ж±мыс т‰рлері бір-бірімен жалѓасып ж‰ргізіледі.
Демек, орыс кластарында єтілетін єр сабаќ-тіл дамыту сабаѓы деуге болады.
Екінші бір тілді мењгеру – сµз ‰йренуден, текст оќытудан, сол тілдіњ
граматикасын білуден басталады.
Кµптеген м±ѓалімдер тіл дамытуды сµздік ж±мысын ж‰ргізумен тамамдайды.
М±ндай т‰сінік, єрине, тіл дамытудыњ шын мєніне, оныњ атќаратын ќызыметіне,
тіл ‰йренуде алатын орнына мєн бермеуден шыѓатыны сµзсіз.
Баѓдарламаныњ талабы бойынша бастауыш кластарда єр сабаќта 3-4 жања
сµз білу керек. жања сµз, тіркестерін сµздік дєптерлеріне жазѓан к‰йінде
жаттап алѓаны бойынша оќушы сµз ‰йренді, жања тіл білді деу ќиын.міндет осы
жазѓан, оќыѓан, жаттаѓан сµздерін сµз тіркесімен,сµйлем ішінде ауызша,
жазбаша яѓни сµз ж‰зінде ќолдана білу.єр бір жања сµз ‰йрену процесі тіл
дамытуѓа, сµздік ќор байытуѓа келіп ±штаспайынша, оќушы жања бір тілді
игере алмайды, жазып алѓан сµздері сол тізім к‰йінде ќалып ќояды.
оќушыларѓа тіл ‰йретуде ењ бірінші кµмекші ќ±рал – оќулыќ.
Оќулыќтаѓы текст, граматика, сурет, жаттыѓу, тапсырмалар, тіл
‰йрететіндей сµздік ќоры мол, жања сµздер, сµз тіркестері т‰рлі
таќырыптарда, жаттыѓу, тапсырмаларда, суреттеп ж±мыстарда ќамтылатындай
дєрежеде болѓаны маќ±л.
Оќушылар ‰йренген сµздері, сµз тіркестерін класс жоѓарылаѓан сайын
жања сµздерді ‰йренумен ќатар ќайталап еске т‰сіреді, одан єрі бекітеді.
Сонымен ќатар жања ±ѓымдар, жања сµздер ‰йрену арќылы ќазаќ тілінде
оќыѓандарын ќысќа да болса-айтып беруге жазбаша орындауѓа
дайындалады.класс озѓан сайын ‰йретілетін сµздер мен сµз тіркестері жања
таќырыптарѓа сай бірте-бірте молайып, кењ ќамтылып отырады.тµменгі
кластарда мењгерілген сµздер мен тіркестері, ауыз-екі сµйлем тілімен жєне
жазбаша ж±мыстары, тіл дамытуѓа байланысты пысыќталады.
Осы сияќты тєсілдермен оќушылардыњ актив сµздік ќоры молая т‰седі.
М±ныњ µзі де сµйлем ќ±рау жєне ќазаќ тілініњ граматикалыќ ќ±рылысын
ќ±растыра отырып, жењілден ауырѓа ќарай принципі мен атќарылуы керек.
Орыс мектептерінде ќазаќ тілі басќа тіл есебінде оќытылады. Сондыќтан
оны оќыту єдістері ана тілін оќытудан, єрине, µзгешеболмаќ, былайша
айтќанда, оќушыларды бірте-бірте ќазаќшайтылѓан сµздерді д±рыс т‰сініп,
д±рыс айта білуге м±ѓалімнен ‰йренген сµдерін б±збай айтуѓа, єсіресе
ќ±рамында ќазаќ тіліне тєн дыбыстары бар сµздер мен сµз тіркестерін б±збай
айтуѓа, сµздерді д±рыс ќолданып, д±рыс сµйлем ќ±рауѓа ‰йретеді.
Орыс мектебініњ оќушылары к‰нделікті µмірде ќазаќша сµйлесе білуі,
µз ойын сауатты жаза білуі міндеттеледі. Ол ‰шін баѓдарлама кµлемінде
кµрсетілген жања сµздерді ‰йреніп, грамматикалыќ ережелерді мењгеріп,
сурет, жаттыѓу бойынша ж±мыс ж‰ргізу арќылы оќушылардыњ сµз байлыѓын
молайтып, сµйлей, жаза білуге жаттыќтырылады.
Орыстыњ педагог-ѓалымы К. Д. Ушинский тіл ‰йрету туралы былай деген:
Дитя, которое не привыкло вникать в смысл слова, темно понимает или вовсе
не понимает его настоящего значения, и ни получило навыка распоряжаться им
свободно в устной и письменной речи, всегда будет страдать от этого
коренного недостатка при изучении всякого другого предмета. Демек, єрбір
‰йренген жања сµздіњ маѓынасына т‰сініп ќана ќоймай немесе оныњ
аудармасын ѓана біліп ќоймай, сол сµзді белгілі сµз тіркесінде, сµйлем
ішінде де ауызша, жазбаша ќолдана білуге жаттыѓуы ќажет. Олай етпейінше
жања бір тілді мењгеру м‰мкін емес. Тек ќана сµз жаттау, грамматикалыќ
аныќтаманы жаттаумен тіл ‰йрену ќиын. Демек, орыс мектебініњ єрбір
класында µтілетін сабаќтыњ барлыќ т‰рінде, барлыќ кезењінде тіл дамыту,
байланыстырып сµйлеу даѓдыларын ‰немі ж‰ргізіп отыру ќажет.
Оќушылардыњ ойлау ќабілеті мен тіл дамыту мєселелір бір-бірімен тыѓыз
байланысты. Б±л байланыс туралы К. Д. Ушинский былай дейді: Развивать язык
отдельно от мысли невозможно, но даже развивать его преимущественно перед
мыслью положительно вредно... форма мысли только тогда хороша, когда она
органически вырастает из мысли.
Демек, оќушыларѓа тіл ‰йрену дегеніміз кез келген сµзді, мєтін
мазм±нын ќ±рѓаќ жаттап алу емес, жања сµздіњ маѓынасын, мєтін мазм±нын
т‰сініп, саналы т‰рде жаттау, ауызша, жазбаша сµзде орынды ќолдана білу.

2. Тіл дамыту ж±мысына ќойылатын
талаптар.

Ќазаќ тілін оќитын оќушыларѓа сол тілді мењгеруі ‰шін ќандай талаптар
ќойылады?
1. Ењ алдымен оќушыныњ тілі мазм±нды болуы талап етіледі. Айтайын
деген сµз, сµйлемін алдымен ойлап, сонан кейін айтуы керек. Оќып
шыќќан мєтінніњ мазм±нын айтќанда ойына келген сµз бен сµз
тіркесін жаттап алѓан, я кітаптан кµзі т‰скен айта салмай, бір
сµйлем айтса да, ойлап айтќаны жµн.
2. Оќушыныњ сµйлемді д±рыс ќ±ра білуі шарт. Сµйлемді д±рыс ќ±ру –
ќазаќ тілініњ грамматикалыќ зањдылыѓын білу, сµйлемдегі сµздердіњ
орын тєртібін мењгеру, ќазаќ дыбыстарын д±рыс айту деген сµз.
3. Оќушы айтайын деген ойын дєл, аныќ жеткізуі шарт. Оќушыныњ сµздік
ќоры неѓ±рлым бай, кµп болса, ол соѓ±рлым ойын дєл, аныќ айтуѓа
ќиналмайды. Б±л жерде м±ѓалім сµздердіњ синонимдік маѓынасына кµњіл
аударады.
4. Оќушыныњ сµзі аныќ, ойы айќын, т‰сінікті болуы шарт. Б±л шартты
орындау ‰шін сµйлемдегі сµздердіњ орны, сµз тањдау, сµз байлыѓы, ой
байлыѓы, айтайын деген ойыныњ т‰сініктілігі таѓы басќа тыѓыз
байланысты.
5. Оќушыныњ сµзінде басы артыќ бµтен сµздердіњ болмауы немесе аз
болуы ењ алдымен м±ѓалімніњ ж‰ргізген ж±мысына, сондай-аќ тіл
дамыту ж±мыстарыныњ т‰рлі саласымен тыѓыз бірлікте болады.
6. Оќушы ќазаќ сµздерін, єрбір дыбысты, сµзді ашыќ, айќын айтуы,
бірќалыпты орташа дауыспен оќуы, буынѓа екпінді д±рыс т‰сіруі,
мєнерлеп оќуы керек.
Єрине, тіл ‰йренуге ќойылѓан б±л талаптар бір-бірінен алшаќ жатќан
д‰ние емес, ќайта олар бір-бірін толыќтырып отырады. Б±л талаптарды орындау
‰шін м±ѓалімніњ єр сабаќты ќызыќты етіп ќ±руы к‰ні б±рын ойланып,
жоспарлауы бойынша, оќушыларѓа ќойылатын талаптыњ жања сабаќтыњ маќсаты
к‰ннен-к‰нге µсіп отыруы, сабаќтыњ єр кезењі єдістемелік талапќа сай
ж‰ргізілуі ќажет.
Тіл ‰йрену, дамыту оќушыныњ ойлау ќабілетімен тыѓыз байланысты
болѓандыќтан, м±ѓалім олардыњ ойлау процесін жан-жаќты дамытып, кењейтіп
отырады. Олай етпейінші, жоѓарыда айтќандай кез келген сµз, сµз
тіркестерін, сµйлемдерді маѓынасына т‰сінбей жаттап алумен тынады.
Оќушылардыњ ойлау ќабілетін дамытуѓа, б±л байланыстырып сµйлеу мен
тіл дамыту ж±мысын да дамыту деген сµз єрбір жања ±ѓым сµз б±рыњѓы µткен
таќырыппен немесе таныс ±ѓымдармен сµзбен байланыстырылады. Мысалы,
мектептіњ ішкі µмірі туралы мєтіндерді µткенде, оны тікелей оќушылардыњ µз
істерімен ќабырѓа газеті, жолдастарына жєрдем, ‰й-ішіне жєрдем, т.б.
байланыстыра т‰сіндіріп, соњынан µздеріне айтќызѓан жµн. Мындай жаѓдайда
оќулыќтаѓы мєтін бойынша іс-єрекет пен оќушылардыњ µз іс-єрекеттері бір-
бірімен байланысып, жања сµз, сµйлем ‰йретуде ‰лкен жєрдемін тигізеді.
Немесе, жыл мезгілдеріне байланысты текстерді µткен кезде оны µз ана
тілдеріндегі білімімен, к‰нделікті µз байќауларымен µздері ±нататын жыл
мезгілімен байланыстыра ‰йреткен ауызша, жазбаша сµз, сµз тіркестері,
сµйлемдер оќушылардыњ есінде ±заќ саќталады.
Ќазаќ тілі сабаѓыныњ барлыќ кезењінде м±ѓалім тіл дамыту ж±мысын
оќушылардыњ ойлау ќабілетімен ‰штастыра ж‰ргізіп отырады мєтін,
грамматика, суретпен, сµздікпен ж±мыс, т.б.
Оќушыларѓа ќазаќ тілінде жатыќ, д±рыс сµйлеудіњ ‰лгісін ењ алдымен
м±ѓалім µз сµзімен ќазаќ тілініњ барлыќ сабаѓында д±рыс сµйлеудіњ ‰лгісін
кµрсетеді. Демек, м±ѓалім ќазаќ тілі сабаѓында жєне сабаќтан тыс
ж±мыстарды да оќушыларѓа сол тілдерін бір-бірімен сµйлестіре білгені жµн.
Демек, тіл дамыту ќазаќ тілі сабаѓыныњ єр кезењінде сыналай енгізу
арќылы ‰немі ж‰ргізіліп отырады екен. Ол оќушылардыњ ойлау ќабілетімен,
сµздік ќоры, байланыстырып сµйлей білу даѓдыларымен тыѓыз бірлікте болады.
Тіл дамыту ж±мысына ќойылатын талаптар:
а) оќушылардыњ сµздік ќорын байыту;
є) сµйлемді д±рыс ќ±ра білуі;
б) байланыстырып сµйлеуге жаттыќтыру;
в) ќазаќтыњ ерекше дыбыстарын айта білу;
г) сурет бойынша ауызша, жазбаша ж±мыс істеу;
д) оќушылардыњ ойлау ќабілетін дамыту;
е) оќыѓанын, естігенін аныќ, т‰сінікті етіп жеткізе білуге
жаттыќтыру, т.б.
М±ѓалім б±л талаптарды сабаќтыњ маќсатына ‰штастырып ж‰ргізіп отырѓан
жаѓдайда ѓана оќушы ќазаќ тілінен сауатты, µз ойын ауызша жазбаша айтып
бере алатын дєрежеге жететін болады.

Тіл дамыту ж±мысыныњ мазм±ны.

Єрбір саналы азамат µзі µмір с‰ріп отырѓан ортаныњ тілін білуі ќажет.
Жєне ол µзініњ к‰нделікті ќажетін µтеу ‰шін ѓана тіл біліп ќоймай, оны тіл
мєдениетініњ талабына сай мењгергені маќ±л, яѓни тілге ќ±рметпен ќарауы
жµн. Ал ол ‰шін єрине µз ойын тыњдаушысына ауызша да, жазбаша да жеткізе
білу жєне жай жеткізу емес, айтайын деген ойын сауатты, маѓыналы, наќышына
келтіре жеткізгені абзал.
Тіл дамыту – оќушылардыњ сауаттылѓыныњ мєніндегі кµрсеткіші,
сондыќтан оќу процесін оќушылардыњ грамматикалыќ, орфографиялыќ дайындыѓын
арттыруѓа бейімдеп ±йымдастырѓан жµн.
Б±л салада сµйлеу тілініњ барлыќ т‰рі: мєтін мазм±нын µз сµзімен айту,
мєтінді ќысќартып не кењейтіп айту, мєтінді µзгерту не оны єрі ќарай
жалѓастырып айту, т‰зету, мєтінді стильдік маќсатќа сай µзгерту
таќырыптыќ, жанрлыќ, стильдік, т,б, ж±мыстар ж‰ргізіледі.
Тіл дамыту кµре білу, баќылау, салыстыру, ойлау, кµрген ќ±былыстарды
т‰сіну, саналы ойлана білумен ‰штасады. М±ныњ ењ бастысы – ойлау білу. Ол
затты кµру, баќылау, салыстыру арќылы т‰сініп даѓдылану, материалды
аныќтама, мєтін, сµйлем, сµз бір ж‰йеге келтірумен тыѓыз байланысты.
Сонымен ќатар оќушылардыњ ойы мен сезімін байыту, ауызша сµйлеу тілін
дамыту, тілдік ќ±ралдарды мењгерту, байланыстырып сµйлеуге ‰йрету, тіл
‰йретуге келіп саяды.
М±ндай єдістерді мењгерген оќушы µз ойын ќажетті сµздермен д±рыс,
жеткізе айтатын болады. Ал µз ойын жеткізе айту, сµздік ќорыныњ мол болуы
ењ алдымен оќушыныњ ой байлыѓына, алѓан єсерініњ молдыѓына байланысты.
Оќушыныњ µзін ќоршаѓан заттардан алѓан єсері мол болмаса, оныњ сµздік ќоры
да байымайды, µспейді.
Сµзді т‰сіну мен жеке сµздер, сµз тіркестері, сµйлем, т±тас мєтін
оны µз сµзінде ќолдана білу екі т‰рлі нєрсе, оларды бір-бірімен
араластыруѓа болмайды.
Сµйлеу к‰рделі ќ±былыс. М±нда фонетика мен лексика, морфология мен
синтаксис, стилистика, орфография мен пуктуация ќамтылады. Балаларѓа тіл
‰йрету, байланыстырып сµйлей білуді ‰йрету дегеніміз оларѓа тілдіњ т‰рлі
практикалыќ мєнін ‰йрету, сµз, сµйлемді д±рыс айту, оќу, белгілі бір
ќ±былыстарды, заттарды суреттеу, жан-жаќты толыќтырып жеткізе білу, сµз
тањдай білу, µз ойын еркін айтып бере білу деген сµз.
Сонымен тіл дамыту ж±мысына сауатты жазу, єњгімелесу, таќырыптыќ
сабаќтарда т‰сінгенін айту аудирование жєне сыныптан тыс ж±мыстарда,
‰йірмелерде балалардыњ жолдастары мен ‰лкендердіњ алдына шыѓып сµйлеуі
жатады.
Сонымен тіл дамыту сµйлеудіњ т‰рлі жолын: мєтін, жаттыѓу, аныќтама,
сурет, т‰рлі кµрнекті ќ±ралдармен ж±мыс, т.б. ќамтиды. Тіл дамыту ж±мысыныњ
мазс±ны байланыстырып сµйлеумен ќатар сµздік ж±мысымен, кейбір сµйлем
ќ±рылысын мењгерумен, стильдік ерекшеліктерін де байланысты.
Оќушылардыњ сµздік ќорын молайту ‰шін олардыњ ойын, айналадаѓы ортадан
алатын єсерін байыту ќажет. Ол ‰шін т‰рлі суреттермен ж±мыс ж‰ргізіледі
суретші, сурет, оныњ бояулары, мазм±ны, таќырыбы, т.б. сµз болады. Сондай-
аќ т‰рлі серуендеуге шыѓу, т‰сінгенін айтып беру, алѓан єсерлерін ортаѓа
салу, естігенін айтып я жазып беру оларды ой бµлісуге, пікір айтуѓа
жетелейді.
ІІ ТАРАУ.
МЄТІН С¤ЗДІК Ж¦МЫСТАРЫ ОНЫЊ Ж‡РГІЗУ ЖОЛДАРЫ

2.1. Мєтінмен ж±мыс ж‰ргізу
Орыс мектебінде ќазаќ тілін оќитын оќушылармен тіл дамыту ж±мысын
д±рыс ж‰ргізу ‰шін ќойылатын шарт – ќазаќ тіліндегі мєтіндерді д±рыс
т‰сініп, жылдам жєне мєнерлеп оќи білу. Ол ‰шін, м±ѓалім жања мєтінмен
ж±мысты бастамас б±рын, онда не туралы айтылатыны, жања сµздері таќтаѓа
немесе сµздік плакатќа жазып ќойылѓан туралы єњгімелейді.
Мєтінді бірден д±рыс, т‰сініп оќып кету бір ѓана жылдыњ жемісі емес,
ол ‰збей ж‰ргізілетін тиянаќты ењбектіњ нєтижесі.
Д±рыс оќу – єрбір єріпті, буынды, сµзді б‰рмаламай, сµздіњ соњѓы
буынын ж±тып ќоймай аныќ оќу, єрбір сµзге екпінді д±рыс т‰сіру.
Т‰сініп оќу – тіл ‰йренуде ќажетті єдіс. Оќушы сµзді, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ тілінің сөздік қоры мен сөздік құрамын оқыту жолдары
Жиілік сөздік
Қазақстандағы билікті жүргізу жолдары
Күрделі мәтін есептер
Қазақ тілінен ұйымдастырылатын оқу жұмыстары. Оның түрлері
Тәжірибиелі эксперимент жұмыстары оларды ұйымдастыру және жүргізу
Қозғалысқа байланысты мәтін есептер
Сөздік қор және сөздік құрам
Мәтін лингвистикасының зерттеу объектісі
Тарихи өлкетану жұмыстары және оларды ұйымдастыру жолдары
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь