Ойлау және оқыту үрдісінде оның дамытудың жолдары

Ойлау процесі объект пен субъектінің өзара әрекеті ретінде жүзеге асады. Ойлауды психологиялық тұрғыдан зерттеу дегеніміз-оның ішкі, танымдық құпия мәнін және жемісті болуының себебін ашып көрсету, яғни ойлаудың мәнін және жемісті болуының себебін ашып көрсету,яғни ойлаудың мәнін зерттейді, әрбір адамның өзіндік ойлау ерекшеліктерін дамытып отыруға баса мән береді.
Қазіргі психологияда ойлау ұғымына әр түрлі түсінік беріледі, ойлау дегеніміз - әлеуметтік жағдаймен ұштасқан, тілмен тығыз байланысты психикалық процесс, сол арқылы болмыстың, дүниедегі нәрселердің жалпы және жанама бейнеленуі. Бұл бейнелену адам ойының талдау және біріктіру әрекеттері арқылы танылады. Ойлау – сыртқы дүниедегі болмыстың жалпы жанама жолмен біздің санамыздағы ең биік сатыдағы бейнесі. Ойлау адамның өмір тәжірибесі мен практикалық іс-әрекеттері нәтижесінде пайда болып, тікелей сезім процесінің шеңберінен әлдеқайда асып түседі.(5.28)
Ойлау – адам соның арқасында заттар мен шындық құбылыстарын олардың елеулі белгілері бойынша бейнелендіретін және олардың ішінде сондай-ақ арасында болатын әр түрлі байланыстарды ашатын психикалық процесс.
Ойлау – аса күрделі психикалық процесс. Оны зерттеумен бірнеше ғылым айналысады. Бұлардың ішінде логика мен психологияның орны ерекше. Психология түрлі жас мөлшердегі адам ойының пайда болуы, дамуы, қалыптасуы жолдарын, яғни жеке адамның ойлау ерекшеліктерінің заңдылықтарын қарастырса, логика – бүкіл адамзатқа ортақ ой әрекетінен заңдары мен формаларын айқындайды, адам ойының нақты нәтижесі болып табылатын ұғым, пікір, дәлел, ой формаларының табиғатын зерттейді. Ойлау ерекшеліктерін таным мен ой процесінің сатысы ретінде зерттеу, ойлаудың білім мен тікелей байланысты екендігін көрсетеді.
        
        Ойлау және оқыту үрдісінде оның дамытудың жолдары
Ойлау процесі объект пен ... ... ... ... ... Ойлауды психологиялық тұрғыдан зерттеу дегеніміз-оның ішкі, танымдық
құпия мәнін және жемісті болуының себебін ашып көрсету, яғни ойлаудың ... ... ... ... ашып ... ... мәнін зерттейді,
әрбір адамның өзіндік ойлау ерекшеліктерін дамытып отыруға баса мән береді.
Қазіргі психологияда ойлау ұғымына әр түрлі түсінік ... ... - ... ... ... ... тығыз байланысты
психикалық процесс, сол арқылы болмыстың, дүниедегі нәрселердің жалпы ... ... Бұл ... адам ... талдау және біріктіру
әрекеттері арқылы танылады. Ойлау – сыртқы дүниедегі болмыстың ... ... ... ... ең биік ... бейнесі. Ойлау адамның өмір
тәжірибесі мен практикалық іс-әрекеттері нәтижесінде пайда болып, ... ... ... ... асып түседі.(5.28)
Ойлау – адам соның арқасында заттар мен шындық құбылыстарын олардың
елеулі белгілері бойынша ... және ... ... ... ... әр түрлі байланыстарды ашатын психикалық процесс.
Ойлау – аса күрделі психикалық процесс. Оны ... ... ... Бұлардың ішінде логика мен психологияның орны ... ... жас ... адам ... пайда болуы, дамуы, қалыптасуы
жолдарын, яғни жеке ... ... ... ... ...... ... ортақ ой әрекетінен заңдары мен
формаларын айқындайды, адам ойының нақты нәтижесі болып ... ... ... ой ... табиғатын зерттейді. Ойлау ерекшеліктерін
таным мен ой процесінің сатысы ретінде зерттеу, ойлаудың білім мен ... ... ... дамыту – оның мазмұны мен формасын өзгерту болып табылады.
Психологияда ойлаудың үш түрі қарастырылады.
1.Практикалық ... ...... ... процесі төмендегілерді қамтиды.
1/ Ойлаудың барлық түрлері мен формаларын дамыту /практикалық ... ... ... ... қалыптастыру және жетілдіру /анализ, синтез,салыстыру,
жалпылау,классификациялау/ т.б.
3/ ... ... ... ... ... ... Қоршаған орта құбылыстары мен ... ... мен ... ... Өз ... ... ... Өз ойын анық, жүйелі, қарама-қайшылықсыз және негізді түрде баяндау.
7/ Ойлау тәсілдері мен ... бір ... ... ... ... ... ... көре білу, негізделген қорытынды жасау.
9/ Формальды логикаға негізделген ойлаудан, диалектикалық ... ... көшу ... ... ... оқу және ... тыс ... формальды және
диалектикалық логика заңдары мен ... ... ... ... ... ... оқыту процесінде оқушылардың ойлауын дамыту дегенде
ойлаудың ... ... ... мен ... ... ... ... және оқу іс-әрекетінде тәсілдерінің білімінің бір
облысынан екіншісіне көшіруді ... ... ... ... ... ... және ... арқылы біз оқушылардың
ойлауын дамытамыз.Ойлауды дамыту критерилері ретінде ... ... ... да бір ... жетістігін көрсететін көрсеткішті
түсіндіреді.
Деңгей-ойлауды дамытудың дәрежесі, критерий – деңгейдің өлшемі.
Оқушылардың ойлауын дамыту ... ... ... психологтар
ойлауды дамытудың сегіз шартын тұжырымдайды:
-ойлау операцияларын түсіну дәрежесі – ойлаудың маңызды сипаттаушысы:
-операцияларды ... ... ... жалпылау,
нақтылау, классификациялау және т.б./ оларды ... ... ... білу /оқу, ... тыс/
-операцияларды түсіну және ойлау тәсілдерін басқа жағдайларға және басқа
нәрселерге ауыстыруды жүзеге асыра білу дәрежесі.
-ойлаудың әртүрлі түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... жаңа тәсілдерін
білу дәрежесі.
-мидың әртүрлі сапаларының динамикалық дәрежесі ... ... ... және ... ықшамдылық дәрежесі: шығармашылықпен жұмыс,жаңа жағдайларға
бейімделе білу.
-оқушылардың логикалық ой қорытуларды меңгеру, оларды іс-әрекетінде ... ... ... ... ... ... дамыту мен оқыту өзара
байланысты екенін атап көрсетті.(7.57)
Оқыту арқылы ойлаудың төмендегі сапаларын ... ... ... икемділігі.
2.Ойлаудың тереңділігі мен кеңділігі.
3.Ойлаудың сынилығы.
4.Ойлаудың мақсаттылығы.
5.Ойлаудың жалпылығы.
6.Ойлаудың өз бетіншелдігі.
7.Анықтылығы,дәлелдігі.
Ойлауға тән осы ... ... ... ... көтеруге,
олардың интеллектуалдық потенциалын дамытуға көмектеседі.
Ойлаудың жүйелі түрде қалыптасуы тек оқу ... ғана ... ... жан-жақты дамуына да көмегін ... ... ... ... туа біткен қасиеті болып табылмайды, ол таным процесі барысында
қалыптасады. Ойлау аппаратының дамуы арқылы адамның ... ... ... ... түп ... ... ... алады.
Ақыл-ой еңбегі мәдениеті ойлау мәдениеті сыншыл ойлау мәдениеті.
Осылайша, оқу бағдарламаларына сәйкес ... ... ... ... еңбегін, жақсы есті дамыған қиялды және оқуға шығармашылық
тұрғыдан келуді талап етеді.
Ойлау мәдениеті ... ... ... ... дамуының белгілі бір дәрежесі ретінде түсінеді, яғни ... ол ... ... ... немесе ұғымдарға сүйеніп ойлау
өнері”. Бұл бәрін ... әрі ... ... ... сол ... даму үстіндегі әлемді дұрыс ... ... ... ... меңгеру арқылы қол жеткізу.
Оқушылардың белгілі бір бөлігі ғана өз бетінше еңбек ету және еңбек
ету ... ... ... Бұл ... ... жұмыс орнын қарапайым
ұйымдастырудан бастап, дәл және дұрыс ақыл-ой, сонымен бірге практикалық
әрекет дағдыларына ... ... ... табады. Олар ақыл-ой
әдістерінің бірқатар ... ... ... ... ... ... ... операцияларымен, ойлаудың шапшаңдығы, икемдігі,
оралымдығымен, оқушылар бұрын ... ... тың ... ... интеллектуалдық біліктілігі мен дағдыларын өз бетінше ... ... ... Оқу әрекеті дағдыларын меңгермеген ... ... ... ... дұрыс, тиімді пайдалана алмайды.
Бұл жерде сөз ақыл-ой ... ... ... ... оқулықтарымен, оқытатын құралдар, ... ... ғана ... оқу ... барысында саналы түрде өзін-өзі
басқару және өзін өзі реттеу жөнінде де болып отыр. Ал бұл үшін ... ... ... оның оқу және ... ... ескере отырып ықпал ету керек және ... ... ... тәсілдерін меңгеруін ... етуі ... ... ... ... ... ... төрт мәселені қамтиды: ойлау әрекетінің саналы болуына қажеттілік
қалыптастыру, әрекет ету бойынша жалпы ережелерді білу, бұл ... ... ... және ... ... ... ... /мотивация/ тудыру үшін оларда ойлау процесінің өзін
саналандыруға ... ... ... ... оны ... ... кең ... өсетін белгілі бір нақты әдіс қолданылады. Зерттеулер
көрсеткендей, бұл қажеттілік оқыту барысында ... ... ... ... ... ... ... болады. Ойлауды саналандыруға
қажеттілік ойлау мәдениеті әдістерін тиімді меңгерудегі ... ... бірі ... табылады.
Бұл жағдайда оқушы есіне үлкен көлемдегі ақпараттарды ... ... оны ... ... да, ... ... алған материалдың мазмұнын
жете түсінбеуі де мүмкін. Міне осы жерде ойлау ... ... ... ... ... білімді меңгеру кезінде ойлау әрекетінің белгілі бір
тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... екендігі анық. Бұл мәселені қалай шешуде педагог психологтардың
көзқарастары әртүрлі, ... ... өз ... ... ... ... ... деп есептейді,егер соңғы нәтижесінде оқушылар дұрыс
ойлау мәдениетіне үйренетін ... бұл ... ... ... ... ... және берік тұрақталған ... ... ... ... аса маңызды жағын құрайды. Бірақ бұл пікір
жалпылама сипатта ғана, себебі ... ... сан ... әр ... келеді. Бұл жерде біз ойлау мәденеитіне тоқталамыз.
Соңғы кездердегі педагогикалық ізденістерде ... ... ... дамуына ойлау әрекетінің арнайы қалыптасуына ерекше назар
аударылуда, яғни ойлау дағдыларына үйретуге, танымдық ... ... ... Бұл ... ... бері педагогикалық тәжірибеде
әртүрлі оқу курстарына ақыл-ой дамуына ... ... ... ... ... ... ... мен оқытушыларға жаппай бағдар беру
мақсатында ойлаудың білік-дағдыларының ортақ ... ... үшін ... ... ... қалыптастырылуға тиіс осы ойлау машықтарының
бірыңғай үлгісі жасалды. Ақыл-ой /интеллектуалдық/ ... ... ... ... ... белгіленеді.
Ойлау мәдениеті үшін төмендегідей сапалар тән болуы тиіс: айқындық,
қайшылықсыз, бірізділік, ... ... яғни ... ... ... басшылыққа алынады.
Ойлау мәдениетін тек қана пайымдаулар мен тұжырымдардың ... ... ... ... ол үшін ... да ... ... қажет: “оқушының ақыл-ойын басынан-ақ өзіндік сыншылдыққа,
өзіндік көзқарастарын өз бетінше ... ... ... ... ... ... керек” екендігін И.Кант дәлелдеген болатын.
Ақылдың сыншылдығы, сонымен бірге, жеке тұлғаның ... ... ... процестерінің жүруіне әсер етеді. Ол, шын
мәнінде, міндеттің ақиқат жағдайлары мен шарттарына сәйкес келмейтін ...... ... ... ... және ... ойларына қатаң баға беріп отырады, олардың
күшті және әлсіз жақтарын көре біледі, кез-келген болжамды ақиқат ... ... оның ... ... ұмтылады. Адамның ойлау
сыншылдығы өзі қалыптасқан көзқарастарын, ... ... ... егер ол
ғылым мен практиканың жаңа, тың ... ... ... келсе,
оларды соған сәйкес өзгертіп отырады.
Ғылыми-техникалық даму ... әр ... ... ... адам ... сан ... ... бөлініп шығу үрдісі, сонымен бірге
әртүрлі мамандыққа ортақ болатын құраушы бөліктерінің көрініс беруі ... ... ... үнемі жүріп жатады, бұл адам еңбегінің ... ... ... ... ... оқыту барысы кезінде жеке
тұлғалық сапалардың нақты дағдылары мен ... ... ... ... ... ... ету ... болады. Бұның бәрі
оқушының оқу ... ... ... ... басқара білуді барынша
өзекті мәселеге айналдырды.
Оқушыларды ой еңбегіне тәрбиелеу түгелдей оқыту-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... негізгі факторлар; оқу материалдарының мазмұны, оқыту әдістері
және оқушының сол арықылы ... ... ... ... байланысты
жеке өзіндік тәжірибесі арқылы бекітілген танымдық әрекеті, сыныптағы және
сыныптан тыс ... ... және ... ... оқып білім алатын,
өмір сүретін жалпы ақыл-ой ортасының дәрежесі болып табылады.
Оқушылардың ойлау әрекетін басқарудың ... ... ... ... ... ... үш ... аспектіден ашылады:
1.структуралық /құрылымдық/ оқыту процесін жүзеге асыратын жүйенің ... ... - ... ... ... ... ... анықтау тұрғысынан;
3.информативтік /ақпараттық/ - осы жүйеде әрекет ететін ... ... ... ... ... ... ... мен оқушының
белсенді түрдегі байланысын анықтауға мүмкіндік беретіндіктен арта түседі.
Ұстаз оқушының танымдық әрекетін мақсатты ... ... ... нәтижесінде
оқушыда белгілі бір анық білім қоры, дағдылар мен тіліктер қалыптасады.
К.Н.Волков адам ойының, ... ... ... ... ... ... Бұл ... оқытудың жетекші роль атқаратынын ерекше
көрсете отырып, ... ... ... ... ... ... даму
жасына емес, болашақтағы даму жасына қарай бағыт-бағдар алуы тиіс, оқытуды
аяқталған бір даму кезеңі ... ... ... ... ... ең ... әлі қалыптаспағанға, енді алда ... ... енді алда ... ... ... ... ... жүргізілуі қажет”.
Оқытуда деректер мен теориялық қағидаларды білмейінше, даму ... ... да ... ... ... ... мен білімді меңгеруі екеуін
тікелей бір нәрсе деп есептеуге болмайды. Сөйте тұра оқушылар ... ... ... ... ... алып, өздерінің танымдық қабілеттерін
әртүрлі дәрежеде жетілдіреді, алған білімді өздігінен, біреулері саналы әрі
жедел түрде ... ... ... ... ... тұлғаның
қалыптасуына өз әсерін тигізіп отырады.
Ойлау дамудың жеке көрсеткіштерінің бірі ... ... ... ... және ... ... аңдап қалуы, оны жете түсінуі
және оны орындап шығуы болып табылады. Оқушылар үшін даму ... ... яғни ... үнемді түрде мүмкін болғанша неғұрлым мол
білімділік және тәрбиелік құндылықтарды алу қабілеті арқылы анықталады.
Өзіндік жұмыстар ... ... ... ... ... мен ... ... оқушыны ойлау әрекетіне меңгерту
тәсілдері тығыз ... ... бұл ... де ... ... жүргізу тәсілдерімен байланыста қаралады. Ақыл-ой әрекетінің кең
көлемді тәсілдерін, яғни ойлау әрекетінің әртүрлі ... ... оқу ... ... ... ортақ болатын жалпы тәсілдерді
және әрекеттің тар белгілері бір жағдайында ғана ... ... ... ... ... қарастырылғанымен, бұл екеуінің арасында
қатаң шекара жоқ. Екеуі де ... ... ... ... бірақ
олардың ықпалдығы бірдей дәрежеде емес.
Дамыту әрқашан тәрбиеленуші, ал тәрбие дамытушы болуы ... ... ... ... жеке ... ... бір ... ойлауды дамыту мүмкін емес, оқыту барысында тәрбиелеу процесі
әрдайым қатар жүріп отырады. Ойлау қабілетін дамытуды қарастырғанда, ... ... ... процесінде жүзеге асатынын ескеру керек
болады. Ойлауды ұйымдастырылған ... ... ... ... жүзеге
асырудың өзіндік мәні бар басты ерекшелігін көрсету қажет: ол оқушылардың
теориялық ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір ғылыми сала ... ... ... ... ... әрекет етудің бұл салалары оқу пәндеріне айналатыны
белгілі. Оқыту процесінде ойлауды ... ... ... педагогикалық үлгісі ретінде білімнің мазмұны арқылы, түптеп
келгенде белгілі бір нақты ... мен ... ... ... оқушыларға меңгерту арқылы жүзеге асырылады.
Педагогика мен психологияны да дамытудың көптеген ... ... ... ... үшін үш ... көрсетеді:
1.Бақылай алу, ойлау және практикалық әрекет;
2.Кеңінен танылған шарт ... ... өз ... мен тілектерін іс
жүзіне ауыстырылып қолдана білуі болып табылады;
3.Ол ... өз ... ... ... ... ... бұл ... да
аумағы соғұрлым кең және оның шарттары да күрделі бола түседі, бұл ... ... яғни даму ... ... Дамуды бағалау
шарттарының көптігі мектепте дамытуға қажетті ... ... ... ... ойлаудың дамуы жіктелмелі түрде жүреді. Қандай да
бір сабақта дамуға қол жеткізгені анық көрініс беруі керек. Бір ... және ... анық ... ... ... ... ол ... ғана
болуы мүмкін.
Әрекет ету сипатына қарай және ... ... ... жолына қарай ойлаудың түрлі деңгейлері туралы айтуға болады.
Бұл деңгейлер ойлаудың табиғатына және ... ... ... ... бірқатар оқушылар жақсы түсіне отырып өз ... ... ... ... олай етуге қабілетсіз болады, ... ... ... ... енді біреулерінің бұл әрекет қолынан келе
бермейді. Оқушылардың ... әр ... ... әртүрлі нұсқаларды
құрастырудың объективті негізі ретінде танылады, ол үшін оқытудың барынша
түрлі ... ... ... яғни ... дидактикалық құрылымдарды,
ерекшеліктерді ескеретін оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін ... ... ... тілі ... сын ... ... ... жаңа
үлгідегі сабақ өткізуде мынадай әдіс-тәсілдерді қолдануға болады.
І. ... ... ... ... ... Жаңа ... игеру кезеңінде қолданылатын әдістер:
1.Зерттеу;
2.Жалқылау, жалпылау;
3.Салыстыру;
4.Эвристикалық;
ІІІ. Практикалық дағды беру кезеңінде қолданылатын әдістер:
1.Жаттығу;
2.Өзіндік жұмыс;
3.Талдау;
4.Дидактикалық ойындар;
6-сыныпта күнтізбелік жоспар бойынша сын ... ... 4 ... ... 3 ... ... ... негізделген жаңа үлгідегі сабақ ... ... ... сын ... ... ... қолданылатын сабақтың әр кезеңіне
арналған тілдік тапсырмалар, жаттығулар ... ... ... ... ... ... оқушыларына сын есімді дамыта оқыту арқылы олардың
ойлауын жетілдірудің ... мәні – ... ... ... ... ... орында болуында.6-7 сынып оқушыларының ұғымдар
жасай алуы – дамыта ... ... ... ... ... да, оған ... ... сәйкес арнайы іріктеліп грамматикалық білім мазмұны
жүйеленеді. Дамыта оқу технологиясының ... ... ... болып
табылады және де оның моделдік ... ... ... ... арқылы көрсетуге болады. Оқушылардың сын есімді меңгеруі ... ... ... ... ... ... ... жұмысымызда
оқушының оқу-таным қызметінұйымдастыру деп белгіледік. Оқушылар оқу-таным
қызметін орындауда, алдымен ... ... ... сыртқы белгілерін,
олардың өзара байланыстылығын кең түрде талдаудан ... ... ... түрдегі талдау қызметі барысында оқушылардың ойлау қабілеті де шыңдала
бастайды. 6-7 сынып оқушыларына сын ... ... ... ... ... алдына қоятын мақсаттары- теориялық топтастырылған ұғым
жасауға үйрету, сын есім туралы білім мазмұнын оқушы өз бетімен ... ... ... ... меңгеру.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін арттыру5 бет
Биология сабағында оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамыту әдістері66 бет
Психологиядағы оқыту, тәрбие және дамытудың сәйкестілік мәселелері14 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы білім беру деңгейін көтеру11 бет
Интерактивті тақтаның қолданыстағы артықшылықтары3 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың есте сақтау процесінің ерекшеліктері24 бет
Оқушыларды қазақ батырларының қаһармандық бейнесі арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу54 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру арқылы оқу белсенділігін арттыру7 бет
Тозуға төзімді материалдар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь